21 қыркүйек 2026 жыл. Қазақстанның үшінші мегаполисі — Шымкент қаласы тұрғындары бүгінде коммуналдық мәселелерін шешу үшін биік табалдырық аттаудың, ұзақ кезекте тұрудың немесе кабинеттен кабинетке жүгірудің қажеті жоқ. Смартфондағы бір қосымша арқылы жарылған жол, өшкен шам, бүлінген су құбыры немесе қоқыс тасталған аула туралы хабарлап, мәселенің шешілу барысын онлайн бақылауға болады. Бұл мүмкіндікті Шымкент тұрғындарына Komek 109 мобильді қосымшасы ұсынып отыр — қалалық басқарудың цифрлық трансформациясындағы маңызды қадам.

Алдын-ала тарихқа жүгінсек, 109 бірыңғай байланыс орталығы Шымкентте 2020 жылы іске қосылған болатын. Сол кезеңде қала жаңадан республикалық маңызы бар мегаполис мәртебесін алып, басқарушылық жүйесін жаңартуға мүдделі еді. Орталық негізінен телефон қоңыраулары арқылы жұмыс істеп, коммуналдық шаруашылық, абаттандыру, жол қатынасы, жарықтандыру, қоғамдық көлік және қалалық инфрақұрылымға қатысты шағымдарды қабылдады. Алғашқы жылдары орталыққа тәулігіне орта есеппен 400-ден 600-ге дейін қоңырау түсетін болған. Алайда тек телефон арналарына сүйену мүмкіндіктерді шектеп, тұрғындардың кейбір бөлігіне қолайсыздық туғызды. Осы олқылықтарды жою мақсатында 2024 жылы Komek 109 мобильді қосымшасы іске қосылып, цифрлық өтініш беру жүйесі сапалы жаңа деңгейге көтерілді.

Қосымшаның функционалдығы оның басты ерекшелігін айқындайды. Тұрғын өтінішін жолдаған кезде мәселенің нақты фотосуретін немесе бейне жазбасын тіркей алады — бұл жауапты маманның жағдайды алыстан бағалауына мүмкіндік береді. Бұдан бөлек, мекенжайды қолмен теру немесе картадан белгілеу функциясы бар, яғни нысанның дәл орны автоматты түрде жіберіледі. «Менің өтініштерім» бөлімінде әрбір өтініштің «Құрылды», «Жұмыс барысында» және «Орындалды» деген үш кезеңі нақты көрсетіледі. Интерфейс қазақ, орыс және ағылшын тілдерін қолдайды, бұл қалада тұратын алуан этностық топтарға да, шетелдік тұрғындарға да ыңғайлы. Қосымшаны Google Play және App Store дүкендерінен тегін жүктеп алуға болады.

Шымкент қалалық әкімдігінің цифрлық даму жөніндегі басқармасының маманы Нұрлан Сейітов бұл туралы өз пікірін ортаға салды: «Komek 109 қосымшасы тек шағым қабылдайтын платформа ғана емес, бұл — азамат пен билік арасындағы тиімді диалогтың жаңа моделі. Тұрғын мәселені хабарлайды, біз оны тіркейміз, орындаушыны белгілейміз және нәтижесін жариялаймыз. Ашықтық пен жауапкершілік артады», — деді ол. Қосымшаны белсенді пайдаланушылардың бірі, Әл-Фараби ауданының тұрғыны Зауреш Мәмбетова да өз тәжірибесімен бөлісті: «Бұрын жол сынығы туралы хабарлау үшін тиісті мекемені іздеп, телефон нөмірін таба алмай жүретінмін. Енді фото түсіріп, картада белгілеп жіберемін — үш күн ішінде жөндеп кетті. Бұл шынымен де жұмыс істейді».

Мамандар бұл бастаманы Қазақстандағы электрондық үкімет дамуының логикалық жалғасы ретінде бағалайды. Цифрлық басқару сарапшысы, Оңтүстік Қазақстан университетінің доценті Берік Қалиев: «Әлемдік тәжірибеге қарасақ, Сеул, Барселона, Сингапур сияқты қалалар азаматтарды тікелей қалалық басқаруға тарту арқылы инфрақұрылым жұмысының сапасын 30-40 пайызға арттырған. Шымкенттің Komek 109 моделі осы бағытта дұрыс жасалған қадам. Маңыздысы — деректерді жинап қана қоймай, оларды нақты жұмысқа айналдыру», — деп атап өтті. Шынында да, азаматтардың өтініштері негізінде қалыптасатын статистика қаладағы қай аудандарда, қандай мәселелер жиі кездесетінін анықтауға және алдын алу шараларын жоспарлауға мүмкіндік береді.

Salыстырмалы тұрғыдан алғанда, Қазақстанның басқа ірі қалаларында да ұқсас жүйелер жұмыс істейді. Алматыда «Менің Алматым», Астанада «Egov mobile» платформалары азаматтардың өтініштерін қабылдайды. Алайда Шымкенттің Komek 109 жүйесі геолокация мен мультимедиалық мазмұнды біріктіре отырып, хабарландыру процесін айтарлықтай жеңілдеткен. Қалалық экономика институтының зерттеулері бойынша, азаматтар өтінішінің орташа орындалу мерзімі цифрлық платформаларды қолданатын қалаларда 40 пайызға қысқарған — бұл Komek 109 сияқты жүйелердің нақты нәтиже беретінін дәлелдейді.

Болашақта жүйені одан әрі кеңейту жоспарланып отыр. Қала басшылығының ақпаратына сәйкес, 2027 жылға қарай Komek 109 платформасына жасанды интеллект элементтерін енгізу, өтініштерді автоматты сұрыптау және орындаушыларға дереу жіберу мүмкіндіктері қосылмақ. Сонымен қатар, бейнебақылау жүйесімен интеграция жоспарланған — яғни камера мәселені тіркесімен автоматты өтініш жасалатын болады. Бұл Шымкентті «ақылды қала» тұжырымдамасына қадам жасай түсер.

Komek 109 қосымшасының тұрғындар арасындағы танымалдылығы жыл санап артып келеді. Мобильді қосымша іске қосылғаннан бері тіркелген өтініштер саны айтарлықтай өскен, белсенді пайдаланушылардың үлесі де ұлғайған. Бұл сандар тұрғындардың цифрлық сауаттылығының өскенін де, қалалық мәселелерді шешуге деген белсенді азаматтық ұстанымның қалыптасып жатқанын да айғақтайды. Биліктің ашықтығы мен жауапкершілігі артқан сайын тұрғындардың сенімі де нығая береді. Шымкент тәжірибесі — осы қарапайым, бірақ маңызды ақиқатты тағы бір рет дәлелдеген оқиға.