Қазіргі заманда интернет желісінің адам өміріне тереңдеп енуімен бірге киберқауіпсіздік мәселесі де күн тәртібіндегі өзекті тақырыпқа айналды. 11 қыркүйек 2026 жыл күні Шымкент қаласындағы Жақсыбек Ташенев атындағы университетте маңызды бір шара өтті: Цифрландыру басқармасы ұйымдастырған ақпараттық кездесу студенттер мен оқытушыларды бір арнаға жинады. Қыркүйек айы — Кибермәдениет айы ретінде жыл сайын атап өтілетін кезең, және осы уақытта өткізілген шара жастар арасында цифрлық сауаттылықты арттыруға бағытталған күш-жігердің айқын көрінісі болды.
Соңғы жылдары Қазақстанда интернет қолданушыларының саны қарқынды өсуде. Ұлттық статистика агенттігінің мәліметтері бойынша, елімізде интернетті белсенді пайдаланушылардың үлесі халықтың 85 пайызынан асып кетті, ал жастар арасында бұл көрсеткіш одан да жоғары. Бұл дамудың оң жағымен қатар, теріс салдары да арта түсуде: киберқылмыс жылдан жылға өсіп, азаматтар мен ұйымдарға материалдық және моральдық зиян келтіруде. Ақпараттық қауіпсіздік саласының сарапшыларының деректеріне сүйенсек, 2025 жылы ғана Қазақстанда тіркелген интернет алаяқтығы жағдайларының саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 30 пайызға өскен. Бұл жағдайда жастарды, әсіресе студенттерді цифрлық қауіпсіздік ережелерімен таныстыру бүгінгі күннің басты міндеттерінің біріне айналып отыр.
Кездесуге Шымкент қаласы Цифрландыру басқармасының басшысы Мұхит Әбутәліпұлы Кемелов жетекшілік етті. Ол студенттер мен оқытушыларға цифрлық ортадағы негізгі қауіп-қатерлер туралы кеңінен баяндады. «Бүгін смартфон мен интернет — біздің күнделікті өмірімізден бөлінбейтін бөлшек. Алайда осы ыңғайлылық артында жасырынған қауіптер де аз емес. Жеке деректерді қорғамасаңыз, бір сәтте барлық жинаған қаржыңыздан айырылып қалуыңыз мүмкін», — деді басқарма басшысы. Оның сөздері аудиториядағы жастарға терең әсер қалдырды, себебі алаяқтықтың жертісіне өзі таныс біреулер түскені туралы оқиғалар студенттер арасында да жиі айтылатын болды.
Шараның ерекше маңызды тұсы — Шымкент қаласы Полиция департаменті Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының жедел уәкілдері, полиция капитандары Ердаулет Қанатұлы Ералиев пен Бахытжан Турсунбаевич Бекбаевтың қатысуы болды. Тәжірибелі мамандар нақты қылмыстық істер мысалдарын келтіре отырып, интернет алаяқтығының ең кең тараған түрлерін түсіндірді. Фишинг, яғни жалған сайттар мен хабарламалар арқылы пайдаланушылардың жеке деректерін ұрлау — осылардың ішіндегі ең қауіптісі. Капитан Ералиев мынадай мысал келтірді: «Жақында ғана бір студент жалған банк сайтына кіріп, логині мен паролін енгізіп жіберген. Нәтижесінде оның шотындағы барлық ақша жойылып кеткен. Мұндай жағдайдан сақтанудың жолы — ресми қосымшаларды ғана қолдану және күмәнді сілтемелерге ешқашан баспау». Бұл мысал залдағы аудиторияны ойландырды және тиісті сұрақтар тудырды.
Мамандар сонымен бірге әлеуметтік желілердегі жеке деректерді қорғаудың маңыздылығына ерекше тоқталды. Бүгінде жастар өздерінің мекенжайын, туған күнін, тіпті банктік мәліметтерін ашық профильдерде жариялайтын жағдайлар кездеседі. Бұл ақпарат алаяқтардың қолына тиген жағдайда қандай зардаптарға әкелетінін тыңдаушыларға нақты мысалдармен дәлелдеді. Сонымен қатар, жастардың арасында кеңінен тараған «тегін ұтыс» немесе «жылдам байыту» схемалары туралы да егжей-тегжейлі айтылды. «Интернетте ештеңе тегін болмайды. Егер сізге бір рет ойланбастан үлкен ақша ұсынса — бұл дерлік алаяқтық», — деп ескертті капитан Бекбаев.
Кездесу барысында студенттер де белсенділік танытты. Жақсыбек Ташенев атындағы университеттің үшінші курс студенті Айдана Сейітқали: «Мен бұрын фишинг туралы жалпы естіген болатынмын, бірақ оның қалай жұмыс істейтінін бүгін алғаш рет нақты түсіндім. Енді өз телефонымдағы қосымшаларды қайта тексеремін», — деді шараның соңында. Мұндай жеке реакциялар кездесудің тікелей нәтиже беріп жатқанының айғағы. Оқытушылар да бұл бастамаға оң баға берді. Университеттің ақпараттық технологиялар кафедрасының доценті Мейірбек Жақсыбеков: «Теория мен практиканы ұштастыратын мұндай кездесулер студенттерге академиялық білімнен де маңызды нәрсені үйретеді — ол нақты өмірлік дағды», — деп атап өтті.
Шымкентте өткен бұл шара жалғыз оқиға емес, кең ауқымды мемлекеттік бағдарламаның бір буыны. Қазақстан Үкіметі «Цифрлық Қазақстан» стратегиясы аясында елдің барлық аймақтарында цифрлық сауаттылықты арттыруға мақсатты инвестиция салуда. Шымкент қаласы Цифрландыру басқармасының жоспарына сәйкес, ағымдағы оқу жылы ішінде қалалық жоғары оқу орындары мен колледждерде тағы бірнеше осындай кездесу өткізілмек. Мақсат — жастардың киберқауіпсіздік мәселелері туралы хабардарлық деңгейін айтарлықтай жоғарылату.
Бүгінгі цифрлық дәуірде ақпараттық қауіпсіздік жеке адамның ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігіне айналды. Бір адамның немқұрайдылығы тізбекті реакция тудырып, отбасы мүшелерін, достарын немесе жұмыс ұжымын қауіп-қатерге тарта алады. Осы тұрғыдан алғанда, мектеп пен университет қабырғасынан бастау алатын цифрлық тәрбие ерекше маңызға ие. Шымкентте өткен кездесу осы бағыттағы нақты қадам ретінде бағаланды және болашақта мұндай шаралардың жүйелі түрде жалғасуы тиіс. Себебі киберқылмыс дамып, жаңарып отырады, демек, оған қарсы тұратын білім мен дағды да үнемі жаңартылып, тереңдетіліп отыруы шарт.