Қазақстанда цифрлық инфрақұрылымның жедел дамуы жаңа қауіп-қатерлерді де ала келді. 21 маусым 2026 жылы «ҚазАвтоЖол» акционерлік қоғамы Шымкент және оңтүстік өңірлер тұрғындарына арналған шұғыл ескерту жариялады: алаяқтар «KazToll» жүйесі атынан жаппай жалған SMS-хабарлар жіберіп, азаматтардың жеке деректерін және банктік қолданбаларға кіру мүмкіндіктерін ұрлауға тырысуда. Бұл оқиға елімізде кибер қылмыстылықтың жаңа деңгейге шыққанын айғақтайды.«ҚазАвтоЖол» компаниясы ақылы жолдар желісін басқаратын мемлекеттік маңызды құрылым. KazToll жүйесі арқылы Қазақстанның негізгі тас жолдарында төлем алынады. Оңтүстік өңірде, әсіресе Шымкент — Тараз — Алматы бағытындағы жолдарда жүктік және жеңіл автомобильдер санының артуына байланысты жүйе соңғы жылдары белсенді пайдаланылуда. Дәл осы белсенділік алаяқтарға пайдалы алаң жасап берді: миллиондаған жүргізушінің жүйемен байланысы барлығы белгілі, ал жалған «айыппұл туралы хабарлама» аңғалдарды тұзаққа түсіру үшін өте ыңғайлы сылтау болып табылады.Алаяқтардың схемасы айлакерлікпен жасақталған. Жәбірленушіге «Сізден KazToll жүйесі бойынша 4500 теңге айыппұл алынады, төлем жасамасаңыз, айып 3 есе артады» деген мазмұндағы SMS келеді. Хабарда сілтеме бар, ол сыртқы түрі бойынша ресми сайтқа ұқсайды, бірақ іс жүзінде алаяқтардың фишингтік бетіне апарады. Сілтемені басқан пайдаланушы жеке куәлік нөмірін, телефон нөмірін, банк картасының деректерін енгізуге шақырылады. Бұл деректер бірден қылмыскерлер қолына түседі де, олар банктік мобильдік қолданбаларға кіріп, шоттардан қаражат аударады. Кейбір жағдайларда жәбірленушінің атына несие де рәсімделген.Ақпараттық қауіпсіздік саласының сарапшысы Дәурен Сейтқалиев бұл схеманың ерекше қауіптілігіне назар аударды: «Бұл шабуылдың қиыны — хабарлама өте сенімді көрінеді. KazToll логотипі, ресми үлгідегі мәтін, нақты сома. Адам асығыс кезде, мысалы, жолда отырып хабарды оқыса, ойланбастан сілтемені басуы мүмкін. Алаяқтар психологиялық қысымды да пайдаланады — мерзім шектеулі, айып өседі деп қорқытады». Сарапшы мұндай схемалардың алдын алу үшін халықтың арасында цифрлық сауаттылықты арттыру шараларын жедел күшейту қажеттігін атап өтті.Статистика жағдайдың ауырлығын анық көрсетеді. Қазақстан Ұлттық банкінің 2025 жылғы есебіне сәйкес, елімізде телефон арқылы жасалған қаржылық алаяқтық жағдайлары бір жылда 34 пайызға өскен. Оңтүстік Қазақстан облысы мен Шымкент қаласы осы статистикада ерекше орын алады: аталған өңірлерден тіркелген шағымдар жалпы ауқымның 18 пайызын құрайды. Ішкі істер министрлігінің мәліметі бойынша, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында тек Шымкент бойынша фишингтік алаяқтықтан 2 300-ден астам азамат зардап шеккен, олардың жалпы шығыны 870 миллион теңгеден асқан.«Киберқалқан Қазақстан» бағдарламасы аясында мемлекет бұл мәселеге жүйелі түрде қарауда. Бағдарлама 2022 жылы іске қосылып, ұлттық кибер кеңістікті қорғауды, мемлекеттік сандық инфрақұрылымның тұрақтылығын қамтамасыз етуді және азаматтардың цифрлық сауаттылығын арттыруды мақсат етеді. Алайда «KazToll» атынан жіберілген жалған SMS-хабарлар жаппай таралуы бағдарламаның жеке сектормен және жұртшылықпен өзара әрекеттесу жолдарын жетілдіру қажеттігін тағы бір мәрте дәлелдеді. Цифрлық мемлекет қаншалықты дамыса, кибер алаяқтардың да мотивациясы соншалықты артатыны анық.«ҚазАвтоЖол» компаниясының баспасөз хатшысы Айгүл Нұрланова азаматтарға нақты ескерту жасады: «Компанияның ешбір хабарламасы сізден сілтеме арқылы жеке деректер немесе банк картасының нөмірін енгізуді талап етпейді. Ресми KazToll жүйесінде барлық есеп айырысу тек ресми сайт немесе мобильдік қолданба арқылы жүргізіледі. Күдікті SMS алсаңыз, оны дереу 1408 нөміріне жіберіңіз немесе 102-ге хабарласыңыз». Компания сонымен қатар ресми сайтта фишингтік хабарлардың үлгісін жариялап, салыстырып тексеру мүмкіндігін ашты.Қоғам арасындағы реакция алуан түрлі. Әлеуметтік желілерде бұл тақырып жылдам таралып, мыңдаған адам өз тәжірибесін бөлісті. Бір пайдаланушы: «Мен де осындай хабарлама алдым, бірақ алдымен KazToll қолданбасынан тексердім — ешқандай айыппұл жоқ екен», — деп жазды. Тағы бір оқиға: Шымкенттің тұрғыны Мариям Ахметова сілтемені басып, деректерін енгізіп үлгерген, нәтижесінде шотынан 150 000 теңге жоғалып кеткен. Ол полицияға шағым беріп, банкпен бірлесіп ақшасын қайтаруға тырысуда.Эксперттердің пікірінше, бұл мәселені шешудің бірнеше бағыты бар. Біріншіден, мобильдік операторлар күдікті сандық нөмірлерден жіберілетін жаппай SMS-хабарларды сүзгілеу жүйесін күшейтуі тиіс. Екіншіден, банктер клиенттерді хабарландыру және күдікті операцияларды тоқтату алгоритмдерін жетілдіруі керек. Үшіншіден, мектептер мен қоғамдық орталықтарда цифрлық гигиена бойынша тұрақты сабақтар ұйымдастыру маңызды. Кибер алаяқтар технологияға ілесіп отырады — мемлекет пен азаматтар да одан кем қалмауы тиіс.

Шымкент қаласы өз тарихында жаңа бетті ашты. 21 маусым 2026 жылы «Himmel Aluminium» зауытының салтанатты түрде іске қосылуы өңірдің тек өнеркәсіптік қуатын ғана емес, сонымен бірге технологиялық дамуының бүкіл жүйесін түбегейлі өзгертуге тиіс маңызды оқиғаға айналды. Қаланың индустриялық картасына енген бұл кәсіпорын — жай ғана алюминий өндіретін нысан емес, заманауи инновациялық экожүйенің тірегі болуға претендент.Зауыт идеясы бірнеше жыл бұрын, Шымкент республикалық маңызы бар қала мәртебесін алған кезеңде пайда болды. Сол уақыттан бастап қала басшылығы өндірістік инфрақұрылымды жаңарту бағытында жүйелі жұмыс жүргізіп келеді. Отандық және шетелдік инвесторлармен жүргізілген ұзақ келіссөздер нәтижесінде «Himmel Aluminium» жобасы нақты іске асыру сатысына жетті. Зауытқа арналған жер телімі Шымкенттің арнайы экономикалық аймағында бөлінді, бұл инвесторларға салықтық жеңілдіктер мен кедендік преференцияларды пайдалануға мүмкіндік берді. Жобаны жүзеге асыру барысында 12 миллиард теңгеден астам инвестиция тартылды, ал нысанды салу кезінде отандық мердігерлік компаниялар белсенді тартылды.«Himmel Aluminium» зауытының техникалық жабдықталуы ерекше назар аударарлық. Кәсіпорында Еуропа мен Азияның жетекші өндірушілерінен жеткізілген автоматтандырылған желілер орнатылған. Роботтандырылған кешендер, цифрлық басқару жүйелері, энергияны тиімді пайдаланатын пештер — мұның бәрі зауытты қазіргі заманның озық технологиялық стандарттарына сай деңгейге шығарады. Өндірістің бастапқы кезеңінде жылына 15 000 тонна дайын алюминий өнімі шығарылады деп жоспарланып отыр. Болашақта бұл көрсеткішті екі есе арттыру мүмкіндігі қарастырылған. Кәсіпорын тікелей 400-ден астам жұмыс орнын ашады, ал оған қызмет көрсететін қосымша салалармен бірге жалпы жұмыспен қамту тиімділігі 1200 адамға жетуі мүмкін деп бағаланады.Зауыттың іске қосылуы Шымкент экономикасы үшін ерекше маңызға ие. Қала халқы үш миллионнан асқан мегаполиске айналды, бірақ оның өндірістік базасы тұрғын халық санының өсу қарқынына сай дамымай келеді. «Himmel Aluminium» сияқты ірі жобалар осы алшақтықты жоюға бағытталған. Экономист Дәулет Сейітқалиұлының пікірінше, «Бір ірі өнеркәсіптік кәсіпорынның пайда болуы тізбелік реакцияны іске қосады: жеткізушілер, логистика, сервис, білім беру — бәрі бірге дами бастайды. Шымкентте дәл осындай мультипликатор әсерін күтуге болады». Бұл тұжырым тек теориялық сипатта ғана емес — алғашқы сигналдар қазірдің өзінде байқалуда: жоба туралы хабарландырылған сәттен бастап өңірде технологиялық мамандықтарға деген сұраным 30 пайызға өскен.Зауыттың инновациялық экожүйеге ықпалы туралы сөз қозғағанда, білім беру саласымен байланысты ерекше атап өту керек. «Himmel Aluminium» компаниясының өкілдері Шымкент университеттерімен бірлескен меморандумдарға қол қойды. Оның аясында материалтану, робототехника және цифрлық өндіріс мамандықтары бойынша бірлескен оқу бағдарламалары әзірленеді. Студенттер зауытта тәжірибеден өтіп, нақты өндірістік ортада білімдерін бекіте алады. Компания жыл сайын 50 жас маманды кепілдікті жұмыспен қамтуды өз мойнына алды. Бұл бастама өңірдегі «ми кетуі» мәселесін шешуге, яғни жоғары білімді жастарды Шымкентте ұстап қалуға маңызды үлес қосады деп күтілуде.Экологиялық аспект те назардан тыс қалған жоқ. Зауыт жобалау кезеңінен бастап «жасыл өндіріс» қағидаттарын ұстанды. Орнатылған тазалау жүйелері шығарылатын зиянды заттардың мөлшерін халықаралық нормативтерден төмен деңгейде ұстауға мүмкіндік береді. Су ресурстарын қайта пайдалану технологиясы өндіріс процесіндегі су шығынын 60 пайызға азайтады. Өнеркәсіп және экология министрлігінің өкілі Айгүл Бекова осы жайтты атап өте отырып: «Шымкент зауыты экологиялық стандарттар бойынша біздің соңғы жылдардағы ең жақсы мысалдарымыздың бірі», — деп бағалады. Бұл мәлімдеме кәсіпорынның жай ғана экономикалық маңыздылықпен шектелмейтінін, оның тұрақты дамудың кең ауқымды мақсаттарына сай екенін айғақтайды.Сарапшылар бұл зауытты Шымкенттің ұзақ мерзімді стратегиялық дамуы тұрғысынан да қарастырады. Орталық Азия аймағында алюминий өнімдеріне деген сұраным тұрақты өсуде, ал жергілікті өндіріс осы нарықтық мүмкіндікті тиімді пайдалануға жол ашады. Қазіргі уақытта Қазақстан алюминий өнімдерінің едәуір бөлігін импорттайды, «Himmel Aluminium» болса осы тәуелділікті азайтуға нақты үлес қосады. Оның үстіне өнімдерді экспортқа шығару мүмкіндігі де зерттелуде: Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан нарықтары бастапқы кезеңде нысанаға алынып отыр.«Himmel Aluminium» зауытының іске қосылуы — бұл Шымкент үшін жай ғана бір кәсіпорынның ашылуы емес. Бұл қаланың болашағына деген нақты инвестиция, жастарға арналған мүмкіндіктердің жаңа кеңістігі және өңірдің инновациялық бейнесін қалыптастырудағы маңызды қадам. Зауыт пен университеттер, зауыт пен экология, зауыт пен қалалық экономика арасындағы органикалық байланыс — осының бәрі Шымкентті тек Оңтүстік Қазақстанның емес, бүкіл орта азиялық аймақтың технологиялық хабына айналдыруға нақты негіз жасайды. Келесі бес жылда осы бағытта қандай нәтижелерге қол жеткізілетіні уақыт көрсетеді, бірақ бастама нық және мақсатты екені бүгіннен-ақ айқын.

Қазақстанның оңтүстік өңіріндегі ірі өнеркәсіптік орталық Шымкент қаласы 2026 жылдың маусым айында тағы бір маңызды жаңалықпен толықты. 21 маусым 2026 жыл күні ресми түрде ашылған алюминий профильдерін өндіретін жаңа зауыт тек жергілікті экономика үшін ғана емес, бүкіл еліміздің өнеркәсіптік картасы үшін де елеулі оқиға болды. Бұл кәсіпорын ерекше назар аударады, өйткені онда өндірісті бақылаудың заманауи цифрлық жүйелері толыққанды жұмыс режимінде қолданысқа енгізілген.Зауыттың ашылу рәсіміне Оңтүстік Қазақстан облысының әкімшілігі өкілдері, инвесторлар, өнеркәсіп саласының мамандары және бизнес-қоғамдастық мүшелері қатысты. Кәсіпорынның бас директоры Асқар Жақсыбеков ашылу рәсімінде сөйлеген сөзінде жобаның ерекшелігін атап өтті. «Біз жай ғана зауыт ашып отырған жоқпыз — біз болашаққа инвестиция салып отырмыз. Цифрлық басқару жүйелері бізге өнімнің әр кезеңін нақты бақылауға, ысырапты азайтуға және сапаны халықаралық стандарттар деңгейінде ұстап тұруға мүмкіндік береді», — деді ол.Алюминий профильдері — заманауи құрылыс саласының маңызды компоненттерінің бірі. Тұрғын үй кешендері, коммерциялық ғимараттар, өнеркәсіптік объектілер — бәрінде де алюминий конструкциялары кеңінен қолданылады. Бүгінде Қазақстан алюминий профильдерінің едәуір бөлігін шетелден, негізінен Ресей мен Қытайдан импорттайды. Статистика комитетінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы ел ішіндегі алюминий профильдеріне деген жалпы сұраныс 85 мың тоннадан асты, ал отандық өндіріс бұл көлемнің тек 30 пайызын ғана жабады. Жаңа зауыттың іске қосылуы осы алшақтықты біршама қысқартуға септігін тигізеді деп күтілуде.Зауыттың техникалық жабдықталуы сарапшылардың ерекше назарын аударды. Өндіріс алаңында орнатылған цифрлық басқару жүйесі үш негізгі функцияны бір уақытта атқарады: технологиялық процестерді автоматты бақылау, шикізат шығынын оңтайландыру және дайын өнімнің сапасын тексеру. Зауыттың бас технологі Дина Нұрмаханова өндірістік процестің ерекшеліктерін түсіндіре отырып, цифрлық жүйенің практикалық артықшылықтарын атап өтті. «Бұрын мұндай зауыттарда брак пайызы орта есеппен 8-10 пайыз деңгейінде болатын. Біздің жүйеміз ауытқуларды нақты уақыт режимінде анықтайды, сондықтан брак деңгейін 2 пайыздан төмен ұстауды жоспарлап отырмыз. Бұл ресурс үнемдеу тұрғысынан орасан зор үнем», — деп түсіндірді ол.Жоба экономикалық тұрғыдан да маңызды нәтижелер беруі тиіс. Зауыт бірінші кезеңде 320-дан астам жұмыс орнын ашады, оның ішінде жоғары білікті инженерлік-техникалық мамандарға арналған 80 лауазым бар. Екінші кезеңде, яғни 2027-2028 жылдары, кәсіпорынды толық қуатқа шығару жоспарланған. Толық жұмыс режимінде зауыттың жылдық өндіру қуаты 12 мың тоннаға жетеді. Сонымен қатар кәсіпорын жергілікті жеткізушілермен ынтымақтастық орнату арқылы өңірлік шикізат тізбегінің дамуына да ықпал ету мақсатын алға қояды.Экономист Болат Сейітқалиев жобаның стратегиялық маңыздылығын кеңірек контексте бағалады. «Шымкент Қазақстанның үшінші қаласы болса да, өнеркәсіптік дамуы жағынан Алматы мен Астанадан біраз артта қалып келеді. Алайда соңғы үш жылда бұл жағдай өзгере бастады. Жаңа цифрлық зауыттардың ашылуы өңірдің инвестициялық тартымдылығын арттырып, білікті мамандарды жергілікті жерде ұстап қалуға жағдай жасайды. Бұл ұзақ мерзімді перспективада аймақтың бүкіл экономикалық экожүйесін жаңартады», — деп атап өтті ол.Мемлекеттік деңгейде де бұл бағытқа белсенді назар аударылып отыр. «Қазақстан-2050» стратегиясы мен «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы шеңберінде өнеркәсіптің цифрлық трансформациясы басым бағыттардың бірі ретінде белгіленген. Өнеркәсіп және инфрақұрылымдық даму министрлігінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы Қазақстанда цифрлық технологияларды өндіріске енгізген кәсіпорындардың саны 2020 жылмен салыстырғанда 2,4 есеге артты. Шымкенттегі жаңа зауыт осы ұлттық трендтің жергілікті деңгейдегі нақты көрінісі болып табылады.Зауыттың ашылуы жергілікті тұрғындар тарапынан да оң қабылданды. Аймақтың жастары арасында жүргізілген сауалнама бойынша, респонденттердің 74 пайызы осындай заманауи кәсіпорындардың Шымкентте ашылуын жақтайды. Жергілікті колледждер мен техникалық университеттер де зауытпен ынтымақтастық туралы келіссөздер бастады — болашақта студенттерге тәжірибелік оқу базасы ретінде пайдалану мүмкіндігі қарастырылуда. Шымкент мемлекеттік университетінің өнеркәсіптік инженерия кафедрасының меңгерушісі Айгүл Тәшенова: «Цифрлық өндіріс орталары біздің түлектеріміздің нарыққа шыққанда жоғары сұранысқа ие болуын қамтамасыз ететін практикалық платформаға айналады. Академиялық білімді өндірістік технологиялармен ұштастыру — бүгінгі инженерлік білімнің негізгі міндеті» деп пікір білдірді.Алға қарай қараганда, Шымкенттегі алюминий профильдері зауытының ашылуы өңірдің өнеркәсіптік келбетін өзгертудің алғашқы қадамы ғана деп айтуға болады. Сарапшылар болашақта осы аумақта өңдеу өнеркәсібінің басқа салаларының да дамитынын болжайды. Цифрлық басқару жүйелерін кеңінен қолдану тиімділіктің артуына, ресурстардың үнемделуіне және жергілікті өнімнің бәсекеге қабілеттілігінің өсуіне тікелей жол ашады. Бұл зауыт Оңтүстік Қазақстан өңірінің индустриялық дамуындағы жаңа бетбұрыс нүктесіне айналуы мүмкін, оның тәжірибесі елдің басқа аймақтарына да үлгі болары сөзсіз.

Қазақстанның оңтүстік астанасы — Шымкент қаласы цифрлық қауіпсіздік саласындағы маңызды оқиғаның куәсі болды. 21 маусым 2026 жыл күні республика тарихында алғаш рет мемлекеттік қызметкерлер мен ведомствалық ұйымдар мамандарына арналған арнайы практикалық семинар өз жұмысын бастады. «Орталық Азиядағы цифрлық байланыс» халықаралық жобасы аясында, Expertise France ұйымының қолдауымен жүзеге асырылған бұл бағдарлама ел бойынша алғаш рет дәл осы қалада өткізілуі кездейсоқ емес. Шымкент — үш миллионнан астам тұрғыны бар ірі мегаполис, сондықтан мұнда цифрлық инфрақұрылымды дамыту мен оны қорғау ерекше стратегиялық маңызға ие.Іс-шараны Шымкент қаласының Цифрландыру басқармасы ҚР Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі Ақпараттық қауіпсіздік комитетімен бірлесе ұйымдастырды. Семинардың негізгі мақсаты — кибершабуылдардың алдын алу, ақпараттық жүйелерді қауіпсіз пайдалану және заманауи цифрлық қауіптерден қорғану тәсілдерін мемлекеттік органдар қызметкерлеріне практикалық деңгейде үйрету болды. Маманлар кибергигиена мәдениетін қалыптастыру мен ақпараттық қауіпсіздік стандарттарын бірыңғайландыру мәселелерін да жан-жақты талқылады.Семинардың өзектілігін түсіну үшін жаһандық контекстке назар аудару қажет. Соңғы бірнеше жылда бүкіл әлемде мемлекеттік органдарға бағытталған кибершабуылдардың саны күрт өсті. Халықаралық ақпараттық қауіпсіздік компанияларының зерттеуі бойынша, 2025 жылы ғана Орталық Азия елдерінде мемлекеттік секторға қарсы тіркелген кибершабуылдардың саны алдыңғы жылмен салыстырғанда қырық пайызға артты. Бұл цифр — елеусіз қалдыруға болмайтын дабыл. Қазақстанда да цифрлық мемлекеттік қызметтердің дамуымен қатар, оларды қорғау талаптары да арта түсуде. eGov порталы арқылы жүздеген миллион транзакция жүзеге асырылып, азаматтардың жеке деректері сақталатын ортада ақпараттық қауіпсіздік кез келген техникалық мәселеден маңыздырақ.Семинарға қатысқан Шымкент қаласы Цифрландыру басқармасының маманы Асель Нұрқанова іс-шараның нәтижесі туралы оң пікір білдірді: «Біз бұрын кибершабуыл дегенді тек теориялық ұғым ретінде қараушы едік. Бірақ бұл семинарда нақты жағдаяттарды талдап, өз жүйелеріміздің осал тұстарын анықтаған соң, қауіп-қатердің қаншалықты нақты екенін айқын сезіндік. Фишингтік хаттарды анықтаудан бастап, парольді басқару жүйелерін дұрыс қолдануға дейін — бәрі бізге кәсіби деңгейде жеткізілді», — деді ол. Семинарға жүзден астам мемлекеттік қызметкер қатысып, әрқайсысы практикалық жаттығулардан өтті.Expertise France ұйымының өкілі де іс-шара барысында сөз алып, халықаралық серіктестіктің маңызын атап өтті. «Цифрлық қауіпсіздік — бұл ұлттық шекара танымайтын мәселе. Бір елдің мемлекеттік жүйесіндегі осалдық тізбекті реакция тудырып, аймақтық деңгейде проблемаға айналуы мүмкін. Сондықтан Орталық Азия елдері арасындағы ынтымақтастық пен тәжірибе алмасу — бүгінгі күннің талабы», — деп түсіндірді ол. Бұл тұжырым «Орталық Азиядағы цифрлық байланыс» жобасының негізгі философиясымен толық сәйкес келеді.Семинар барысында қатысушылар социалды инженерия шабуылдарының психологиялық механизмдерін зерттеді, мемлекеттік деректерді шифрлаудың тиімді тәсілдерімен танысты, сондай-ақ инциденттерге жедел ден қою алгоритмдерін практикада меңгерді. Ерекше назар қашықтықтан жұмыс істеу жағдайында туындайтын қауіпсіздік тәуекелдеріне бөлінді — пандемиядан кейінгі кезеңде гибридті жұмыс форматы мемлекеттік органдарда да кеңінен таралғанын ескерсек, бұл тақырып өте өзекті. Жасанды интеллект технологияларының кибершабуылдарда пайдаланылуы туралы сессия қатысушылар арасында ерекше қызығушылық тудырды.Алдағы айларда аталған оқыту бағдарламасы Семей мен Ақтау қалаларында да өткізілетін болады. Бұл шара — жалпыұлттық деңгейде мемлекеттік органдардың цифрлық қауіпсіздік деңгейін арттырудың стратегиялық жоспарының бір бөлігі. Бағдарламаның аяқталуы нәтижесінде барлық қатысушы қалалар арасында бірыңғай кибергигиена стандарты енгізілмек. Сарапшылардың бағалауынша, осындай жүйелі дайындық мемлекеттік органдарға бағытталған сәтті кибершабуылдардың санын жиырма бес пайызға дейін азайтуға мүмкіндік береді.Қазақстанның «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде елдің цифрлық экожүйесін дамыту барысында адами капиталды — яғни мемлекеттік қызметкерлерді — дайындау мәселесі бірінші орынға шығып отыр. Технологиялық инфрақұрылым қаншалықты жетілдірілсе де, оны пайдаланатын адамдардың хабардарлығы мен дайындығы жеткіліксіз болса, жүйе осал күйінде қала береді. Шымкенттегі семинар дәл осы олқылықты жоюға бағытталған алғашқы жүйелі қадам болып табылады. Мемлекет пен халықаралық серіктестердің күш-жігерін біріктіру арқылы ғана цифрлық мемлекетті нақты қауіпсіз ете алатынымыз бүгінгі іс-шарада тағы да дәлелденді. Бұл бастаманың жалғасуы — Қазақстанның цифрлық болашағына салынған нақты инвестиция.

Шымкент қаласының коммуналдық шаруашылығы 2026 жылдың маусым айында тарихи бетбұрыс жасады. 20 маусым 2026 жыл күні қала әкімдігі жылу желілерін тексеру жұмыстарына роботтехника мен жасанды интеллект жүйелерін ресми түрде енгізгенін мәлімдеді. Бұл шешім Қазақстанның оңтүстік өңіріндегі ең ірі қала үшін ғана емес, бүкіл ел бойынша коммуналдық саланы цифрландыру процесінде маңызды кезең болып табылады. Мамандар бұл технологиялардың авариялық жағдайлардың алдын алуда шешуші рөл атқаратынын алдын ала болжауда.Жылу желілерінің тозуы — бүгінгі Қазақстан үшін жедел шешімді қажет ететін проблема. Мемлекеттік статистика агенттігінің деректеріне сүйенсек, елдегі жылу магистральдарының орта жасы 30 жылдан асады, ал кейбір ірі қалаларда бұл көрсеткіш 40–45 жылға жетеді. Шымкентте тіркелген жылу желілерінің жалпы ұзындығы 800 шақырымнан астам, олардың елеулі бөлігі кеңестік дәуірдің мұрасы болып саналады. Жыл сайын қыс маусымында авариялық жарылулардың саны ондаған оқиғаны құрап, жүздеген отбасын жылусыз қалдырады. Осы мәселені түбегейлі шешу мақсатында қала басшылығы технологиялық серіктестермен бірлесіп жаңа тәсіл іздестіруге кірісті.Жаңа жүйенің жұмыс принципі бірнеше деңгейде қызмет атқарады. Біріншіден, жер асты жылу желілерінде қозғалатын арнайы роботтар-зондтар құбырлардың ішкі жағдайын бейнежазба және акустикалық сенсорлар арқылы тіркейді. Екіншіден, сыртқы желілерде ұшқышсыз ұшу аппараттары — дрондар инфрақызыл камералармен жылу шығынын картаға түсіреді. Үшіншіден, барлық жиналған деректер жасанды интеллект негізіндегі талдау платформасына жіберіледі де, жүйе мүмкін болатын апат орындарын бірнеше апта бұрын болжай алады. Диспетчерлік орталық тәулік бойы мониторинг жүргізіп, операторлар жасанды интеллект ұсынған басым міндеттер бойынша жөндеу жұмыстарын жоспарлайды.Жобаны іске асырудың алғашқы кезеңі ең тозған 120 шақырым желіні қамтиды. «Шымкентжылу» компаниясының бас инженері Асқар Жақсыбеков жаңа жүйеге деген үміт зор екенін жасырмайды: «Бұрын апатты жер тікелей жарып кеткен соң ғана таба алатынбыз. Енді роботтар мен жасанды интеллект арқылы ірі авариялардың 70–80 пайызын алдын ала анықтауды жоспарлап отырмыз. Бұл тек технология мәселесі емес — бұл адамдардың жылы үйлерде отыруы деген сөз». Сарапшылардың бағалауынша, пилоттық жылдан кейін авариялардың жалпы санын кемінде 40 пайызға қысқарту мүмкін.Бұл бастама Қазақстанның «Цифрлы Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы аясында жүзеге асырылуда. Алматы, Астана және Қарағанды қалаларында да ұқсас технологиялар сыналып жатқанымен, Шымкент осы жүйені ең жаппай және жүйелі түрде пайдаланып жатқан қала болып табылады. Энергетика министрлігінің өкілі Данияр Сейткали өз пікірін былай білдірді: «Шымкент тәжірибесі болашақта барлық облыс орталықтарына үлгі болады деп күтеміз. Жылу желілерін цифрлық басқаруға көшу — бұл үнемдеу ғана емес, тұрғындардың өмір сапасын арттырудың нақты жолы». Министрлік 2028 жылға дейін 15 қаланы осындай жүйемен жабдықтауды жоспарлап отыр.Жергілікті тұрғындар жаңалыққа белсенді реакция таныта бастады. Әлеуметтік желілерде Шымкент тұрғындары жылда қайталанатын авариялардан шаршағандарын жасырмай, технологиялық жаңалықты үлкен үмітпен қарсы алды. «Биылғы қыста бізді жылу апаты болады деп үйткізді. Роботтар сол апаттың алдын алса — ана жарылмасын», — деп жазды Сайрам ауданының тұрғыны Гүлнара Оспанова өз парақшасында. Қала мэрі Мұрат Айтенов тұрғындарды тыныштандыра отырып, жаңа жүйенің алғашқы нәтижелері 2026 жылдың желтоқсанында жарияланатынын хабарлады.Халықаралық тәжірибеге жүгінсек, Оңтүстік Корея, Финляндия және Германия жылу желілерін роботтехника арқылы тексеру практикасын 2010-жылдардың ортасынан бастап кеңінен қолдана бастаған. Финляндияның Хельсинки қаласында ұқсас жүйені енгізгеннен кейін жылу шығыны 25 пайызға, ал авариялар саны 55 пайызға азайған. Германияның Мюнхен қаласы жасанды интеллект арқылы жөндеу жұмыстарын жоспарлай бастағалы бері жылына орта есеппен 18 миллион еуро үнемдеп отыр. Осындай тәжірибе Шымкент үшін нақты ориентир болып табылады.Алайда жобаның алдында бірқатар қиындықтар да тұр. Роботтық жабдықтарды техникалық қызмет көрсету, жасанды интеллект жүйесін калибрлеу және жергілікті мамандарды оқыту — айтарлықтай ресурс пен уақытты талап ететін міндеттер. Сонымен қатар, жер астындағы ескі желілерде роботтардың қозғалысы техникалық жағынан күрделілеу екені де мойындалуда. Бірақ қала инженерлері бұл кедергілерді жеңуге дайын екендіктерін мәлімдеп, технологиялық серіктес компаниялармен бірге шешім іздестіруде. Болашаққа деген сенім зор: Шымкент бүгін қосқан осы қадам, ертең бүкіл Қазақстанның коммуналдық саласын өзгерте алатын үлгілі тәжірибеге айналуы ықтимал.

Қазақстанның оңтүстік астанасы Шымкент соңғы жылдары елдің технологиялық картасында маңызды орынға ие болып келеді. 20 маусым 2026 жыл күні қалада өткен Digital Qazaqstan форумы бұл үдерістің жаңа белесіне шыққанын айқын дәлелдеді. Оңтүстіктің ең ірі қаласы енді тек өнеркәсіп пен сауда орталығы ғана емес, сонымен қатар цифрлық инновациялар мен технологиялық кәсіпкерліктің нағыз ошағына айналып барады.Форумның орталық кейіпкері Shymkent Hub болды — Astana Hub-тың ресми филиалы, ол аймақта технологиялық кәсіпкерлікті дамытып, жаңа буын мамандарды даярлаудың жетекші алаңына айналып отыр. Astana Hub өз кезегінде Қазақстандағы ең ірі технологиялық экожүйені қалыптастырған ұйым ретінде танылады. Шымкенттегі филиалдың ашылуы кездейсоқ шешім емес: үкімет бұл қаланы өңірдегі цифрлық дамудың іргетасы ретінде қарастырады. Шымкент — Орталық Азияның ең тығыз орналасқан қалаларының бірі, халқы екі миллионнан асатын мегаполис, онда ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар шоғырланған.Қаланың өнеркәсіптік мүмкіндіктері «Индустрия 5.0» технологияларын тікелей өндірісте енгізу үшін өте қолайлы жағдай жасайды. Бұл тұжырымдама — адам мен машинаның бірлескен жұмысын, жасанды интеллект пен роботтехниканы өндірістік процеске органикалық түрде қосуды болжайтын жаңа өндірістік парадигма. Егер «Индустрия 4.0» цифрландыруға және автоматтандыруға негізделсе, бесінші буын одан да жоғары деңгейге — тұлғаға бағытталған, орнықты және икемді өндіріске ұмтылады. Шымкенттің металлургия, химия және жеңіл өнеркәсіп секторлары осы жаңа тәсілді іс жүзінде сынау үшін идеалды алаң болып табылады.Форумда сөз алған Shymkent Hub директоры Алишер Жақсыбеков бастаманың нәтижелері туралы нақты деректер келтірді. «Биылғы жылдың басынан бері хабымызда 400-ден астам стартап тіркелді, олардың ішінде 60-тан асуы нақты инвестиция тартып, өз өнімдерін нарыққа шығара бастады. Бұл — небары бір жарым жылдың ішіндегі нәтиже», — деді ол. Оның сөзінше, хабта ұйымдастырылып жатқан акселерациялық бағдарламалар, хакатондар мен менторлық сессиялар жас кәсіпкерлерге өз идеяларын нақты бизнеске айналдыруға нақты мүмкіндік беруде. Аймақтан шыққан бірнеше команда бұрын тек Алматы мен Астанада ғана қолжетімді болған халықаралық инвестициялық платформаларға кіру мүмкіндігіне ие болды.Форумға қатысушылардың бірі, жасанды интеллект саласындағы стартап өкілі Айгерім Нұрланова өз тәжірибесімен бөлісті: «Shymkent Hub-қа дейін біз идеямызды қайда апарарымызды білмедік. Алматыға барудың мүмкіндігі де, уақыты да жоқ болатын. Хаб бізге ең алдымен сеніп, бізге арналған орта жасады». Оның командасы қазір ауылшаруашылық сектор үшін дақыл шығымдылығын болжайтын AI-қосымша дайындауда. Жоба бірнеше агробизнес компанияларының қызығушылығын туғызды.Экономикалық тұрғыдан алғанда, Shymkent Hub-тың маңызы тек стартаптарды қолдаумен шектелмейді. Бұл — өңірдегі технологиялық экожүйенің тұтас инфрақұрылымын қалыптастыру жобасы. Мамандар бағалауынша, 2026 жылы Шымкент облысының цифрлық экономикаға тікелей қосқан үлесі 180 миллиард теңгеден асуы мүмкін, бұл 2023 жылмен салыстырғанда 2,5 есе өсімді білдіреді. Бұл жерде ерекше назар аудару қажет: аймақтың цифрлық дамуы жалпы мемлекеттік «Цифрлы Қазақстан» стратегиясымен тікелей үйлесімде жүргізіліп, орталық пен өңір арасындағы байланысты нығайтуда.Форумда технологиялық білім беру мәселесі де кеңінен талқыланды. Shymkent Hub аясында 2025 жылдан бастап жұмыс істеп келе жатқан IT-мектеп бүгінгі күні 1 200-ден астам оқушыны қамтыды. Оқу жоспарлары бағдарламалау, деректер ғылымы, кибербезопасность және UI/UX дизайн бағыттарын қамтиды. Бағдарламаның ерекше артықшылығы — курстардың 60 пайызы мемлекеттік гранттар арқылы тегін ұсынылады, ал қалған бөлігі серіктес компаниялардың демеушілігімен қаржыландырылады. Осылайша, технологиялық білім Шымкенттің жас буыны үшін нақты қолжетімді болып отыр.Сарапшылар Шымкенттің тәжірибесі бүкіл Орталық Азия аймағы үшін үлгі болып қызмет ете алатынын атап өтеді. Өйткені аймақтағы ең ірі қалалардың басым көпшілігінде өнеркәсіп пен технологияны ұштастыру мәселесі шешілмей отыр. Шымкент бұл екі бағытты бір-бірінің қарсысына қоймай, олардың синергиясын іздестіріп отыр. «Индустрия 5.0» технологияларын жергілікті зауыттарда пилоттық сынақтан өткізу осы жолдың дұрыстығын дәлелдеуде. Биылғы форум аясында жергілікті өнеркәсіп кәсіпорындары мен хаб арасында бірнеше меморандумға қол қойылды, бұл серіктестік алдағы жылдары нақты жобаларға айналады деп күтілуде.Digital Qazaqstan форумының Шымкентте өткізілуі — бұл оңтүстік мегаполистің технологиялық картада өз орнын мықтап бекіткенінің символы. Ел ішінде де, шетелдік серіктестер тарапынан да Шымкентке деген қызығушылық артып келеді. Алдағы бес жылда хабтың стартаптар санын 2 000-ға жеткізу, халықаралық инвестиция тарту және «Индустрия 5.0» орталығы ретінде өңірлік деңгейде танылу жоспарлары бар. Шымкенттің технологиялық жолы — бұл тек бір қаланың емес, бүкіл оңтүстік Қазақстанның болашағы, ол болашақ бүгіннен бастап жасалып жатыр.

Қазақстандың оңтүстік мегаполисі Шымкент денсаулық сақтау саласын жаңғырту жолында елеулі қадамдар жасауда. 20 маусым 2026 жыл күні қалалық басқарма цифрлық медицина бағдарламасының жаңа кезеңі туралы ресми мәлімдеме жасады. Бұл жоба тек технологиялық жаңалық емес — ол миллионнан астам тұрғынның денсаулығы мен өмірін қорғауға бағытталған жүйелі реформаның маңызды буыны болып табылады. Шымкент — Қазақстанның үш миллионнан астам халқы бар ірі қалаларының бірі, сондықтан мұндағы медициналық инфрақұрылымның сапасы тікелей мемлекеттік маңызға ие.Цифрландыру бағдарламасының алғашқы қадамдары бірнеше жыл бұрын, 2022–2023 жылдары басталған болатын. Сол кезден бері қалалық медициналық ұйымдарда электрондық медициналық карталар жүйесі енгізіліп, телемедицина қызметі дамытылды. Алайда 2024–2026 жылдар аралығы цифрлық трансформацияның шынайы жеделдеу кезеңіне айналды. Дәл осы уақытта жасанды интеллектке негізделген шешімдер практикалық қолданысқа енгізілді. Бүгінде қаладағы медициналық ұйымдарда PULS AI және Cerebra AI жүйелері белсенді жұмыс істейді. PULS AI жүйесі дәрігерлерге диагноз қоюды автоматтандырып, науқастың жалпы жағдайын жедел бағалауға мүмкіндік береді. Cerebra AI болса инсульт белгілерін ерте кезеңде анықтауға маманданған — бұл, медицина тілімен айтқанда, адамның өмірін сақтайтын «алтын сағаттарды» тиімді пайдалануға жол ашады.Медицина қызметкерлерінің қауіпсіздігі де назардан тыс қалмады. Қала ауруханалары мен поликлиникаларында смарт-бейнежетондар жүйесі кезең-кезеңімен орнатылуда. Бұл жүйе медицина персоналының қозғалысын бақылап, қауіпті жағдайлар туындаған кезде дереу хабар береді. «Біз медицина қызметкерлерін жабдықпен ғана емес, деректермен де қорғауымыз керек», — деді қалалық денсаулық сақтау басқармасының өкілі. — «Смарт-жетондар жүйесі ауруханаішілік қауіпсіздікті сапалы жаңа деңгейге шығарады». Осы технологиялар пандемиядан кейінгі дәуірде медицина жүйесін неғұрлым икемді және тұрақты етуге бағытталған жаһандық үрдіспен толық сәйкес келеді.Аталған цифрлық реформаның ең айқын жаңалықтарының бірі — жедел медициналық жәрдем қызметін жаңғырту. Енді І санаттағы шұғыл шақыртулар бойынша 103 жедел жәрдем қызметінің автокөліктерін Яндекс Go және Яндекс Карталар сервистері арқылы бақылауға болады. Бұл жоба пациенттерге және олардың туыстарына жедел жәрдем машинасының нақты орналасқан жерін экранда көріп, болжамды келу уақытын нақтылауға мүмкіндік береді. Аталған функционал диспетчерлер жұмысын да айтарлықтай жеңілдетеді: жүйе шақыртуларды автоматты түрде өңдеп, ең жақын бос автокөлікті бағыттайды. Нәтижесінде адами қателіктер азайып, шақыртуларды өңдеудің ашықтығы мен тиімділігі артады.Жедел жәрдем автокөліктерінің тиімділігін арттырудағы тағы бір маңызды буын — Интеллектуалды көлік жүйесі (ITS). 2024 жылдан бері жүзеге асырылып келе жатқан бұл жүйе қалалық трафикті басқарудың түбегейлі жаңа тәсілін ұсынады. Қазіргі уақытта Шымкенттегі 401 бағдаршам нысанының 354-і, яғни 88 пайызы ITS жүйесіне қосылған. Жедел реанимациялық көмектің 5 автокөлігі арнайы GPS-трекерлермен жабдықталған. Осының арқасында жедел жәрдем машинасы шақырту орнына қарай бет алған кезде жол бойындағы бағдаршамдар автоматты түрде «жасыл дәліз» режиміне ауысады. Бұл технология Германияда, Нидерландыда және Жапонияда бірнеше жыл бұрын қолданысқа енгізілген болатын — енді Шымкент де осы озық тәжірибені бейімдеп отыр.ITS жүйесінің нәтижелері сандармен дәлелденген: қаладағы орташа жол жүру уақыты 20 пайызға қысқарды, көлік кептелісі 28 пайызға азайды, ал жолдардың өткізу қабілеті 26 пайызға артты. Тек медицина саласы үшін ғана емес, жалпы қалалық логистика үшін де бұл — маңызды жетістік. «Бағдаршамдардың ақылдануы» деп қарапайым тілде айтылатын бұл жүйе шын мәнінде адамдардың өмірін сақтауда. Статистика бойынша, инсульт немесе жүрек тоқтау жағдайында алғашқы 8 минут шешуші болып табылады — ал «жасыл дәліз» технологиясы осы уақытты тиімді пайдалануға тікелей ықпал етеді.Шымкент тұрғындарының аталған жаңалықтарға реакциясы жалпы оң. Әлеуметтік желілерде қала тұрғындары жедел жәрдем машинасының қозғалысын онлайн бақылай алатынын жоғары бағалады. «Бұрын жедел жәрдемді шақырып, терезе алдында дағдарыстанып күтетінбіз. Енді нақты уақытты білу — жай ғана ыңғайлылық емес, психологиялық тыныштық», — деп жазды атаулы тұрғынның бірі. Дегенмен сарапшылар бір маңызды мәселені де атап өтті: цифрлық жүйелердің тиімділігі тікелей медицина мамандарының санатына, жабдықтың сапасына және ауруханалардың ресурстық базасына байланысты. Технология жеке сауалды шешпейді — ол бар жүйені оңтайландырады.Болашақ жоспарлар тұрғысынан алғанда, қалалық басқарма цифрлық медицина бағдарламасын 2027–2028 жылдары одан әрі кеңейтуді жоспарлап отыр. Атап айтқанда, телемедицина арқылы алыс аудандардан кеңес алу мүмкіндіктерін дамыту, жасанды интеллект негізінде алдын алу медицинасын күшейту және барлық медициналық деректерді бірыңғай платформада біріктіру мақсаттары алға қойылған. Шымкенттің цифрлық медицина саласындағы тәжірибесі Қазақстанның басқа өңірлері үшін де үлгі бола алады. Оңтүстік мегаполистің технологиялық жаңғырту жолы елдің денсаулық сақтау жүйесін жаңа сапалық белеске шығарудың нақты дәлелі болып отыр.

ЖИ көмегімен жасалғанҚазақстанның оңтүстік өңірінде технологиялық революция басталып жатыр. 19 маусым 2026 жыл күні Шымкент қаласының Қаратау ауданында SHYMKENT IT CITY инновациялық кластерінің іргетасы қаланды. Бұл жоба — қала тарихындағы ең ірі технологиялық бастама болып саналады. Инвесторлар мен жергілікті билік өкілдері бұл кластерді Орталық Азияның технологиялық орталығына айналдыруды мақсат тұтып отыр.Жобаның алғашқы кезеңінде шамамен 1 гектар жер аумағы игеріледі. Кейінгі кезеңдерде аумақ 6-10 гектарға дейін кеңейту жоспарланған. 2028 жылдың басында бірінші очередь — тұрғын үй кешені мен AI-орталығы — пайдалануға берілмекші. Бұл мерзім аз уақыт сияқты көрінгенімен, жоба жасаушылардың сөзіне қарағанда, жұмыс барлық майданда бір мезгілде жүргізілетін болады.Шымкенттің бұл жобаға тиімді орын болуы кездейсоқ емес. Қалада үш миллионнан астам тұрғын өмір сүреді, бұл оны Қазақстандағы ең үлкен қалалардың біріне айналдырады. Алматы мен Астанадан кейінгі үшінші ірі қала ретінде Шымкент соңғы жылдары экономикалық дамуда елеулі ілгерілеушіліктер жасады. Алайда IT-сала тұрғысынан алғанда, оңтүстік астана бұрынғы кезде Алматы мен Астанаға едәуір артта қалып келген. Жергілікті технологиялық таланттар жиі елордалық немесе шетелдік компанияларға ауып кеткен. Дәл осы мәселені шешу үшін SHYMKENT IT CITY жобасы іске қосылмақ.Кластердің инфрақұрылымы кешенді сипатқа ие болады. Жобада айтышыларға арналған тұрғын үйлер, AI-зертханалары мен R&D-орталықтары, коворкинг-аймақтар мен кеңсе кеңістіктері, сондай-ақ білім беру орталықтары мен стартап-студиялар орналасады. Мұндай кешенді тәсіл жобаның басты ерекшелігі болып табылады: мамандар тұрғын үйден жұмыс орнына дейін бір аймақта өмір сүріп, жұмыс жасай алады. Бұл тиімді экожүйе жасаудың негізгі шарты. Жобаның авторлары Силикон алқабының, Дубайдың Media City кластерінің және Сингапур технологиялық паркінің тәжірибесіне сүйенгенін жасырмайды.Жобаның ірі инвесторларының бірі, атын жария етпеуін өтінген кәсіпкердің айтуынша, бұл жоба Шымкенттің экономикалық бетін түбегейлі өзгертеді. «Біз тек ғимарат тұрғызып жатқан жоқпыз. Біз экожүйе жасап жатырмыз. Бүгін Шымкенттен кетіп жатқан талантты жастар ертең осы жерде өз стартаптарын ашып, дүниежүзілік нарыққа шығуға мүмкіндік алады», — деді ол. Жобаға тартылған сарапшылардың болжамы бойынша, кластердің толық қуатта жұмыс жасауы 5000-нан астам жоғары технологиялық жұмыс орнын тудыруы мүмкін. Бұл сан Шымкент экономикасы үшін айтарлықтай ауқымды.Қазақстанның цифрлық даму тарихына үңілсек, елдің ІТ-секторы соңғы он жылда орасан зор қарқынмен өскенін байқаймыз. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар саласы жалпы ұлттық өнімдегі үлесін 2015 жылғы 3,2 пайыздан 2025 жылы 5,8 пайызға дейін ұлғайтты. Алайда бұл өсімнің басым бөлігі Алматы мен Астананың үлесіне тиді. Өңірлік теңсіздік өзекті мәселе болып қала берді. Оңтүстік Қазақстан облысы мен Шымкент қаласы технологиялық даму картасында ақтаңдаққа айналып келген еді. Жаңа кластер осы географиялық алшақтықты жоюға бағытталған бастама ретінде бағаланады.Шымкент қала әкімдігі жобаны белсенді қолдайтынын мәлімдеді. Қала басшылығы инфрақұрылымды жетілдіруге, жол желілерін кеңейтуге және коммуналдық желілерді модернизациялауға дайын екенін растады. Дегенмен жоба сыртынан оптимистік сипатта болып көрінгенімен, кейбір сарапшылар ескертулер жасауда. IT-сала маманы Дәурен Сейітқалиевтің пікірінше, кластердің табысты болуы жай ғана ғимараттар салудан гөрі терең жүйелік жұмысты қажет етеді. «Силикон алқабын қайталауға тырысқан ондаған жобалар дүниежүзінде сәтсіздікке ұшырады. Шымкентке тән жергілікті мәселелер: инженерлік кадрлардың жетіспеуі, тәлімгерлік мәдениетінің дамымауы, венчурлық капиталдың тапшылығы — бәрі де шешімін табуы тиіс», — деп атап өтті сарапшы.Жобаға деген жастардың қызығушылығы жоғары. Шымкент мемлекеттік университетінің студенттері арасында жүргізілген сауалнама бойынша, респонденттердің 78 пайызы IT City толыққанды жұмыс жасай бастаса, қалада қалуды таңдайтынын жеткізді. Бұл — жергілікті таланттарды ұстап қалу жөніндегі жобаның негізгі мақсатымен үндеседі. Сонымен қатар Шымкент маңындағы Өзбекстан мен Тәжікстанның мамандарын да тарту мүмкіндігі жобаны аймақаралық маңызды бастамаға айналдырады. Орталық Азиядағы бірде-бір қалада осындай ауқымды технологиялық кластер жоқ екенін ескерсек, SHYMKENT IT CITY шынымен де аймақтық бәсекелестік артықшылыққа ие болу мүмкіндігі бар.Жобаның алдағы жолы тегіс болмауы да мүмкін. Қаржыландыру мәселесі, мамандарды тарту, білім беру бағдарламаларының сапасы — бұлардың бәрі маңызды сынақтар болып қалады. Алайда SHYMKENT IT CITY жобасының іске қосылуы — бір ғана кластер жайлы емес, тұтас оңтүстік өңірдің технологиялық келешегі туралы жарияланған батыл мәлімдеме. Шымкент Орталық Азияның технологиялық орталығына айнала алады ма деген сұраққа 2028 жылы жауап береміз. Бүгін маңыздысы — осы жолда нақты қадам жасалды.

19 маусым 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік астанасы Шымкентте мемлекеттік қызметшілер мен бағынысты ұйымдардың қызметкерлері арасында киберқауіпсіздік мәдениетін қалыптастыруға арналған арнайы практикалық семинар өтті. Бұл оқиға жай ғана тағылымдамадан гөрі маңыздырақ: Шымкент осындай форматтағы бағдарламаны іске қосқан Қазақстандағы алғашқы қала болды. Бастама «Орталық Азиядағы цифрлық байланыс» атты халықаралық жоба аясында жүзеге асырылып отыр және оны Expertise France ұйымы қолдап отыр. Алда Семей мен Ақтауда да осыған ұқсас оқу мероприятиялары өткізілетін болады, бұл бүкіл елдегі мемлекеттік органдардың цифрлық қорғаныс деңгейін теңестіруге мүмкіндік береді.Семинарды ұйымдастырушылар ретінде Шымкент қаласының цифрландыру басқармасы және Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің Ақпараттық қауіпсіздік комитеті бірлесіп шықты. Бұл одақтастық кездейсоқ емес: жергілікті билік органдарының орталық мемлекеттік органдармен ынтымақтастығы Қазақстанның цифрлық трансформация стратегиясының негізгі шарты болып табылады. Ел бойынша мемлекеттік ақпараттық жүйелерге жасалған кибершабуылдардың саны соңғы үш жылда 40 пайызға артты деген деректерді ескерсек, мұндай бірлескен іс-қимыл өте уақтылы болып отыр. Сарапшылардың бағалауынша, кибершабуылдарды адам факторы — яғни қызметкерлердің бейқамдығы немесе цифрлық гигиена ережелерін сақтамауы — жеңілдетеді деген тұжырым бүгінде жалпыға ортақ мойындалған шындыққа айналды.Семинарға халықаралық деңгейдегі маман тартылды — БҰҰ құрылымдарында және TSARKA кибершабуылдарды талдау мен тергеу орталығында жұмыс тәжірибесі бар ақпараттық қауіпсіздік саласының сарапшысы Виталий Перов. Ол қатысушыларға нақты кибершабуыл сценарийлерін практикалық талдауды, цифрлық қауіптерге қарсы тұрудың заманауи әдістерін және ақпаратты қорғау құралдарын ұсынды. Перов өз баяндамасында фишингтік шабуылдардың, зиянды бағдарламалық жасақтаманың және әлеуметтік инженерия әдістерінің нақты мысалдарын талдай отырып, мемлекеттік қызметшілер оларды алғашқы кезеңде-ақ қалай тануы керектігін егжей-тегжейлі түсіндірді. Бұл тәжірибелік білімдер кез-келген теориялық курстан маңыздырақ екені семинар барысында анық байқалды.Оқуға мемлекеттік органдар мен бағынысты ұйымдардың 30-дан астам маманы қатысты. Семинар барысында қатысушылар цифрлық ортада қауіпсіз мінез-құлық мәселелері бойынша практикалық білім алды, киберинциденттер туындаған кезде іс-қимыл алгоритмдерін үйренді, сондай-ақ ақпаратты қорғауды қамтамасыз етудің заманауи тәсілдерімен танысты. Ерекше назар цифрлық мәдениеттің базалық стандарты ретіндегі киберигиена мәселелеріне аударылды. Бұдан басқа, әрбір басқарма мен бағынысты ұйымда ақпараттық қауіпсіздік жөніндегі жауапты мамандар желісін қалыптастыру талқыланды. Осындай желі болашақта ел бойынша бірыңғай цифрлық қорғаныс жүйесінің тірегі болуы мүмкін.Шымкент қаласы цифрландыру басқармасының басшысы орынбасары Ернур Қырғызбаев семинардың стратегиялық маңызын атап өтті. «Бүгінде цифрлық трансформацияның тиімділігі тікелей ақпараттық қауіпсіздік деңгейіне байланысты. Заманауи цифрлық шешімдерді енгізуге болады, бірақ мамандарды дайындаусыз және киберигиенаның негізгі қағидаларын түсінбей-ақ бұл жүйелер осал болып қала береді. Сондықтан біз Шымкент қаласының барлық басқармаларында цифрлық қауіпсіздік мәселелеріне бірыңғай тәсілді қалыптастыру үстінде бірізді жұмыс жасаудамыз. Мұндай оқу алаңдары қызметкерлердің құзыреттіліктерін арттырып қана қоймай, сонымен бірге мемлекеттік органдардың жұмысына үздік халықаралық тәжірибелерді енгізуге мүмкіндік береді», — деп атап өтті Ернур Қырғызбаев. Оның сөздері семинар аяқталған соң да зал бойынша ойлы үнсіздік тудырды: мемлекет тарапынан осыншалықты ашық мойындау — сирек ұшырасатын жайт.Мемлекеттік қызметшілерге сонымен қатар ақпаратты қорғау саласындағы үздік тәжірибелерді енгізу барысында консультациялық және әдістемелік қолдау алу үшін Ақпараттық қауіпсіздік комитетімен және қала цифрландыру басқармасымен өзара іс-қимыл жасасу тетіктері түсіндірілді. Семинар қатысушылары бұл ақпаратты аса маңызды деп бағалады, себебі бұрын мемлекеттік қызметшілердің кибершабуылға тап болған жағдайда хабарласатын нақты органдары туралы нұсқаулар айқын болмаған. Енді арнайы байланыс арналары, хабарлама беру тәртібі және инцидентке ден қою алгоритмдері нақты айқындалды.Халықаралық тәжірибе тұрғысынан алғанда, Expertise France ұйымының қатысуы бұл бастамаға ерекше мән береді. Еуропалық тәжірибені Орталық Азия жағдайына бейімдеу — күрделі, бірақ аса қажетті міндет. Франция өзінің мемлекеттік кибернауіпсіздік жүйесін — ANSSI агенттігін — нығайтуда ондаған жылдық тәжірибе жинақтады, және осы тәжірибені Қазақстанға беру ел үшін стратегиялық маңызға ие. Алда Семей мен Ақтауда өткізілетін семинарлар «Орталық Азиядағы цифрлық байланыс» жобасының Қазақстан аумағындағы толыққанды іске асырылуын қамтамасыз етеді. Сарапшылар болашақта осындай оқулар тек үлкен қалаларда ғана емес, облыс орталықтарында да өткізілуі тиіс деп санайды. Тек сонда ғана мемлекеттік цифрлық кеңістіктің тұрақты қорғалуы туралы сөз ете аламыз.Семинар қорытындысы бойынша қатысушылар осындай білім беру бағдарламалары цифрлық ортада қауіпсіз мінез-құлық мәдениетін қалыптастыруға, мемлекеттік ақпараттық жүйелердің қорғалуын нығайтуға және мемлекеттік органдардың заманауи киберқауіптерге тұрақтылығын арттыруға ықпал ететінін атап өтті. Шымкенттің алғашқы болуы — бұл жай символдық мәртебе ғана емес, жауапкершілік те. Қалған қалалар осы тәжірибеге сүйене отырып, өздерінің цифрлық қорғаныс жүйелерін жылдамырақ және тиімдірек қалыптастыра алады. Қазақстанның цифрлық болашағы осындай нақты, жүйелі және дәйекті қадамдардан тұрады.

Шымкент қаласында еліміздің медицина тарихында маңызды оқиға болды. 19 маусым 2026 жыл күні Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков пен «Қазақтелеком» АҚ басқарма төрағасы Бағдат Мусин жедел жәрдем бригадаларына 240 смарт-бейнежетон ресми түрде табыстады. Бұл — Қазақстанда алғаш рет медицина персоналын интеллектуалды бейнебақылау құрылғыларымен жаппай жабдықтау жобасының толық аяқталуы. Оқиға тек Шымкент үшін ғана емес, бүкіл ел медицина жүйесі үшін прецедент болды.Жобаның алғышарты туралы айтар болсақ, соңғы жылдары Қазақстандың ірі қалаларында жедел жәрдем мамандарына қатысты шиеленісті жағдайлар жиілегені байқалды. Медицина қызметкерлері науқасқа бару барысында қауіпсіздіктің жеткіліксіздігінен зардап шегіп жатты. Шақыруға шыққан бригада мүшелері кейде агрессивті ортада жұмыс істеуге мәжбүр болды, бірақ оқиғаларды объективті тіркеп, дәлелдеп, тергеу органдарына беру мүмкіндігі шектеулі еді. Осы мәселе «Қазақтелеком» АҚ мен Шымкент қалалық жедел медициналық жәрдем станциясын бірлескен шешім іздеуге итермеледі.Смарт-бейнежетон — заманауи кибернетикалық құрылғы болып табылады. Ол медицина қызметкерінің кеудесіне бекітіліп, жұмыс барысындағы барлық оқиғаларды бейне және дыбыс форматында нақты уақыт режимінде жазып отырады. Жетон арнайы байланыс желісі арқылы орталық бақылау пунктімен үздіксіз байланысады, ал жиналған деректер шифрланған серверде сақталады. Сонымен қатар, шұғыл жағдай туындаған кезде қызметкер бір батырманы басу арқылы дереу дабыл сигналын жіберуге мүмкіндік алады. Бұл технология медицина саласында бұрын-соңды кеңінен қолданылмаған, сондықтан Шымкенттегі жоба ерекше маңызға ие.Жоба 2025 жылдың соңында пилоттық режимде іске қосылды. Үш ай бойы таңдалған бригадалар смарт-бейнежетондарды тәжірибелік пайдаланды, жүйенің техникалық сенімділігі мен қызметкерлер арасындағы практикалық қолайлылығы тексерілді. Сынақ кезеңінде жиналған деректер өте маңызды нәтижелерді көрсетті: жедел жәрдем шақырылған жерлерде агрессивті мінез-құлық оқиғалары бейнеге жазылып, кейіннен тергеу барысында пайдаланылды, ал медицина қызметкерлерінің өздері жұмыс жағдайлары жақсарғанын атап өтті. Сынақ нәтижелері жобаны толық ауқымда жүзеге асыру туралы шешімнің негізі болды.Ресми табыстау рәсімінде Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков мынадай пікір білдірді: «Медицина қызметкерлерінің қауіпсіздігі — мемлекеттің басты міндеттерінің бірі. Бүгін біз Шымкентті Орталық Азиядағы озық медициналық инфрақұрылымы бар қалалар қатарына шығаратын жобаны іске асырдық. Бұл тек технология ғана емес — адам өміріне, медицина мамандарының абыройына деген құрмет». «Қазақтелеком» АҚ басқарма төрағасы Бағдат Мусин де жоба аясындағы ынтымақтастықты жоғары бағалады: «Біздің компания цифрлық шешімдерді халықтың тікелей мүддесіне, ең алдымен денсаулық сақтау саласына бағыттауды стратегиялық мақсат деп есептейді. Шымкентте сынақтан өткен модель болашақта республиканың басқа өңірлеріне де тарауы мүмкін».Сарапшылардың пікірінше, смарт-бейнежетондар тек қауіпсіздікті арттырумен ғана шектелмейді. Бұл технология медицина қызметкерлерінің жұмыс сапасын бақылауға, оқыту мен аттестациялауға, сондай-ақ шұғыл жағдайларды талдауға мүмкіндік береді. Дүние жүзінде ұқсас тәжірибе полиция, өрт сөндіру және авариялық-құтқару қызметтерінде белсенді қолданылып келеді, алайда медицина мамандары арасында бұндай енгізу үлгісі салыстырмалы түрде жаңа. Ұлыбритания мен Нидерландыда жедел жәрдем қызметкерлеріне арналған ұқсас пилоттық бағдарламалар медициналық қақтығыс оқиғаларын орта есеппен 35–40 пайызға азайтқан.Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы, халқы 1,2 миллионнан асады. Жедел медициналық жәрдем станциясы тәулігіне орта есеппен бірнеше жүз шақыруды өңдейді. Бұл ауқымда 240 смарт-бейнежетонның қолданысқа енуі жүйенің жұмысын сапалы жаңа деңгейге шығарады. Маманның айтуынша, жетондардан жиналған бейне деректер станцияның жұмысын оңтайландыруға, бригадалардың маршруттарын жетілдіруге де пайдаланылуы мүмкін. Яғни, бұл жоба — тек қауіпсіздік пен есептілік мәселесі ғана емес, жалпы жедел медициналық жәрдем жүйесін модернизациялаудың алғашқы кезеңі.Қоғамның осы жаңалыққа деген назары зор. Шымкент тұрғындары әлеуметтік желілерде медицина мамандарына деген қолдауын білдіріп, технологиялық жаңалықты оң қабылдады. Денсаулық сақтау салаласының мамандары да жобаны жоғары бағалады. Маңызды мәселе — жиналған деректердің заңды қорғалуы мен пациенттердің жеке өміріне қатысты кепілдіктер. Осы орайда «Қазақтелеком» АҚ өкілдері деректер сақтаудың халықаралық стандарттарға толық сәйкес екенін растады. Болашақта ұқсас жоба Алматы, Астана және басқа облыс орталықтарында да жүзеге асырылуы мүмкін деген ресми мәлімдеме де жасалды. Бұл Қазақстан медицинасының цифрлық трансформация жолындағы жаңа, нақты және мағыналы қадам болып табылады.

Қазақстан денсаулық сақтау тарихында жаңа бет ашылды. 19 маусым 2026 жылы Шымкент қаласы жедел жәрдем бригадаларын смарт-бейнетіркегіштермен толықтай жарақтаған Қазақстандағы тұңғыш қала мәртебесіне ие болды. Бұл оқиға — жай ғана технологиялық жаңалық емес, жылдар бойы медицина қызметкерлерін мазалаған проблемаға берілген нақты жауап.Дәрігерлерге, фельдшерлерге және жедел жәрдем бригадаларының мүшелеріне жасалатын агрессия соңғы жылдары Қазақстанда ерекше өткірлікпен сезілді. Зорлық-зомбылық жағдайлары жиілеп, медицина қызметкерлері тіпті жұмыс барысында физикалық қауіпке ұшырайтын болды. Созылмалы стресс, психологиялық шаршау және жеке қауіпсіздіктің кепілдігінің болмауы — бұл факторлар саладан кадрлардың кетуіне де алып келді. Статистикаға жүгінсек, 2023–2025 жылдар аралығында Қазақстан бойынша медицина қызметкерлеріне жасалған тіркелген агрессия оқиғалары айтарлықтай өсті. Шымкент, Алматы, Астана сынды ірі қалаларда мұндай жағдайлар ерекше жиі орын алды. Мәселе заңнамалық деңгейде де талқыланды, бірақ нақты техникалық шешімнің болмауы проблеманы жылдар бойы шешімсіз қалдырды.Ауқымды жобаның алғышарты дәл осы шындықтан туындады. Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева бастамаға жеке қолдау білдіріп, мемлекеттік деңгейде назар аударды. «Фельдшерлерге шабуыл жасау жағдайлары шын мәнінде қалыпты шектен шығып кетті. Бұл мәселені шешу — мемлекеттің міндеті», — деп атап өтті ол. Денсаулық сақтау министрлігімен бірлескен ынтымақтастық арқасында жоба талқылау сатысынан шынайы цифрлық шешімге ауысты. Бұл — жай уәде емес, нақты іске асырылған жүйе.Жобаны жүзеге асыру барысында «Қазақтелеком» компаниясы негізгі технологиялық серіктес ретінде жұмыс атқарды. Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков пен жауапты министрлік өкілдерінің қатысуымен 120 бригадаға арналған 240 смарт-бейнетіркегіш медицина қызметкерлеріне ресми тапсырылды. Бұл сан кездейсоқ емес: қаладағы барлық жедел жәрдем бригадаларының мұқтаждығын толықтай жабатын мөлшер. Жобаны іске қоспастан бұрын, жүйе нақты жағдайларда медицина қызметкерлерімен бірге сыналды, бағдарламалық қамтамасыз ету жетілдірілді және әрбір бөлшек мұқият пысықталды. Бұл тәсіл жүйенің тек қағаз жүзіндегі шешім болып қалмауын қамтамасыз етті.Смарт-бейнетіркегіш — бұл жай ғана видеокамера емес. Құрылғы нақты уақыт режимінде барлық болып жатқан оқиғаны бейнежазбаға түсіріп, геолокацияны анықтайды. Медицина қызметкері қауіп сезінген жағдайда бір рет басу арқылы SOS сигналын жібере алады. Диспетчерлер экрандарында бригаданың маршруты, батарея зарядының деңгейі және орын алып жатқан оқиғаның тікелей трансляциясы бірден пайда болады. Алайда жобаның басты артықшылығы — жасанды интеллект. Жүйеге шамамен жиырма жасанды интеллект құралы енгізілген. Алгоритмдер «Көмектесіңіздер!» немесе «Ата!» сияқты дабылдық кілт сөздерге реакция білдіреді, қызметкердің жерге құлап қалғанын тіркейді, қарудың бар-жоғын анықтайды, шабуыл белгілерін танып, тіпті қылмыстық іздеудегі тұлғаларды таниды. Бұл мүмкіндіктердің барлығы жасанды интеллект арқылы автоматты түрде жұмыс істейді — адам факторына тәуелсіз.Жиналған барлық деректер онлайн режимінде Денсаулық сақтау министрлігінің Ситуациялық орталығына, аймақтық Кезекші орталығына және жедел жәрдем диспетчерлік қызметтеріне жіберіледі. Мұндай кешенді интеграция авариялық қызметтерге секунд ішінде ден қоюға мүмкіндік береді. Шымкент жедел жәрдем қызметінің бас дәрігері Серік Байжанов бұл жүйенің маңыздылығын атап өтеді: «Бізге бұрын да камералар болды, бірақ олар деректерді кешіктіріп беретін. Ал қазір диспетчер не болып жатқанын нақты уақытта көреді. Бұл — мүлде басқа деңгей». Медицина қызметкерлері де жаңа жүйені оң бағалайды. «Жұмысқа шыққанда артымда бір күзет бар сияқты сезінемін», — дейді жедел жәрдем фельдшері Гүлнар Сейткали.Қоғамдық пікір де жобаны жылы қарсы алды. Әлеуметтік желілерде пікір таластырып жатқан азаматтар жүйені «кеш болса да, дұрыс шешім» деп бағалады. Медицина саласының ардагерлері жобаның 2020 жылдардың басында-ақ іске қосылғанын тілеп қалды. Алайда сарапшылар да жүйенің белгілі шектеулері барын еске салады: батарея ресурсы, байланыс сапасының ауылдық аймақтардағы жеткіліксіздігі және деректердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері болашақта шешімін табуы тиіс. Сонымен қатар, жүйенің тиімділігі диспетчерлердің жоғары кәсіби деңгейіне де тікелей байланысты.Шымкент тәжірибесі болашақта жалпыұлттық масштабта таралуы мүмкін. Жобаның авторлары бұл шешімді елдің барлық өңірлеріне кезең-кезеңімен ендіру жоспарларын жариялады. Денсаулық сақтау министрлігі Шымкенттен алынған тәжірибені пилоттық мысал ретінде пайдаланатынын растады. Бұл жоба тек медициналық сала үшін ғана емес, жалпы мемлекеттің цифрлық трансформациясы үшін де маңызды прецедент болып отыр. Адамдарды сақтайтын адамдарды қорғау — бұл мемлекеттің адами бет-бейнесін айқындайтын шешім. Шымкент сол бетті бүгін барлығына айқын көрсетті.

Қазіргі цифрлық дәуірде білім беру саласындағы технологиялық өзгерістер жеделдей түсуде. Мектептер тек білім ошағы ғана емес, сонымен бірге заманауи цифрлық инфрақұрылымның бір бөлігіне айналып барады. Осындай өзгерістердің бірі — Шымкент мектептерінде енгізілген биометриялық бақылау жүйесі. 18 маусым 2026 жыл күні белгілі болған соңғы деректерге сәйкес, Alaqan Mektep жүйесі қала бойынша шамамен 100 жалпы білім беретін мектепті қамтыған. Бұл — тек техникалық жаңалық емес, сонымен бірге оқушылардың жеке деректерін қорғау мәселесін қоғамның назарына шығарған маңызды оқиға.Жүйенің пайда болуы кездейсоқ емес. Мемлекет басшысының цифрлық инфрақұрылымды дамыту жөніндегі тапсырмасы мен ҚР Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 30 наурыздағы № 117 бұйрығы негізінде білім беру ұйымдарын кіруді бақылау және басқару жүйелерімен жарақтандыру жұмыстары басталды. Сол кезден бері биометриялық технологиялар мектептерге бірте-бірте енді. Алғашқы кезеңде жүйе бірнеше пилоттық мектепте сынақтан өткізіліп, оң нәтиже бергеннен кейін кеңірек ауқымда қолданысқа енгізілді. Білім министрлігінің өкілдері бұл жүйенің мектепке кіру рәсімдерін оңтайландырып, оқушылардың қауіпсіздігін арттырғанын атап өтті.Alaqan Mektep жүйесі техникалық тұрғыдан алғанда айтарлықтай күрделі. Жүйе оқушының алақан параметрлерін биометриялық сенсорлар арқылы тіркейді де, бұл деректерді шифрланған цифрлық хэш-кодқа — математикалық шаблонға — айналдырады. Маңыздысы: алақан суреті немесе кескіні жүйеде сақталмайды. Тек қайта қалпына келтіруге мүмкін емес математикалық үлгі ғана базада орналасады. Жүйенің жасаушысы мен иесі — «Alaqan Technologies» ЖШС. Деректер операторлары ретінде мектептер немесе жергілікті білім басқармалары белгіленген, олар жасалған шарттар аясында жұмыс істейді. Серверлік инфрақұрылым Қазақстан аумағындағы қорғалған деректер орталықтарында орналасқан, ал деректерге қол жеткізу мүмкіндігі қатаң регламентпен шектелген.Жиналған биометриялық деректер үш негізгі бағытта пайдаланылады: мектепке кіруді бақылау, сабақ берудің есебін жүргізу, сондай-ақ тамақтану мен жекелеген мектептік қызметтердің қолма-қол ақшасыз төлемін ұйымдастыру. «Бұл жүйе ата-аналарға баласының мектепке уақытылы келгені туралы нақты ақпарат береді. Ол қауіпсіздікті де, ыңғайлылықты да арттырады», — деп атап өтті Шымкент қаласының бір мектеп директоры. Деректер үшінші тараптарға берілмейді және тек жабық білім беру жүйесі ішінде пайдаланылады.Заңнамалық негіз тұрғысынан жүйе ҚР «Жеке деректер және оларды қорғау туралы» Заңы мен ақпараттық қауіпсіздік нормаларына сүйенеді. Министрлік биометриялық деректердің аса сезімтал ақпарат санатына жататынын және тек заңнама шеңберінде өңделетінін ерекше атап өтті. Кәмелетке толмаған оқушылардың деректерін өңдеу ата-аналардың немесе заңды өкілдерінің жазбаша келісімімен ғана жүзеге асырылады. Жүйеден бас тарту жағдайында мектептер баламалы сәйкестендіру тәсілдерін ұсынуға міндетті — ID-карталар, пластикалық жіберу билеттері немесе QR-кодтар. Маңызды қағида: бас тарту баланың білім алу құқығын шектеуге негіз бола алмайды.Алайда жүйе қоғамда біркелкі қабылданбайды. Бір топ ата-аналар балаларының биометриялық деректерінің жинақталуына мазасыздық білдіреді. «Мен баламның мектепте оқуын қалаймын, бірақ оның алақан деректерінің қандай жүйеде сақталатынын, ол деректерге кімдер қол жеткізе алатынын толық білгім келеді», — деді атын жария етпеуді өтінген Шымкент қаласының тұрғыны. Цифрлық конфиденциалдылық саласындағы сарапшылар да жүйенің ашықтығын арттыру қажеттігін, атап айтқанда тәуелсіз техникалық аудит нәтижелерін жариялауды ұсынып отыр. Жалпы ақпараттық қауіпсіздік саласының мамандары биометриялық деректердің кез келген жүйеде жинақталуы белгілі бір тәуекелдермен байланысты екенін еске салады: кибершабуыл немесе деректердің жоғалу мүмкіндігі ешқашан нөлге тең болмайды.Salыстырмалы тұрғыдан қарасақ, биометриялық технологияларды мектептерде пайдалану — тек Қазақстанға тән құбылыс емес. Ресей, Қытай, Үндістан және бірқатар Еуропа елдерінде де оқушылардың биометриялық сәйкестендіру жүйелері сынақтан өткізілуде немесе жұмыс істеуде. Алайда кожамдық реакция мен заңнамалық реттеу тәсілдері елден елге айтарлықтай өзгереді. Еуропалық одақта жасалынған GDPR регламенті балалардың жеке деректерін өңдеуге аса қатаң талаптар қояды. Қазақстан үшін де осындай жолмен — реттеуші базаны нығайту арқылы — алға жылжу өзекті болып табылады.Жүйенің болашағы туралы айтар болсақ, «Alaqan Technologies» ЖШС өз платформасын жетілдіре беретінін және жаңа мектептерге кеңейтуді жоспарлап отырғанын хабарлайды. Жоба жеке инвестиция есебінен қаржыландырылады, ал енгізу сервистік қызмет немесе мемлекеттік-жеке серіктестік үлгісі бойынша жүзеге асырылады. Мамандардың пікірінше, жүйенің кең таралуы үшін мемлекет тарапынан нормативтік база мен бақылау тетіктерін одан әрі жетілдіру, деректерді сақтау мерзімін нақты белгілеу және ата-аналармен тұрақты ашық диалог жүргізу қажет. Технологиялық прогресс пен жеке деректерді қорғау арасындағы тепе-теңдікті табу — бүгінгі Қазақстан білім жүйесінің ең өзекті міндеттерінің бірі болып қала береді.

Қазақстанның ірі қалаларының бірі Шымкент елімізде электрлі көліктер санының рейтингінде төртінші орынға шықты. 18 маусым 2026 жылы жарияланған ресми статистикалық деректерге сәйкес, оңтүстік мегаполисте 1 042 электромобиль тіркелген. Бұл көрсеткіш Шымкенттің республикалық деңгейдегі экологиялық және технологиялық жаңғыру үдерісіне белсенді қатысып жатқанының айқын дәлелі болып табылады.Мамыр 2026 жылы Қазақстанда барлығы 147 700 автокөлік құралы есепке алынды. Оның ішінде 129 000-ы жеңіл автомобильдер, 8 700-і жүк көліктері, 1 300-і автобустар, 1 600-і мотоциклдер, 3 600-і тіркемелер және 3 300-і өзге де көлік түрлерін құрайды. 2026 жылдың 1 маусымына дейінгі деректер бойынша елімізде жалпы саны 5 миллион 995 мың көлік тіркелген. Автопарктің басым бөлігін — 84,2 пайызын — жеңіл автомобильдер алып жатыр. Жүк көліктерінің үлесі 8 пайыз, тіркемелер 4,3 пайыз, автобустар 1,5 пайыз, мотоциклдер 1,2 пайыз, өзге көлік түрлері 0,8 пайызды құрайды.Отандық автопаркте бензинмен жүретін көліктер әлі де басым — жалпы санның 80 пайызы. Дизельді отын пайдаланатын транспорттың үлесі 7,6 пайыз, аралас жанармай түрін қолданатындар 6,5 пайызды алады. Газбаллондық транспорт 0,4 пайызды ғана құрайды. Осы фонда елімізде тіркелген 32 479 электромобиль жалпы автопарктің небары 0,5 пайызын алып жатыр. Алайда бұл сан жыл сайын тұрақты өсіп келеді, ал сарапшылар бұл тенденцияның алдағы жылдары да жалғасатынын болжайды.Елімізде электромобильдердің орналасуы географиялық тұрғыдан біркелкі емес. Ең көп электрокар Алматыда шоғырланған — 17 506 бірлік. Бұл елдегі жалпы электрлі көліктердің 53 пайыздан астамын құрайды. Астана 3 235 электромобильмен екінші орында, Алматы облысы 2 857 бірлікпен үшінші сатыда. Шымкент 1 042 электрокармен бұл тізімде төртінші болып орналасты. Республикалық маңызы бар үш қаланың бірі болса да, Шымкенттің нәтижесі өңірдің экономикалық және инфрақұрылымдық ерекшеліктерін айқын көрсетіп тұр. Сонымен қатар, аталған деректер Алматы мен Астана арасындағы айтарлықтай алшақтықтың бар екенін де дәлелдейді. Астана мен Алматы облысындағы электромобильдер саны Шымкенттен екі-үш есе асып кетуі — астаналық және мегаполистік нарықтардың экологиялық техникаға сұранысының жоғары екенін білдіреді.Шымкенттегі электромобиль нарығының дамуы туралы қала тұрғындары мен сарапшылар өз пікірлерін ортаға салды. Қала экология департаментінің маманы Дінмұхамед Сейтқалиевтің айтуынша, электрлі көліктердің өсуі Шымкент үшін ерекше маңызды, өйткені қала ауасының тазалығы тікелей осыған байланысты. «Шымкент — миллионнан астам халқы бар ірі өнеркәсіптік қала. Мұнда транспорттан шығатын зиянды газдардың мөлшерін азайту — бірінші кезектегі міндет. Электромобильдердің санының өсуі осы мәселені шешудің тиімді жолдарының бірі болып табылады», — деді ол. Шымкент тұрғыны, бизнесмен Қайрат Нұрлановтың пікірінше, электромобиль сатып алуға деген қызығушылық соңғы екі жылда айтарлықтай артты. «Бензин бағасының тұрақсыздығы мен электр энергиясын зарядтаудың арзандығы — адамдарды электрокарға аударатын негізгі факторлар. Мен өзім де биылғы жылы электромобильге ауысуды жоспарлап жатырмын», — деп атап өтті ол.Электромобильдер санының өсуіне ел үкіметінің де тікелей қолдауы ықпал етті. Соңғы жылдары Қазақстанда электрлі көліктерді сатып алуға субсидиялар бөлінді, кедендік баждардан жеңілдіктер берілді, зарядтау инфрақұрылымын дамытуға мемлекеттік инвестициялар бағытталды. Шымкентте де зарядтау бекеттерінің саны 2023 жылмен салыстырғанда екі есеге жуық өскені туралы деректер бар. Алайда сарапшылар қала мен облыс аумағындағы зарядтау инфрақұрылымын одан әрі кеңейту қажеттілігін баса айтады. Жол және транспорт инфрақұрылымы саласының тәуелсіз сарапшысы Ерлан Байсейіт электромобильдер санының артуына қарай зарядтау желісінің де сәйкесінше дамуын ұсынады. «Егер зарядтау мүмкіндігі шектеулі болса, адамдар электрокар сатып алуға батылы бармайды. Инфрақұрылым мен техника қатарлас дамуы тиіс», — деп есептейді сарапшы.Электромобильдердің Қазақстандағы болашағы туралы айтатын болсақ, жаһандық тенденциялар да оптимизмге негіз береді. Дүниежүзілік деңгейде электрлі көліктер нарығы соңғы бес жылда он есеге жуық өсті. Қытай, Норвегия, Германия және Оңтүстік Корея секілді елдер электромобильдерді ұлттық көлік жүйесіне кеңінен енгізуде. Қазақстан осы жаһандық ағымнан тыс қалмауы үшін өз саясатын белсенді түрде жаңартып отыр. 2030 жылға дейін елімізде электромобильдер санын кемінде үш есеге арттыру жоспарланып отыр. Бұған жету үшін зарядтау желісін кеңейту, жергілікті өндірісті дамыту және тұтынушыларды ынталандыру шаралары қолға алынуда.Шымкент үшін бұл статистика — қуаныштың да, жауапкершіліктің де белгісі. Миллиондық қала ретінде Шымкенттің экологиялық ауыртпалығы жыл санап артып келеді. Электромобильдер санының өсуі — бұл тенденцияны өзгертудің нақты қадамы. Шымкент — республикалық маңызы бар қала мәртебесіне ие болғанына бес жыл ғана толды, алайда ол осы қысқа мерзімде инновацияға ашық, ілгерілеуге ұмтылатын өңір ретінде танылып үлгерді. Жергілікті билік, бизнес және азаматтардың бірлескен күш-жігерімен Шымкент электромобильдер санын одан әрі арттырып, экологиялық таза қалаға айналу мақсатына қадам шара жақындай береді деген сенім бар.

18 маусым 2026 жылы Шымкент қаласында «Киберқалқан Қазақстан» жобасы аясында маңызды диалогтық алаң өтті. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың заманауи тәсілдеріне арналған бұл кездесу мемлекеттік қызметкерлерді, ғалымдарды, азаматтық қоғам өкілдерін және жастарды бір үстел басына жинады. Ашық форматта өткен іс-шара барысында қатысушылар сарапшыларға сұрақ қоюға және өз пікірлерімен бөлісуге мүмкіндік алды.«Киберқалқан Қазақстан» жобасы 2024 жылы іске қосылғаннан бері елдің барлық өңірлерінде жүздеген іс-шара өткізді. Жобаның негізгі мақсаты — цифрлық технологиялар арқылы сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұру механизмдерін нығайту және халықтың құқықтық сауаттылығын арттыру. Оңтүстік Қазақстан аймағы үшін бұл іс-шара ерекше маңызды: өңір мемлекеттік қызметтердің тығыздығы жоғары аудан болып табылады және халық тығыздығы жағынан республикада бірінші орынды иеленеді. Мамандардың бағалауынша, сыбайлас жемқорлыққа қатысты шағымдардың 30 пайыздан астамы осы өңірден келіп түседі, бұл жергілікті деңгейде профилактикалық жұмысты жандандырудың өткірлігін дәлелдейді.Кездесуде талқыланған негізгі мәселелердің бірі — «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңға енгізілген өзгерістер мен толықтырулар болды. Профильді ведомство өкілдері жаңа нормалардың мемлекеттік қызметкерлердің әлеуметтік қорғалуын арттыруға және олардың жауапкершілігін күшейтуге бағытталғанын атап өтті. Профилактика басқармасының басшысы Аянай Раева: «Жаңа заң бойынша мемлекеттік қызметкерлердің әлеуметтік қорғанысына, еңбекақысы мәселелеріне және жауапкершіліктерін арттыруға қатысты бірқатар өзгерістер қарастырылған», — деп мәлімдеді. Бұл өзгерістер мемлекеттік қызметті неғұрлым тартымды және қолжетімді етуді көздейді, сонымен бірге жемқорлыққа ұрынудың алдын алуға бағытталған. Заң сарапшылары жаңа нормалар мемлекеттік аппараттағы ашықтық деңгейін айтарлықтай жоғарылатады деп болжайды.Іс-шарада сөз алған М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университетінің доценті Сәкен Мәжімбеков жемқорлықтың психологиялық табиғатына тоқталды. «Айтуынша, алтынды көрген пері де жолдан таяды. Өкінішке орай, мұндай жағдайлар біздің салада да кездеседі. Сондықтан мен мұндай іс-шаралар көп болуы керек деп есептеймін. Адамдарда осы мәселеге дұрыс көзқарас пен жемқорлыққа қарсы күрестің қажеттілігін түсіну қалыптасуы маңызды», — деді ғалым. Бұл сөздер залды толтырған тыңдаушыларда терең ой қалдырды. Шынында да, жемқорлыққа қарсы күрес тек заңды тетіктермен шектелмей, адамдардың ішкі моральдық ұстанымын қалыптастырумен де тікелей байланысты. Университет қабырғасында жемқорлыққа қатысты оқиғалар туралы деректерді жалпыға ортақ талқылауға шығару — өсіп келе жатқан буынды адал өмір сүруге баулудың тиімді тәсілі.Мәжілістің тағы бір маңызды бағыты — мемлекеттік басқару жүйесінде ашықтық пен әділдік принциптерін қалыптастыру болды. Қатысушылар электронды үкімет платформаларының жемқорлыққа қарсы мүмкіндіктерін, мемлекеттік сатып алу процестерінің ашықтығын арттыру жолдарын және азаматтардың бақылау функцияларын кеңейту мәселелерін қарастырды. Цифрлық құралдар — электронды кезек жүйелері, онлайн шағым порталдары, ашық деректер платформалары — бюрократиялық өктемдікті азайтудың тиімді тетіктері ретінде бағаланды. Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, осындай цифрлық реформалар жүргізген елдерде сыбайлас жемқорлықтың деңгейі орташа есеппен 20-25 пайызға төмендейді.Іс-шара барысында азаматтық белсенділіктің рөліне ерекше назар аударылды. Сарапшылардың пікірінше, жемқорлыққа қарсы профилактика тек заңды қатаң сақтауға ғана емес, қоғамда кез келген сыбайлас жемқорлық көріністеріне деген төзімсіздікті қалыптастыруға да негізделуі тиіс. Бүгінгі таңда Қазақстандықтардың жемқорлық фактілері туралы хабарлауы жылдан жылға артып келеді: 2025 жылы «электронды өтініш» порталы арқылы 47 мың астам шағым тіркелді, бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 18 пайызға жоғары. Бұл цифрлар халықтың белсендіктерінің артқанын және жемқорлыққа деген қоғамдық төзімсіздіктің күшейіп келе жатқанын куәландырады. Дегенмен мамандар бұл жолда әлі де алғасуға болатын қадамдар жеткілікті екенін мойындайды.Диалогтық алаңдар осындай мақсаттарды жүзеге асырудың тиімді құралы ретінде танылуда. Шымкентте өткен кездесуге 200-ден астам адам қатысты: олардың арасында мектеп мұғалімдері, студенттер, кәсіпкерлер, жергілікті әкімшілік өкілдері мен журналистер бар еді. Қатысушылар іс-шараны жоғары бағалады: сауалнама бойынша 89 пайызы осындай кездесулердің жиі өткізілуін қолдайтынын білдірді. Іс-шараны ұйымдастырушылар бұл жобаны жыл бойы жалғастырып, аудандық деңгейде де диалогтық алаңдар өткізуді жоспарлап отыр.Шымкенттегі іс-шара — жемқорлыққа қарсы күрестің кешенді тәсілін талап ететінін тағы бір мәрте дәлелдеді. Заңнамалық реформа, цифрлық ашықтық, азаматтық білім және қоғамдық диалог — осының барлығы бір-бірімен тығыз байланысты. Мамандардың болжамынша, осындай жүйелі жұмыс нәтижесінде Қазақстан алдағы бес жылда Transparency International сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексінде бірнеше позицияға жоғарылауы мүмкін. Негізгісі — жемқорлыққа қарсы күресті жеке кампания ретінде емес, мемлекет пен азаматтардың ортақ міндеті ретінде қарастыру. «Киберқалқан Қазақстан» жобасы осы жолда салынған маңызды кірпіштердің бірі болып табылады.

Шымкент қаласында денсаулық сақтау саласындағы елеулі өзгерістер жалғасуда. 18 маусым 2026 жыл күні өткен бұқаралық ақпарат құралдары өкілдеріне арналған брифингте «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры» ШАҚ-ның Шымкент қаласы бойынша филиалының директоры Сауле Дүйсенбаева жыл басынан бері қалада жоғары технологиялық медициналық қызметтердің қарқынды дамып жатқанын мәлімдеді. Оның айтуынша, бүгінгі таңда күрделі хирургиялық операциялар қаланың сегіз медициналық ұйымында жүргізілуде — бұл Оңтүстік Қазақстандағы медицина инфрақұрылымының даму деңгейін айқын көрсететін маңызды жетістік.Жоғары технологиялық медициналық көмек дегеніміз — ең күрделі аурулармен күресу үшін қолданылатын заманауи диагностикалық, хирургиялық және терапевтік әдістер жиынтығы. Мұндай операциялар арнайы дайындықтан өткен мамандарды, жоғары сапалы жабдықтарды және ерекше жағдайларды қажет етеді. Дәл осы себепті Қазақстанда ондаған жылдар бойы ауыр науқастар жоғары технологиялық операция жасату үшін Алматыға, Астанаға немесе шет елге жолдама алып баратын. Шымкент сияқты ірі өңірлік орталық үшін осы жағдайды өзгерту — стратегиялық басымдық болып табылады.Сауле Дүйсенбаеваның мәлімдемесіне сәйкес, жыл басынан бергі уақытта міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі қаражаты есебінен пациенттерге 200-ден астам жоғары технологиялық медициналық қызмет көрсетілді. Жоғары технологиялық медициналық көмек мынадай бағыттар бойынша жүзеге асырылуда: кардиохирургия, нейрохирургия, трансплантология және қан тамыры аурулары. Бұл бағыттардың әрқайсысы — адам өмірін тікелей сақтап қалатын және мүгедектіктің алдын алатын маңызды медициналық мамандықтар. «Күрделі операциялар жасау ауыр аурулармен зардап шегіп жатқан науқастардың өмір сапасын арттыруға мүмкіндік береді, сондай-ақ ауыр асқынулардың дамуы қаупін азайтады», — деп атап өтті Сауле Дүйсенбаева.Жалпы стационарлық ем алушылардың санына келетін болсақ, жыл басынан бері Шымкент қаласының медициналық ұйымдарында шамамен 55 мың пациент стационарлық емделу алды. Олардың ішінде 47 420 адам МӘМС жүйесі аясында ем алды. Бұл — жалпы стационарлық науқастардың 86 пайызынан астамы. Бұл статистика сақтандыру жүйесінің халық үшін қаншалықты маңызды тетік болып қалыптасқанын айқын дәлелдейді. Сондай-ақ күндізгі стационар жағдайларында медициналық көмек 16 мыңға жуық пациентке көрсетілді. Осындай қызметтердің 90 пайыздан астамы міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру қаражаты есебінен қаржыландырылды.Шымкент — Қазақстандағы халқы ең көп үш қаланың бірі. 2023 жылғы санақ деректері бойынша қала халқының саны 1,3 миллионнан асады. Аймақтың жоғары демографиялық қысымы денсаулық сақтау жүйесіне ерекше талаптар қояды. Бұрын ауыр аурулары бар Шымкент тұрғындары республикалық деңгейдегі клиникаларға жіберілетін, бұл болса уақытты босқа өткізуге, туыстары үшін қаржылық шығындарға және психологиялық стрессті арттыруға әкелетін. Сегіз медициналық ұйымда жоғары технологиялық хирургия мүмкіндіктерінің іске қосылуы осы мәселені елеулі түрде шешуге бағытталған.Медицина саласындағы сарапшылар Шымкенттегі жоғары технологиялық медицинаның дамуын оң бағалайды. Денсаулық сақтау саласындағы мамандардың пайымдауынша, жоғары технологиялық операциялардың өңірлік орталықтарда жүргізілуі науқастардың уақытылы ем алуын қамтамасыз ете отырып, республикалық клиникалардың жүктемесін де азайтады. Бұл — жалпыұлттық денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігін арттырудың маңызды шарты. Мамандар сонымен бірге МӘМС жүйесінің рөлін баса атайды: халықтың медициналық қызметтерге қолжетімділігін кеңейту тек инфрақұрылымдық дамумен ғана емес, сонымен бірге тиісті қаржыландыру механизмдерінің жұмыс істеуімен де байланысты.Қоғамның бұл жаңалыққа деген реакциясы да оң. Шымкент тұрғындары соңғы жылдары жергілікті медицинада сапалы өзгерістерді байқай бастағанын айтады. Бұрын қымбат операциялар үшін Алматыға немесе Астанаға жол жүрген науқастар енді туған қалаларында ем ала алатынына риза. Халықтың сенімін арттыру үшін медициналық ұйымдардың ашықтығы мен есеп беруі де маңызды рөл атқарады — брифингтер мен баспасөз конференциялары осы үдерістің бір бөлігі болып табылады.Болашаққа қарар болсақ, Шымкент медицинасының одан әрі дамуы үшін бірнеше маңызды бағыт белгіленіп отыр. Біріншіден, медициналық кадрлардың мамандану деңгейін одан әрі арттыру — жоғары технологиялық хирургия тек жабдықты ғана емес, жоғары білікті мамандарды да талап етеді. Екіншіден, жаңа медициналық технологиялар мен жабдықтарды үздіксіз жаңарту қажет. Үшіншіден, МӘМС жүйесін одан әрі жетілдіру арқылы қаражатты ұтымды пайдалану маңызды мәселе болып қала береді. Осы үш бағытта жұмысты жалғастыру Шымкентті шынайы мағынадағы өңірлік медицина орталығына айналдыруды жеделдетеді. Жыл басынан бергі нәтижелер — бұл ірі ауқымды мақсаттың алғашқы нақты жемісі, оны одан әрі дамыту барлық мүдделі тараптардың ортақ міндеті болып табылады.

Шымкент қаласының Әл-Фараби ауданының прокуратурасы «Ленгер Групп» ЖШС-нің ұзақ уақыт бойы шешілмей келген жүк тасымалдау мәселесін реттеуге белсенді қатысты. 18 маусым 2026 жыл күні жарияланған бұл хабарлама Қазақстанда іскерлік ортаны жетілдіруге бағытталған «Кибер қалқан Қазақстан» жобасының нақты нәтижелерінің бірі ретінде қоғамның кеңінен назарын аударды. Аймақтың өнеркәсіптік дамуы үшін маңызды болып табылатын бұл оқиға мемлекеттік органдар мен бизнес арасындағы тиімді ынтымақтастықтың үлгісі болды.«Ленгер Групп» ЖШС — Шымкент қаласында белсенді жұмыс атқаратын ірі инвестор және өндіруші кәсіпорын. Компания балмұздақ пен ұн өнімдерін өндіруімен ерекшеленеді және аймақта үлкен сұранысқа ие тауарлар шығарады. Кәсіпорынның өндірістік қоймасы Б. Сатарханов көшесінде орналасқан. Дәл осы мекенде жол жүрісін реттейтін үздіксіз жол белгісі жүк автомобильдеріне үлкен кедергі туғызып отырды. Жолдың сол бөлігінде үздіксіз сызық болуы жүк тиеу-түсіру операцияларын айтарлықтай қиындатып, кәсіпорынның логистикалық шығындарының өсуіне алып келді. Мәселе жай ғана техникалық сипатта болса да, оның практикалық салдары кәсіпорынның жұмыс тиімділігіне тікелей әсер еткен болатын.Компания бұл мәселені шешу үшін уәкілетті органдарға бірнеше рет өтініш берді. Алайда мемлекеттік мекемелердің бюрократиялық ауқымы арасында мәселе ұзақ уақыт бойы шешімсіз қалды. Тиісті жауаптар дер кезінде берілмеді, ал жол белгісін ауыстыру жұмыстары жоспарланбаған күйде қала берді. Бизнес өкілдерінің айтуынша, мұндай жағдайлар кейде кәсіпорындардың барынша қарапайым операциялық мәселелерді де шешу үшін ұзақ уақыт пен ресурс жұмсауға мәжбүр болатынын айқын көрсетеді. «Кеш те болса, мәселе шешімін тапты. Енді жүк машиналарымызды кедергісіз жібере аламыз. Бұл логистика шығындарын айтарлықтай азайтады», — деді кәсіпорын өкілі.Әл-Фараби ауданының прокуратурасы мәселемен танысқаннан кейін жедел шараларды қолға алды. Прокуратура тиісті мемлекеттік органдарға мәселені қарастыру туралы ұсыныспен жазбаша хат жолдады. Нәтижесінде кәсіпорын қоймасына апаратын жол учаскесіндегі үздіксіз жол белгісі үзік-үзік сызыққа ауыстырылды. Бұл шешім жүк тасымалдауды жеңілдетті және кәсіпорынның тиімдірек жұмыс жасауына жол ашты. Аудан прокуроры Бауыржан Сейтқалиевтің пікірінше, мемлекеттік органдардың міндеті тек заңдылықты қадағалау ғана емес, сонымен бірге азаматтар мен бизнестің заңды мүдделерін қорғауға жәрдемдесу: «Кәсіпкерлер мәселені ұзақ уақыт шешуге тырысты. Прокуратура осы процесті жеделдете алды. Бізге дәл осындай рөл тиесілі — бюрократиялық кедергілерді жоюға септесу».«Кибер қалқан Қазақстан» жобасы мемлекет пен бизнес арасындағы диалогты жетілдіруге, кәсіпкерлік ортадағы жүйелі кедергілерді анықтауға және жоюға арналған. Бұл жоба аясында прокуратура органдарына бизнестің заңды мүдделерін қорғауда белсенді рөл берілген. Шымкент оқиғасы жобаның іс жүзінде қалай жұмыс істейтінінің нақты мысалы болды. Мамандардың бағалауынша, осындай шағын, бірақ нақты нәтижелер кәсіпкерлердің мемлекеттік институттарға деген сенімін нығайтады. Қазақстан бойынша бизнес ахуалы индексінің деректеріне сәйкес, кәсіпкерлердің мемлекеттік органдарға өтініш беру тиімділігіне сенімі соңғы үш жылда 12 пайызға өскен. Мұндай статистика мемлекет пен бизнес ынтымақтастығының нәтижелі екенін айқын дәлелдейді.Шымкент — Қазақстанның оңтүстігіндегі ірі өнеркәсіптік орталық. Бүгінде қала экономикасы жылдам қарқынмен дамып, жаңа инвесторларды тарту мақсатында жан-жақты жұмыстар жүргізілуде. «Ленгер Групп» сияқты кәсіпорындар жергілікті өндіріс пен жұмыспен қамтудың негізін қалайды. Мамандардың есептеуінше, Шымкент облысындағы азық-түлік өнеркәсібі кәсіпорындарының логистика шығындары өндіріс бюджетінің орта есеппен 18–22 пайызын құрайды. Жол инфрақұрылымының тиімсіздіктері осы шығындарды одан да арттырады. Сондықтан жол белгісін ауыстыру сияқты қарапайым шешімдер де нақты экономикалық пайда әкеледі.Бұл оқиғаны бақылаған сарапшылар мен қоғамдық белсенділер бірнеше маңызды тұжырымдар жасады. Бизнес-қоғамдастықтың кейбір өкілдері мемлекеттік органдардың кәсіпкерлерге кедергіні жоюда осылайша жәрдемдесуін оң қабылдай отырып, мұндай тетіктерді жүйелі негізге қою қажеттілігін атап өтті. «Мұндай прецеденттер — тіпті шағын мәселелер де мемлекеттің назарынан тыс қалмайтынын көрсетеді. Бізге осы сенім маңызды», — деді Оңтүстік Қазақстан кәсіпкерлер одағының өкілі Дамир Жақыпов. Жергілікті тұрғындар да жол белгісінің өзгеруін оң бағалады: жол қозғалысы да жеңілдеді, бұрын бұзылатын қалыпты трафик реттелді.Болашаққа қарайтын болсақ, «Кибер қалқан Қазақстан» жобасының аясында осыған ұқсас мәселелерді жүйелі түрде шешу механизмдері одан әрі жетілдірілмек. Аймақтық прокуратуралар бизнестің шағымдарын тіркеу, мониторингтеу және оларды уақтылы шешуді қамтамасыз ету бойынша жаңа тетіктерді енгізу үстінде. Бизнес пен мемлекеттің тиімді ынтымақтастығы арқылы ғана елдің инвестициялық тартымдылығы арта алады. Шымкенттегі бұл оқиға — кішігірім, бірақ мағыналы нәтиже, ал мұндай нәтижелердің жинақталуы Қазақстандағы іскерлік ортаны сапалы жаңа деңгейге шығаруға мүмкіндік береді.

17 маусым 2026 жыл. Шымкент қаласында зейнеткерлер арасында қаржылық сауаттылықты арттыруға бағытталған ерекше форум өтті. «Киберқалқан Қазақстан» жобасы аясында ұйымдастырылған бұл шара Қаржылық мониторинг агенттігінің бастамасымен «Заң мен тәртіп» акциясының бір бөлігі ретінде өткізілді. Республика бойынша алаяқтық жағдайлары жыл сайын артып отырған шақта, осындай іс-шаралардың маңызы ерекше зор екені сөзсіз.Бүгінде алаяқтар өз қылмыстарын жасау үшін барынша күрделі және жасырын тәсілдерге жүгінеді. Олар банк қызметкерлері, полиция офицерлері, курьерлер немесе тіпті жақын туыстар болып бейімделеді. Жәбірленушілердің басым бөлігі — егде жастағы адамдар, яғни зейнеткерлер. Бұның себебі қарапайым: ересек ұрпақ жаңа технологиялармен таныстыруда кейінге қалып, интернет алаяқтықтың күрделі схемаларын тану қиынға соғады. Статистикаға сүйенсек, Қазақстанда тіркелген телефондық және интернет-алаяқтық жағдайларының 60 пайыздан астамы 55 жастан жоғары адамдарға тиесілі. Бұл цифрлар мемлекеттік органдар мен қоғамдық ұйымдарды осы мәселеге бірлесіп кірісуге мәжбүр етеді.Шымкент тұрғыны, зейнеткер Шолпан Қалмұрзаева форумда өз тәжірибесімен бөлісті. «Маған мошенниктер үнемі қоңырау шалады. Мұндай қоңыраулар өте көп болады. Кім екенін сұрасам, жауап бермей, сөзді басқа жаққа бұрады. Мен дереу трубкамды қоямын да, одан әрі сөйлеспеймін. Барлығына абай болуды кеңес беремін», — дейді ол. Бұл сөздер залда отырған барша зейнеткердің жүрегіне жетті, өйткені мұндай жағдай — олардың көпшілігіне таныс шындық. Кейбір қатысушылар телефон алаяқтарынан ақша жоғалтқан жақындары туралы айтып, жылап жіберді. Форум тек ақпараттық шара емес, жандарды жарастыратын эмоционалды кездесуге де айналды.Шымкент қаласы бойынша экономикалық тергеу департаментінің ресми өкілі Аружан Алжан іс-шараның мақсатын нақты тұжырымдады: «Біздің басты міндетіміз — зейнеткерлердің қаржылық сауаттылығын арттыру және оларды интернет-алаяқтардан қорғауды үйрету. Ең кең тараған алдау схемалары, жаңа тенденциялар мен зұлымдықтарды уақытында тануға болатын белгілер туралы хабарлаймыз». Департамент мамандарының айтуынша, соңғы бір жыл ішінде ғана Шымкентте алаяқтыққа байланысты 400-ден астам іс тіркелген, олардың ішіндегі зиян сомасы миллионнан асқан жағдайлар да жеткілікті. Мұндай ауқымды шығын тек материалдық ғана емес, моральдық зардап та тигізеді: алданған адам өзіне деген сенімін жоғалтып, жабырқауға ұшырайды.Форумда қаржылық пирамидалар тақырыбына ерекше назар аударылды. Мамандардың мәліметінше, мұндай алаяқтық схемалардың жиі жәбірленушілері — егде жастағы әйелдер. «Тез және оңай табыс» уәдесімен азғырылған олар барлық жинақтарын жоғалтып алады. Сарапшылар заңды инвестициялық құралдармен күмәнді ұсыныстарды ажырата білуді үйретті: лицензияланған компаниялар ешқашан «кепілдік берілген» немесе «тәуекелсіз» жоғары табыс уәде етпейді, шарт жасасу үшін асықтырмайды және ашық ақпараттан жасырынбайды. Осы қарапайым үш ереже ғана адамды пирамидаға тап болудан сақтай алады. Форум қатысушылары бұл білімді ерекше ілтипатпен қабылдады.Іс-шараны ұйымдастырушылар алаяқтыққа қарсы кешенді жұмысты тұрақты жүргізу қажеттілігін атап өтті. Бір форуммен шектелмей, ауылдық жерлерде, мәдени орталықтарда және зейнеткерлер үйлерінде де осындай кездесулер ұйымдастыру жоспарланып отыр. Себебі алаяқтардың тактикасы үнемі өзгереді: жасанды интеллект көмегімен дауыс пен бейнені жасандырып, таныс адамның атынан хабарласу жағдайлары да тіркеле бастады. Бұл технологиялық алаяқтықтың жаңа, өте қауіпті деңгейі. Мемлекеттік органдар осы тәуекелдер туралы халықты заманауи тілде, түсінікті форматта хабарландыра білуі тиіс.Қоғамдық пікір де осы мәселеде белсене. Шымкент тұрғындары форумнан кейін өздері бейресми «ескерту топтары» құрып, отбасыларындағы ересектерге алаяқтықтың жаңа тәсілдері туралы хабарлап отырады деп шешті. Зейнеткерлердің бірі: «Бұрын мен мұндай жағдайда не істерімді білмедім. Ал қазір — білемін. Ең бастысы: асықпа, куәландыр, қоңырауды кес» — деді. Бұл қарапайым, бірақ тиімді алгоритм. Тәжірибелі мамандар айтқандай, алаяқтардың ең күшті қаруы — асығыстық пен үрейді пайдалану. Сол себепті баяулату, тексеру және сенімді адамға кеңесу — ең маңызды қорғаныш.«Киберқалқан Қазақстан» жобасы бүгінгі таңда республиканың барлық өңірлерін қамтып, мыңдаған адамдардың хабардарлығын арттыруда. Тек Шымкентте ғана биылғы жылдың алты айы ішінде мұндай форумдарға 3 000-нан астам адам қатысқан. Болашақта жобаны мектеп оқушыларына да таратып, ата-аналар мен балалардың бірлесіп алаяқтыққа қарсы білім алуын қамтамасыз ету ойластырылуда. Себебі жас ұрпақ та — социалдық желілер арқылы жүргізілетін алаяқтықтың жиі нысанасына айналып отыр. Сонымен, бұл жоба жалғыз шара емес — ол елдің болашағын қорғауға бағытталған жүйелі ұзақмерзімді стратегияның бір буыны. Шымкент форумы осы стратегияның маңызды беті болып тарихта қалды.

Шымкент қаласында мектеп медицинасын цифрландыру және тиімділікті арттыру бағытында жүйелі жұмыстар жалғасуда. 16 маусым 2026 жыл күні осы саладағы соңғы жетістіктер мен алдағы міндеттер штаб отырысында талқыланды. Отырысқа Шымкент қаласы бойынша «Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры» ҰАҚ филиалының директоры Сауле Дүйсенбаева және медициналық ұйымдардың басшылары қатысты. Талқылаудың орталық тақырыбы — Qalqan цифрлық платформасына интеграция мен мектеп медицинасының инфрақұрылымын жетілдіру болды.Бүгінде Шымкент қаласындағы 270 мектепте оқитын 264 мыңнан астам оқушы медициналық қамтамасыз етілуде. Осы іргелі міндетті орындауда шамамен 40 бастапқы медициналық-санитарлық көмек ұйымы жұмыс жасайды. Дегенмен, мамандардың айтуынша, қызмет көрсетудің сапасы мен қол жетімділігі әлі де жетілдіруді қажет ететін тұстары бар. Осы олқылықтарды жою үшін цифрлық технологияларды енгізу, өндірістік базалардың белгіленген талаптарға сәйкестігін қамтамасыз ету және деректерді бірыңғай ақпараттық жүйеге интеграциялау бағытында кезеңді жұмыстар жүргізілуде. Бұл бастамалардың мақсаты — балалардың денсаулығын қорғауды жаңа сапалы деңгейге көтеру.Шымкент — Қазақстанның үш республикалық маңызы бар қаласының бірі. Халқы 1,2 миллионнан асқан бұл мегаполисте мектеп жасындағы балалардың үлес салмағы елдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірін құрайды. Демографиялық жағынан жас қала болғандықтан, балалар денсаулығын қорғау саласындағы мемлекеттік инвестициялар мен реформалардың нәтижелілігі осы аймақта айрықша маңызға ие. Статистикалық деректерге сәйкес, Шымкенттегі мектеп оқушыларының арасында тыныс алу жолдарының аурулары, көру қабілетінің бұзылуы және тірек-қимыл аппаратының патологиялары жиі кездесетін денсаулық мәселелерінің қатарына жатады. Осы аурулардың басым бөлігін ерте анықтау мен алдын алу мектеп медицинасы арқылы мүмкін болады.Qalqan платформасы — денсаулық сақтау саласын цифрландыру бойынша Қазақстанда іске асырылып жатқан ірі жобалардың бірі. Платформа медициналық ұйымдардың қызметін басқаруды, пациенттер туралы деректерді жинақтауды және мемлекеттік сатып алу процесін ашық əрі тиімді жүргізуді қамтамасыз ететін жүйе ретінде жасақталған. Мектеп медицинасы контекстінде Qalqan платформасы оқушылардың медициналық тарихын цифрлық форматта сақтауға, профилактикалық тексерулердің нәтижелерін бір жерде жинақтауға және денсаулық жағдайының динамикасын бақылауға мүмкіндік береді. Бұл ретте ата-аналар да өз балаларының медициналық деректеріне қашықтан қол жеткізе алатын болады.Штаб отырысында баяндалған мәліметтерге сәйкес, медициналық ұйымдардың өндірістік базаларын бекітілген нормативтік талаптарға сәйкестігін бағалау жұмыстары жүргізілген. Бұл бағалаудың нәтижелері кейбір мекемелерде материалдық-техникалық базаны жаңғырту қажеттілігін көрсетті. Осыған орай тиісті шаралар жоспарланып, іске асырылуда. Филиал директоры Сауле Дүйсенбаева бұл туралы былай деді: «Qalqan платформасын дамыту медициналық ұйымдар қызметін басқарудың тиімділігін арттырады, жүйенің ашықтығын қамтамасыз етеді және көрсетілетін қызметтер сапасын жақсартады. Өз кезегінде бұл мектеп оқушыларына медициналық көмекті ұйымдастырудың тиімділігін арттыруға, сондай-ақ балалар арасындағы аурулардың алдын ала анықталуына ықпал етеді».Мамандар мен білім беру саласының өкілдері де осы бастаманы оң бағалайды. Шымкенттегі мектеп директорларының пікірінше, цифрлық жүйенің енгізілуі мектеп дәрігерлері мен мұғалімдер арасындағы ақпарат алмасуды жеңілдетеді, ал ата-аналар өз балаларының денсаулық жай-күйі туралы дер кезінде хабардар болады. Қоғам тарапынан да осы реформаға деген қолдау сезіледі, өйткені балалар денсаулығы ата-аналар үшін бірінші кезектегі маңызды мәселелердің бірі болып табылады. Әлеуметтік желілерде осы жаңалық туралы пікірталастар жүргізіліп, көпшілік цифрлық медицинаның артықшылықтарын атап өтуде.Алдағы уақытта Шымкент мектеп медицинасы саласындағы жұмыстар бірнеше маңызды бағытта жалғасады. Біріншіден, барлық 40 медициналық ұйымның Qalqan платформасына толық интеграциясы қамтамасыз етіледі. Екіншіден, өндірістік базаларды жаңарту жоспары сатылап іске асырылады. Үшіншіден, мектеп медицина қызметкерлерін жаңа цифрлық жүйемен жұмыс істеуге үйрету мақсатында оқыту бағдарламалары ұйымдастырылады. Бұдан бөлек, деректерді бірыңғай ақпараттық жүйеге интеграциялау жұмыстары күшейтіліп, балалар арасындағы жиі кездесетін аурулар туралы аналитикалық есептер жасалатын болады. Бұл деректер болашақта профилактикалық бағдарламаларды жоспарлауда маңызды рөл атқарады.Шымкент тәжірибесі республикалық деңгейде де маңызды болуы мүмкін. Қазақстан Денсаулық сақтау министрлігі мектеп медицинасын цифрландыру бойынша ұлттық стандарттарды жасақтауда. Шымкенттің ірі қала ретіндегі пилоттық тәжірибесі басқа өңірлер үшін үлгілік модель қызметін атқаруы ықтимал. Халықаралық тәжірибеге сүйенсек, мектеп медицинасының сапасы мен деңгейі ел халқының жалпы денсаулық индексіне тікелей ықпал ететіні ғылыми дәлелденген. Сондықтан бүгін Шымкентте жасалып жатқан қадамдар — бұл болашаққа жасалған инвестиция. 264 мың оқушының денсаулығы — бүкіл қоғамның ертеңгі тірегі.

Шымкент қаласында шағын және орта бизнесті дамытуға бағытталған мемлекеттік бастама шеңберінде жаңа грант бағдарламасы іске қосылды. 16 маусым 2026 жыл күні ресми түрде жарияланған бұл бастама бойынша қала тұрғындары мен кәсіпкерлері 400 АЕК мөлшеріндегі мемлекеттік гранттарға өтінімдерін 24 маусымнан 8 шілдеге дейін тапсыра алады. Бағдарлама жас кәсіпкерлерге, жұмыссыздарға және өз бизнесін бастағысы келетін азаматтарға арналған болып табылады.Бұл бастаманың пайда болуы кездейсоқ емес. Соңғы жылдары Қазақстанда шағын бизнесті мемлекеттік қолдау бағдарламалары айтарлықтай кеңейтілді. «Бизнестің жол картасы», «Еңбек» бағдарламалары және «Дәму» қоры арқылы мыңдаған азаматтар өз кәсібін ашуға мүмкіндік алды. Атап айтқанда, 2023–2025 жылдар аралығында тек Шымкент қаласының өзінде 3 500-ден астам кәсіпкер мемлекеттік қолдаудан пайдаланды деп есептеледі. Бұл сандар аймақтағы кәсіпкерлік белсенділіктің тұрақты өсіп келе жатқанын айқын дәлелдейді.Шымкент — Қазақстанның республикалық маңызы бар үшінші қаласы және оңтүстік өңірдің іскерлік орталығы. Халқы 1,2 миллионнан асатын бұл қалада кәсіпкерлік ортаның дамуы тікелей халықтың өмір сүру сапасына ықпал етеді. Шымкент қаласы әкімдігінің деректері бойынша, қалада тіркелген шағын және орта кәсіпорындардың саны соңғы үш жылда 18 пайызға өсті. Дегенмен, экономистердің айтуынша, қаланың экономикалық әлеуеті толықтай ашылмаған, өйткені старт-ап бастамаларға қажетті қаражат жетіспеушілігі кедергі болып отыр. Дәл осы олқылықты толтыру үшін грант бағдарламасы маңызды рөл атқарады.400 АЕК — бұл 2026 жылғы есеппен шамамен 1,6 миллион теңгеге тең сома. Бұл қаражат алғашқы инвестиция ретінде кәсіпкерге жарнама, жабдық, аренда немесе айналым қаражаты ретінде пайдаланылуы мүмкін. Қаржы сарапшысы Арман Сейткалиевтің пікірінше, «мұндай мөлшердегі грант шағын сауда нүктесін ашуға, қызмет көрсету саласындағы бизнесті іске қосуға немесе ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу бойынша шағын цехты жабдықтауға жеткілікті. Мемлекет тарапынан бұл сигнал — кәсіпкерлікке жол ашық, тек батылдық пен нақты идея жеткілікті». Грант қайтарылмайтын болғандықтан, бұл кәсіпкерлер үшін ерекше тартымды мүмкіндік болып саналады.Бағдарламаға қатысу шарттары туралы айтар болсақ, өтінім беруші кәсіпкерлер нақты бизнес-жоспар ұсынуы, бизнестің экономикалық орындылығын дәлелдеуі және жеңілдікті санаттарға жататынын растауы тиіс. Жергілікті кәсіпкер Гүлнар Жақсыбекова осы бастаманы оң бағалайды: «Мен үш жыл бойы өз тігін шеберханамды ашуды армандадым, бірақ бастапқы капитал болмады. Осы грант менің мүмкіндігім. Жобамды дайындап қойдым, тек конкурстық іріктеуден өтсем болғаны». Оның сияқты жүздеген азамат бұл бағдарламаны тіршіліктің жаңа кезеңіне аяқ басудың алтын кілті деп қабылдауда.Сарапшылар бұл бағдарламаның тек жеке адамдарға ғана емес, бүкіл қалалық экономикаға оң әсерін тигізетінін атап өтеді. Экономикалық зерттеулерге сүйенсек, жаңа кәсіпорынның ашылуы орта есеппен 3–5 жұмыс орнын тудырады. Егер бүгінгі конкурс нәтижесінде кемінде 100–150 жаңа кәсіпорын іске қосылса, бұл Шымкент үшін 450-ден 750-ге дейін жаңа жұмыс орнының пайда болуын білдіреді. Мұндай мультипликативтік әсер — мемлекеттік инвестицияның аса тиімді жолдарының бірі. Сонымен қатар жергілікті өндіріс пен қызметтер нарығының дамуы салық базасының кеңеюіне ықпал етеді.Грант бағдарламасы туралы ақпарат әлеуметтік желілерде тез тарауда. Шымкенттің кәсіпкерлік форумдары мен Telegram-топтарында бұл тақырып белсенді талқылануда. Кәсіпкерлікті дамыту орталығының өкілдері халыққа бизнес-жоспар жазуда, өтінімді дұрыс ресімдеуде тегін кеңес беретінін хабарлады. Сонымен қатар 20 маусымда арнайы ақпараттық семинар өткізілетін болды, онда мамандар конкурсқа қатысу шарттарын егжей-тегжейлі түсіндіреді. Бұл шара халықтың бағдарлама мазмұнын толық түсінуіне және нәтижелі өтінімдер дайындауына мүмкіндік береді деп күтілуде.Тарихи тұрғыдан алғанда, мемлекеттік грант бағдарламалары Қазақстан үшін жаңалық емес. Алайда оңтүстік өңірде, атап айтқанда Шымкентте, мұндай бастамалар соңғы жылдарда ерекше маңызды болды, себебі халықтың тығыздығы мен жұмыс орнына деген сұраныс жоғары. Болашаққа қараған сарапшылар бұл бағдарламаның сәтті жүзеге асуы Шымкент үшін үлгілік тәжірибе болып, одан әрі кеңейтілуі мүмкін екенін болжайды. Кәсіпкерлік дамыған қалада — халықтың тыныс-тіршілігі де жақсарады, табысы да артады, болашаққа деген сенімі де нығаяды. Сондықтан бүгінгі грант жариялауы — бұл тек қаржылық мүмкіндік қана емес, тұтас бір ұрпақтың кәсіпкерлік рухын оятуға бағытталған мемлекеттік ерік-жігердің көрінісі. Барлық мүдделі азаматтарға уақытты өткізбей өтінімдерін дайындауды ұсынамыз.

Қазақстанның оңтүстік өңірінде медициналық қызметтер саласында елеулі өзгерістер байқалуда. 16 маусым 2026 жылы өткен брифингте «Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры» АҚ-ның Шымкент қаласы бойынша филиалының директоры Сауле Дүйсенбаева қала тұрғындарына ұсынылатын консультативтік-диагностикалық қызметтердің айтарлықтай кеңейгенін мәлімдеді. Бұл жаңалық Шымкент тұрғындары үшін ғана емес, бүкіл Қазақстан аймақтары үшін маңызды үлгі болып табылады, өйткені халықтың денсаулығын сақтау жүйесін жетілдіру ел дамуының басым бағыттарының бірі болып саналады.Соңғы жылдары Қазақстанда міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесін енгізу халыққа сапалы медициналық қызмет көрсетудегі ең маңызды реформалардың бірі болды. МӘМС жүйесі арқылы азаматтар бұрын жеке шығынмен ғана қол жетімді болған жоғары технологиялық диагностикаға тегін немесе жеңілдікпен пайдалана алады. Шымкент — үш миллионға жуық тұрғыны бар ірі қала ретінде — бұл реформаны жүзеге асырудың алдыңғы сапында тұр. Қалада консультативтік-диагностикалық қызметтер ұсынатын 123 медициналық ұйым жұмыс істейді. Бұл сан бірнеше жыл бұрынғы көрсеткішпен салыстырғанда едәуір өскен, демек бәсекелестік де артты, қызмет сапасы да жоғарылады.Тұрғындар арасында ең сұранысқа ие болып отырған қызметтер — компьютерлік томография, магниттік-резонанстық томография және зертханалық зерттеулер. Бұл диагностикалық әдістер ауруларды ерте кезеңде анықтауға мүмкіндік береді, бұл ауруды емдеу тиімділігін арттырады және пациенттің өмір сапасын сақтайды. Цифрлық рентгенография, колоноскопия, бейнеэлектроэнцефалография және ультрадыбыстық зерттеулер де кеңінен қолданылуда. Осы процедуралардың барлығына бағыттаманы емдеуші дәрігер береді, ал медициналық көрсеткіштер болған жағдайда пациент КТ немесе МРТ-ға жіберіле алады. Сауле Дүйсенбаеваның айтуынша, осындай қызметтерді жоспарлы тәртіпте алу үшін МӘМС жүйесінде сақтандырылған статусқа ие болу міндетті шарт болып табылады.«Бүгінгі таңда Шымкент қаласының тұрғындары диагностика саласында бұрын-соңды болмаған мүмкіндіктерге ие болды. МӘМС жүйесінің арқасында кез келген сақтандырылған азамат заманауи жабдықпен жасалған зерттеуден өте алады. Бұл аурулардың асқынуын болдырмауға, уақытылы емдеуге және денсаулыққа жұмсалатын тікелей шығындарды азайтуға мүмкіндік береді», — деп атап өтті Сауле Дүйсенбаева. Оның сөздері халыққа арналған медициналық қызметтер жүйесін демократияландырудың маңыздылығын бір рет тағы айқын көрсетеді. Жыл сайын диагностикадан өтетін пациенттер саны артып келеді, бұл ерте анықтаудың нәтижесінде ауыр науқасқа ұшырайтын адамдар санын азайтады деп күтілуде.Медициналық реабилитация да Шымкентте белсенді дамып отырған бағыттардың бірі. Қазіргі уақытта бұл қызмет қалада 30-ға жуық медициналық ұйымда ұсынылуда. Ағымдағы жылдың бес айы ішінде пациенттерге жеті мыңға жуық реабилитациялық қызмет көрсетілді. Бұл қызмет инсульттан кейінгі науқастар, ауыр жарақат алғандар, жүрек хирургиясынан өткен пациенттер үшін аса маңызды. Сонымен қатар созылмалы аурулармен күресетін адамдар да осы бағдарламадан белсенді пайдаланып жатыр. Балалардың церебралдық сал ауруы, тума тірек-қимыл аппараты патологиясы және басқа да аурулармен ауыратын балалар үшін реабилитацияға ерекше назар аударылады, өйткені ерте кезеңдегі мамандандырылған көмек баланың болашақ өміріне шешуші ықпал ете алады.Эксперттердің пікірінше, МӘМС жүйесінің тиімділігі тек қызметтер санымен ғана емес, олардың сапасымен де өлшенуі керек. Шымкентте жеке медициналық ұйымдардың да осы жүйеге белсенді қосылуы бәсекелес ортаны қалыптастырып, қызмет сапасын арттыруға ынталандырады. Медицина саласы мамандары аймақтағы диагностикалық инфрақұрылымды одан әрі дамыту мен цифрландыру қажеттілігін де атап өтеді. Жасанды интеллектке негізделген диагностикалық жүйелерді енгізу, ауруханааралық деректер алмасу платформаларын жетілдіру — болашақтың маңызды бағыттары болып табылады. Бұл бағыттарда Шымкент өңірі бүгіннен бастап негіз қалауда.Қоғамның реакциясы да оң. Шымкент тұрғындары арасында жүргізілген сауалнамалар жоғары технологиялық диагностикаға қолжетімділіктің артқанын оң бағалайтын азаматтардың үлесі жыл сайын өсіп келе жатқанын көрсетеді. Адамдар ендігі жерде КТ немесе МРТ жасату үшін Алматы немесе Астанаға барудың қажеті жоқ екенін, өз қалаларында сапалы зерттеуден өте алатынын атап өтеді. Бұл тек шығын тұрғысынан ғана емес, уақыт пен жайлылық тұрғысынан да үлкен жеңілдік. Денсаулық сақтау саласындағы мұндай табыстар мемлекет пен азаматтардың арасындағы сенімді нығайтып, МӘМС жүйесіне деген адалдықты арттырады.Болашаққа үміт артар болсақ, Шымкенттегі медициналық диагностика саласының одан әрі дамуы жалғасатынына негіз бар. Мемлекеттің денсаулық сақтауға бөлетін қаражаты артып, медициналық мекемелердің заманауи жабдықпен жарақтануы жалғасуда. Жақын жылдарда қала бойынша диагностикалық орталықтардың санын арттыру, жаңа мамандықтар бойынша дәрігерлер даярлау және алысырақ аудандар тұрғындарына да сапалы қызмет жеткізу мәселелері басты күн тәртібінде тұр. Сауле Дүйсенбаеваның брифингте берген ақпараты — бұл тек есеп қана емес, Шымкент тұрғындары үшін сапалы медицинаға апаратын жолдың жаңа кезеңі басталғанының белгісі.