2026 жылдың 15 қазанында Шымкент қаласының ақпараттық кеңістігінде i-Shymkent 109 байланыс орталығының жұмысы туралы мәлімет кеңінен таралды. Орталық тұрғындарға тәулік бойы, аптасына жеті күн үзіліссіз қызмет көрсететінін ресми түрде хабарлады. Бұл жаңалық миллионнан астам халқы бар Оңтүстік Қазақстанның ең ірі қалаларының бірінде азаматтардың мемлекеттік қызметтермен байланысын жеңілдетуге бағытталған маңызды қадам ретінде бағаланды.

Шымкент — Қазақстанның республикалық маңызы бар үш қаласының бірі. 2018 жылы дербес мәртебе алғаннан бері қала басқармасы тұрғындарға сапалы коммуналдық және әлеуметтік қызмет көрсетуді ұйымдастыру жолында бірқатар жүйелік реформаларды жүзеге асырып келеді. Алайда миллионнан асқан халықтың тұрмыстық мәселелерін тиімді қабылдап, жедел шешу — күрделі міндет болып қала береді. Осы олқылықты жою үшін бірыңғай байланыс орталығының форматы таңдалды. Бұл тәжірибе Алматы мен Астанада бұрыннан қолданылып келген үлгіге сәйкес, бірақ Шымкент жағдайына бейімделген өзіндік жүйе ретінде ерекшеленеді.

i-Shymkent 109 орталығы тұрғындарданкеліп түсетін өтініштерді қабылдап, оларды тиісті жауапты мекемелерге жолдайтын делдал платформа қызметін атқарады. Орталыққа хабарласуға мүмкіндік беретін арналардың саны алтыны құрайды: тегін 109 телефон желісі, WhatsApp мессенджері арқылы жазбаша өтініш, Instagram, Facebook әлеуметтік желілері, Telegram-бот және «Komek 109» мобильді қосымшасы. Мұндай көпарналы форматтың артықшылығы — технологиялық сауаттылық деңгейі әртүрлі тұрғындарға, соның ішінде егде жастағы азаматтарға да ыңғайлы байланыс тәсілін таңдауға мүмкіндік беруінде. Қалалық басқарманың мәліметінше, орталыққа күн сайын орта есеппен 400-ден 600-ге дейін өтініш келіп түседі. Осының ішінде жол жамылғысының бүлінуіне, аула тазалығына және жарықтандыруға қатысты шағымдар басым үлес алады.

Орталықтың операторы Ділназ Серікқызы өзінің жұмыс тәжірибесі туралы айта келіп, тұрғындардың белсенділігін ерекше атап өтті. «Ең жиі кездесетін мәселе — аулалардың жарықтандырылмауы. Кешке қараңғы болған соң, тұрғындар, әсіресе жас аналар мен зейнеткерлер, үйге қайтуда қиындық көретінін жеткізеді. Мұндай өтініштер бізге таңертең де, түн ортасында да келеді», — деді ол. Бұл мысал орталықтың тәуліктік режимде жұмыс істеуінің қаншалықты қажет екенін айқын көрсетеді. Адамдардың проблемасы сағат сайын сіздің кестеңізге қарай туындамайды — ол кез келген уақытта болады.

Қала әкімдігінің урбанистикалық даму мәселелері жөніндегі кеңесшісі Берік Оспановтың пікірінше, мұндай байланыс орталықтарының тиімділігі тек өтінішті қабылдаумен ғана өлшенбейді. «Бас мәселе — жауап беру жылдамдығы. Тұрғын хабарласып, мәселені жеткізді. Жауапты мекеме өтінішті алды. Бірақ орындау мерзімі сақталмаса, сенім жоғалады. Сондықтан орталықтың мониторинг функциясы — өтініштің орындалу барысын бақылау — жүйенің өзегі болуы тиіс», — деп атап өтті сарапшы. Шынында да, i-Shymkent 109 жүйесінде тұрғын жолдаған өтінішінің қай кезеңде екенін бақылай алады, бұл ашықтықтың маңызды элементі болып табылады.

Қазақстандағы ірі қалалардың бірыңғай байланыс орталықтарымен жұмыс тәжірибесіне сүйенсек, Алматы қаласының 109 желісі 2019 жылы іске қосылғаннан бері бес миллионнан астам өтінішті өңдегені белгілі. Осы тәжірибе Шымкент үшін де рухтандырушы үлгі болып табылады. Дегенмен сарапшылар екі қаланың инфрақұрылымдық ерекшеліктерін ескеру қажеттігін ескертеді. Шымкенттің жылдам өсіп жатқан жаңа аудандары мен тарихи мәхаллелері бар ескі кварталдары — мүлдем басқа мәселелер тудырады, демек, жүйенің икемділігі мен жауапты мекемелердің нақты координациясы маңызды шарт болып қалады.

Тұрғындардың алғашқы реакциялары да назарға ілігеді. Шымкенттің Әль-Фараби ауданының тұрғыны Гүлнар Мамытова: «Бұрын шағым айту үшін аудан әкімдігіне барып, бірнеше кабинетті аралайтынбыз. Кейде мәселені кімге жеткізу керектігін де білмей шатасатынбыз. Енді бір нөмір арқылы бәрі шешіледі деп естідік — бұл өте дұрыс шешім», — деді. Ал жастар арасында мобильді қосымша мен Telegram-боттың танымалдылығы ерекше жоғары екені байқалуда. «Komek 109» қосымшасы іске қосылғаннан бері бірнеше мың рет жүктеліп алынған. Цифрлық арналардың молдығы орталықтың заманауи форматта жұмыс істейтінінің айқын белгісі.

i-Shymkent 109 орталығының болашаққа арналған даму жоспарлары да бар. Қала басқармасының ақпаратына сәйкес, жақын арада жасанды интеллект технологияларын пайдалана отырып, өтініштерді автоматты сұрыптау жүйесі енгізілмекші. Бұл операторлардың жүктемесін азайтып, жауап беру жылдамдығын арттырады деп күтілуде. Сонымен қатар орталықтың қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде толыққанды қызмет көрсететіні — бұл туристер мен қала қонақтары үшін де маңызды жеңілдік. Шымкент халықаралық транзит торабына айнала бастаған жағдайда мұндай инклюзивтілік қаланың имиджіне оң ықпал етері сөзсіз. Сайып келгенде, i-Shymkent 109 — жай ғана телефон желісі емес, азаматтар мен мемлекет арасындағы сенімді нығайтудың тиімді құралы. Ал оның нақты нәтижесін уақыт пен тұрғындардың жауаптары анықтайды.