Қазақстан денсаулық сақтау жүйесі тарихында жаңа бет ашылуда. 7 қыркүйек 2026 жылы елімізде E-Densaulyq бірыңғай цифрлық экожүйесін енгізу жұмыстары жоғары қарқынмен жалғасып жатқаны туралы мәліметтер жаңартылды. Бұл бастама тек технологиялық жаңарту ғана емес — Қазақстанның медициналық жүйесін түбегейлі өзгертуге бағытталған стратегиялық реформаның айқын белгісі.
Елімізде денсаулық сақтауды цифрландыру мәселесі бірнеше жылдан бері күн тәртібінде тұр. 2020 жылғы пандемия дәуірі медициналық деректерді жинақтау, бөлісу және талдауда жүйелі кемшіліктерді айқын көрсетті. Ауруханалар арасындағы ақпарат алмасудың баяулығы, қағаз форматтағы медициналық жазбалар, дәрі-дәрмек тапшылығын уақтылы анықтай алмау — бұлардың барлығы ұлттық цифрлық медициналық платформа құрудың қажеттілігін айқындады. Сол себепті Қазақстан Денсаулық сақтау министрлігі 2022 жылдан бастап E-Densaulyq жобасын жедел дамыту бағытында нақты қадамдар жасай бастады. Бүгінде осы жұмыстардың нәтижелері анық байқалуда.
E-Densaulyq экожүйесінің негізгі ерекшелігі — оның кешенді сипаты. 23 мемлекеттік ақпараттық жүйені 7 негізгі компонентке біріктіру жоспары іске асырылуда. Жобаның бірінші кезеңінде «Тіркелген халық тіркелімі», «Тәуекелдерді басқару жүйесі» және «Дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету ақпараттық жүйесі» толық жаңғыртылып, жұмысқа қосылды. Бұл үш жүйенің сәтті іске қосылуы жобаның жалпы сәттілігіне деген сенімді нығайтты. «Бірінші кезең бізге жүйенің тұрақтылығын және деректер алмасудың дұрыстығын тексеруге мүмкіндік берді. Нәтижелер — өте оң», — деп атап өтті Денсаулық сақтау министрлігінің цифрландыру департаментінің директоры Серік Бекжанов.
Жобаның ерекше назар аударарлық элементі — Медициналық деректердің бірыңғай қоймасы (МДБҚ). 2026 жылғы сәуірден бастап тәжірибелік режимде жұмыс істей бастаған бұл жүйе еліміздегі медициналық ұйымдардың 95 пайызынан клиникалық ақпаратты автоматты түрде жинақтайды. Қоймаға жиналған деректер арқылы 20 миллионнан астам қазақстандықтың жеке электрондық денсаулық паспортына қол жеткізу мүмкін болады. Бұл — ауқымы жағынан орасан зор жетістік. Салыстыру үшін айтар болсақ, Эстония өзінің ұлттық е-денсаулық жүйесін толықтай іске қосуға он жылдан астам уақыт жұмсаған болатын. Қазақстан осы процесті едәуір қысқа мерзімде жүзеге асыруға талпынуда. «МДБҚ — бұл тек деректер қоймасы емес, бұл әрбір азаматтың медициналық тарихын дәл сақтайтын цифрлық жад. Дәрігер осы жүйе арқылы науқастың бүкіл тарихын бірнеше секундта көре алады», — деп түсіндіреді цифрлық медицина саласындағы тәуелсіз сарапшы Айгүл Нұрмаганбетова.
Жобаның екінші кезеңі де қарқынды жүргізілуде. 2026 жылдың соңына дейін «Санитариялық-эпидемиологиялық қадағалау ақпараттық жүйесі», жаңартылған E-Health порталы және Бірыңғай мемлекеттік медициналық ақпараттық жүйе іске қосылады. Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау жүйесінің цифрлануы — аурудың таралуын нақты уақытта бақылауға, індет ошақтарын ерте анықтауға мүмкіндік береді. Бұл — COVID-19 пандемиясынан алынған сабақтарға сүйенген шешім. Шымкент қаласының бас санитариялық дәрігері Дәурен Сейітқалиев: «Жаңа жүйе іске қосылса, біз аурушаңдықтың динамикасын облыс деңгейінде де, ел деңгейінде де нақты уақытта талдай аламыз. Бұл эпидемиологиялық шешімдерді дереу қабылдауға мүмкіндік береді» — деп пікір білдірді.
Қоғамдық тұрғыдан алғанда, цифрлық денсаулық жүйесіне деген халықтың қызығушылығы жылдан жылға өсуде. Социологиялық зерттеулерге сәйкес, қазақстандықтардың 68 пайызы өзінің медициналық деректеріне ыңғайлы онлайн-қол жеткізуді қалайды. Сонымен бірге деректер қауіпсіздігі мәселесі де жиі қозғалады. Бұл алаңдаушылыққа жауап ретінде министрлік МДБҚ жүйесінде деректерді шифрлаудың екі деңгейлі жүйесі мен жеке кіру журналдарының жүргізілетінін хабарлады. «Азаматтың медициналық деректері — бұл оның жеке меншігі. Біз оны ең жоғары деңгейде қорғауға міндеттіміз», — деп мәлімдеді министрліктің ресми өкілі.
E-Densaulyq жобасы тек медициналық хаттамаларды цифрландырумен шектелмейді — ол жалпы мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттырудың маңызды бөлігі. Цифрлық медициналық жүйе бюджет шығыстарының мөлдірлігін қамтамасыз етеді, дәрі-дәрмек сатып алуда сыбайлас жемқорлықтың алдын алады және статистикалық деректердің дәлдігін арттырады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректеріне сүйенсек, медициналық деректерді цифрландырған елдерде диагностика қателіктерінің үлесі орта есеппен 23 пайызға төмендейді, ал дәрі-дәрмек тапшылығына байланысты шығындар 15–18 пайызға азаяды. Қазақстан осы халықаралық тәжірибеге сүйене отырып, өз стратегиясын қалыптастырды.
Жобаның барлық кезеңдері 2026 жылдың соңына дейін аяқталса, Қазақстан Орталық Азиядағы ең кешенді цифрлық денсаулық сақтау жүйесіне ие болған мемлекетке айналады. E-Densaulyq — бұл болашаққа инвестиция. Ол дәрігерге дәл диагноз қоюға, пациентке сапалы емдеу алуға, мемлекетке тиімді саясат жүргізуге нақты негіз қалайды. Реформа жолы оңай болмаса да, алғашқы кезеңдердің табысты аяқталуы Қазақстанның цифрлық медицина саласындағы амбициялы мақсаттарына жету жолында нық тұрғанын айқын дәлелдейді.