Қазақстан цифрлық трансформация жолында жаңа белеске шықты. «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясының бүкіл ел бойынша жүргізіп жатқан цифрлық сауаттылық бағдарламасы жемісін бере бастады — және осы жолда Шымкент қаласы бірінші орынға шықты. 2026 жылдың 7 қыркүйегінде мемлекеттік корпорация жарияланған соңғы деректер бойынша жыл басынан бері оқу сабақтарына барлығы алты мыңнан астам адам қатысқан, ал ең белсенді бес өңірдің арасында Шымкент ерекше көзге түсті.
Бұл жетістік кездейсоқ емес. Цифрлық сауаттылыққа деген қажеттілік Қазақстанда жылдан жылға артып келеді. Мемлекеттік қызметтердің электрондық форматқа ауысуы, eGov порталының кеңеюі, «Электрондық үкімет» жүйесінің тереңдеуі — осының барлығы азаматтардан белгілі бір деңгейде цифрлық дағды талап етеді. Алайда халықтың барлық топтары, әсіресе аға буын өкілдері мен ауыл тұрғындары, бұл мүмкіндіктерден толық пайдалана алмай отырды. Дәл осы олқылықты толтыру үшін «Азаматтарға арналған үкімет» корпорациясы ЦОН-дарда тегін оқу сыныптарын ашты.
Бүгінде елімізде корпорацияның фронт-офистерінде жиырма оқу сыныбы жұмыс істейді. Сабақтар сәрсенбі мен жұма күндері өтеді, барлық қалаулы азаматтар тегін қатыса алады. Мамандар қатысушыларға заманауи цифрлық сервистермен танысуға, мемлекеттік қызметтерді өз бетінше электрондық форматта алуға үйретеді. Бұл — жай ғана компьютер сауаттылығы емес, нақты өмірлік мәселелерді шешуге бағытталған практикалық дағды.
Шымкентте бұл бағдарлама ерекше серпінмен жүріп жатыр. Қаланың ЦОН мамандарының айтуынша, сабақтарға келушілер саны күннен күнге артып отыр. «Бізге зейнеткерлер де, жас аналар да, жұмыс іздеп жүрген жастар да келеді. Бірі порталға кіруді үйренсе, екіншісі мобильді банкинг пен мемлекеттік қызметтерді телефоннан алуды меңгереді. Бұл сабақтар адамдарға нақты уақытты үнемдеп, кезекте тұрмай-ақ мәселесін шешуге мүмкіндік береді», — деді Шымкент қаласы ЦОН-ының жетекші маманы Асель Нұрланова.
Сарапшылар бұл жетістікті өңірдің ерекше демографиялық құрылымымен байланыстырады. Шымкент — Қазақстанның үшінші мегаполисі, халқы жыл сайын өсіп келеді. Қалада жас халықтың үлесі жоғары, бірақ сонымен бірге цифрлық қызметтерге қол жетімділіктен ада тұрғындар да аз емес. Осы екі фактордың тіркесімі бағдарламаның тез тарауына ықпал еткен деп есептейді цифрлық даму саласының сарапшысы Бауыржан Сейітқалиев: «Шымкент өзінің белсенділігімен, азаматтардың жаңаны тез қабылдауымен ерекшеленеді. Оқу сыныптарының табысты жұмыс істеуі — бұл тек мемлекеттік бастамалардың ғана емес, халықтың да сұранысының нәтижесі».
Цифрлық сауаттылық бағдарламасының маңыздылығын терең түсіну үшін оның тарихына үңілу керек. Қазақстан «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасын 2017 жылы іске қосты. Сол кезден бері мемлекеттік қызметтердің электрондық форматта ұсынылу үлесі едәуір өсті. 2025 жылғы деректер бойынша мемлекеттік қызметтердің сексен пайыздан астамы онлайн режимінде ұсынылады. Алайда сандық алшақтық — digital divide — мәселесі өзекті болып қала берді. Интернетке қол жеткізу бар, бірақ оны пайдалана алмайтын азаматтардың саны миллионмен өлшенеді. Міне, осы олқылықты жою мақсатында корпорация оқу сыныптарын ашты.
Халықаралық тәжірибемен салыстырғанда Қазақстанның бұл бастамасы Эстония, Сингапур сияқты цифрлық қоғам құруда алдыңғы қатарда тұрған елдердің моделіне ұқсас. Эстония «электрондық резидент» бағдарламасын іске асырар алдында азаматтарды кеңінен оқытты. Сингапурда «Цифрлық қоғам» бағдарламасы аясында жасы ұлғайған азаматтарға арнайы сабақтар ұйымдастырылды. Қазақстан да дәл осы жолмен жүріп, ЦОН-дарды тек қызмет ұсыну орны ретінде ғана емес, оқу орталықтары ретінде де қолданып отыр.
Қоғамның реакциясы оң. Шымкент тұрғыны, зейнеткер Рәбиға Әліпова өзінің тәжірибесімен бөлісті: «Бұрын баламды шақырып, ол маған мемлекеттік қызметтерді алып беретін. Қазір мен өзім eGov-тан анықтама аламын, зейнетақы мөлшерімді тексеремін. Бұл — өте ыңғайлы, ешкімге тәуелді болмаймын». Мұндай пікірлер бағдарламаның жай ғана статистикадан тыс, адамдардың нақты өміріне оң ықпал етіп жатқанын дәлелдейді.
Болашаққа үміт зор. «Азаматтарға арналған үкімет» корпорациясы оқу сыныптарының санын ұлғайтуды, бағдарлама мазмұнын кеңейтуді жоспарлап отыр. Жасанды интеллект сервистерімен жұмыс, киберқауіпсіздік негіздері, онлайн сауда-саттық — осы тақырыптар да алдағы оқу жоспарына енгізілмек. Шымкент тәжірибесі басқа өңірлерге үлгі болып, барлық облыс орталықтарында осындай белсенділікке жету — корпорацияның стратегиялық мақсаты.
Цифрлық сауаттылық — бүгінгі заманның сауаттылығы. Қалай оқып-жазу білу бір ғасыр бұрын адамды бостандыққа жеткізген болса, сандық дүниені меңгеру бүгін азаматты мемлекеттік жүйеден тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Шымкенттің бұл бағыттағы жетекшілігі — жай ғана жарыстық жетістік емес, бүкіл елге рух беретін үлгі. Қазақстан цифрлық болашаққа баяу емес, сенімді қадаммен жылжып келеді.