Қазақстанның аграрлық саласында цифрлық технологияларды енгізу жылдан-жылға кеңейіп, мал шаруашылығы саласы да бұл үдерістен тыс қалмауда. 21 қыркүйек 2026 жылы елдің бірқатар өңірлерінде «Төрт түлік» мобильдік қосымшасын халық арасында таныстыру және жүйені қолдану бойынша кешенді түсіндіру жұмыстары басталды. Бұл шара Қазақстандағы мал шаруашылығын есепке алу мен басқару жүйесін түбегейлі жаңартудың маңызды кезеңі болып табылады.

«Төрт түлік» атауы қазақ халқының төрт негізгі мал түрін — жылқы, түйе, сиыр және қойды — бейнелейтін ұлттық ұғымнан алынған. Бұл атаудың өзі қосымшаның мазмұны мен мақсатын дәл аңғартады: отандық мал шаруашылығын заманауи технологиялар арқылы реттеу, есепке алу және дамытуға бағытталған платформа. Жаңа жүйе арқылы фермерлер өздерінің мал басын тіркей алады, ветеринарлық қызметтерге өтініш жібере алады, мемлекеттік субсидиялар туралы ақпарат ала алады және нарықтық бағаларды бақылай алады.

Қосымшаны әзірлеу идеясы бірнеше жыл бұрын пайда болды. Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметтері бойынша, Қазақстанда 2024 жылдың соңында жалпы мал басының саны 24 миллионнан асты, алайда олардың едәуір бөлігі дұрыс тіркелмеген немесе есепке алу жүйесі ескірген. Бұл мәселе мемлекеттік субсидияларды тиімді бөлуге, індет ауруларын бақылауға және экспорттық мүмкіндіктерді кеңейтуге кедергі болып келді. Осы олқылықтарды жою мақсатында министрлік «Төрт түлік» жобасын іске асыруға кірісті.

Ауыл шаруашылығы министрлігінің цифрландыру департаментінің директоры Серік Мұратов түсіндіру шарасында журналистерге берген сұхбатында: «Бізге дейін мал есебі негізінен қағаз форматында жүргізілетін. Бұл тәсіл қате жіберуге, ақпарат жоғалтуға және жемқорлыққа жол ашатын. «Төрт түлік» жүйесі барлық деректерді бірыңғай цифрлық платформада шоғырландырады, бұл мемлекет пен фермер арасындағы ашықтықты күрт арттырады», — деп атап өтті. Жобаға жауапты мамандардың пікірінше, жүйе толыққанды іске қосылғаннан кейін субсидия бөлу процесі орта есеппен үш есеге жылдамдайды.

Алматы облысының Іле ауданынан келген мал шаруашылығымен айналысатын фермер Болат Жақсыбеков бірінші рет қосымшаны телефонына орнатып, оны қолданып көрді. «Алдымен күрделі болар деп ойлаған едім, бірақ интерфейс өте қарапайым екен. Тіпті менің жасымдағы адамдар да оңай меңгере алады. Ең бастысы — субсидия алу үшін аудан орталығына дейін барып-келмеудің қажеті жоқ болады», — деді ол. Бұл пікір жергілікті фермерлердің жалпы көңіл-күйін аңғартады: ауылдағы халық цифрлық технологияларды қолдауға дайын, тек оның қарапайым болуы шарт.

Қосымшаның функционалдығы кең ауқымды мүмкіндіктерді қамтиды. Пайдаланушылар мал басын жынысы, жасы, тұқымы бойынша жіктей алады; ветеринарлық вакцинация кестесін қадағалай алады; нарыққа мал сатуға арналған хабарландыру жариялай алады. Сонымен қатар жүйе ауа-райы болжамымен интеграцияланған, бұл фермерлерге жайылым жоспарлауда қосымша қолайлылық береді. Мал ауруларының таралуы туралы деректер жинақталып, ветеринарлық қызмет мамандары ескерту хабарламаларын алады — бұл эпизоотиялық жағдайды бақылаудың тиімді механизмі.

Сарапшылар «Төрт түліктің» іске қосылуын Қазақстанның ауыл шаруашылығы саласындағы ірі цифрлық реформалардың бірі ретінде бағалайды. «Егіндік» ғылыми-зерттеу институтының аграрлық экономист-сарапшысы Айгүл Нұрсейітова: «Осыған ұқсас жүйелерді Нидерланды, Жаңа Зеландия және Австралия сынды елдер бұдан бес-он жыл бұрын енгізді. Нәтижесінде мал шаруашылығының өнімділігі орта есеппен 20-30 пайызға өсті, мал шығыны төмендеді. Қазақстан үшін де бұл жол перспективалы», — дейді. Ол сондай-ақ жүйені сәтті іске асырудың басты шарты — ауылдағы интернет байланысының тұрақтылығы екенін атап өтті.

Шынымен де, инфрақұрылымдық мәселе — жобаның алдында тұрған басты сын. Қазақстанның кейбір алыс аудандарында интернетке қолжетімділік әлі де шектеулі. Министрлік бұл мәселені шешу үшін офлайн режимде жұмыс істейтін нұсқаны да әзірлегенін хабарлады: деректер желі болғанда автоматты түрде синхрондалады. Сонымен бірге ауылдық жерлерде арнайы оқыту нүктелері ашылып, халықты қосымшаны пайдалануға үйрету жоспарланған. Биыл жылдың соңына дейін 500-ден астам ауылда осындай семинарлар өткізілуі тиіс.

Мемлекеттік деңгейдегі маңыздылығын да ескерген жөн: «Төрт түлік» жүйесі Қазақстанның 2030 жылға дейінгі аграрлық даму стратегиясына сәйкес келеді. Бұл стратегия отандық мал шаруашылығының экспорттық әлеуетін арттыруды, азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуды және ауыл тұрғындарының өмір сапасын жақсартуды басты мақсат ретінде белгілеген. Сарапшылардың болжамынша, жүйе толық қуатта жұмыс істегенде мемлекеттің мал шаруашылығы саласына жұмсайтын субсидия шығыны орта есеппен 15 пайызға азаяды, өйткені ресурстар нақты мұқтаж фермерлерге тиімді бағытталады. Ал азаматтардың реакциясы негізінен оң: халық заманауи технологияларды өмірге белсене қабылдауға дайын екенін көрсетуде.