Қазақстан экономикасының омыртқасы саналатын шағын және орта бизнес саласы соңғы жылдары елеулі өзгерістерге ұшырап, мемлекеттің назарындағы басым бағыттардың біріне айналды. Осы бағытта жүйелі жұмыс атқарып келе жатқан «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры 2026 жылы өзінің 29 жылдық мерейтойын тойлап отыр. 20 қазан 2026 жылы жарияланған деректерге сәйкес, тек Шымкент қаласының өзінде ғана биылғы жылдың басынан бергі уақытта 330 жоба қолдау тауып, жалпы қаржыландыру көлемі 28,11 миллиард теңгеге жетті. Бұл сан — жай ғана статистика емес, отандық кәсіпкерліктің жаңа деңгейге шығып жатқанының айқын айғағы.

«Даму» қоры 1997 жылы Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен мемлекеттің жүз пайыздық қатысуымен құрылды. Ел экономикасы нарықтық қатынастарға бейімделіп жатқан, кәсіпкерлік институты жаңадан қалыптасып келе жатқан сол қиын кезеңде мұндай арнайы қаржы институтының дүниеге келуі — болашаққа деген нық сенімнің белгісі болды. Бүгінде қордың жалғыз акционері ретінде «Бәйтерек» ұлттық басқарушы холдингі» АҚ танылады, ал өзінің 2033 жылға дейінгі стратегиялық миссиясы аясында «Даму» микро, шағын және орта кәсіпкерлікті орнықты дамыту мақсатында кешенді қолдау құралдарын іске асыруды жалғастыруда. Осы ширек ғасырдан астам уақыт ішінде қор еліміздің барлық өңірлерінде аймақтық филиалдар желісін кеңейтіп, мыңдаған кәсіпкерге нақты көмек көрсетті.

Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы және оңтүстіктің іскерлік орталығы ретінде кәсіпкерлікке қолайлы орта қалыптастыру тұрғысынан ерекше маңызға ие. Халқының саны жылдан жылға артып, еңбекке қабілетті тұрғындардың үлесі жоғары болып тұрған бұл мегаполисте шағын бизнесті қолдау — тек экономикалық мәселе ғана емес, сонымен бірге әлеуметтік тұрақтылықтың да кілті. Осы тұрғыдан алғанда, 2026 жылдың қаңтарынан бастап 330 жобаның қолдау алуы — қаладағы іскерлік белсенділіктің жоғары екенін және «Даму» қорының ұсынып отырған өнімдерінің нарықта сұранысқа ие екенін дәлелдейді. Орташа есеппен алғанда, әр жоба шамамен 85 миллион теңге көлемінде қолдау алғаны шығады, бұл шағын кәсіп үшін айтарлықтай серпін беретін қаражат.

«Даму» қоры кәсіпкерлерге бірнеше бағыт бойынша қолдау көрсетеді. Біріншіден, кепілдік беру құралдары — бұл банктік несиелерді алуда кепіл мүлкі жеткіліксіз болып тұрған кәсіпкерлерге аса маңызды механизм. Екіншіден, жеңілдетілген қаржыландыру бағдарламасы арқылы нарықтық мөлшерлемеден төмен пайызбен несие алу мүмкіндігі туады. Үшіншіден, несие пайызын субсидиялау — бұрын алынған несиелер бойынша пайыздың бір бөлігін мемлекет өз мойнына алатын жүйе. Төртіншіден, қаржылық емес қолдау бағдарламалары — тегін оқыту, кеңес беру, бизнес-жоспар жасауға көмек және цифрлық сауаттылықты арттыру сияқты қызметтерді қамтиды. Шымкент қаласында аталған төрт бағыттың үшеуі бойынша жоба қолдаудың жүзеге асырылуы — аймақтағы кәсіпкерлік экожүйесінің жан-жақты нығайып жатқанын көрсетеді.

Шымкент қаласындағы «Даму» қорының аймақтық бөлімшесінің басшысы Асқар Сейітбеков бұл нәтижелерге жоғары баға береді: «Биылғы жыл ерекше жемісті болды. Кәсіпкерлердің белсенділігі арта түсті, жаңа бизнес идеялары мен инновациялық жобалар легі үздіксіз келіп жатыр. Шымкент — бұл ұйқыдағы алып емес, бүгінде ол оянып, толыққанды іскерлік мегаполиске айналу жолында. Біздің міндетіміз — осы серпінді тежемей, керісінше, күшейте түсу». Осы пікірді жергілікті кәсіпкерлер де қолдайды. Тамақ өндірісі саласындағы шағын кәсіпорынның иесі Гүлнара Ахметова: «Бұрын банктен несие алу мүмкін болмайтын еді, кепіл жоқ деп бас тартатын. «Даму» арқылы кепілдік алып, өндірісті кеңейттім. Қазір жиырма адамды жұмыспен қамтып отырмын», — деп бөліседі өз тәжірибесімен.

Тарихи тұрғыдан алғанда, «Даму» қорының қызметін дамыған елдердегі ұқсас институттармен салыстыруға болады. Германияның KfW банкі, Жапонияның шағын бизнесті қаржыландыру корпорациясы немесе АҚШ-тың шағын бизнес әкімшілігі — бәрі де мемлекет пен кәсіпкер арасындағы алтын көпір болып табылады. Қазақстан да осы үлгіні игере отырып, өзіндік ұлттық моделін қалыптастырды. 29 жылда жинақталған тәжірибе, деректер базасы және аймақтар желісі — бұл баға жетпес капитал.

Алдағы перспективалар жағынан қарасақ, «Даму» қорының 2033 жылға дейінгі стратегиясы бойынша кәсіпкерлікті қолдаудың цифрлық форматтары кеңейіп, онлайн-өтінімдер мен электрондық кепілдіктер жүйесі толыққанды жұмыс істейтін болады. Бұған қоса, жасыл экономика, аграрлық бизнес және экспортқа бағытталған өндіріс салаларын қолдаудың арнайы бағдарламалары жасалуда. Шымкент сияқты ірі өнеркәсіптік потенциалы бар қалалар үшін бұл жаңа мүмкіндіктерге есік ашылғанды білдіреді. Сарапшылардың болжамы бойынша, 2027 жылдың соңына дейін оңтүстік өңірдегі «Даму» қолдауымен іске асырылатын жобалардың жалпы құны 50 миллиард теңге белгісін бағындырады.

Қорытындылай келе, «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қорының 29 жылдық жолы — Қазақстан экономикасының өсу тарихымен тығыз байланысты. Шымкент қаласындағы 28,11 миллиард теңгелік 330 жоба — бұл тек сандар ғана емес, нақты адамдардың армандары, нақты отбасылардың тұрмысы және нақты қаланың болашағы. Мемлекет пен кәсіпкер арасындағы серіктестік осылайша нығайып, ел экономикасының іргетасы беріктей түсуде.