1 қыркүйек 2026 жыл. Шымкент қаласында ірі инвестициялық келіссөздер жүргізілді: Қытайдың Чжэцзян провинциясынан келген Zhejiang UD Investment Management Co., Ltd. компаниясының өкілдері оңтүстік өңірдің экономикалық мүмкіндіктерімен танысып, Қазақстанда мыс өңдеу индустриялық паркін құру жобасын таныстырды. Бұл кездесу Шымкент үшін жай ғана іскерлік кездесу емес — қаланың жаңа өнеркәсіптік болмысын қалыптастыруы мүмкін стратегиялық серіктестіктің бастауы болуы ықтимал.
Zhejiang UD Investment Management Co., Ltd. — индустриялық парктерді жоспарлау, дамыту, басқару және инвестициялық жобаларды іске асыру саласында тәжірибесі мол қытайлық компания. Компания негізін Чжэцзян провинциясының Чжуцзи қаласында қалаған болатын. Бүгінгі таңда аталған компания сол қалада мыс өңдеуге мамандандырылған үш ірі индустриялық парк басқарады. Бұл парктерге 8 миллиард юаньнан астам инвестиция тартылған, ал олардың аумағында қазіргі уақытта 500-ден астам кәсіпорын жұмыс істейді. Бұл сандар компанияның салада қаншалықты салмақты орын алатынын айқын дәлелдейді.
Шымкенттік кездесу барысында компания өкілдері Қазақстанда аумағы шамамен 100 гектар болатын мысты терең өңдеу паркін құру жоспарын егжей-тегжейлі баяндады. Жобаның жалпы инвестициялық құны шамамен 260 миллион АҚШ долларын құрайды. Паркте 30-ға жуық кәсіпорын орналасуы тиіс. Жоба аясында жоғары қосылған құны бар мыс өнімдерін өндіру, жаңа жұмыс орындарын ашу және заманауи технологияларды енгізу белгіленген. "Біз Қазақстанда тек өндіріс орнын ғана емес, толыққанды инновациялық кластер қалыптастырғымыз келеді", — деді компания өкілдерінің бірі кездесу аясында журналистерге берген қысқа пікірінде.
Бұл жоба Қазақстан үшін неге аса маңызды? Жауап — елдің шикізаттық тәуелділігінен арылу жолындағы күрделі міндетінде. Қазақстан дүниежүзіндегі мыс қоры бойынша алдыңғы қатарлы мемлекеттердің бірі болып саналады. Алайда тарихи тұрғыдан алғанда ел негізінен шикі мысты немесе аз өңделген өнімдерді экспорттаумен шектеліп келді. Мысты терең өңдеу — кабель, трансформатор орамдары, электронды компоненттер сияқты жоғары бағалы өнімдер шығару — Қазақстанға экспорттық кіріс пен жұмыс орындарының сапасын түбегейлі арттыру мүмкіндігін береді. Экономист Дәурен Сейткалидің айтуынша, "мыс тізбегіндегі бір ғана өңдеу деңгейі өнімнің бағасын 3–5 есеге дейін арттыра алады. Шымкент осы мүмкіндікті іске асырудың географиялық тұрғыдан ең қолайлы орны".
Шымкент бұрыннан да өнеркәсіп қаласы ретінде белгілі. Кеңес дәуірінде де, одан кейін де қаладағы химия, металлургия және машина жасау кәсіпорындары жұмысын тоқтатпады. 2018 жылы республикалық маңызы бар қалаға айналған Шымкент содан бері инвестициялық белсенділігін арттыра бастады. Соңғы жылдары қалаға бірнеше шетелдік компания өндіріс орнын орнатты. Дегенмен 260 миллион доллар көлеміндегі жалғыз жоба — бұл Шымкент тарихындағы ең ірі өнеркәсіптік инвестициялардың қатарына кіруі мүмкін сома. Салыстыру үшін: 2023 жылы Шымкентке тартылған тікелей шетелдік инвестициялардың жалпы көлемі шамамен 400 миллион долларды құраған болатын. Демек бір ғана жобаның салмағы бүкіл жылдық инвестицияның елеулі бөлігіне тең.
Кездесу барысында Шымкент қаласының әкімдігі өкілдері де китайлық серіктестерге қаланың инфрақұрылымдық артықшылықтарын таныстырды. Атап айтқанда Шымкенттің Орта Азия мен Қытайды жалғайтын стратегиялық жолдардың тоғысында орналасуы, қалыптасқан өнеркәсіптік аймақтар, еңбек ресурстарының молдығы және жергілікті билік ұсынатын инвестициялық жеңілдіктер ерекше атап өтілді. Шымкент қаласы әкімінің экономика жөніндегі орынбасары Айгүл Нұрланова: "Біз қытайлық серіктестермен ынтымақтастықты жан-жақты дамытуға дайынбыз. Жобаны жеделдетіп іске асыру үшін барлық мүмкіндіктерді жасаймыз", — деп мәлімдеді.
Жобаның жүзеге асырылуы бірнеше маңызды салдарға жол ашады. Біріншіден, 30-ға жуық кәсіпорынның жұмысқа кірісуі мыңдаған тұрақты жұмыс орнын ашады деп күтілуде. Екіншіден, шетелдік технологиялар мен менеджмент тәжірибесінің Қазақстанға ауысуы — елдің өнеркәсіптік мәдениетін түпкілікті өзгерте алатын фактор. Үшіншіден, мұндай масштабты парк суб-жеткізушілер, қызмет провайдерлері мен логистика компаниялары үшін де жаңа нарық қалыптастырады. Экономикалық мультипликативтік әсер оның тікелей инвестициялық көлемінен анағұрлым асып түсуі мүмкін. Алайда сарапшылар бірқатар тәуекелдерге де назар аударады: жергілікті мамандарды дайындау мерзімі, экологиялық нормалардың сақталуы және шарт талаптарының орындалуын қамтамасыз ету — осы жобаның табыстылығын анықтайтын негізгі факторлар.
Cайып келгенде, Zhejiang UD Investment Management компаниясының Шымкентке жасаған сапары — бұл тарихи маңызы болуы мүмкін серіктестіктің бастамасы. Қазақстан ондаған жылдар бойы мыс экспорттаушы ел ретінде ғана танылып келді. Егер бұл жоба жоспарланған масштабта іске асса, ел алдымен аймақтық, сосын халықаралық деңгейде мысты жоғары өңдеу орталығына айналу мүмкіндігіне ие болады. Шымкент үшін бұл жай ғана инвестиция емес — жаңа өнеркәсіптік дәуірдің есігін ашатын мүмкіндік.