Қазақстандағы шағын және орта бизнесті дамыту мәселесі соңғы жылдары мемлекеттің басым бағыттарының бірі болып қалуда. Елдің оңтүстік өңірі — Шымкент қаласы бұл бағытта айтарлықтай серпін жасап, кәсіпкерлерді қаржыландырудың тиімді тетіктерін іске қосуда. 20 қазан 2026 жылғы мәліметтер бойынша, Кепілдік қорлары мен «Өрлеу» бағдарламасы аясында жүздеген жоба қолдау тауып, миллиардтаған теңге өндіріске, ауыл шаруашылығына және инновациялық салаларға бағытталды.

Кепілдік қолдауы тетігі бірнеше жылдан бері елдің кәсіпкерлік экожүйесінің ажырамас бөлігіне айналды. Бизнесменнің банктен несие алуы үшін жеткілікті кепіл мүлкі болмаған кезде, Кепілдік қоры кепілге тұру арқылы несие беруді мүмкін етеді. Бұл тәсіл әлем елдерінің көпшілігінде кеңінен қолданылады. Германия, Жапония, Оңтүстік Корея сияқты елдерде мемлекеттік кепілдік жүйелері ондаған жылдар бойы шағын бизнестің өсуін ынталандырып келеді. Қазақстан да осы жолды ұстанып, 2026 жылы жетілдірілген екі қор форматын іске асырып отыр.

Кепілдік қоры 1 аясында қаржыландыру көлемі 7 млрд теңгеге дейінгі жобаларға қолдау көрсетіледі. Кепілдік мөлшері қаржыландыру сомасының 85 пайызына дейін жетуі мүмкін, алайда 3,5 млрд теңгеден аспайды. Бұл шарт орта бизнес өкілдеріне де, жаңадан бизнесін бастаған кәсіпкерлерге де тиімді. Ал қаржыландыру көлемі 7 млрд теңгеден асатын ірі жобалар үшін Кепілдік қоры 2 арналған. Ол жоба құнының 30 пайызына дейін кепілдік беруді қарастырады, яғни ірі инвестициялық жобалардың жүзеге асуына жол ашылады. «Кепілдік механизмі — бұл кәсіпкерге ешкімнің ақша сыйламауы емес, бизнес идеясы бар адамға мүмкіндік берудің тиімді жолы. Банк та, мемлекет те, кәсіпкер де ұтады», — деп атап өтті қаржы саласының сарапшысы Асқар Бекенов.

Шымкент бойынша нақты нәтижелер де қуантарлық. Қазан айының басындағы деректерге сүйенсек, Кепілдік қорының кепілдік беру бағыты бойынша жалпы кредиттік портфель 22,4 млрд теңгені құрайтын 121 жоба қолдауға ие болды. Кепілдік сомасы 11,01 млрд теңгеге жетті. Бұл — аймақтың экономикалық әлеуетіне деген сенімнің айқын көрінісі. Аталған жобалардың басым бөлігі өңдеу өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы, сауда және қызмет көрсету салаларын қамтиды. Демек, кепілдік тетігі жай ғана несиені жеңілдету емес, нақты өндіргіш салаларды дамытудың стратегиялық құралына айналып отыр.

Бағдарламаның тағы бір маңызды бағыты — «Өрлеу» жеңілдетілген несиелеу бағдарламасы. Оның басты мақсаты — басым салалардағы кәсіпкерлік субъектілерін ұзақ мерзімді және жеңілдетілген қаржыландырумен қамтамасыз ету. Несиенің ең жоғары сомасы 7 млрд теңгеге, ал мерзімі 10 жылға дейін жетуі мүмкін. Мұндай ұзақ мерзімді қаржыландыру нарықтық несиелерге қарағанда бизнестің дамуы үшін анағұрлым қолайлы жағдай жасайды. «Өрлеу» бағдарламасының негізгі бағыттары — өңдеу өнеркәсібі, туризм, IT және креативті индустрия. Бұл салалардың таңдалуы кездейсоқ емес: дәл осы секторлар экономиканың болашағын айқындайды, жастар арасындағы жұмысбастылықты арттырады және елдің экспорттық әлеуетін нығайтады.

2026 жылдың басынан бері Шымкент өңірінде «Өрлеу» бағдарламасы аясында жалпы сомасы 7,4 млрд теңгені құрайтын 24 жоба қолдау тапты. Бірнеше айдың ішінде бұл нәтижеге қол жеткізілуі — кәсіпкерлердің бағдарламаға деген сенімі мен белсенділігінің артқанын білдіреді. Шымкент қаласының кәсіпкерлер палатасының өкілі Гүлнар Сейтқалиева бұл туралы: «Бұрын банкке кіріп, несие сұрап шыға алмай жүрген кәсіпкерлер енді мемлекет тарапынан нақты қолдау сезінуде. «Өрлеу» бағдарламасы арқылы инвестиция тартқан кәсіпорындар жаңа жұмыс орындарын ашып, аймақтың экономикасына оң үлес қосуда», — деп пікір білдірді.

Осы бағдарламалардың перспективасына келер болсақ, алдағы жылдары кепілдік қорларына деген сұраныстың одан әрі артуы күтілуде. Өңдеу өнеркәсібінде импортты алмастыру саясаты шеңберінде жергілікті өндірістің дамуы, туризм инфрақұрылымын жаңарту және IT секторын кеңейту — осы бағыттарда ірі жобалардың іске қосылуы болжануда. Экономикалық аналитик Нұрлан Жақсыбеков: «Кепілдік тетіктері дұрыс жолға қойылса, бес жылдың ішінде Шымкент өңірінің жалпы өнімі кемінде 15-20 пайызға артуы мүмкін. Ең бастысы — бастапқы капиталы жеткіліксіз, бірақ идеясы мен еңбексүйгіштігі бар кәсіпкерлер ұтылмайды», — деп болжам жасайды.

Жалпы алғанда, Кепілдік қорлары мен «Өрлеу» бағдарламасының Шымкенттегі нәтижелері мемлекеттік қаржылық қолдау тетіктерінің нақты жемісін беретінін дәлелдейді. 121 жоба мен 22,4 млрд теңгелік кредиттік портфель — бұл тек сандар ғана емес, жүздеген отбасының тұрақты табыс көзі, жаңа жұмыс орындары және аймақтың бәсекеге қабілеттілігінің артуы. «Өрлеу» бағдарламасы бойынша 7,4 млрд теңгелік инвестиция — болашаққа салынған ұтымды қадам. Осы бағыттағы жұмыс жалғаса берсе, Шымкент тек оңтүстіктің емес, бүкіл Қазақстанның кәсіпкерлік орталығына айналуға толық мүмкіндігі бар.