2026 жылдың 15 қазанында Шымкент қаласында өткен семинар Қазақстанның білім беру жүйесіндегі цифрлық трансформацияның жаңа кезеңін белгіледі. Елдің 11 өңірінен жиналған мамандар қосымша білім беруді қаржыландыру механизмдерін, балаларды цифрлық есепке алуды және іс жүзінде көрсетілген қызметтерді бақылау мәселелерін талқылады. Бұл семинар — жай ғана кездесу емес, мемлекеттің білім саласындағы ашықтық пен тиімділікке деген нақты қадамы.

Шымкент ірі қалалардың ішінде білім берудегі мемлекеттік тапсырысты басқару тәжірибесімен үлгі ретінде таныла бастады. Аудандық деңгейден республикалық назарға шыққан бұл тәжірибенің негізінде — жеке кәсіпорындарға берілетін ваучерлік жүйені толығымен цифрландыру ниеті жатыр. Шымкент қаласының әкімі орынбасары Сәрсен Құранбек бастаған команда шығармашылық, спорттық және өзге де бағыттардағы қосымша білім беруді білім басқармасының қол астына берді. Бұдан бұрын «ДамуБала» және «Артспорт» сияқты сыртқы платформалар арқылы жүргізілетін есеп жүйесі мемлекеттік органның меншікті ақпараттық жүйесіне ауыстырылды. «Біз «ДамуБала» мен «Артспорт» платформаларынан бас тарттық. Енді ақпараттық жүйе білім басқармасына тиесілі», — деді Сәрсен Құранбек семинардағы баяндамасында.

Бұл шешімнің маңызын түсіну үшін біршама тарихи мәнмәтінге жүгіну қажет. Қазақстанда балаларға арналған қосымша білім беру жүйесін мемлекеттік тапсырыс арқылы қаржыландыру тетігі 2010-шы жылдардың ортасынан бастап дамып келеді. Алайда осы уақыт аралығында бірнеше маңызды мәселе туындады: бір баланың бірнеше мекемеде бір мезгілде есепте тұруы, іс жүзінде көрсетілмеген қызметтер үшін ақша аударылуы, жеке операторлардың мемлекеттік қаражатты бақылаусыз пайдалануы. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің деректеріне сәйкес, білім беру саласындағы қаржы тәртібінің бұзылуына қатысты тіркелген шағымдар 2020—2024 жылдар аралығында жыл сайын артып отырған. Осы жағдайда Шымкенттің ұсынып отырған пилоттық жобасы — нақты шешімге айналуы мүмкін тиімді модель.

Пилоттық жоба аясында енгізілген жаңалықтардың бірі — балалардың жеке есепке алынуы. Жүйе дублирленген жазбаларды анықтап, жоюға мүмкіндік береді, яғни бір баланың бірнеше жерде бір уақытта «есепте» тұруы енді мүмкін болмайды. Бұл ғана емес, қызметтің шын мәнінде көрсетілгенін растайтын цифрлық механизм де қолданысқа енгізілді. Биометриялық сәйкестендіру мен цифрлық тексерулер арқылы «қиялдағы» оқушылар мен «қағаздағы» сабақтардың алдын алу мүмкін болды. Білім саласындағы сарапшы, педагогика ғылымдарының кандидаты Айгүл Мұратова бұл жөнінде өз пікірін білдірді: «Бала спорт секциясына немесе өнер үйіреніне барғанда оның келуін тіркеу — бұл тек бюрократиялық рәсім емес, бұл нақты қызметке нақты ақшаның бөлінетінін қамтамасыз ету. Шымкент моделі дұрыс бағытта жасалған қадам».

Семинарда тағы бір маңызды бағыт талқыланды — мектептердегі интернет желісінің сапасы. Шымкент қаласының цифрландыру басқармасының басшысы Мұхит Кемелов 2024 жылы қала мектептерінің барлығы дерлік секундына 100 мегабит жылдамдықтағы талшықты-оптикалық желіге ауыстырылғанын хабарлады. Бұл — бірнеше жыл бұрын мектеп оқушыларының онлайн-сабақтарда байланыс үзіліп, видеоконференция жүргізе алмай қиналған кезеңмен салыстырғанда үлкен серпіліс. Сонымен қатар байланыс сапасын бақылайтын онлайн-мониторинг жүйесі де іске қосылған — ол білім беру мекемелерінің интернет жұмысын нақты уақыт режимінде бақылауға мүмкіндік береді. «Бізге желінің жай ғана бар болуы жетіспейді. Маңыздысы — ол сапалы және үздіксіз жұмыс істесін», — деді Кемелов.

Қоғам тарапынан да бастама жылы қабылданды. Шымкент тұрғыны, екі баланың анасы Зауреш Бекова: «Менің балам бокс секциясына барады. Бұрын маған жай ғана ай сайын ақша аударуды сұрайтын, бірақ бала нақты қанша сабаққа барды — ешкім айтпайтын. Енді телефонға хабарлама келеді, қай күні барды, қай күні бармады — бәрі белгілі», — деп айтты. Мұндай тікелей кері байланыс — жүйенің тек бюрократиялық тиімділікті ғана емес, ата-ана сенімін де арттырғанын дәлелдейді.

Семинар ұйымдастырушылары цифрлық құралдардың қаржыландыру ашықтығын және көрсетілетін білім беру қызметтерінің сапасын арттыруы тиіс екенін атап өтті. Пилоттық жобаның тәжірибесін басқа өңірлер де зерделеп, өз жүйелеріне енгізуді жоспарлап отыр. Алматы, Астана және Қарағанды сияқты ірі қалалардың білім басқармалары Шымкент үлгісін өздерінің аймақтық ерекшеліктеріне бейімдеуге деген қызығушылықтарын білдірді. Бұл процесс жылдам болмайды — өйткені әрбір аймақта балалар саны, оператор желісі мен техникалық инфрақұрылым деңгейі әртүрлі. Алайда бағыт айқын: мемлекет білім берудегі мемлекеттік ақшаның қайда және қалай жұмсалатынын толық бақылауға алуға тырысуда.

Шымкент тәжірибесі — Қазақстанның білім беру жүйесін цифрландыру жолындағы маңызды белес. Бұл тек технологиялық шешім емес, мемлекеттік басқарудың жаңа мәдениетін қалыптастыру әрекеті. Ваучерлік жүйенің ашықтығы, балалардың жеке есебі, биометриялық бақылау — осының бәрі бірігіп, білім беру қызметі нақты адамдарға, нақты балаларға жетіп жатқанын қамтамасыз ету мақсатына қызмет етеді. Енді міндет — бұл тәжірибені тек семинарларда талқылап қоймай, жалпыұлттық стандартқа айналдыру.