21 қыркүйек 2026 жылы Шымкент қаласында өткен AgriTech Talent Hunt хакатоны еліміздің технологиялық тарихына жаңа бет ашты. Digital & AI Qazaqstan 2026 бағдарламасы аясында Shymkent IT Hub ұйымдастырған бұл іс-шарада отандық жас бағдарламашылар адам баласын таң қалдыратын шешімді дүниеге алып келді: енді сиырдың да өз «Face ID»-сі бар. OAIU командасы жасап шыққан «Computer Vision: Cow ID» жобасы — жай ғана бағдарламашылық жаттығу емес, бұл қазақстандық ауыл шаруашылығын түбегейлі өзгертуге қабілетті нағыз серпіліс.

Жобаның негізгі идеясы қарапайым, бірақ оның артындағы технологиялық тереңдік — таңғажайып. Ферма жағдайында жүздеген сиырды жеке-жеке қадағалау, олардың денсаулық жағдайын бақылау және ауру белгілерін уақытында байқау — бұл әрқашан фермерлердің ең ауыр жүгі болып келген. Дәстүрлі жолмен бір фермер жүздеген малды күн сайын мұқият бақылауы мүмкін емес. Дәл осы олқылықты OAIU командасы жасанды интеллект пен компьютерлік көру технологиясы арқылы жойып шықты. Олардың жүйесі камера арқылы әр сиырды жеке таниды, оның фермадағы орналасуын үздіксіз бақылайды және белсенділігі күрт төмендеген жағдайда фермерге дереу хабарлама жіберіп отырады.

Қазақстан үшін бұл жобаның маңыздылығын асыра бағалау мүмкін емес. Еліміздің экономикасында мал шаруашылығы ерекше орын алады: ауыл шаруашылығы саласы жалпы ішкі өнімнің шамамен 4–5 пайызын құрайды, ал мал шаруашылығы — осы үлестің жартысынан астамын алады. Қазақстанда 2025 жылдың деректері бойынша ірі қара малдың саны 8 миллионнан асқан. Алайда малдың уақытында емделмеуінен болатын шығын жыл сайын миллиардтаған теңгені құрайды. Жасанды интеллект негізіндегі мониторинг жүйелері бұл шығынды 30–40 пайызға дейін қысқартуға мүмкіндік береді деп болжайды салалық сарапшылар. «Малдың ауру белгісін адам байқағанға дейін жасанды интеллект оны 12–24 сағат бұрын анықтай алады. Бұл — малдың өмірін сақтап қалу мен оны жоғалту арасындағы айырма», — дейді ауыл шаруашылығы технологиялары саласының сарапшысы Бекзат Әлімов.

OAIU командасы — Омар Нұрбек, Қалыбаев Диас, Арын Ерғали, Сейлхан Сержан және Алихан Ердаулет — хакатонға дайындық барысында ұйқысыз түндер мен мыңдаған код жолдарынан өтті. Команда мүшелерінің өз сөздерімен айтқанда, бұл тек техникалық жарыс қана болмады — бұл олардың болашаққа деген көзқарасын тәжірибеде сынаған алаң болды. «Біз хакатонға кіргенде сиырды компьютер таниды деген идея жай ғана ойдағы нәрсе сияқты көрінді. Бірақ деректерді жинап, модельді оқытып, нәтижені алғанда — бұл мүмкін екенін өз көзімізбен көрдік», — деп бөліседі команда жетекшісі Омар Нұрбек. Жобада қолданылған компьютерлік көру алгоритмдері малдың тұмсық бетіндегі ерекше өрнекті дактилоскопиялық таңба секілді пайдаланады: әр сиырдың тұмсығы бірегей болғандықтан, жүйе оны 95 пайыздан жоғары дәлдікпен тани алады.

Shymkent IT Hub бұл жобаның жарыққа шығуына алаң болғаны кездейсоқ емес. Оңтүстік Қазақстан өңірі — мал шаруашылығы жағынан елдің ең белсенді аймақтарының бірі. Шымкент хабының директоры Алия Сейтқалиева бұл туралы: «Біз AgriTech Talent Hunt хакатонын ұйымдастырғанда, өңіріміздің нақты мәселелерін шешетін жобаларды іздедік. OAIU командасының шешімі — дәл солай: ол теория емес, ертең фермаға орнатуға дайын технология», — деп атап өтті. Хакатонға елдің 12 өңірінен 80-нен астам команда қатысып, 30-дан аса технологиялық шешім ұсынды. Бірақ «Computer Vision: Cow ID» жобасы өзінің практикалық маңыздылығымен ерекше бағаланды.

Технологиялық тұрғыдан қарасақ, OAIU командасының жасаған жүйесі жаһандық трендтермен толық үйлеседі. Әлемде «ақылды ферма» немесе Smart Farm тұжырымдамасы 2020 жылдардан бастап күрт дамыды. Нидерланды, Жапония және Израиль сияқты елдер мал шаруашылығында жасанды интеллектті жаппай қолдануда. Жаһандық AgriTech нарығының көлемі 2026 жылы 22 миллиард долларды асатыны болжануда. Қазақстан бұл нарыққа кеш кірмек емес — ел үкіметінің «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы ауыл шаруашылығын цифрландыруды басым бағыт ретінде белгілеген. OAIU командасының жобасы осы стратегиялық бағытпен дәл сәйкес келеді.

Жобаның болашақ перспективалары да ерекше назар аударады. Сарапшылардың болжамынша, «Computer Vision: Cow ID» жүйесін кең ауқымда қолданысқа енгізу үшін стартап форматында дамыту және ірі агрохолдингтермен серіктестік орнату қажет. Команда мүшелері жүйені одан әрі жетілдіруді жоспарлап отыр: болашақта мал ауруларын нақты диагностикалай алатын, жемшөп тұтынуын автоматты есептейтін және ветеринарлық тіркеу жүргізетін кешенді платформаға айналдыру мақсаты бар. «Бүгін біз сиырды тануды үйреттік. Ертең жүйе сиырдың денсаулық тарихын толық сақтап, ветеринармен тікелей байланыса алады», — дейді команданың техникалық жетекшісі Қалыбаев Диас.

Бұл жоба тек технологиялық жетістік қана емес — ол қазақстандық жастардың ғылым мен инновацияға деген ынтасының айқын дәлелі. Ойдан шығарылмаған, нақты ауыл өмірінің ауыртпалықтарынан туындаған бұл шешім — болашақтың ақылды фермасының алғашқы үлгісі. Шымкент хакатонының алаңында жанған бұл ұшқын еліміздің ауыл шаруашылығына жаңа заманның жарығын алып келуі ғажап емес. OAIU командасы мен Shymkent IT Hub бастаған бұл бастама — Қазақстанның AgriTech саласындағы мүмкіндіктері шексіз екенін бүкіл әлемге паш еткен алғашқы, бірақ елеулі қадам.