4 қыркүйек 2026 жылы Шымкент қаласында Қазақстан халқы тілдерінің күніне орай ерекше бір жиын өтті. Бұл күні ақпараттық технологиялар мен тіл саласының мамандары бір үстел басына жиналып, қазақ тілін заманауи цифрлық форматта оқытудың жолдарын талқылады. Кездесуде жаңа мобильдік қосымшалар мен цифрлық платформалар таныстырылып, елдің тілдік болашағына қатысты маңызды мәселелер көтерілді. Іс-шара отандық IT-индустрия мен білім беру саласы арасындағы ынтымақтастықты нығайтудың нақты үлгісіне айналды.
Қазақ тілін цифрлық ортада дамыту мәселесі соңғы жылдары ерекше өзектілікке ие болуда. Тіл мамандарының бағалауынша, бүгінгі таңда интернет кеңістігіндегі қазақ тіліндегі мазмұнның үлесі жалпы контенттің небәрі 2–3 пайызын ғана құрайды. Бұл өте төмен көрсеткіш, өйткені Қазақстан халқының 70 пайыздан астамы күнделікті интернетті белсенді пайдаланады, ал смартфон иелерінің саны 2025 жылдың соңына қарай 14 миллионнан асты. Осы алшақтықты жою үшін мемлекет те, жеке сектор да елеулі қадамдар жасауда. Цифрлық платформаларда ана тілінің тең дәрежелі болуы — бұл тек мәдени мәселе ғана емес, тілдің ұзақ мерзімді тіршілік етуінің де кепілі.
Кездесуде ерекше назар аударған жобалардың бірі — «Сөйле APP» қосымшасы. Жобаның авторы Сауле Галымжанова өз туындысының өзгешелігін атап өтті: «Бүгін мен «Сөйле APP» жобасын таныстырдым. Оның ерекшелігі — қосымша аудио және бейне материалдарды жазып, өңдеуге, содан кейін оларды оқытуда пайдалануға мүмкіндік береді. Жоба бес бөлімнен тұрады, онда ойын элементтері, сұрақтар мен тапсырмалар бар. Оны компьютерде де, смартфонда да қолдануға болады. Қосымша Play Market пен App Store дүкендерінде қолжетімді». Галымжанованың айтуынша, қосымша пайдаланушылардың тілдік дағдыларын сатылы түрде дамытады және оқу процесін ойын форматына айналдыру арқылы мотивацияны арттырады. «Сөйле APP» алғашқы бета-тестілеу кезеңінде бірнеше мың жүктеп алу санын жинады, бұл жобаға деген қоғамдық қызығушылықтың жоғары екенін айғақтайды.
Тіл орталығының директоры Абдез Рахманұлы цифрлық білім берудің даму бағыттары туралы ойларымен бөлісті: «Қазақ тілін цифрлық ортада оқыту жаңа әдістемелер мен заманауи тәсілдерді талап етеді. Сондықтан бүгін біз тіл және IT саласының мамандарын жинап, бар цифрлық шешімдерді талқыладық, тәжірибе алмастық және қазақ тілін оқытуды бұдан әрі қай бағытта дамыту керектігін анықтадық». Рахманұлының пікірінше, тек қосымшалар жасау жеткіліксіз — оларды педагогикалық тұрғыдан дұрыс әзірлеу, мазмұнының сапасын қамтамасыз ету және пайдаланушы тәжірибесін тұрақты жетілдіру қажет. Ол сондай-ақ мемлекеттік демеушілік пен жеке инвестицияның осы саладағы ынтымақтастығына үндеді.
Жиынға қатысқан тіл маманы Айгүл Сейткали де өз ойын ортаға салды: «Жастар тілді оқулық арқылы үйренген заман өтті. Бүгінгі буынға тіл — ойын, видео, подкаст, интерактив арқылы жетуі керек. Біз осыны түсінсек, қазақ тілінің болашағы жарқын». Оның сөзі залдағыларды толқытты, өйткені бұл — педагогикалық ғылымның да мойындайтын ақиқаты. UNESCO-ның соңғы зерттеулеріне сәйкес, геймификация элементтерін қамтитын тілдік қосымшалар дәстүрлі оқыту әдістеріне қарағанда оқушылардың тілді меңгеру жылдамдығын 40 пайызға дейін арттырады. Бұл сан — мобильдік технологиялардың тіл үйренудегі потенциалын дәлелдейтін ауқымды аргумент.
Шымкент — Қазақстанның ең ірі қалаларының бірі және оңтүстік өңірдің мәдени орталығы ретінде осы бастамаға алаңдамай тұра алмайды. Қаладағы жоғары оқу орындарының бірінің оқытушысы Нұрлыбек Есқалиев: «Шымкентте қазақ тілінде сөйлейтін халықтың үлесі жоғары, бірақ сауаттылық пен тілдік мәдениет деңгейін арттырудың әлі де кең ауқымды жұмысты қажет ететіні анық. Цифрлық қосымшалар бұл міндетті шешудің тиімді жолына айналуы мүмкін», — деп атап өтті. Ол сондай-ақ жаңа технологияларды мектеп бағдарламасына кіріктіру мүмкіндіктерін зерттеудің маңыздылығын ерекше бөліп көрсетті.
Іс-шараның ұйымдастырушылары бұл кездесудің тек бастамасы ғана екенін, алдағы уақытта IT-компаниялар мен тіл мекемелерінің арасындағы ынтымақтастықты жүйелі түрге келтіру жоспарланатынын мәлімдеді. Жақын арада Шымкент, Алматы және Астана қалаларында ұқсас форматтағы іс-шаралар өткізіліп, аймақтық тәжірибелер жинақталатын болады. Тілдің цифрлық кеңістіктегі үлесін арттыру үшін нақты жол картасы да жасақталу үстінде. Осы бастамалар Қазақстандағы тілдік саясаттың жаңа беті — цифрлық ана тілі стратегиясының — негізін қалайды деп күтілуде.
Тіл халықтың жан дүниесі мен тарихының айнасы. Алайда ол тек мұражайдағы жәдігер болып қалмау үшін өз заманымен бірге жүруі тиіс. Шымкенттегі кездесу дәл осы бағытта нық қадам жасалғанының куәсі болды. Смартфон экранынан жарқыраған қазақ сөзі, ойын форматындағы сабақтар, интерактивті тапсырмалар — мұның барлығы тілдің тірі, қозғалыста, жастармен бірге екенін дәлелдейді. Цифрлық технологиялар ана тілімізді сақтаудың ең сенімді серіктестерінің біріне айналып отырған бүгінгі таңда, осындай бастамаларды қолдау мен насихаттау — біздің ортақ міндетіміз.