2026 жылғы 20 қазанда Шымкент қаласында Кәсіпкерлікті қолдау және сүйемелдеу орталығының жұмысы жайында кең қоғамдық талқылау жалғасуда. Биылғы 1 қыркүйектен бастап «Даму» қорының өңірлік филиалы базасында ресми жұмысын бастаған бұл орталық, республикалық деңгейдегі ірі пилоттық жобаның бір бөлігі болып табылады. Астана, Алматы, Шымкент қалалары, сондай-ақ Солтүстік Қазақстан және Ақтөбе облыстары — осы бес өңірде бір мезгілде іске асырылып жатқан бастама ел бойынша кәсіпкерлікті қолдаудың жаңа моделін сынап көруге бағытталған.

Орталықтың пайда болуы кездейсоқтық емес. Соңғы бірнеше жылда Қазақстан экономикасы бірқатар сыртқы және ішкі факторлардың қысымын сезінді: теңгенің құбылмалылығы, несие нарығының қатаңдауы, логистикалық тізбектердің үзілуі және пандемиядан кейінгі тоқырау салдарлары шағын және орта бизнесті аса осал жағдайға қалдырды. Статистика мынаны айғақтайды: 2023–2025 жылдар аралығында елімізде тіркелген заңды тұлғалардың шамамен 18 пайызы банктер алдындағы берешек мәселесімен бетпе-бет келген, ал олардың үштен бірінен астамы мемлекеттік бағдарламалар туралы хабардар болмағандықтан, мүмкіндіктерін жіберіп алған. Дәл осы олқылықты жою үшін «бір терезе» қағидаты негізіндегі орталықты құру идеясы туындады.

«Бұрын кәсіпкер бір проблемасын шешу үшін алты-жеті мекемені аралап, айлап жүретін. Банкке барады, банк салыққа жібереді, салық әкімдікке бағыттайды — шеңбер жабылмайды. Орталықтың басты ерекшелігі — кәсіпкер бір есіктен кіреді және нәтижеге жеткенше сол жерде ілесіп отырады», — дейді «Даму» қорының Шымкент филиалының директоры Серік Мұратов. Оның сөзіне қарағанда, жобаның алғашқы екі айында орталыққа 340-тан астам өтініш түскен, олардың 60 пайызы банк берешегін реттеуге қатысты мәселелер болған.

Орталықтың жұмыс алгоритмі төрт кезеңнен тұрады. Алдымен өтініш қабылданады және кәсіпкердің мәселесіне толыққанды диагностика жасалады. Содан кейін шешу маршруты айқындалады — яғни қай мемлекеттік органдар, қандай қаржы институттары немесе серіктес ұйымдар тартылу керектігі анықталады. Үшінші кезеңде іс жүзіндегі жұмыс басталады: мамандар кәсіпкердің атынан немесе бірлесе отырып, банктермен, лизингтік компаниялармен, «Бәйтерек» холдингінің еншілес ұйымдарымен келіссөздер жүргізеді. Ең соңында нәтиже бекітіліп, кәсіпорынның тұрақты жұмысын қамтамасыз ету жөнінде ұсынымдар беріледі. Күрделі және ведомствоаралық мәселелер арнайы жедел топтар арқылы қаралатын болады.

Тәжірибелі кәсіпкер, Шымкент қаласының азық-түлік өнімдері нарығында 12 жыл жұмыс істеген Гүлнар Асанова орталықтың жұмысы туралы өз пікірін бөлісті: «Мен берешек мәселесімен екі жыл бойы жеке шештім, тіпті кәсібімді жабуды ойладым. Орталыққа бардым — бір айда банкпен реструктуризация жасалды. Мұндай қолдауды бұрын армандаған едік». Оның тәрізді жүздеген кәсіпкер үшін орталық нақты шешімдер ұсынатын кеңістікке айналып отыр. Экономист-сарапшы Дәурен Сейткали пилоттық жобаның тиімділігіне оң баға береді, алайда бірқатар тәуекелдерді де атап өтеді: «Орталықтың жетістігі ұзақ мерзімді перспективада бюрократиялық кедергілерді нақты жоюға байланысты. Егер мекеме тек «жолдама» беріп, мәселені шынымен шешпесе — модель жұмыс істемейді».

Жобаның мақсаттары мен күтілетін нәтижелері айқын тұжырымдалған. Біріншіден, қаржылық қиындыққа тап болған кәсіпорындарды іс жүзінде жабылудан сақтау. Екіншіден, жұмыс орындарын қорғау — тек Шымкент бойынша жоба аясында 5 мыңнан астам жұмыс орнын сақтап қалу мақсаты қойылған. Үшіншіден, қаржыландыруға қолжетімділікті кеңейту арқылы өндіріс көлемін ұлғайту және кірістілікті арттыру. Егер пилоттық режим оң нәтиже берсе, 2027 жылдан бастап жоба барлық облыстарға кеңейтілмек. Бұл ретте «Бәйтерек» холдингі мен Қаржы министрлігінің тиісті бөлімшелері жобаның методологиялық қамтамасыз етілуіне тікелей жауапты болады.

Дүниежүзілік тәжірибемен салыстырғанда, «бір терезе» қағидатын бизнесті қолдауға бейімдеу жаңа нәрсе емес. Германияда «Mittelstand» шағын бизнес қолдау бағдарламасы, Сингапурда EnterpriseSG агенттігі, Оңтүстік Кореяда шағын және орта бизнес агенттігі — осының барлығы кешенді қолдаудың тиімді модельдері болып табылады. Алайда Қазақстанда мұндай жүйенің бүгінге дейін орталықтандырылған форматта болмауы — кемшілік те, мүмкіндік те. Қазіргі модель осы алшақтықты жоюға бағытталған.

Шымкент — Қазақстанның оңтүстігіндегі ең ірі экономикалық орталық. Халқы 1,2 миллионнан асатын республикалық маңызы бар қала ретінде ол шағын және орта бизнес субъектілерінің тығыздығы жоғары аймаққа жатады. Осынау нарықта кәсіпкерлерге жүйелі қолдау көрсету тек жергілікті маңыздылықпен шектелмейді — бұл бүкіл оңтүстік өңіріндегі экономикалық белсенділікке тікелей ықпал ететін шешім. Орталықтың жұмысы жалғаса бере, алғашқы алты айдың қорытындысы бойынша жасалатын есеп жобаның ауқымын анықтайтын болады. Мемлекет, бизнес және азаматтық қоғам алдындағы жауапкершілік — осы үш тараптың бірлескен ұмтылысы ғана Кәсіпкерлікті қолдау орталығын шынайы тиімді институтқа айналдыра алады.