3 қыркүйек 2026 жылы Шымкент қаласында «Бір ауыл — бір өнім» жобасының аясында өткізілген бренд-комитет мәжілісі аймақтың шағын және орта бизнес өкілдері үшін маңызды оқиғаға айналды. Алпыстан астам үміткердің ішінен іріктеу кезеңін сәтті өткен жиырма кәсіпкер финалдық сахнаға шықты. Жеңімпазды таңдау барысы ауқымды болды: қатысушылар өз өнімдерін тікелей бренд-комитет мүшелеріне таныстырып, сапа, бәсекеге қабілеттілік және нарықтық болашағы жөнінде сұрақтарға жауап берді. Кейінгі кезеңде он үздік жоба анықталып, олардың иелері бес миллион теңгеге дейінгі грантқа үміткер бола алады.
«Бір ауыл — бір өнім» бағдарламасы Қазақстанда жергілікті өндірісті дамыту мақсатында бірнеше жыл бұрын іске қосылған мемлекеттік бастама болып табылады. Жапония тәжірибесінен алынған «Бір ауыл — бір өнім» концепциясы дүние жүзінде бірнеше онжылдықтан бері табысты қолданылып келеді: Жапонияда бұл тәсіл 1970-жылдары Оита префектурасынан басталып, кейін Азия мен Африка елдеріне тарады. Қазақстанда бағдарлама ауылдық жерлерде жұмыс орнын ашуға, жергілікті өнімге бренд қалыптастыруға және экспорт мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған. Шымкент бойынша ағымдағы жыл бағдарламаның белсенділігі айрықша жоғары болды — өтінім берушілер саны алдыңғы жылмен салыстырғанда шамамен отыз пайызға өсті.
Финалға шыққан жиырма қатысушының арасындағы ең назар аударарлық тұлғалардың бірі — керамикалық әшекейлер шебері Перизат Шадиярбек. Ол Шымкентте оқжиек, сырға, білезік сияқты бұйымдарды қолмен жасап, оларды Қазақстан бойынша және шетелге жіберіп тұрады. Перизат жеңіске жеткен жағдайда грант қаражатын жаңа пеш сатып алуға жұмсамақ — бұл оған өнім шығару көлемін едәуір ұлғайтуға мүмкіндік береді. «Қолөнер дегеніміз — тек кәсіп емес, ол — ұлттық мәдениеттің тірегі. Грант менің шеберханамды нағыз зауытқа айналдырмаса да, бастауыш қадам жасауға күш береді», — деді Перизат Шадиярбек журналистерге берген сұхбатында. Шебердің өнімдері әлеуметтік желілерде де кеңінен танымал болған: инстаграм парақшасында жүз мыңнан астам жазылушы оның жұмыстарын ұдайы бақылап отырады.
Тағы бір финалшы — Салтанат Пернибекова табиғи йогурт, құрт және басқа да ашыған сүт өнімдерін өндіреді. Оның шағын кәсіпорны Шымкент тұрғындарының арасында тез танымалдыққа ие болды, себебі нарықта жасанды қоспасыз, экологиялық таза өнімге сұраныс жыл сайын өсуде. Салтанат жеңімпаз атанса, гранттан түскен қаражатты ассортиментті кеңейтіп, ірімшік шығаруды игеруге бағыттамақ. «Казахстандықтар өз өнімімізді таңдауы керек. Менің мақсатым — жергілікті шаруашылықтың сүтінен жасалған сапалы ірімшікті кез келген дүкен сөресінде көру», — дейді ол. Диетологтардың айтуынша, табиғи ашыған сүт өнімдерінің тұтыну қазақстандықтар арасында соңғы бес жылда елу пайызға артты, бұл нарықтың дамуға зор әлеуеті бар екенін дәлелдейді.
Финалдық қатысушылар ұсынған өнімдер тізімі алуан түрлілігімен ерекшеленді: бал, дәстүрлі және заманауи сусындар, ет өнімдері, кондитерлік бұйымдар, кептірілген жемістер, ұлттық киім және тері бұйымдары. Бұл жиынтық Шымкенттегі шағын бизнестің қаншалықты ауқымды және шығармашыл екенін айқын көрсетеді. Аймақтық кәсіпкерлік палатасының мәліметі бойынша, Шымкентте тіркелген шағын кәсіпорындар соңғы үш жылда он сегіз пайызға өсті, ал жаңадан ашылған бизнестердің жартысынан астамы тамақ өнеркәсібі мен қолөнер саласында шоғырланған.
Бренд-комитет төрағасы, аймақтық кәсіпкерлікті дамыту басқармасының жетекшісі Болат Əбенов мәжіліс қорытындысына берген пікірінде: «Биылғы үміткерлер деңгейі бізді таң қалдырды. Олардың бастамаларының сапасы, таныстыру дайындығы мен нарықты түсінуі — бәрі де өткен жылдарға қарағанда анағұрлым жоғары. Бұл — мемлекеттік қолдаудың нәтижесі де, кәсіпкерлік білімнің өсуінің де айғағы», — деп атап өтті. Сарапшылар да бағдарламаның ел экономикасы үшін маңыздылығын атап өтіп жатыр: жергілікті өнімге берілген грант тек жеке бизнесті ғана емес, аймақтағы жұмысбастылық деңгейін де арттырады.
Грант бағдарламасының ұзақ мерзімді әсері де аз емес. Бес миллион теңге — шағын кәсіпкер үшін жаңа жабдық алу, өнім сертификаттандыру немесе экспорттық упаковка дайындау мүмкіндігін береді. Статистикаға сүйенсек, алдыңғы жылдардағы грант жеңімпаздарының сексен пайызынан астамы бизнесін екі жылдың ішінде кеңейтіп, жалпы жұмыс орны санын арттырды. Осы тұрғыдан алғанда, «Бір ауыл — бір өнім» бағдарламасы нақты экономикалық нәтиже бергенін сандар да растайды.
Шымкенттегі «Бір ауыл — бір өнім» финалы тек жекелеген кәсіпкерлердің жеңісі немесе жеңілісі ғана емес — бұл бүкіл аймақтың даму бағытының айнасы. Жергілікті шебер мен шаруаның өнімі халықаралық нарыққа шығу мүмкіндігі бар шаққа жеткенде, мемлекеттің ролі оларға осы жолда серік болу болып табылады. Он үздік жоба жақын арада жарияланады, ал грант иегерлерінің есімдері Шымкент тарихына жаңа парақ болып жазылады.