Қазақстанның оңтүстік өңірінде инновация мен кәсіпкерлік рухының жаңа толқыны соқты. 2026 жылдың 2 қыркүйегінде Шымкент қаласында ірі стартап байқауы — Startup Orda-2026 салтанатты түрде өз жұмысын бастады. Бұл іс-шара еліміздің жас кәсіпкерлері мен технологиялық инноваторлары үшін бірегей алаңға айналып, «идеядан өнімге дейін» деген ұранмен отандық стартап экожүйесін сапалы жаңа деңгейге шығаруды мақсат тұтты. Ел бойынша жүздеген өтінімді жинаған байқау, Шымкенттің инновациялық хаб ретіндегі беделін нығайта түсетін айтулы оқиғаға айналды.
Startup Orda бағдарламасының тарихы 2021 жылға барып тіреледі. Алғашқы жылдары аймақтық деңгейде ұйымдастырылған бұл байқау, уақыт өте келе республикалық ауқымға шықты және Орталық Азияның ең ірі жас кәсіпкерлер форумдарының біріне айналды. 2023 жылы өткізілген алдыңғы сезон барысында 400-ден астам стартап өтінім берсе, олардың ішінен іріктелген 30 команда жеңімпаздар сатысына жетті. Бес жыл ішінде бағдарлама аясында жалпы сомасы 1,5 миллиард теңгеден асатын инвестиция тартылды, 120-дан аса жоба нарықта өнім ұсынатын деңгейге жетті. Осы жетістіктер Startup Orda-ның елдегі стартап мәдениетін қалыптастырудағы рөлін айғақтайды.
Биылғы сезонның ерекшелігі — жеті негізгі бағыт бойынша өтіп жатқан сайысқа 600-ден астам команданың өтінім беруінде. Бағыттар: агротехнологиялар, денсаулық сақтаудың цифрлық шешімдері, тұрақты даму мен жасыл технологиялар, білім берудегі инновациялар, қаржылық технологиялар, өнеркәсіптік автоматтандыру және жасанды интеллект қолданбалары. Оқиғаны ұйымдастырушы, «QazTech Ventures» венчурлық қорының директоры Асқар Бейсенов: «Биылғы өтінімдердің сапасы мен санының өсуі — бұл елімізде кәсіпкерлік мәдениеттің кемелденіп келе жатқанының нақты дәлелі. Жастар енді тек жұмыс іздеп қоймайды, олар өздері жұмыс орны жасайтын болды», — деп атап өтті. Жеті бағыттағы жеңімпаздарды жалпы қоры 250 миллион теңге болатын гранттар мен инвестициялық шарттар күтіп тұр.
Шымкент қаласының байқауға тірек болуы кездейсоқтық емес. 2018 жылы республикалық маңызы бар қалаға айналған Шымкент, соңғы жылдары технологиялық даму мен индустриалдық инвестиция тұрғысынан айрықша серпін алды. Қаладағы технопарктер санының артуы, Оңтүстік Қазақстан өңірлік университетінің инновациялық инфрақұрылымы және биылғы жылы іске қосылған «SmartOntustik» цифрлық хабының ашылуы — осының бәрі Шымкентті оңтүстіктің технологиялық орталығына айналдырып жатыр. Қала әкімінің бірінші орынбасары Гүлнар Сейітқалиева: «Startup Orda-2026-ның дәл Шымкентте өткізілуі аймақ үшін зор мәртебе. Біздің қаламыз тек үлкен нарық ретінде ғана емес, инновация өнімдері туылатын шығармашылық орта ретінде де танылуы тиіс», — деп мәлімдеді.
Байқауға қатысушылардың жас орташасы 26 жасты құрайды, бұл индикатор елдегі жаңашылдықтың жас буын арқасында жандана түскенін айқындайды. Алматыдан келген «EcoFarm» командасының жетекшісі Дінара Қасымова: «Біз ауылшаруашылық деректерін нақты уақыт режимінде талдайтын жасанды интеллект платформасын ұсынып отырмыз. Бұл шешім Қазақстанның астық өндірісін кемінде 18 пайызға арттыра алады деп болжаймыз», — дейді. Оның жобасы байқаудың агротехнологиялар бағытында жоғары бағаланған бес финалист арасынан орын алды. Ақтаудан келген жасыл технологиялар бойынша команда болса, Каспий жағалауындағы желдің энергиясын шағын тұрмысқа бейімдейтін портативті генераторды таныстырды. Бұл жобалардың аймақтық мәселелерге нақты шешім ұсынуы сарапшыларды таңдандырды.
Startup Orda-2026-ны халықаралық деңгейде де ерекше қылатын бір жайт — байқауға Оңтүстік Корея, Сингапур, Германия және Біріккен Араб Әмірліктерінен инвесторлар мен менторлар шақырылды. KAIST университетінің (Корея ғылым-технология институты) өкілі Джун Хо Ким: «Қазақстандық жас кәсіпкерлердің деңгейі соңғы бес жылда айтарлықтай өсті. Мен мұндағы жобалардың бірнешеуін халықаралық нарыққа шығаруға дайын деп бағалаймын», — деп пікір білдірді. Шетелдік инвесторлардың қатысуы стартаптарға тек қаржылық қолдау ғана емес, сонымен қатар жаһандық желіге кіру мүмкіндігін де ашады. Ұйымдастырушылар биылғы іс-шара аясында кемінде 15 халықаралық серіктестік келісімі жасалады деп күтуде.
Startup Orda-2026-ның перспективалары өте зор. Байқаудың соңғы сатысы қазан айының ортасында өтеді, ал жеңімпаздар жарияланатын гала-кеш қарашада Астанада болады деп жоспарлануда. Бағдарламаның ізбасар жобалары үшін 12 айлық акселераторлық бағдарлама да қарастырылған, ол шеңберінде таңдалған командалар кәсіби коучинг, заңгерлік кеңес және маркетингтік қолдауды тегін алатын болады. Мемлекет тарапынан да қолдау жасалып жатыр: «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы аясында стартап жүйесін дамытуға бюджеттен бөлінетін қаржыландырудың 2027 жылға дейін 35 пайызға ұлғаюы жоспарланған. Эксперттер бұл санды аздырқаймен тірек ете отырып, Қазақстанның 2030 жылға дейін Орталық Азияның жетекші инновациялық экожүйесіне айналу мүмкіндігі жоғары екенін алға тартады. Startup Orda-2026 — осы ұзақ сапардың жаңа бетін ашқан тарихи оқиға.