2025 жылдың 25 шілдесінде Шымкент қаласының Тұран ауданында санитарлық тазалау және қала ортасын абаттандыру бойынша ауқымды жұмыстар ұйымдастырылды. Бұл іс-шаралар «ShymkentSpetsKompleks» ЖШС-нің қала экологиясын жақсарту және халықтың өмір сүру сапасын жақсарту мақсатында жүйелі түрде жүргізетін жоспарлы іс-шараларының бір бөлігі болды. Күні бойы қызмет көрсететін ұйымның мамандары көшелер мен жаяу жүргіншілер жолын қоқыстан тазарту, шөптер мен көгалдарды шабу, суару және гүлзарларға күтім жасау, ағаштарды санитарлық кесу жұмыстарын жүргізді. Жұмыс ауданның орталық және шет аймақтарын да қамтыды. Іс-шараларға коммуналдық қызметтер, мамандандырылған техникалар, жасыл алаң қызметкерлері жұмылдырылды. Мұндай іс-шаралардың басты мақсаты – жай ғана тәртіпті қалпына келтіру емес, қала ішінде ұзақ мерзімді және тұрақты экологиялық климатты қалыптастыру. Таза көшелер, күтімді гүлзарлар мен сау ағаштар қаланың сыртқы келбетіне ғана емес, сонымен қатар ауаның сапасына, шу деңгейіне, ылғалдылық пен жалпы экологиялық жағдайға жақсы әсер етеді. Қазіргі жұмыстың айрықша ерекшелігі оның жүйелі және үздіксіз сипатында. Бұрынғы жылдары мұндай іс-шаралар негізінен бір реттік акциялар мен сенбіліктермен шектелсе, қазір бұл жұмыстар жүйелі түрде жүргізілуде. Бұл қаланың экология және қаланы абаттандыру саласындағы уақытша шешімдерден тұрақты саясатқа көшкенін көрсетеді. Осылайша, 2024 жылы «Таза Қазақстан» жалпыұлттық жобасы аясында Шымкентте іс-шаралар өтті. Одан кейін халықтың кең бөлігін қамтыған жаппай сенбіліктер мен сенбіліктерге басты назар аударылды. Оң әсерге қарамастан, олардың әсері қысқа мерзімді болды. Керісінше, 2025 жылы Тұран ауданында өткізілген іс-шаралар қалалық инфрақұрылымды ұстаудың эстетикалық және функционалды аспектілерін қамтитын жүйелі және профилактикалық сипатта болып табылады. Айта кету керек, өткен жылдары Шымкентте де айтарлықтай экологиялық жобалар жүзеге асырылған. 2023–2024 жылдары қалада 220 мыңнан астам ағаш көшеттері отырғызылды, бірнеше жаңа саябақтар абаттандырылды, орман алқаптарында өртке қарсы шаралар күшейтілді. Бұл әрекеттер қалалық жасыл негізді қалыптастыруға негіз болды, оның негізінде кейіннен жаңа бастамалар әзірленеді. Қазіргі жағдайға оралсақ, Тұран ауданындағы жұмыс тек қоқыс шығарумен қатар, жасыл желектерді мақсатты түрде күтіп-баптауды да көздейтінін атап өткен жөн. Бұл үнемі суару, кесу, гүлзарларды жаңарту және топырақ күтімін білдіреді. Мұндай тәсіл өсімдіктердің ұзақ өмір сүруін қамтамасыз етеді және қалалық ортада биологиялық әртүрлілікті сақтайды. Экологиялық тұрғыдан алғанда мұндай шаралар бірқатар нақты жеңілдіктер береді. Шабылған және жақсы өңделген көгалдар ауа шаңын азайтады, арамшөптердің өсуіне жол бермейді және ылғалдың біркелкі таралуына ықпал етеді. Ағаштарды санитарлық кесу олардың денсаулығын сақтауға көмектеседі, ескі бұтақтардың құлау қаупін азайтады және жаңа қашудың өсуін ынталандырады. Гүлзарларға күтім жасау тозаңдандырғыштарды тартады, бұл өз кезегінде экологиялық тепе-теңдікті сақтауға көмектеседі. Мұндай шаралардың әлеуметтік аспектілері де ерекше маңызға ие. Аудан тұрғындарының сенбіліктерге қатысуы, бірлескен сенбіліктердің ұйымдастырылуы, мектеп оқушыларының, еріктілер мен мекеме қызметкерлерінің қатысуы экологиялық сауаттылық деңгейін арттырып, айналадағы кеңістікке жауапкершілік сезімін қалыптастырады. Қала тұрғындары тазалық пен абаттандыруды мемлекеттік қызмет көрсету жауапкершілігі емес, ортақ істің бір бөлігі ретінде қабылдай бастады. Жүйелі түрде жүргізіліп жатқан абаттандыру жұмыстары қаланың санитарлық жағдайына да оң әсерін тигізуде. Көшелерді үнемі тазалау нөсер ағындарының бітелуіне жол бермейді, инфекциялардың таралу қаупін азайтады, зиянды жәндіктер мен кеміргіштердің санын азайтады. Бұл әсіресе жазда жоғары температура байқалатын Шымкенттің оңтүстік климатында маңызды. Ендеше, 25 шілдеде Тұран ауданында өткізілген іс-шараларды қалалық экологияны басқарудағы жаңа көзқарастың үлгісі деуге болады. Қала билігі бір реттік науқандардың орнына тұрақты және тұрақты жұмыс істеуге ставка жасайды, бұл тұрақты нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Келешегі туралы айтатын болсақ, мұндай іс-шаралар қаланы жасыл дамытудың ауқымды бағдарламасына негіз бола алады. Өткен жылдардағы ағаш отырғызудың табысты тәжірибесі мен коммуналдық қызметтердің белсенділігін ескере отырып, Шымкент экологиялық таза қалалық ортаны құру бойынша Қазақстандағы көшбасшылардың бірі бола алады. Қорыта келе, Тұран ауданындағы санитарлық-абаттандыру жұмыстары тазалық, суару ғана емес деп айтуға болады. Бұл адам мен табиғат үйлесім тапқан болашақ қаласын қалыптастырудың кешенді тәсілі. Тұрақты абаттандыру, экологиялық білім беру және қала инфрақұрылымына жүйелі күтім жасау – заманауи Шымкенттің бой көтерген үш тұғыры.

Шымкентте 2025 жылдың сәуір айының соңынан бастап қаланың өзендері мен арналарын тазарту жұмыстары қарқынды жүргізілуде. Бұл су инфрақұрылымын жақсартуға, ықтимал су тасқынының алдын алуға және жалпы мегаполистегі экологиялық жағдайды жақсартуға бағытталған маңызды және дер кезінде қолға алынған бастама. Қала билігінің айтуынша, жұмыс жүйелі түрде жүргізіліп, негізгі су жолдарын, сондай-ақ тұрғын үй алаптары арқылы өтетін шағын каналдарды қамтиды. Ерте көктемнен бастап Шымкентте жер асты және жер үсті суларының көтерілу қаупі бар. Толассыз жауған жауын-шашын, қардың еруі және өзен арналарында жиналатын тұрмыстық қалдықтар, әсіресе халық тығыз орналасқан аудандарда жиі жергілікті су тасқынына себеп болды. Сондықтан су қоймалары мен кәріз тармақтарын жедел түрде терең тазарту, сондай-ақ жағалауларды нығайту және судың еркін ағуын қамтамасыз ету бойынша профилактикалық жұмыстарды жүргізу туралы шешім қабылданды. Бұл іс-шаралар мамандандырылған жабдықтар мен қол еңбегін пайдалануды қамтиды. Жұмысшылар түбі мен жағасын жиналған шөгінділерден, шөгінділерден, тастардан, бұтақтардан және қоқыстан тазартады. Жағымсыз иіс пен жәндіктердің көбеюіне әкеліп соқтырған бұрын суы тоқтап қалған жерлерге ерекше назар аударылады. Қазір ондай жерлер қалпына келтіріліп, су ағыны табиғи арнасына қайта оралуда. Бұл іс-шаралардың негізгі мақсаты, коммуналдық қызмет өкілдерінің айтуынша, су тасқынының алдын алу ғана емес, сонымен қатар ұзақ мерзімді перспективада қалалық экожүйенің жағдайын жақсарту болып табылады. Өзен арналарын жүйелі түрде тазарту өзендердің саулығын сақтауға, судың сапасын жақсартуға және ластану салдарынан жойылып кеткен құстардың, балықтардың және жәндіктердің кейбір түрлерінің қала ортасына қайта оралуына көмектеседі. Айта кету керек, қазіргі жұмыс бұрынғы жылдардағыдан ерекшеленеді. Мысалы, 2022 және 2023 жылдары қалада да арналар мен өзендерді тазалау ұйымдастырылды, бірақ бұл іс-шаралар, әдетте, бір реттік және көктемгі сенбілік күндеріне немесе су тасқыны кезеңіне дайындыққа орайластырылған. Одан кейін тек проблемалық аумақтар ғана тазартылып, жергілікті тұрғындардың арыз-шағымдарынан кейін тазалау жұмыстары көбінесе апаттық режимде жүргізілді. 2024 жылы жүйелі алдын алу үлгісіне көшу әрекеті жасалды. Қала қызметтері гидротехникалық құрылыстар мен бірнеше ондаған шақырым су жолдарына зерттеу жүргізді. Алайда, қаржы тапшылығы мен ауа райының қолайсыздығынан нақты ауқымды жұмыстар ешқашан жүзеге аспады. Өткен жылдарға қарағанда, қазіргі науқан ауқымды әрі жан-жақты ойластырылған. Жұмысқа тек муниципалдық кәсіпорындар ғана емес, сонымен қатар мердігерлер, еріктілер және жекелеген аудандардың тұрғындары да қатысады. Су объектілерінің жағдайы күн сайын бақыланады, су деңгейі бақыланады және дренаждық құрылғылар тексеріледі. Ауыл шаруашылығы мақсатындағы арналарға ерекше назар аударылады. Жазғы суару маусымы қарсаңында судың егістікке кедергісіз жетуі маңызды. Арналардың бітелуі сумен жабдықтауда үзіліс тудыруы мүмкін, бұл егін шығымдылығына тікелей әсер етеді. Сондықтан каналдарды тазалау аймақтың ауыл шаруашылығының тұрақтылығында маңызды рөл атқарады. Экологиялық тұрғыдан алғанда, мұндай іс-шаралар су балансын қалпына келтіруге, топырақ пен су объектілеріне зиянды шығарындылардың мөлшерін азайтуға, эпидемиологиялық аурулардың қаупін азайтуға көмектеседі. Тоқырауын, ластанған су патогенді микроорганизмдердің көбеюі үшін тамаша орта болып табылады. Ал ашық, еркін ағынды арналар қауіпсіз ғана емес, сонымен қатар қалалық эстетиканың элементі болып табылады. Сондай-ақ қалпына келтірілген жағалаулар мен тазартылған арналар қала тұрғындарына қолайлы жағдай туғызуда. Тазартылған арналар негізінде серуендеу алаңдарын, жасыл алаңдарды, балалары бар отбасыларға арналған демалыс орындарын ұйымдастыруға болады. Мұның бәрі табиғат пен урбанизация үйлесім тапқан заманауи қаланың бейнесін құрайды. Сондай-ақ жұртшылықтың белсенді қатысуын атап өткен жөн. Қала басшылығы тазалық пен тәртіпке ортақ жауапкершілікке шақырғаннан кейін еріктілер, мектеп оқушылары, үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері көптеген салаларда белсенділік танытты. Тұрғындар жағалауларды өздері тазалап, каналдардың бойына ағаш отырғызып, су айдындарын ұқыпты өңдеу туралы ақпараттық тақталар орнатып, экологиялық науқандар сериясы өтуде. Мұндай шаралар халықтың экологиялық санасына да оң әсерін тигізуде. Адамдар қоршаған ортаның тазалығы тек коммуналдық қызметтердің ғана емес, әр адамның жеке жауапкершілігі екенін түсіне бастады. Бұл тұрақты өмір сүрудің ұзақ мерзімді мәдениетін қалыптастыруға ықпал етеді. Ендеше, қазіргі таңда Шымкенттегі арналар мен өзендерді тазарту жұмыстары еліміздің басқа қалаларына үлгі боларлық үлгілі бастама. Бұл үкімет пен қоғамның тығыз ынтымақтастығы жағдайында табиғи ресурстарды тұрақты басқару мүмкін болатынын көрсетеді. Бұл тәсіл ағымдағы мәселелерді жедел шешуді қамтамасыз етіп қана қоймайды, сонымен қатар болашақта қоршаған ортаны қорғаудың стратегиялық негізін құрайды. Ұзақ мерзімді перспективада тазартылған және жабдықталған су объектілері қала инфрақұрылымының ажырамас бөлігіне айналады: инженерлік және әлеуметтік. Бұл адамдар табиғатпен үйлесімді өмір сүретін экологиялық таза, қауіпсіз және жайлы қалаға жасалған қадам.

2025 жылдың 22 шілдесінде Шымкентте ең танымал қоғамдық орындардың бірі «Шымсити» саябағының санитарлық жағдайына тұрақты мониторинг жүргізудің жаңа кезеңі басталды. «Жайлы орта» әкімшілігі саябақтағы тазалық пен тәртіпке бақылауды күшейтті. Бұл жай ғана тәртіп үшін тазалау емес — бұл қаланың барлық тұрғындары мен қонақтары үшін жайлы және қауіпсіз қалалық ортаны құрудың кешенді бағдарламасы. Shymcity саябағы ежелден қазіргі Шымкенттің символы болып табылады: бұл балалар ойнайтын, жастар спортпен айналысатын, қарттар аллеяларда серуендеп, отбасылар су жағасында серуендеп, демалатын орын. Бұл аумақты абаттандырылған жағдайда ұстау және демалыс үшін қолайлы жағдай жасау үшін билік жасыл аймақты күнделікті қадағалау мен күтіп ұстауды енгізу туралы шешім қабылдады. Қазіргі уақытта саябақта келесі іс-шаралар жүргізілуде: қоқыс уақытылы шығарылады, шөптің беткі қабаттары мен гүлзарлар тұрақты түрде күтілуде, мобильді топтар аумақты тазарту жұмыстарын жүргізуде. Сонымен қатар, саябақта бұталарды профилактикалық кесу, екпелерді суару, орындықтар мен тротуарларға күрделі жөндеу жұмыстары жүйелі түрде жүргізіледі. Арнайы топтар қоқыс жәшіктерінің толып кетпеуін, демалушылардың қоғамдық тәртіпті сақтауын қадағалайды. Егер қазіргі бастаманы өткен жылдардағы ұқсас іс-шаралармен салыстыратын болсақ, көзқарастың айқын айырмашылығын байқауға болады. Бұған дейін, мәселен, 2022 және 2023 жылдары Шымкент саябағында тазалық жұмыстары оқтын-оқтын, көбінесе экологиялық сенбілік аясында немесе қала тұрғындарының арыз-шағымдарына орай жүргізілетін. Жұмыс күндері, әсіресе кешкі уақытта толып жатқан жәшіктерді, шашылған қоқыстарды, сынған орындықтар мен қураған ағаштарды жиі көруге болады. Мұның бәрі саябақ туралы жалпы қабылдауға кері әсерін тигізді және қоғамдық кеңістіктерге құрметпен қарауды қалыптастыруға ықпал етпеді. 2024 жылы жүйелі тәсілді енгізудің алғашқы әрекеттері басталды. Содан кейін саябаққа қоқыстарды бөлек жинауға арналған жаңа контейнерлер орнатылып, қосымша ағаштар отырғызылып, маусымның қызу кезеңінде тазалау кестесі ұлғайтылды. Алайда, жұмысшылардың тапшылығы мен тұрақты емес бақылаудың салдарынан қол жеткізілген нәтиже тез жоғалды. Биыл жағдай өзгерді. Енді тазалау, жөндеу жұмыстары қажеттілік бойынша емес, алдын ала бекітілген кесте бойынша жүргізілуде. Бүкіл саябақ секторларға бөлінген, олардың әрқайсысында жеке команда бар. Бұл топтардың жетекшілері күнделікті атқарылған жұмыстар туралы есеп береді. Осы жүйенің арқасында санитарлық жағдай ғана емес, жалпы атмосфера да айтарлықтай жақсарды: саябақ таза, тыныш, қауіпсіз болды. Мұндай шаралардың экологиялық әсері де айқын. Тұрмыстық қалдықтарды шығару топырақ пен су объектілерінің ластануын болдырмайды, ал сау жасыл алаңдар ауаның сапасын жақсартуға көмектеседі. Сонымен қатар, қолайлы экологиялық орта саябаққа жергілікті фаунаның өкілдерін – құстарды, көбелектер мен жәндіктерді қайтарады, олар қаладағы биоәртүрлілікті сақтауда маңызды рөл атқарады. Айта кетерлігі, саябақты абаттандыру тек коммуналдық қызметтердің күшімен ғана емес. Еріктілер, мектеп оқушылары, студенттер, экологиялық қозғалыстар белсенді қатысуда. Олар бір реттік шараларға қатысады, гүл отырғызады, шағын тазалық күндерін ұйымдастырады, саябаққа келушілер арасында ақпараттық материалдар таратады. Мұның барлығы қоғамдық кеңістіктің тазалығы мен жайлылығы үшін ортақ жауапкершілік сезімін тудырады. Shymcity саябағын бүгінгі таңда заманауи қалалық кеңістіктің қалай көрінетіндігінің мысалы деп атауға болады - жақсы күтімді, қолжетімді және экологиялық теңгерімді. Сонымен қатар, қол жеткізілген деңгей тұрақты назар мен қолдауды талап етеді, өйткені жүйесіз ең жақсы бастамалар да өзектілігін жоғалтуы мүмкін. Қала билігі Шымкенттің басқа саябақтары мен алаңдарында да осындай тәсілдердің кезең-кезеңімен енгізілетінін айтады. Бұл қадам өте қисынды, өйткені экологиялық мәдениетті қалыптастыру қарапайым нәрселерден басталады - таза жолдан, ұқыпты гүлзардан, жұмыс істейтін қоқыс жәшігінен. Қаланың әр бұрышы ретке келтірілсе, тұрғындар ортақ мүлікке ұқыпты қарай бастайды. Осылайша, «Шымсити» саябағында тазалық пен тәртіпті сақтау бағдарламасы тек абаттандыруды көздемейді. Бұл қалаға құрметпен қарау, табиғатты аялау, қоршаған ортаға саналы ұрпақ тәрбиелеу. Бүгінгі күш-жігер Шымкенттің ертеңгі келбетін жасайды – жасыл, заманауи және өмір сүруге ыңғайлы.

Шымкентте А.Асқарова атындағы мемлекеттік дендрологиялық саябағының аумағында ауқымды қайта құру жұмыстары жүргізілуде. Бастама қала әкімдігінің және еліміздегі ең ірі құрылыс холдингтерінің бірі BI Group компаниясының қолдауымен жүзеге асырылуда. Жоба аясында саябақта барлық жас топтарына, соның ішінде мүмкіндігі шектеулі жандарға қолжетімді заманауи ойын және спорт алаңдары орнатылуда. 1970 жылдардың аяғында іргесі қаланған дендросаябақ бұрыннан ерекше табиғат мекені ғана емес, шымкенттіктердің демалатын сүйікті орны болған. Қаланың экологиялық маңызды аймағында орналасқан бұл мегаполистің жасыл жүрегі. Оның аумағында ағаштардың, бұталардың және гүлдердің жүздеген түрлері өседі, олардың көпшілігі сирек және қорғалған. Соңғы жылдары саябаққа көңіл бөліну артып, қазіргі жоба қаланың әрбір адам үшін қолайлы, қолжетімді және экологиялық тұрақты орта құруға деген ұмтылысының заңды жалғасы болды. Саябақтың инновациялары бірнеше аумақты қамтиды: балалар ойын кешендері, ашық тренажерлар, орындықтар мен шатырлар бар демалыс орындары. Инклюзивтілікке ерекше назар аударылады – Шымкентте алғаш рет мемлекеттік дендросаябақ аумағында мүмкіндігі шектеулі балаларға арналған арнайы жабдықталған алаңдар пайда болуда. Бұл қаланың аумақты абаттандыруға ғана емес, оны әрбір тұрғынға қолжетімді етуге деген ұмтылысын көрсетеді. Жобаның экологиялық стандарттарға сәйкес жүзеге асырылуы маңызды. Құрылысқа қолданылатын материалдар экологиялық таза, жаңа нысандарды орналастыру жұмыс істеп тұрған өсімдіктерге зақым келтірмейтіндей және табиғи ландшафтты бұзбайтын етіп жоспарланған. Жұмысты бастамас бұрын саябақтың экожүйесіне тигізетін теріс әсерді барынша азайту үшін экологиялық сараптамалар жүргізілді. Шымкенттегі мұндай қайта құрулардың тарихы қалалық кеңістіктерді жаңғырту кезінде экологиялық факторды ескерудің қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Мысалы, 2018 жылы дәл сол саябақта жолдар мен шамдар қайта қалпына келтірілді, бірақ ол кезде халықтың барлық санаттары үшін қолжетімділік элементтері немесе көп функционалды аймақтар қарастырылмаған. 2022 жылы қаланың бірнеше ықшамауданында жаңа ойын алаңдары пайда болды, бірақ олар жасыл алаңдары жоқ бос жерлерге орналасып, аз уақыттан кейін жөндеу және вандализм мәселелеріне тап болды. Дендросаябақтағы қазіргі жоба өз алдына: ол табиғи ортаны сақтауға және бір уақытта кеңістіктің функционалдығын кеңейтуге мүмкіндік беретін қолданыстағы жасыл экожүйеге біріктірілген. Бұл шешім қала тұрғындарының өмір сүру сапасын жақсартып қана қоймай, экологиялық мәдениетті де тәрбиелейді. Саябаққа келушілер қалалық инфрақұрылымды табиғатты құрметтеумен қалай үйлестіруге болатынын іс жүзінде көреді. Жобаның экожүйеге әсері де назар аударуға тұрарлық. Бір жағынан, табиғи аумақтағы кез келген құрылыс ықтимал қауіптерді тудырады: топырақтың бұзылуы, саябақ тұрғындарының мазасыздануы және құрылыс алаңының жанындағы зауыттардың жағдайының уақытша нашарлауы. Дегенмен, жауапты көзқараспен, бұл жағдайда сияқты, мұндай тәуекелдер барынша азайтылады. Сонымен қатар, абаттандырылған аумақтар келушілер ағынының біркелкі таралуына ықпал етеді, жасыл кеңістіктің жекелеген учаскелеріне шамадан тыс жүктемені болдырмайды. Бұл әсіресе климаттың өзгеруі және халық санының өсуі жағдайында маңызды. Жобаның әлеуметтік әсері де зор. Инклюзивті элементтер ашық, құрметті қоғам құруға көмектеседі. Ерекше қажеттіліктері бар балалар енді басқалармен тең дәрежеде, ал ересектер қолайлы жағдайда спортпен айналыса алады. Бұл қоғамдастық сезімін нығайтады және жалпы қала өмірінің сапасын жақсартады. Дендросаябақта жаңа алаңдардың пайда болуы бұқаралық іс-шараларды, спорттық шараларды, мәдени шараларды және табиғатты қорғау сабақтарын ашық аспан астында өткізуге де мүмкіндік туғызады. Осылайша, саябақ демалыс орны ғана емес, сонымен қатар тұрғындар табиғат, салауатты өмір салты және азаматтық жауапкершілік туралы көбірек біле алатын білім алаңына айналады. Болашақта бұл абаттандыру тәсілі Шымкенттегі, тіпті Қазақстанның басқа саябақтарына үлгі болуы мүмкін. Инклюзивтілікті, экологияны және функционалдылықты біріктіру – қаланың тұрақты дамуына апаратын жол. Ал әрбір жоба осы қағидаларға негізделсе, Шымкент табиғат пен урбанизмнің үйлесімді әрекеттесу үлгісіне айналуы әбден мүмкін. Осылайша, А.Асқарова атындағы дендрологиялық саябақты жаңарту бастамасы жай ғана жөндеу немесе әткеншек орнату емес. Бұл экологияға, әлеуметтік әділеттілікке және қаланың болашағына қосқан үлес. Осындай жобалардың арқасында Шымкент шын мәнінде жасыл және баршаға жайлы қалаға айналуда.

2025 жылдың 23 шілдесінде Шымкент қаласында «Таза Қазақстан» ауқымды экологиялық акциясы аясында 8-шағын ауданда сенбілік өтті. Шара өз туының астына коммуналдық сала қызметкерлерін, белсенді азаматтарды, мекеме өкілдерін және туған қаласының тазалығы мен абаттандыруына үлес қосуға дайын қарапайым тұрғындарды жинады. Ұйымдастырушылар мен қатысушылар аулаларды, жаяу жүргіншілер жолдарын, суару арналары мен арықтарды қоқыс, лай мен тұрмыстық қалдықтардан тазартты. Мұндай іс-шаралар тек көрнекі әсер ғана емес, сонымен қатар тереңірек мағынаға ие - олар қоршаған ортаға ұқыпты қатынас мәдениетін қалыптастыруға ықпал етеді, жалпы кеңістік үшін жауапкершілік сезімін күшейтеді. «Таза Қазақстан» экологиялық акциясы бірінші рет өтіп жатқан жоқ. Шымкентте оны жүзеге асыру жақсы дәстүрге айналып үлгерді. Бұған дейін осындай іс-шаралар қаланың әр түкпірінде, соның ішінде Самал, Нұрсәт және қала маңындағы аудандарда өткен болатын. Мәселен, 2023 жылы Нұрсәт елді мекенінде сенбілік өтіп, аумақты тазалаумен қатар, ағаштар мен бұталар отырғызылып, тұрғындарға қалдықтарды басқару ережелері туралы жадынамалар берілді. 2024 жылы мектеп оқушылары, студенттер және волонтерлік қозғалыс мүшелері Самалдағы сенбілікке белсенді түрде қосылды, бұл экологиялық мәселелерді шешуге жастарды тартуда маңызды қадам болды. 2025 жылғы оқиғаны ерекшелендіретін нәрсе - бұл азаматтардың қатысуының артуы. Егер бұрын жұмыстың негізгі бөлігін коммуналдық қызметтер атқарса, енді сөмкелермен, тырмалармен және қолғаптармен шығып, айналадағы кеңістікті өз қолдарымен өзгертуге дайын көршілерді көбірек көруге болады. Бұл халықтың экологиялық санасының артқанын көрсетеді. Сондай-ақ, қоқыс шығаруға ғана емес, суару арналары мен арықтарды тазалауға да көп көңіл бөлінуде. Бұл қаланың экожүйесінде маңызды рөл атқарады. Бітелген дренаждар табиғи дренажға кедергі келтіреді, батпақтануға және жәндіктердің таралуына ықпал етеді, сонымен қатар жаңбырдан кейін су басу қаупін арттырады. Тұрақты тазалау су жүйесінің тепе-теңдігін сақтауға көмектеседі және жасыл аумақтарды құрғақшылықтан қорғайды. Мұндай сенбіліктердің символдық жағын да атап өткен жөн. Бірлескен жұмысқа қатысу адамдарды біріктіреді, қала ісіне араласу сезімін тудырады. Көптеген тұрғындар мұндай оқиғалардан кейін айналадағы кеңістікке басқаша қарай бастайтынын мойындайды - жеке емес аумақ ретінде емес, күтімді қажет ететін үйінің кеңейтімі ретінде. «Таза Қазақстанның» әсері күнделікті өмірде байқала бастады. Қоқыстарды сұрыптап, пластмассадан бас тартып, ойын алаңдары мен аулаларды таза ұстайтындар көбейіп келеді. Экологиялық мәдениет бірте-бірте үйреншікті сипатқа ие болуда, бұл осындай науқандардың басты жетістіктерінің бірі. Экологиялық тұрғыдан алғанда, тұрақты тазалау қалалық экожүйеге түсетін жалпы жүктемені азайтады. Қалдықтардың мөлшерін азайту топырақ пен жер асты суларының ластану қаупін азайтады, ал жақсы ұсталған жасыл кеңістіктер қала блоктарындағы температураны төмендетуге, ауа сапасын жақсартуға және биоәртүрлілікті байытуға көмектеседі. Суару арналарын қалпына келтіру өсімдіктерді ылғалмен қамтамасыз етеді, осылайша жаздың ыстық айларында олардың өлуіне жол бермейді. Шымкент әкімшілігі бұл бастаманың жалғасатынын мәлімдеп үлгерді. Алдағы уақытта осындай сенбіліктерді басқа шағынаудандарда да өткізу жоспарлануда. Қараусыз қалған аумақтарға, алаңдар мен жағалаудағы аймақтарға ерекше назар аударылады. Шараға тек жергілікті тұрғындар ғана емес, мектеп оқушылары, студенттер, бизнес және қоғамдық бірлестіктер де жұмылдырылады. Бұл науқанды одан да кеңірек және тұрақты етеді. Сайып келгенде, «Таза Қазақстан» тек сенбіліктермен ғана шектелмейді. Бұл мәдениет, құндылықтар және өмір салты туралы. Бұл табиғатпен үйлесімді өмір сүруге, жауапкершілікті мемлекетке де, көршіге де артпауға шақыру. Әрбір адам сенбілікке қатысудан бастап күнделікті өмірде тазалықты сақтауға дейін өз үлесін қоса алады. Таза қала таза ауладан, таза аула тұрғындарының бастамасынан басталады. Әрбір сенбілік Шымкенттің жасыл желекті де абаттандырылған ғана емес, сонымен қатар экологиялық таза мегаполиске айналатын болашаққа жасалған қадам болсын.

2025 жылдың шілде айында Шымкентте жануарлардың энзоотиялық ауруларының алдын алуға бағытталған ақпараттық-профилактикалық науқан басталды. Іс-шараларды қалалық ауыл шаруашылығы және ветеринария бөлімі, «Ветеринариялық қызмет» мемлекеттік кәсіпорнының мамандары және әл-Фараби ауданы әкімдігінің қызметкерлері бірлесіп ұйымдастырды. Негізгі кезеңдердің бірі 23 және 24 шілдеде Текесу ықшамауданының тұрғындарымен кездесулер болды, онда 10 тамызға жоспарланған алдағы дезинфекциялау жұмыстары талқыланды. Энзоотиялық аурулар белгілі бір аумақта локализацияланған және жануарлар арасында таралатын жұқпалы және паразиттік аурулар. Олардың кейбіреулері адамдар үшін қауіпті болуы мүмкін, әсіресе қоздырғыш қоршаған ортада сақталса немесе жәндіктердің шағуы арқылы берілсе. Ауыл шаруашылығы жануарлары тұрғын аудандарға жақын жерде ұсталатын қалалық жерлерде мұндай аурулар халықтың денсаулығына да, тұтастай алғанда қалалық экожүйеге де жоғары қауіп төндіреді. Дезинфекцияға дайындық барысында мамандар тұрғындарға санитарлық қауіпсіздік ережелерін, шаруашылық құрылыстар маңындағы көңді, органикалық қалдықтарды, дымқыл қоқыстарды және қоқысты дер кезінде шығарудың маңыздылығын түсіндірді. Оның салдарымен күресуден гөрі алдын алу әрқашан тиімдірек екеніне басты назар аударылды. Сондай-ақ тұрғындарға тегін ветеринарлық шараларға қатысу мүмкіндіктері мен аумақтарды дезинфекциялауға дұрыс дайындау жолдары айтылды. Ағымдағы науқан жеке жауапкершілік пен қоғамның қатысуына баса мән беруімен ерекшеленеді. Бұрын мұндай іс-шаралар тек қалалық қызметтердің бастамасы ретінде қабылданса, қазір өз аумақтарының санитарлық жағдайы қоршаған ортаның әл-ауқатына тікелей әсер ететінін қала тұрғындарының саны артып келеді. Бұл экологиялық сананың өсіп келе жатқанын және тіпті қалалық жағдайда да табиғатпен тұрақты қатар өмір сүру мәдениетінің біртіндеп қалыптасуын көрсетеді. Тарихқа көз жүгіртсек, Шымкентте бұған дейін де осындай оқиғалар болған. Мәселен, 2022 жылы ірі қара малдың бруцеллез және тері дерматит ауруларының алдын алу мақсатында қала маңындағы елді мекендерде де ауқымды дезинфекциялау жұмыстары жүргізілді. Ол кезде жұмыс 80-нен астам жеке шаруа қожалығын қамтыды. Дегенмен, қазіргі бастамадан айырмашылығы, бұрынғы шаралар көбінесе кең ақпараттық қолдаусыз механикалық тазалаумен шектелді. Қолданыстағы бағдарлама жүйелі көзқараспен ерекшеленеді: алдын ала дайындық, түсіндіру, мамандарды ғана емес, жергілікті белсенділерді, көше ақсақалдарын, коммуналдық және санитарлық қызмет қызметкерлерін тарту. Бұл инфекцияның ықтимал көздерін жоюға ғана емес, сонымен қатар қалалық блоктарда санитарлық өзін-өзі бақылаудың тұрақты тәжірибесін қалыптастыруға мүмкіндік береді. Экологиялық тұрғыдан алғанда дезинфекциялық шаралар да маңызды рөл атқарады. Аймақтарды көң мен органикалық қалдықтардан тазарту топырақ пен жер асты суларының ластану деңгейін төмендетуге көмектеседі, шыбындардың, егеуқұйрықтар мен басқа да ауру тасымалдаушылардың көбеюіне жол бермейді. Сонымен қатар, ол органикалық заттардың ыдырауы кезінде пайда болатын аммиак пен күкіртті сутегі сияқты жағымсыз және зиянды газдардың атмосфераға шығуын болдырмайды. Тікелей санитарлық әсерден басқа, мұндай қызмет жалпықалалық экологиялық жағдайға жанама әсер етеді: ауа сапасы жақсарады, нөсер ағындары мен суару арналарының ластану қаупі төмендейді, қалалық ортаның жайлылығы жоғарылайды, әсіресе жеке секторларда, мұнда отандық мал шаруашылығы тәжірибесі әлі де сақталған. Энзоотиялық аурулардың алдын алу тек ветеринарлық ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік міндет болып табылады. Жергілікті тұрғындарды тарту азаматтар мен билік арасындағы сенімділікті нығайтуға, сондай-ақ қол жеткізілген нәтижелердің тұрақтылығын қамтамасыз етуге көмектеседі. Мұндай шаралар бір реттік шара емес, қала экологиясын және оның тұрғындарының денсаулығын жүйелі түрде жақсартуға бағытталған қадам. Дезинфекциялық шаралардың жоспарланған басталуы – 10 тамыз – ағымдағы ақпараттық науқанның практикалық кезеңі болады. Осы уақыттан бастап мамандар аса қауіпті аймақтардағы аулаларды, сарайларды және іргелес аумақтарды санитарлық тазарту бойынша белсенді жұмыстарды бастайды. Қала әкімдігі барлық үй және ауыл шаруашылығы жануарларының иелерін аумақтарды дер кезінде дайындауды қамтамасыз етіп, санитарлық нормаларды қатаң сақтауға шақырады. Осылайша, Шымкентте жүзеге асырылып жатқан энзоотиялық аурулардың алдын алу бағдарламасы халықтың денсаулығын сақтауға, экологиялық қауіптерді азайтуға және қала өмірінің сапасын жақсартуға бағытталған түрлі құрылымдардың күш-жігерін сәтті үйлестірудің үлгісі болып табылады. Бұл санитарлық тазалық пен қоршаған ортаға қамқорлық әрбір тұрғынның күнделікті жауапкершілігінің бір бөлігіне айналатын қауіпсіз және тұрақты қаланы қалыптастыру жолындағы маңызды қадам.

2025 жылдың 21 шілдесінен бастап Шымкентте өзендер мен арналарды тазарту бойынша жүйелі жұмыстар жүргізілуде. Қалалық қызметтердің бақылауымен жүзеге асырылған бұл бастама қаланың инфрақұрылымын жақсартуға, су тасқынының алдын алуға, қоршаған ортаны қорғауға және экожүйені жақсартуға бағытталған. Жұмыстың қазіргі кезеңінің ерекшелігі оның жүйелілігі, кешенді тәсілі және әрбір аяқталған бөлім бойынша міндетті есеп беру болып табылады. Осы іс-шаралар аясында су айдындарының түбі мен жағалауы қоқыс пен лайдан тазартылып, судың ағуына кедергі келтіретін кедергілер жойылып, суару арналары қалпына келтірілуде. Сонымен қатар, су объектілерінің су өткізу қабілеті жақсарады, бұл ыстық климатта және жиі жергілікті су тасқынына әкелетін мерзімді жаңбырларда өте маңызды. Мамандардың айтуынша, жұмыс алдын ала жасалған кестеге сәйкес тұрақты түрде жүргізілуде . Әрбір кезең аяқталғаннан кейін қалалық коммуналдық қызметтер фотосуреттермен, бейнежазбалармен және аяқталған көлемдердің көрсетілімімен егжей-тегжейлі есеп береді. Бұл есептер қала әкімшілігінің ресми дереккөздерінде жарияланады, бұл тұрғындарға нақты ілгерілеушілікті көруге және тазалау бір реттік әрекет емес, қалалық ортаның сапасын жақсартуға бағытталған жүйелі әрекет екеніне көз жеткізуге мүмкіндік береді . Бүгінгі таңда қаланың бірнеше ауданындағы арналар мен өзендердің учаскелері тазартылды. Бұрынғы жылдары су тұнбалары мен жергілікті су тасқыны орын алған аумақтарға ерекше назар аударылуда. Жиналған қоқыс пен лайдан тазарту табиғи су ағынын қалпына келтіруге мүмкіндік береді және жақын маңдағы көшелер мен тұрғын үйлердің су басу қаупін азайтады. Бұл ретте тұрғындар арасында ақпараттық науқан жүргізілуде: тұрғындардан өзен арналары мен суару арналарына қоқыс тастамауды, каналдарды тұрмыстық қалдықтармен ластамауды сұрайды. Билік қаланың тазалығы әр адамның жауапкершілігінен басталатынын қадап айтып отыр . Экожүйеге әсері Су айдындарын жүйелі түрде тазалау қалалық экожүйеге оң әсер етеді: Судың сапасы жақсарады , бұл флора мен фаунаны сақтауға көмектеседі; Аурудың таралу қаупі азаяды , өйткені тоқырау суы мен органикалық қалдықтар жәндіктер мен кеміргіштердің көбеюіне қолайлы орта болып табылады; Жағалау эрозиясын болдырмайды және гидрологиялық тұрақтылықты арттырады; Суда ыдырайтын қалдықтардан бөлінетін парниктік газдардың мөлшері азаяды; Қала тұрғындарының су айдындарының жанында демалуы үшін неғұрлым қолайлы жағдай жасалуда . Мұндай бастамалар бұрын да қолға алынған, бірақ олар эпизодтық сипатқа ие болды - көбінесе сенбілік күндеріне немесе көктемгі су тасқынының алдындағы уақытқа сәйкес келеді. Тұрақты мониторинг пен жүйелі тәсілдің болмауы су қоймаларының лай басып, қайтадан бітелуіне әкелді. 2024 жылдан бастап қала әкімдігі өз көзқарасын өзгертті: кесте қабылданды, оған сәйкес арнайы техника мен қызметкерлерді пайдалана отырып, нақты аудандарда жұмыс жүргізілуде. 2025 жыл әсіресе индикативтік болды - есеп беру міндетті болды және онлайн кері байланыс платформаларының арқасында жергілікті тұрғындардың мониторингке қатысуы артты. Әрбір аяқталған кезең әлеуметтік желілерде және әкімдіктің ресми жаңалықтарында жазылып, жарияланады. Бейнематериалдар мен фоторепортаждар процесті бақылауға мүмкіндік береді, сонымен қатар қабылданған шаралардың нақты тиімділігін көрсетеді. Бұл жұмыстардың жүйелілігі қала билігінің экологиялық қауіпсіздікті жоспарлы басқаруға көшкенін көрсетеді . Бұл қоқыспен күресу ғана емес, табиғатқа ұқыпты қарау мәдениетін тәрбиелеу. Шымкенттегі өзендер мен арналарды тазалау – бір реттік шара емес, қаланың экологиялық жағдайын жақсартуға, табиғи қауіп-қатерден қорғауға және тұрғындардың өмір сүру сапасын жақсартуға бағытталған ұзақ мерзімді, жүйелі жоба . Тұрақты есеп беру, жұртшылықтың қатысуы және кешенді тәсіл бұл бастаманы тұрақты қала дамуының тиімді құралына айналдырады. Таза су жолдары – қаланың экологиялық саулығының кепілі. Ал егер бұрын бұл шаралар анда-санда ғана жүзеге асырылса, енді олар жауапкершілікке, ашықтыққа және болашаққа деген қамқорлыққа негізделген жаңа қала саясатының құрамдас бөлігі болып табылады.

2025 жылдың 14 шілдесінде Шымкент қаласының Абай ауданында аумақты кешенді абаттандыру және санитарлық тазалау жұмыстары жүргізілді. Шараның бастамашылары қалалық табиғи ресурстар және жайлы қалалық орта басқармалары болды. Басты мақсат – қолайлы экологиялық жағдай жасау, ауданның эстетикасын жақсарту және жергілікті тұрғындардың жайлылық деңгейін арттыру. Абай ауданы – Шымкент қаласындағы халық ең тығыз орналасқан және қарқынды дамып келе жатқан ауданның бірі. Мұнда көптеген тұрғын үйлер, оқу орындары мен әлеуметтік нысандар шоғырланған, демек, абаттандыру және санитарлық тәртіп мәселесі қашанда ерекше өткір. Жаздың аптап ыстығы мен дамудың жоғары тығыздығы абаттандыру және тазалау бойынша жүйелі шараларды қажет етеді. Шілде науқанында 450-ден астам түрлі тұқымды ағаштар, оның ішінде жөке, үйеңкі, қарағаш, құрғақшылыққа төзімді бұталар отырғызылды. Жұмыс аулалар мен саябақ аумақтарын ғана емес, сонымен қатар мектеп, балабақша, емхана маңындағы аумақтарды, жаяу жүргіншілерге арналған көшелерді де қамтыды. Орталық аллеяларды бойлай 2500 шаршы метрге жуық көгал төселіп, гүлзарлар мен гүлзарларда хризантемадан бастап петуния мен раушан гүлдеріне дейін 1800-ден астам гүлді өсімдіктер пайда болды. Санитарлық тазалауға ерекше көңіл бөлінді. Нәтижесінде 18 тоннаға жуық қоқыс шығарылды, оның ішінде тұрмыстық қалдықтар, құрылыс қалдықтары және құлаған бұтақтар. Арнайы техниканың 12 бірлігі – самосвалдар, тракторлар, суару машиналары және шөп шапқыштар пайдаланылды. Өлі ағаштар да кесілді, кішігірім архитектуралық пішіндер сырланды, ағаштар әктелді, урналар мен орындықтар тазартылды. Барлық іс-шаралар қаланың ыстық климаттық жағдайына бейімделген бірыңғай абаттандыру жоспары аясында жүргізілді. Шараға 300-ге жуық адам — коммуналдық қызметкерлер, жергілікті ұйым өкілдері, еріктілер, студенттер және ауданның қарапайым тұрғындары қатысты. Көптеген аулаларда тұрғындардың өздері күрек, су құйғыштарды алып көшелерін абаттандыруға атсалысты. Бұл қала тұрғындарының өсіп келе жатқан азаматтық белсенділігі мен өз аймағының өміріне қатысуға деген ұмтылысын көрсетеді. Өткен жылдармен салыстырғанда мұндай шаралардың ауқымы мен ұйымдастырылуы айтарлықтай жақсарды. Мысалы, 2023 жылы бір ауданда мектептер мен медициналық мекемелердің жанына ағаш отырғызу науқаны жүргізілді, бірақ қамту және тарту айтарлықтай аз болды. 2024 жылдың көктемінде көгалдарды төсеу және ойын алаңдарын салу жұмыстары жүргізілді, бірақ санитарлық шаралар жартылай ғана қамтылды. 2025 жылдың 14 шілдесіндегі оқиға кешенді көзқараспен ерекшеленеді: экологиялық, санитарлық және білім беру компоненттері бір жобада біріктірілді. Атап айтқанда, кейбір аймақтарда QR кодтары бар белгілер пайда болды - олардың көмегімен сіз белгілі бір өсімдік туралы ақпаратты, оны күту ережелерін, оның экологиялық құндылығын және басқа да қызықты ақпаратты біле аласыз. Бұл формат экологиялық білім беруді, әсіресе балалар мен жасөспірімдер арасында кеңінен насихаттауға көмектеседі. Жергілікті билік бұл науқанның бір реттік шара емес, қала экологиясын жақсарту бойынша ұзақ мерзімді стратегияның бір бөлігі екенін баса айтады. Күзде олар ағаш отырғызуды жалғастырып, топырақты оқшаулау және өсімдіктерді аяздан қорғау жұмыстарын жүргізуді жоспарлап отыр. Жаңа жасыл аймақтарға қосымша тамшылатып суару жүйелерін орнату мүмкіндігі де қарастырылады. Абай ауданының тұрғындары өзгерістерге оң баға беруде. Олардың айтуынша, жаңа ағаштар мен гүлзарлардың пайда болуы аулалар мен көшелердің келбетін айтарлықтай өзгерткен. Ыстық күн жағдайында жаңа екпелер көлеңке береді, ал таза көшелер шаңды азайтады және жалпы көңіл-күйді жақсартады. Бұл әсіресе балалары бар отбасылар мен қарт адамдар үшін өте маңызды. Осылайша, 14 шілдеде өткен экологиялық науқан Шымкентте тұрақты, таза және жасыл қала ортасын құру жолындағы кезекті, бірақ өте маңызды қадам болды. Жүйелі көзқарас, жұртшылықтың қатысуы және егжей-тегжейге назар аудару мұндай шаралар тұрақты болып, бүкіл қаланы қамтитын болады деп үміттенуге мүмкіндік береді.

2025 жылдың 11 шілдесінде табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау басқармасының ұйымдастыруымен Шымкент қаласы Тұран ауданында ауқымды көгалдандыру акциясы өтті. Бұл шара экологиялық жағдайды жақсарту, жайлы қалалық ортаны құру және тұрғындар арасында табиғатқа жауапкершілікпен қарауды қалыптастыру мақсатындағы қалалық бағдарламаның бір бөлігі болды. Тұран – қаланың ең жас және қарқынды дамып келе жатқан аудандарының бірі. Мұнда тұрғын үй кешендері, мектептер, жолдар мен әлеуметтік нысандар қарқынды түрде салынуда. Дегенмен, қарқынды дамыту жасыл аумақтардың тапшылығына әкеп соғады, бұл шілдеде жасылдандырудың басымдығы ретінде осы аумақты таңдауға басты себеп болды. Бір күн ішінде бірнеше негізгі бағыттар – тұрғын үйлер, әлеуметтік мекемелер маңында, орталық көшелер мен қоғамдық орындарда жұмыстар жүргізілді. Жоба аясында мыналар отырғызылды: 350 сәндік ағаштар (шырша, үйеңкі, қайың), 1200 көпжылдық гүлдер (сирень, лаванда, раушан, хризантема), 3000 шаршы метрге жуық көгал төселді. Өсімдіктерді таңдауда олардың Оңтүстік Қазақстанның құрғақ климатына төзімділігі, күтімінің қарапайымдылығы және ауадан зиянды заттарды сіңіру қабілеті негіз болды. Барлық отырғызылған өсімдіктер тамшылатып суару жүйесімен жабдықталған, бұл оларды жаздың ыстық жағдайында да жақсы күйде сақтайды. Көгалдандыру жұмыстары топырақ қабатын жақсартумен қатар жүрді: отырғызу алдында өсімдіктердің тез өсуі мен бейімделуін қамтамасыз ету үшін тыңайтқыштар мен құнарлы топырақ пайдаланылды. Іс-шараға 200-ден астам адам белсене қатысты - департамент қызметкерлері, еріктілер, мектеп оқушылары, сондай-ақ мүдделі жергілікті тұрғындар. Су мен көшет материалдарын тасымалдауға 10-ға жуық техника жұмылдырылды. Сонымен қатар, болашақ жасыл алқаптардан құрылыс және тұрмыстық қалдықтарды шығару үшін шөп шабатын, шағын тракторлар мен жүк көліктері пайдаланылды. Осының барлығы бұрын бос немесе қоқыс болған аумақтарды қала құрылысы аясында табиғаттың жайлы бұрыштарына айналдыруға мүмкіндік берді. Қала тұрғындарын оқытудағы белсенді көзқарас ерекше назар аударуға тұрарлық. Жұмыс жүргізілген аумақтарда QR кодтары бар арнайы белгілер орнатылды. Олардың көмегімен кез келген жолаушы зауыттың атын, отырғызылған күнін, күтім жағдайларын және оның қоршаған ортаға пайдасы туралы қызықты фактілерді біле алады. Бұл жаңашылдық балалар мен жастардың экологиялық мәдениетін арттыруға бағытталған. Мұндай шаралар Шымкентте бұрын да өткен. 2023 жылы дәл сол аумақта негізінен көше бойлары мен мектеп аулаларына 200-ге жуық жеміс ағаштары отырғызылды. Ал 2024 жылдың көктемінде қала төңірегінде «жасыл белдеу» құру бастамасы аясында қала маңындағы аумаққа 5 мыңнан астам ағаш отырғызылды. Дегенмен, 2025 жылғы шілдедегі науқанның айырмашылығы – аумақты дайындаудан бастап суару жүйелеріне қосылу мен ақпараттық материалдарды орнатуға дейінгі кезеңдердің барлығы мұқият пысықталды. Қала тұрғындары биліктің бұл әрекетін жоғары бағалады. Әлеуметтік желілерде науқанға қатысушыларға алғыс білдірген көптеген пікірлер жарияланды. Олар жұмыстың уақтылы жүргізілгенін ерекше атап өтті: жаздың қызған шағында аптап ыстығы ең жоғары деңгейге жеткенде жаңа жасыл алқаптар шаң мен тұнбадан нағыз құтқаруға айналады. Балалы ата-аналар, зейнеткерлер және созылмалы аурулары бар адамдар үшін бұл өмір сүру сапасын жақсартудың маңызды факторы болып табылады. Табиғи ресурстар басқармасының басшылығы мұндай науқандар жапырақты ағаштар мен бұталарды отырғызу маусымы басталған күзде де жалғасатынын хабарлады. Болашақта қаланың басқа да шағын аудандарын көгалдандыру жоспарлануда, әсіресе қарқынды дамуы табиғатқа аз орын қалдырады. Аулалар мен көшелерді жеке көгалдандыруды ынталандыру үшін тұрғындарға тегін көшет тарату мүмкіндігі де қарастырылуда. Өткен науқанның қорытындысы Шымкентті абаттандыруға жүйелі түрде қарайтынын айғақтайды. Жұмыс климаттық шындықты, тұрғындардың сұранысын және қаланы дамыту жоспарын ескере отырып жүргізілді. Егер бұрын абаттандыру нүктелік және маусымдық сипатта болса, енді ол азаматтардың қатысуын, заманауи технологиялар мен білім беру компоненттерін қамтитын ұзақ мерзімді стратегияның бөлігі болып табылады. Осылайша, 11 шілдедегі көгалдандыру кезекті ағаш отырғызу емес, қаланың экологиялық тұрақты болашағына жасалған қадам болды. Шымкент барған сайын табиғат пен урбанизм үйлесім тауып, тұрғындарға таза ауа, ыстық күндері көлеңке, гүлденген көшелер мен алаңдардан көрнекі ләззат сыйлайтын қалаға айналуда.

 2025 жылдың 16 шілдесінде Шымкентте экологиялық жағдайды жақсартуға және қалалық ортаның жайлылық деңгейін арттыруға бағытталған ауқымды санитарлық шаралар өткізілді. Қалалық жайлы ортаны дамыту басқармасының бақылауымен көшелерді суару және жол жамылғысын механикалық тазалау жұмыстары ұйымдастырылды. Мұндай шаралар әсіресе жазда ауа шаңының деңгейі күрт көтеріліп, қала тұрғындарының денсаулығына тікелей әсер ететін кезде өзекті.Жұмыс таңертең ерте басталып, қаланың орталық және шеткі аудандарын да қамтыды. Басты мақсат – жол жиегінде және жол жиектерінде жиналған шаң мен ластануды азайту болды. Ол үшін көше тазалаушылар, қоқыс шығаратын арнайы техникалар, коммуналдық қызмет қызметкерлерінің бригадалары пайдаланылды.Көлік қозғалысы көп аймақтарға – орталық даңғылдарға, базарларға, автовокзалдарға және ірі тұрғын үй кешендерінің жанындағы көшелерге ерекше назар аударылды. Бұл аймақтарда шаң-тозаң, пайдаланылған газдар мен қоқыс көп шоғырланған. Жолдарды суару ауадағы ілмелі бөлшектердің мөлшерін айтарлықтай азайтты, осылайша оның сапасын жақсартты.Ұйымдастырушылардың айтуынша, шараға 20-ға жуық техника мен 100-ден астам коммуналдық қызмет қызметкерлері жұмылдырылған. Жүргізілген жұмыстардың нәтижесінде 30 шақырымнан астам көше мен жол желісі тазартылып, бірнеше ондаған тонна қоқыс жиналып, кейіннен арнайы полигондарға шығарылды.Мұндай оқиғалар Шымкент үшін жаңалық емес. Осы жылдар ішінде қалада бірнеше рет маусымдық немесе жоспардан тыс экологиялық науқандар өткізілді. Осылайша, 2023 жылдың жазында бірнеше күндік шаңды дауылдан кейін қалалық қызметтер орталық көшелер мен аулаларды жоспардан тыс тазалау жұмыстарын жүргізді, оның барысында жолдарды суару әдісі де қолданылды. Содан кейін жұмыс бірнеше күн бойы жалғасып, тұрғындар ауа сапасының айтарлықтай жақсарғанын атап өтті.2024 жылдың көктемінде дәстүрлі жалпықалалық сенбілік аясында тротуарларды, аялдамалар мен орындықтарды жууды қамтитын ауқымды көше тазалауы ұйымдастырылды. Бұл іс-шаралар тазалықтың маңыздылығы мен тәртіпті сақтаудағы әрбір тұрғынның рөлі туралы түсіндірме жұмыстарымен қатар жүрді. Дегенмен, өткен жылдардағыдан айырмашылығы, 2025 жылдың шілдесіндегі сенбілік барынша үйлестірілген және жан-жақты болды: суарудан бастап қоқыс шығаруға дейінгі барлық кезең бір күн ішінде дәйекті түрде жүргізілді.Ағымдағы науқанның жаңа элементі мобильді бақылау топтарын құру болып табылады, олардың міндеті жұмыс аяқталғаннан кейін бірнеше күн бойы тазартылған аумақтардың жағдайын бақылау болып табылады. Бұл топтар қайталанатын ластануды тіркейді, қабылданған шаралардың тиімділігін бағалайды және қажет болған жағдайда жабдықты қайтадан жібереді. Бұл тәсіл ластану салдарын жоюға ғана емес, сонымен қатар профилактикалық жұмыс жүйесін құруға мүмкіндік береді.Тұрғындар бұл бастаманы құптады. Әлеуметтік желілерде коммуналдық қызметкерлерге алғыс білдіріп, тұрғындарды көше тазалығына мұқият болуға шақырған пікірлер көп болды. Көптеген адамдар ауаның ластануы әсіресе ыстық күндерде байқалатынын, ал суару серуендеу мен далада болуды әлдеқайда ыңғайлы ететінін атап өтеді. Бұл әсіресе балалар, қарт адамдар және респираторлық аурулармен ауыратындар үшін өте маңызды.Ыңғайлы қалалық орта департаменті мұндай шараларды тұрақты түрде өткізуге ниетті екенін қазірдің өзінде мәлімдеді. Ауа райы жағдайына байланысты қаланың басты көшелері аптасына бір реттен кем емес суарылып, тазартылады деп жоспарлануда. Сонымен қатар, көліктер паркін кеңейту, оның ішінде ауыр техника өте алмайтын тар көшелер мен тротуарлар үшін шағын көлемді көліктер алу мүмкіндігі қарастырылуда.Сондай-ақ таяу болашақта халық арасында ағарту жұмыстарын дамыту. Қала тазалығының маңыздылығы мен негізгі мінез-құлық ережелері: көшеге қоқыс тастамау, контейнерлердің қасында сөмке қалдырмау, қоқыстарды сұрыптау, заңсыз қоқыс үйінділері туралы хабарлау туралы қысқаша бейнероликтер мен плакаттар сериясын шығару жоспарлануда. Билік бірлескен күш-жігер арқылы ғана нағыз таза және жасыл қалаға қол жеткізе аламыз деп үміттенеді.Осылайша, 16 шілдедегі іс-шара санитарлық тазалаудың кезекті кезеңі ғана емес, экология мен қаланы абаттандыру мәселелеріне жүйелі көзқарастың көрінісі болды. Жұмыстың жан-жақтылығы, коммуналдық қызметтердің белсенді қатысуы және тұрғындардың оң реакциясы Шымкенттің дұрыс бағытта – таза, қауіпсіз және жайлы қалаға қарай бет алғанын айғақтайды.

2025 жылдың 18 шілдесінде Шымкент қаласының ірі аудандарының бірі – Абай қаласында кешенді абаттандыру, жасыл желектерді суару және аумақты санитарлық тазалау жұмыстары жүргізілді. Бұл шара қала билігінің экологиялық жағдайды жақсарту, абаттандыру жұмыстарын арттыру және тұрғындар арасында қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарауды қалыптастыру жөніндегі жүйелі жұмысының жалғасы болды. Таңертеңнен бастап ауданның түкпір-түкпірінде қоқыс шығару, ескі бұталарды кесу, көше сыпыру, жаңа ағаштар мен сәндік бұталарды отырғызу жұмыстары басталды. Шараға мемлекеттік қызмет көрсету саласының қызметкерлері, еріктілер, мектеп және колледж студенттері, қоғамдық ұйымдардың өкілдері, жай ғана мүдделі азаматтар қатысты. Іс-шараға барлығы 150-ден астам адам қатысты. Бұл күні саябақтар, аулалар, жол жиектері мен бос аумақтарға ерекше назар аударылды. Жұмыс арнайы техниканың көмегімен жүргізілді: жасыл алқаптарды суару үшін цистерналар, қоқыстарды шығару үшін самосвалдар мен тракторлар пайдаланылды. Бір тәулік ішінде ауданның әр аймағынан 30 тоннадан астам қоқыс шығарылды, оның ішінде құрылыс қалдықтары, ескі жапырақтар және өздігінен үйілген тұрмыстық қоқыс. Бұл қалдықтар одан әрі кәдеге жарату үшін арнайы полигондарға жеткізілді. Сондай-ақ ауданда 200-ге жуық ағаштар мен бұталар отырғызылды - негізінен көлеңкеге төзімді және климатқа қолайлы түрлер. Мектептердің, медициналық мекемелердің маңында және адам көп жүретін көшелердің бойында жаңа көшет отырғызылды. Бұл ретте бар жасыл алқаптар жаздың аптап ыстығында сақтау үшін суарылды. Қала басшылығы мұндай шаралар тек тазалықты сақтау үшін ғана емес, қала ортасындағы микроклиматты жақсарту үшін де қажет екенін айтады. Тығыз даму және жоғары температура жағдайында ауаның табиғи сүзгісіне айналатын және тұрғындар үшін қолайлы атмосфераны жасайтын жасыл кеңістіктер. Сонымен қатар, мұндай іс-шаралар қоршаған ортаның жағдайына ұжымдық жауапкершілік сезімін нығайтуға көмектеседі. Естеріңізге сала кетейік, бұл Абай ауданында экологиялық-санитарлық жұмыстарды жүргізудің бірінші тәжірибесі емес. Мәселен, 2023 жылдың көктемінде «Жасыл белдеу» бағдарламасы аясында мұнда 3 мыңнан астам көшет отырғызылып, тұрғындардың қатысуымен сенбіліктер ұйымдастырылды. 2024 жылдың күзінде ескі және қауіпті ағаштарды жас және экологиялық тұрақты ағаштарға ауыстыру кең ауқымды жүргізілді, соның арқасында аудан жақсы күтілген және жасыл келбетке ие болды. 2025 іс-шарасының ерекшелігі жастар ұйымдарының белсенді қолдауы болды. Еріктілер тұрғындар арасында қалдықтарды сұрыптау және жасыл желектерді тұрақты күтіп ұстаудың маңыздылығы туралы түсіндіру жұмыстарын жүргізді. Үстелге парақшалар таратылып, қоғамдық орындарда экологиялық саналы мінез-құлық туралы кеңестер жазылған шағын плакаттар ілінді. Сонымен қатар, биыл жасыл аумақты күтіп ұстаудың жаңа тәсілі енгізілді. Арнайы құрылған экологиялық бақылау тобы ай сайын жаңа көшеттердің жай-күйін тексеріп, суару жұмыстарын қадағалап, оларды одан әрі күтіп-баптау бойынша ұсыныстар береді. Бұл өсімдіктердің тіршілігін жақсартып қана қоймай, осындай жұмыстарды ұйымдастырудың жалпы деңгейін көтереді. Жергілікті билік акцияға қатысушылардың барлығына – мектеп оқушыларынан бастап, ортақ іске уақыт пен қаражат бөлген кәсіпорын қызметкерлеріне алғыстарын білдірді. Жұмыс аяқталғаннан кейін белсенді қатысушыларға алғыс хаттар табыс етіліп, «Таза аудан – салауатты қоғам» атауымен аулаларды және іргелес аумақтарды үздік абаттандыру бойынша шағын конкурс жарияланды. Бұл жаңашылдық тұрғындарды аулалар мен үйлердің айналасындағы тазалықты өз бетінше сақтауға шақырады. Жалпы, шара жайлы қалалық ортаны құрудағы маңызды қадам болды. Бұл ауданның көркін жақсартып қана қоймай, қала тұрғындарының, коммуналдық қызметтердің және жергілікті атқарушы органдардың бірлескен күш-жігері нақты нәтиже бере алатынын көрсетті. Мұндай іс-шаралар бір күнмен шектелмейді – олар қаланың тұрақты дамуының кең стратегиясының бір бөлігіне айналады. Өткен жылдардағы тәжірибе көрсеткендей, тек жүйелілік, жүйелілік және қоғамды тарту ғана ұзақ мерзімді нәтижені қамтамасыз етеді. Сондықтан алдағы уақытта осындай іс-шараларды Абай ауданында маусымда бір реттен кем емес жұмыс ауқымы мен қатысушылардың қатары кеңейте отырып өткізу жоспарлануда. Әрбір тұрғын өзін тазалық пен тәртіпті сақтауға қатыстылығын сезінуі үшін білім саласына ерекше көңіл бөлінетін болады. 18 шілдеде өткен акция абаттандыру, экологиялық білім беру және қоғамдық белсенділікті ұштастырудың айқын үлгісі болды. Және, ең бастысы, бұл көптеген адамдарды өз маңайына жауапкершіліктен емес, таза, жасыл және жайлы қалада өмір сүруге деген ішкі ниеттен шабыттандырды.

2025 жылдың 21 шілдесінде Шымкентте ауқымды сенбілік өтіп, оның барысында 15 тоннаға жуық тұрмыстық және көше қоқыстары жиналды. Бұл іс-шара «Таза Қазақстан» экологиялық акциясы аясында өтіп, қаланың әр аймағын қамтыды. Сенбілікке 250-ден астам адам қатысты - бұл мемлекеттік мекеме қызметкерлері, коммуналдық қызмет өкілдері, студенттер, мектеп оқушылары және жай ғана алаңдаушы тұрғындар. Қоқыстарды тасымалдауға 11 бірлік арнайы техника жұмылдырылды. Жолдар мен тротуарлар ғана емес, іргелес аумақтар, саябақтар, скверлер мен бос жерлер де тазартылды. Сенбілік тазалық үшін ғана емес, қала тұрғындарына қоршаған ортаны аялаудың маңыздылығын еске салу мақсатында ұйымдастырылды. Экологиялық сана тек білім беру бағдарламалары арқылы ғана емес, сондай-ақ осындай іс-шараларға жеке қатысу арқылы да қалыптасады. Қатысушылар мұндай шаралар қаланың санитарлық жағдайын жақсартып қана қоймай, түрлі жастағы, түрлі мамандық иелерін бір мақсат төңірегіне біріктіретінін атап өтті. Көбісі балалармен бірге тазалық пен табиғатқа қамқорлық жасаудың маңыздылығын жеке үлгілерімен көрсету үшін келді. Сенбілік ұйымдастырушылар шараның жақсы жағдайда өткенін баса айтты. Адамдар ынта-жігермен жұмыс істеп, бір-бірін қолдап, пікір алмасып, көршілерін одан әрі абаттандыру бойынша идеяларын ұсынды. Мұндай іс-шаралар әркім өзі өмір сүретін ортаның сапасына әсер ете алатынын сезінгенде, қоғамдастық сезімін қалыптастыруға көмектеседі. Қатысушыларға қаланың дамуына қосқан үлестері үшін алғыс ретінде алғыс хаттар мен естелік сыйлықтар табыс етілді. Айта кетейік, бұл Шымкентте бірінші рет өткізіліп отырған сенбілік емес. 2023 жылдың қыркүйегінде «Жасыл ел» бағдарламасы аясында осындай шара өтіп, оның барысында 18 тоннадан астам қоқыс жиналды. Сол кезде 300-ге жуық адам қатысып, сенбіліктің өзі аумақты абаттандырумен қатар жүрді - ағаштар мен бұталар отырғызылды. 2024 жылдың көктемінде тағы бір үлкен сенбілік өтіп, оның барысында 5 мыңға жуық ағаш отырғызылды. Бұл бастамалар қаланың тұрақты дамуы мен экологиялық жағдайды жақсарту жолындағы маңызды белестерге айналды. Бұрынғы науқандардан айырмашылығы, 2025 жылғы шілдедегі сенбілік кеңірек қамтылып, жақсы ұйымдастырылды. Қоқыс шығаруға ғана емес, тұрғындарды ақпараттандыруға да назар аударылды. Апталық барысында әлеуметтік желілерде қатысуға шақырулар таратылып, рұқсат етілмеген үйінділердің зияны мен қалдықтарды сұрыптаудың маңыздылығы туралы ақпарат берілді. Мұндай қадамдар тек бір рет тәртіпті қалпына келтіруге ғана емес, сонымен қатар халық арасында экологиялық әдеттерді нығайтуға көмектеседі. Әсіресе, жастардың қатысуы қуантты. Мектеп оқушылары мен студенттер қысымшылықпен емес, жүректерінің үнімен келді. Олар таза және қауіпсіз қоршаған орта бақуатты өмірдің негізі екенін түсінеді. Олардың белсенділігі Шымкенттің болашағы саналы да саналы азаматтары бар екенін көрсетеді. Мұндай әрекеттер тазалықты ғана емес, еңбекке, қалаға, айналаңыздағы адамдарға деген құрметті қалыптастырады. Қала билігі бұл бағыттағы жұмыстардың жалғасатынын мәлімдеді. Табиғатты қорғау шараларының келесі кезеңдері жоспарланып отыр, оның ішінде қайталап сенбіліктерді өткізу, жасыл желектерді отырғызу, қалдықтарды бөлек жинауға арналған контейнерлер орнату және ағартушылық кездесулер өткізу. Қоқыстарды рұқсатсыз төгуге патрульдік тексерулер саны ұлғайтылып, іргелес аумақтарды күтіп ұстауға кәсіпорындарды тарту жұмыстары күшейтілетін болады. 21 шілдедегі сенбілік ұжымдық жұмыстың қаланы жақсы жаққа өзгерте алатынының айқын мысалы болды. Бұл «жоғарыдан» нұсқауды күтудің қажеті жоқ екенін, әрекет етуге деген ұмтылыс пен аз ғана күш-жігер екенін көрсетті. Әр қатысушы өз үлесін қосты және олар бірлесіп нақты нәтижелерге қол жеткізді. Мұндай іс-шаралар Шымкенттің келбетін жақсартып қана қоймай, азаматтық белсенділікті нығайтып, оң көзқарас қалыптастырып, тың істерге шабыт береді. Бүгінде Шымкентке осындай бастамалар ауадай қажет. Қала қарқынды дамып, жаңа аудандар пайда болуда, инфрақұрылым мен экологияға жүктеме артып келеді. Тазалау, абаттандыру және көгалдандыру бойынша уақтылы және келісілген әрекеттер өмірлік маңызды болып табылады. Сенбілік биліктің, кәсіпкерлік саласының, белсенді азаматтардың тілегі мен қолдауымен елеулі өзгерістерге қол жеткізуге болатынын көрсетті.

2025 жылдың 18 шілдесінде «Таза Қазақстан» экологиялық акциясы аясында Шымкент қаласында бірден бірнеше аумақты, соның ішінде Сәуле мен «Военный городок» ауданын қамтитын үлкен сенбілік ұйымдастырылды. Бұл шара қаланың санитарлық жағдайын жақсарту, тұрғындар арасында тазалық мәдениетін дамыту және қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарауды қалыптастыру бойынша жүйелі жұмыстың кезекті кезеңі болды. Бастаманы тек коммуналдық сала қызметкерлері ғана емес, әлеуметтік нысандар, жеке сектор өкілдері, көпқабатты үй тұрғындары, аудан әкімі аппаратының қызметкерлері де қолдады. Қоқыстарды тазалау, қираған аумақтарды тегістеу, тұрмыстық қалдықтарды шығару, заңсыз үйінділерді жою бойынша бірлескен жұмыстар жүргізілді. Сенбілікке барлығы 250-ден астам адам мен 11 арнайы техника жұмылдырылды. Ауданнан 15 тоннаға жуық түрлі қоқыс шығарылды. Мұндай іс-шаралар Шымкентте жақсы дәстүрге айналғанымен, бұл сенбілік өзінің ауқымдылығымен, ұйымдастыру деңгейімен ерекшеленді. Өткен жылдармен салыстырғанда 2023 жылы дәл осы ауданда өткен осындай сенбілікке 150-ге жуық адам қатысып, 6 бірлік техникадан артық пайдаланылмады, аумақты қамту айтарлықтай қарапайым болды. 2024 жылы қатысушылар саны 180-ге дейін өсті, қызметтер арасындағы үйлестіру жақсарды, бірақ іс-шаралар соншалықты жаппай және жан-жақты болмады. 2025 жылы аумақтың көп бөлігі, соның ішінде аулалар, саябақ алаңдары, кіреберіс жолдар және қараусыз қалған аумақтар тартылды. Сенбілік бір реттік шара емес, қала экологиясын жақсарту бойынша ұзақ мерзімді стратегияның элементі болды. Іс-шараны ұйымдастырушылар қоқыстарды шығару және аумақты тазалау қала экологиясының жалпы жағдайына оң әсер ететінін атап өтті. Мысалы, қоқыстарды уақтылы шығару топырақ пен жер асты суларының ластануына жол бермейді, патогенді бактериялар мен зиянкестердің таралу қаупін азайтады. Сонымен қатар, таза және ұқыпты қоршаған орта тұрғындардың ортақ игілігі үшін жауапкершілік сезімін дамытуға көмектеседі. Шараның маңызды бөлігі халықты ақпараттандыру болды. Еріктілер мен коммуналдық қызмет қызметкерлері қалдықтарды бөлек жинаудың маңыздылығы, қалдықтарды қайта өңдеу, құрылыс материалдарын кәдеге жарату ережелері туралы айтты. Бұл шаралар қала тұрғындары мен әсіресе жастардың экологиялық сауаттылығын дамытуға бағытталған. Экологиялық іс-шаралар ауданның микроклиматына да әсер етті. Өсіп кеткен аумақтарды тазалау, қоқыстарды шығару және құрғақ ағаштарды кесу ауа алмасуды жақсартуға көмектеседі, бұл әсіресе жазда қала жылу мен түтіннен зардап шеккенде маңызды. Аудандағы тазалық тұрғын үйлердің жанындағы температураны төмендетуге көмектеседі, қоршаған ортаны визуалды қабылдауды жақсартады және өмір сүру жайлылық деңгейін арттырады. Сондай-ақ «Әскери қалашық» тұрғындарының белсенділік танытқанын атап өтпеу мүмкін емес. Олардың қатысуы мен бастамасы билік пен халық арасындағы ынтымақтастықтың қаншалықты маңызды болып келе жатқанын көрсетті. Адамдар өздерінің қоршаған ортасын жақсартуға атсалысқан жерде тазалық деңгейі үнемі жоғары болады. Сенбілік бірлескен күш-жігер арқылы ғана нақты нәтижелерге қол жеткізуге болатынын көрсетті. Мұндай шаралар бір реттік іс-шара болып қалмай, қала өмірінің тұрақты бөлігіне айналуы маңызды. Таза аудан тек эстетикалық мәселе емес, сонымен қатар денсаулық, қауіпсіздік және өмір сапасы мәселесі. Әкімдік өкілдерінің айтуынша, алдағы уақытта осындай сенбіліктерді қаланың басқа аудандарында да ұйымдастыру, рұқсат етілмеген қоқыс төгетін жерлерге бақылауды күшейту, аумақтың тазалығы мен абаттандыруына үлес қосып жүрген белсенді тұрғындарды ынталандыру жоспарлануда. Аулалардың, алаңдардың, көшелердің жағдайын қадағалайтын еріктілер, мектеп оқушылары мен студенттер арасынан «эко-патрульдер» құру мүмкіндігі қарастырылуда. Осылайша, Шымкенттегі соңғы сенбілік тәртіпті қалпына келтіру акциясы ғана емес, сонымен қатар қалалықтар мен қала құрылымдары арасындағы тиімді өзара іс-қимылдың үлгісі болды. Экологиялық жауапкершілік әрқайсымыздан басталатынын, қоршаған ортаның тазалығы абстрактылы ұғым емес, нақты нәтиже беретін нақты іс-әрекет екенін айқын көрсетті. Алда әлі көп жұмыс бар, бірақ осындай бастамалардың арқасында қала тазарып, жайлы болып, тұрақты дамудың экологиялық стандарттарына жақындай түскені қазірдің өзінде белгілі.

Шымкентте 2025-2026 жылдардағы жылу беру маусымына ауқымды дайындық жұмыстары басталды. Қалалық жылу-энергетикалық кешен нысандарында коммуналдық қызметтер, коммуналдық кәсіпорындар және мамандандырылған ұйымдар жоспарлы қалпына келтіру және алдын алу жұмыстарын жүргізуде. Бұл шаралар алдағы күзгі-қысқы кезеңде жылуды үздіксіз қамтамасыз етуге бағытталған. Қаланың әртүрлі аудандарында жүргізілген гидравликалық сынақтардың нәтижесінде 98 техникалық ақау анықталды. Бүгінгі күні оның 68-і жойылды, бұл жалпы санның 70%-ға жуығын құрайды. Магистральдық жылу желілерінен бастап кварталішілік тарату желілеріне дейін жұмыс барлық деңгейде жалғасуда. Өткен жылдары апатты өшірулер тіркелген немесе тұрғындардан арыз-шағымдар түскен аудандарға ерекше назар аударылады. Көпқабатты үйлердің дайындығы да кестеге сай жүргізілуде. Коммуналдық қызмет көрсететін 2154 көпқабатты тұрғын үйдің 456-сы ретке келтірілді. Жылыту жүйелерінің тұрақты жұмысын қамтамасыз ету үшін құбырларды шаю, клапандарды тексеру, құбырлардың тозған учаскелерін ауыстыру және байланыстарды тығыздау. Әлеуметтік инфрақұрылым нысандары да назардан тыс қалған жоқ. Мектептер, балабақшалар, емдеу мекемелері, сондай-ақ мәдени-спорттық кешендер жылыту маусымына қызу дайындық үстінде. Осындай 212 нысанның бүгінде 104-і жылу беру маусымына дайын. Тәулік бойы адамдар тұратын мекемелерге – ауруханалар мен қарттар үйлеріне ерекше назар аударылуда, мұнда жылу берудегі кез келген үзіліс ауыр зардаптарға әкеп соғады. Маңызды кезең - қазандықтар мен сорғы станцияларын дайындау. 27 қалалық қазандықтың 16-сы толық дайын. Мектеп қазандықтарында да жұмыстар аяқталуда: 40-тың 20-сы қажетті тексеруден өтіп, жөндеу жұмыстары жүргізілді. Жоспарланған жұмыс көлемінің жартысына жуығын орындап үлгерген сорғы стансаларында апаттық және жөндеу бригадалары жұмыс істеуде. Сорғы жабдықтарын тексеру және реттеу, мойынтіректерді, тығыздағыштарды және басқа да маңызды тетіктерді ауыстыру жұмыстары жүргізілуде. Сонымен қатар, құбырдың ескі учаскелеріндегі жылу оқшаулағыштарын ауыстыру жұмыстары жүргізілуде. 1 қыркүйекке дейін жылуды жоғалтуды барынша азайтуға және жүйелердің энергия тиімділігін арттыруға мүмкіндік беретін оқшаулағыш материалды толық ауыстыруды аяқтау жоспарлануда. Сондай-ақ жылу ағынын реттейтін негізгі элементтер – үш мыңға жуық клапандарды тексеру жүргізілуде. Алдағы уақытта оның 80-ге жуығы толығымен ауыстырылады. Қатты отынмен жұмыс істейтін нысандар үшін 1650 тонна көмір сатып алу жоспарлануда. Осылайша, барлық жылумен жабдықтау көздері суық ауа райы басталғанға дейін қажетті отын қорымен қамтамасыз етіледі. Биылғы жылдың айтулы жобаларының бірі – қаланың 137 учаскесіндегі 33 шақырымнан астам жылу магистралінің ауыстырылуы. Бұл жұмыстар қазан айының 10-на дейін аяқталады. Әсіресе, жарты шақырымға жуық құбыр жаңартылып жатқан Күншығыс шағын ауданында жұмыс қызу жүріп жатыр. Жаңа құбырлар коррозияға төзімді және жоғары қысымға арналған, бұл бүкіл жүйенің сенімділігін арттырады. Сонымен қатар, ұлттық жоба аясында ЖЭС-3-тен ОНС-1 бас сорғы стансасына дейінгі магистральдық жылу құбырын толығымен жаңғырту жоспарлануда. Жаңартылған желілердің жалпы ұзындығы 17 шақырымды құрайды. Іске асырудың бірінші кезеңі 2025-2026 жылдарға жоспарланған, оның барысында 4,5 шақырым жаңғыртылады. Бұл қаланың тұрғын және өндірістік аудандарының едәуір бөлігін жылумен қамтамасыз ететін стратегиялық маңызды нысандардың бірі. Қала билігі мынаны атап көрсетеді: барлық іс-шаралардың басты мақсаты – сенімді, қауіпсіз және тиімді жылумен жабдықтау жүйесін құру. Уақытылы дайындық қыс мезгіліндегі төтенше жағдайларды барынша азайтып, қала тұрғындарына жайлы өмір сүру жағдайларын және әлеуметтік маңызы бар мекемелердің үздіксіз жұмысын қамтамасыз етеді. Осылайша, Шымкент нақты жоспармен, қажетті ресурстармен және кез келген күрделі мәселелерді шешуге жүйелі көзқараспен жаңа жылу маусымына сенімді қадам басып келеді.

2025 жылдың ыстық шілдесінде Шымкенттің Тұран ауданында жоғары бағытталған су ағындарымен ауаны суару әдісі белсенді түрде қолданыла бастады. Жұмыспен қалалық жайлы ортаны дамыту басқармасының тапсырысы бойынша «ShymkentSpetsKompleks» коммуналдық қызметі айналысады. Бұл бастаманың басты мақсаты – көшелердегі ауа температурасын төмендету және қала тұрғындарының қоғамдық орындарда болуын ыңғайлы ету. Бұл тәжірибе мегаполистер үшін жаңалық емес, мұнда жаздың ыстығы адамдар үшін де, экожүйелер үшін де қиындыққа айналады. Бірақ Шымкентте мұндай оқиғалар салыстырмалы түрде соңғы уақытта жүйелі сипатқа ие болды. Әдіс коммуналдық жабдыққа орнатылған арнайы саптамалар арқылы суды жоғары қарай бүрку принципіне негізделген. Судың ең кішкентай тамшылары ауаға шашылып, жылуды сіңіреді және буланады. Бұл шашатын аймақтың жанында қоршаған орта температурасының 2-3 градусқа төмендеуіне әкеледі, сонымен қатар құрғақ ауа мен шаңның шөгуімен күресуге көмектеседі. Суару негізінен таңғы және күндізгі уақытта жұмыс көп жүретін жерлерде – жол бойында, аялдамаларда, саябақтардың жанында және басқа да қоғамдық орындарда жүргізіледі. Мұндай шаралар кешенді әсер етеді. Ең алдымен, бұл өте ыстық кезеңде сыртқы температураның төмендеуі. Айырмашылық әсіресе «жылу аралы» ауаны тезірек қыздыратын тығыз дамыған аймақтарда байқалады. Сонымен қатар, жұқа су бүріккіштері ауаны шаң мен ұсақ бөлшектерден тазартады, бұл қала тұрғындарының, әсіресе балалар мен қарттардың денсаулығына жақсы әсер етеді. Бұл шара әсіресе құрғақ ауа райы мен көліктердің тығыздығы ауада шаңның жиналуына ықпал ететін Шымкентте өзекті. Қосымша артықшылық - жол бойындағы жасыл аймақтарды ылғалдандыру. Суды шашырату өсімдіктерге ыстықта аман қалуға көмектеседі, олардың кебуіне жол бермейді. Бұл қала флорасының төзімділігін арттырады, көгалдар мен ағаштарды жиі қолмен суару қажеттілігін азайтады. Бірнеше жыл бұрын ғана ауаны салқындату шаралары жолдар мен тротуарларды мерзімді суарумен шектелді. Бұл негізінен шаңды азайту үшін жасалды. Алайда мұндай күш-жігер қаланың микроклиматына айтарлықтай әсер ету үшін жеткіліксіз болды. 2023–2024 жылдары суды жоғары қарай бүрку бойынша алғашқы тәжірибелер жүргізілді, бірақ қажетті жүйеліліксіз. 2025 жылдан бастап қала билігі жүйелі тәсілге көшті: Тұран ауданында техникаларды аралау кестесі әзірленді, басым көшелер белгіленді, қосымша құрал-жабдықтар сатып алынды. Сонымен қатар, техникалық шаралармен қатар халықпен ақпараттық жұмыс басталды. Тұрғындарға су бүркудің пайдасы түсіндіріліп, коммуналдық техникалардың жұмысы ескертіліп, жасыл желектер мен қала тазалығына ұқыптылықпен қарауға шақырылды. Экологиялық маңызы Қалада су шашу оның экожүйесіне пайдалы әсер етеді: Ауаның ластануын азайту – тыныс алу жолдары ауруларының қаупін азайтуға көмектеседі. Қалалық өсімдіктерді қолдау - ағаштар мен көгалдар құрғақшылық жағдайында қосымша ылғал алады. Микроклиматты тұрақтандыру – асфальт жабынының және құрылыс қабырғаларының қызып кетуіне жол бермейді, бұл қаладағы жалпы температураның жоғарылауын бәсеңдетеді. Қолданылатын су ішуге арналмаған техникалық су болып табылатынын атап өткен жөн, бұл жобаны экологиялық және экономикалық тұрғыдан тұрақты етеді. Шымкенттіктер қоғамдық орындардағы әл-ауқатының жақсарғанын қазірдің өзінде атап өтті. Бұл әсіресе қарт адамдарға, балалы ата-аналарға және күндіз далада жүретін жұмысшыларға қатысты. Салқын және сергек атмосфера белсенділікті арттыруға, шаршауды азайтуға және қызып кетуді азайтуға көмектеседі. Сонымен қатар, су тұманының эстетикалық әсері көше аумақтарына жайлылық пен заманауилық элементін қосып, жақсы ұсталған және қамқор қаланың көрінісін жасайды. Су бүріккіш ауаны салқындату жүйесі жылумен күресудің бір жолы ғана емес, қаланың заманауи экологиялық саясатының элементі болып табылады. Шымкент салыстырмалы түрде шағын инвестиция арқылы қала тұрғындарының жайлылық деңгейін арттыруға, халықтың денсаулығын сақтауға және қала экологиясына қамқорлық жасауға болатынының мысалы болып табылады. Өткен жылдармен салыстырғанда, қызмет көгалдарды қолмен суарумен шектелсе, бүгінде қала урбанизация жағдайында ақылды және тұрақты климатты басқаруға бет бұруда.

Қазақстанның ең қарқынды дамып келе жатқан қалаларының бірі Шымкентте Тұран ауданы қала тазалығы мен экологиялық салауаттылықты сақтаудағы жүйелі тәсілдің үлгісіне айналуда. Мұнда күн сайын «ШымкентСпецКомплекс» коммуналдық шаруашылығының қызметкерлері тазалық, абаттандыру және абаттандырудың кешенді бағдарламасын жүзеге асыруда. Бұл жұмыстар жыл мезгіліне, ауа-райына, мереке күндеріне қарамастан жүргізіледі, өйткені қала тазалығы бір реттік шара емес, тұрақты қажеттілік. Жұмыс негізгі көшелерді де, тас жолдарды да, саябақ аумақтарын, аялдамалар, жаяу жүргіншілер жолы мен аулаларды қамтиды. Арнайы техникалар жолды механикаландырылған түрде жуу үшін көшелерге үнемі шығып тұрады. Бұл шаң мен кірді тазартып қана қоймай, сонымен қатар ыстық ауа райында асфальт бетін жаңартуға мүмкіндік береді, барлық жол қозғалысына қатысушылар үшін қолайлы жағдай жасайды. Сонымен қатар, ең ыстық сағаттарда ауа температурасын төмендету үшін салқындатқыш суды жоғары қарай шашатын заманауи жабдық қолданылады. Бұл тәжірибе қалалық кеңістіктердің қызып кетуімен күресуге көмектеседі және микроклиматты жақсартады. Тротуарлар, жаяу жүргіншілер жолы, аялдамалар да назардан тыс қалған жоқ. Олар қолмен тазартылады, қызметкерлер қоқыс жинайды, шаңды сыпырды, беттерді жуады және дезинфекциялайды. Адамдар ең көп шоғырланатын жерлерде тазалықты сақтау әсіресе маңызды - бұл эстетикалық мәселе ғана емес, сонымен қатар санитарлық қауіпсіздік. Жасыл аумақтарға көп көңіл бөлінеді. Шөп шабылады, көгалдар мұқият өңделеді, ағаштарды санитарлық кесу жүргізіледі. Артық құрғақ немесе асып кеткен бұтақтар құлап кетпес үшін және өсімдіктердің сау өсуін қамтамасыз ету үшін жойылады. Гүлзарлар мен ағаштар үнемі суарылады, олардың айналасындағы топырақ босатылады - бұл тамырларды оттегімен және ылғалмен қанықтыру үшін қажет. Бұл шаралар ауданның экологиялық жағдайын жақсартуға тікелей ықпал етеді. Ауадағы шаңның азаюы, жасыл желектердің болуы, тазартылған жолдар мен тротуарлар – осының барлығы қала тұрғындарының денсаулығына әсер етіп, ластану деңгейін төмендетеді, қолайлы атмосфераға ықпал етеді. Қазіргі жағдайды өткен жылдармен салыстыратын болсақ, айтарлықтай жақсартуларды атап өтуге болады. Бұрын мұндай жұмыстар негізінен маусымдық сенбіліктерде немесе мемлекеттік мерекелерге дайындық кезінде жүргізілетін. Көбінесе тазалық жұмыстары үстірт жүргізіліп, орталық көшелерді ғана қамтыды. Бүгінгі таңда Тұран ауданында барлық тұрғын үйлер мен қоғамдық аумақтарды, соның ішінде шеткі көшелер мен жаңа шағын аудандарды қамтитын тұрақты тазалық кестесі бар. Бұл жүйелі тәсіл 2023 жылы қала әкімдігі аудандардың санитарлық жағдайына бақылауды күшейту туралы шешім қабылдаған кезде басталды. Жабдықтардың жаңа бірліктері сатып алынды, штат саны ұлғайтылды, сапаны бақылаудың заманауи стандарттары енгізілді. Мысалы, тазалау жабдықтарының маршруттарына GPS мониторингін енгізу учаскелердің қайталануын азайтуға және тиімділікті арттыруға мүмкіндік берді. 2024 жылы күнделікті көгалдандыру және суару бойынша пилоттық бағдарламалар өз тиімділігін көрсетіп, 2025 жылдың жазына қарай бұл шаралар коммуналдық қызметтің тұрақты жұмысына айналды. Соның нәтижесінде азаматтардан түсетін арыз-шағымдардың айтарлықтай азайғаны, тұрмыс жағдайына қанағаттанушылықтың артуы, ауданның көрнекі келбетінің жақсаруы байқалды. Әсіресе, мұндай шаралар абаттандыру ғана емес, тұрғындар арасында тазалық мәдениетін қалыптастыруда да маңызды екенін атап өткен жөн. Қалаға деген күнделікті қамқорлықтың нәтижесін көргенде, адамдар өз аумағына саналы түрде қарай бастайды: қоқыс тастамаңыз, жасыл алқаптарды қорғаңыз, тәртіпті сақтаңыз. Осылайша, Тұран ауданының коммуналдық шаруашылығының күнделікті жұмысы тазалық, суару ғана емес. Бұл қалалық ортаның тұрақты дамуына, қоршаған ортаны сақтауға және өмір сүру сапасын жақсартуға стратегиялық үлес болып табылады. Шымкент адам өмір сүргісі келетін және дамытқысы келетін нағыз жайлы және таза қала мәртебесіне сенімді түрде қадам басып келеді.

2025 жылдың 11 шілдесінде Шымкент қаласы Қазығұрт шағын ауданында «Таза Қазақстан» жалпыұлттық экологиялық акциясы аясында коммуналдық қызметтердің, белсенділердің және жергілікті тұрғындардың күш-жігерін біріктірген кезекті сенбілік өтті. Акция ауданның санитарлық жағдайын жақсартуға және тұрғындар арасында экологиялық мәдениетті қалыптастыруға бағытталды. Шараға 100-ге жуық адам қатысты. Сенбілікке 8 арнайы техника жұмылдырылды. Нәтижесінде бірнеше блоктар тазартылып, айтарлықтай көлемде құрылыс қалдықтары, құм, тастар, тұрмыстық қалдықтар шығарылды. Жиналған қалдықтардың жалпы көлемі ондаған тоннаны құрады, олар кейіннен қалалық ресми полигонға жеткізілді. Өздігінен пайда болатын үйінділер мен тұрғындар құрылыс материалдары мен қажетсіз заттарды заңсыз сақтайтын орындарға ерекше назар аударылды. Сенбілік барысында санитарлық нормаларды бұзу жағдайлары тіркеліп, одан кейін тәртіп бұзушыларға ауызша ескертулер жасалып, хаттамалар жасалды. Мұндай шаралар тек тәртіпті қалпына келтіруге ғана емес, сонымен қатар қоқыстардың қайталануының алдын алуға бағытталған. Мұндай шаралар тазалықты сақтаумен қатар, қала экологиясына да оң әсерін тигізеді. Құрылыс қалдықтарын шығару топырақ пен жер асты суларының ластану қаупін азайтады, ал таза қоғамдық орындар ауа сапасын жақсартуға көмектеседі. Сондай-ақ, қоқыстан тазартылған жасыл желектер қайтадан қала тұрғындарының демалуына қолайлы орынға айналды. Өткен жылдардағы ұқсас оқиғалармен салыстырғанда айтарлықтай ілгерілеушілікті атап өтуге болады. Мысалы, 2023 жылы бұл аумақтағы сенбілік жергілікті деңгейде жүргізілді, техника мен қатысушылар аз болды. 2024 жылы белсенділік артты, бірақ оқиғалар биылғыдай бақылау шараларымен және есеп берумен ілескен жоқ. 2025 жылы бұл тәсіл жүйелі сипатқа ие болды: тек коммуналдық қызметтер ғана емес, жергілікті полиция қызметкерлері мен табиғатты қорғау қызметтері де тартылды, бұл үлкен аумақты қамтуға және тұрғындар арасындағы тәртіпті жақсартуға мүмкіндік берді. Қазығұрттағы сенбілік қоғам мен мемлекеттің бірлескен іс-әрекеті нақты нәтиже беретінінің айқын мысалы болды. Үйлестірілген жұмыстың арқасында ауданның санитарлық жағдайын жақсартуға ғана емес, сонымен қатар тұрғындардың қоршаған орта тазалығына жеке жауапкершіліктің маңыздылығын еске салуға мүмкіндік туды. Жергілікті билік тұрақты түрде табиғатты қорғау акцияларын өткізуді жалғастырып, қала тұрғындарын кеңінен тарта отырып, сенбіліктерді өткізу тәжірибесін дамытуды жоспарлап отыр. Өйткені, тазалық әр ауладан, ал қоршаған ортаға саналы көзқарас әрбір адамнан басталады.

2025 жылдың 17 шілдесінде Шымкент қаласында, Тұран ауданында ауқымды экологиялық сенбілік өтті. Ол қалалардың санитарлық жағдайын жақсартуға және азаматтардың қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарауын қалыптастыруға бағытталған «Таза Қазақстан» республикалық акциясының бір бөлігі болды. Аудан әкімшілігінің ұйымдастыруымен өткен шараны коммуналдық қызметтердің қолдауымен және жергілікті тұрғындардың қатысуымен өткізді. Сенбілікке 100-ге жуық адам қатысып, 6 бірлік арнайы техника жұмылдырылды. Сенбілік нәтижесінде 86 тонна түрлі қоқыс жиналып, Ақтасте қалалық полигонына, оның ішінде тұрмыстық қалдықтар, бұтақ, шөп массасы және құрылыс қалдықтары шығарылды. Жұмыс көпқабатты үйлердің аулаларын, аллеяларды, жаяу жүргіншілерге арналған жолдарды, стихиялы үйінділер мен жасыл аймақтарды қамтыды. Қатысушылар суару арықтарын тазартып, бұталарды қырқып, шөп шабу жұмыстарын белсенді жүргізді. Коммуналдық сала қызметкерлері қосымша қоқыс контейнерлерін орнатып, еріктілер тұрғындарға қалдықтарды сұрыптау, дұрыс кәдеге жарату және қоршаған ортаны қорғау бастамалары туралы ақпарат беретін парақшалар таратты. Мұндай шаралар қаланың экологиялық тепе-теңдігін сақтауда маңызды рөл атқарады. Қоқыстарды уақтылы жинау аурулардың таралу қаупін азайтады, топырақ пен жер асты суларының ластануын болдырмайды, қала ішіндегі флора мен фаунаны сақтауға көмектеседі. Қоғамдық орындардағы тазалық Шымкенттің өмір сүру сапасын және жалпы келбетін жақсартады. Өткен жылдардағы ұқсас оқиғалармен салыстырғанда тұрақты оң үрдісті атап өтуге болады. Мәселен, 2023 жылы Тұран ауданында осындай акция аясында 60 тоннаға жуық қоқыс жиналса, 2024 жылы 75 тоннаға жуық қоқыс жиналды. Бұл аумақты қамтудың артқанын да, қатысушылар санының да артқанын көрсетеді. Халықтың экологиялық бастамаларға деген ықыласы артып, сенбіліктерге қатысу көптеген тұрғындар үшін үйреншікті әдетке айналып барады. Сондай-ақ, «Таза Қазақстан» акциясының еліміздің түкпір-түкпірінде бірнеше жылдан бері өткізіліп келе жатқанын айта кеткен жөн. Шымкентте аумақтарды тазарту ғана емес, ағаш отырғызу, жасыл желектерді жаңарту, абаттандыру жұмыстары, ақпараттық-түсіндіру жұмыстары да бар. Өткен жылы қалада экоконтейнерлер орнату және қалдықтарды сұрыптау бойынша бірнеше пилоттық жоба іске қосылып, қала тұрғындарының оң бағасын алған. Аудан тұрғындары шараның ұйымдастырылуына жоғары баға берді. Қатысушылардың айтуынша, мұндай сенбіліктер тәртіпті қалпына келтірумен қатар, ынтымақтастық пен өзара көмек атмосферасын қалыптастырып, адамдарды біріктіреді. — "Осындай шараларға қатысқаныма қуаныштымын. Аулаңыздың тазарып жатқанын көргенде, өз қалаңызға мақтаныш сезімі кернеп, осы тәртіпті ұзақ сақтағыңыз келеді", - деп бөлісті жергілікті тұрғын Айнұр Ермекова. Аудан басшылығы мұндай экологиялық акцияларды тұрақты түрде жалғастыруды көздеп отыр. Жоспарларға ай сайын сенбіліктерді ұйымдастыру және мектеп оқушылары, студенттер мен бизнес өкілдерінің қатысуын кеңейту кіреді. Осылайша, соңғы сенбілік Шымкенттің таза, қауіпсіз және жайлы болуына тағы бір маңызды қадам болды. Болашақта мұндай тәжірибелер қолдау тапса, қала тұрақты экологиялық даму мен азаматтық жауапкершіліктің үлгісі бола алады.

Шымкент қаласының Тұран ауданында қалалық субұрқақтарды қалыпты жағдайда ұстауға баса назар аударылуда. Бұл нысандар мегаполистің келбетін безендіріп, сәндік рөл атқарып қана қоймайды, сонымен қатар жаздың ыстық айларында қолайлы жағдай жасауға, микроклиматты жақсартуға ықпал етеді. Бүгінгі таңда ауданда қоғамдық орындарда – саябақтарда, скверлерде және алаңдарда орналасқан бірнеше субұрқақтар жұмыс істейді. Осы су сәулеттік элементтерінің арқасында көшелер тартымдырақ, ал тұрғындардың демалысы жағымдырақ болады. Сонымен қатар, жұмыс істейтін субұрқақтар ауаны ылғалдандыруға, шаңды азайтуға және температураны жергілікті деңгейде төмендетуге көмектеседі, бұл әсіресе еліміздің оңтүстік өңірі үшін маңызды. Аудан басшылығының айтуынша, ағымдағы жөндеу жұмыстары, жүйені шаю, қоқыстан тазарту және техниканы тексеру жұмыстары жүйелі түрде жүргізіліп тұрады. Мамандандырылған қызметтер судың сапасын бақылауды жүзеге асырады және сорғылар мен жарықтандырудың үздіксіз жұмысын қамтамасыз етеді. Қажет болса, қаптау қалпына келтіріледі, субұрқақ элементтері боялады және жаңартылады. Қауіпсіздікке ерекше көңіл бөлінеді. Жазатайым оқиғаларды болдырмау үшін субұрқақтар аймақтарында ескерту белгілері орнатылып, балалар мен жасөспірімдермен профилактикалық жұмыстар жүргізілуде. Қоғамдық жұмыстар қызметі полиция патрульдерімен бірге адам көп шоғырланған жерлерде тәртіпті қадағалайды. Субұрқақтар көз қуантып қана қоймай, қалалық экожүйенің бір бөлігіне айналды. Судың үздіксіз қозғалысы құстарды тартады, ауадағы зиянды заттардың концентрациясын төмендетеді және қалалық ортаны жалпы қабылдауды жақсартады. Тығыз елді мекендерде мұндай нысандар табиғи «салқындатқыштар» ретінде әрекет етеді және асфальт пен ғимараттардың қызып кетуімен күресуге көмектеседі. Өткен жылдармен салыстырғанда қалалық субұрқақтарға күтім жасауды жүйелеуде айтарлықтай ілгерілеушілік бар екенін атап өткен жөн. Мәселен, осыдан 5-7 жыл бұрын қалада фонтандардың істен шығуынан немесе қаржы тапшылығынан апталап жұмыс істемей қалған жағдайлар жиі болатын. Дегенмен, соңғы жылдары жергілікті биліктің күш-жігері мен «Жайлы қала» бағдарламасын жүзеге асырудың арқасында су айдындарының инфрақұрылымы жақсарды. Бүгінде субұрқақтар көктем-жаз айларында уақытылы іске қосылып, жоспарлы түрде қызмет көрсетуде. Бұған дейін мұндай шаралар Шымкенттің басқа аудандарында да ұйымдастырылғанымен, бір-бірінен ажыратылған. Бүгінде бұл тәсіл жүйелі сипатқа ие болды. Абаттандыру бөлімінің қызметкерлері мердігерлермен бірлесіп субұрқақтарға техникалық қызмет көрсету кестелерін жасайды, қызмет көрсету мерзімдерін қадағалайды және есеп жүргізеді. Бұл жоспардан тыс тұрып қалуды болдырмауға және қаланың бүкіл су сәулетінің тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз етуге көмектеседі. Тұран ауданындағы жұмыстар қала экологиясын жақсартуға және жасыл инфрақұрылымды дамытуға бағытталған кең ауқымды бағдарламаның бір бөлігі болып табылады. Болашақта ауа-райы жағдайлары мен тәулік уақытына байланысты жұмысты реттейтін, ресурстарды одан әрі үнемдеуге және пайдалану тиімділігін арттыруға мүмкіндік беретін интеллектуалды субұрқақтарды басқару жүйелерін енгізу жоспарлануда. Осылайша, қалалық субұрқақтарға күтім жасау тек эстетикалық мәселе емес, сонымен қатар экологиялық тұрақтылықтың, санитарлық қауіпсіздіктің және Шымкент тұрғындары мен қонақтары үшін жайлы қалалық ортаны құрудың маңызды элементі болып табылады.

2025 жылғы 18 шілдеде Астанада Премьер-Министр Олжас Бектеновтың төрағалығымен Цифрландыру мәселелері жөніндегі комиссияның кеңейтілген отырысы өтті. Орталық тақырып ұлттық суперкомпьютер мен QazTech платформасын іске қосу аясында Қазақстандағы жасанды интеллект (AI) экожүйесін дамыту болды. Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі Жаслан Мәдиев мемлекеттік деректер орталығын суперкомпьютер қажеттіліктеріне конверсиялаудың аяқталуы туралы баяндады. Бұл қуатты есептеу кластері мемлекеттік басқаруда, денсаулық сақтауда, білім беруде және басқа да негізгі секторларда АИ енгізу үшін негіз болады. Кездесу барысында толыққанды AI инфрақұрылымын құру жоспары ұсынылды. Жасанды интеллектті дамытудың 2024–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы, сондай-ақ «Жасанды интеллект туралы» заң жобасы бекітілді. Жасанды интеллектіні пайдалануды реттеу және азаматтардың деректерін қорғау үшін нормативтік базаның қажеттілігі баса айтылды. Сонымен қатар, AI саласындағы мамандарды даярлауға арналған білім беру бағдарламалары жүзеге асырылуда: AI Corporate, TUMO Center, AI People және т.б. Бұл мемлекеттік және жеке секторларды Қазақстанда AI шешімдерін әзірлеуге және енгізуге қабілетті білікті мамандармен қамтамасыз етеді. Кездесуде IT өнімдерін жеделдетуге арналған жаңа ұлттық цифрлық орта – QazTech платформасына ерекше назар аударылды. Модульдік, қауіпсіздік және бұлттық архитектура принциптерінің арқасында жаңа шешімдерді енгізу мерзімі бұрын үш жылға дейін созылатын 6 айға дейін қысқартылды. Платформаның ақпараттық қауіпсіздік талаптарына сәйкестігі сыналған және оның толық іске қосылуы 2025 жылдың тамызына жоспарланған. QazTech базасында мемлекеттік органдардың бірыңғай интернет-порталы, Smart Bridge интеграциялық платформасы, Ұлттық экологиялық деректер базасы және басқалары сияқты шешімдер қазірдің өзінде жұмыс істеп тұр. Сондай-ақ жаңа буын цифрлық көмекшілері әзірленуде: электрондық агент, egov AI, AI терапевт, салық көмекшісі, дауыстық аудармашы және кәсіпкерлерді қолдауға арналған AI қызметі. Күн тәртібінің маңызды бөлігі барлық мемлекеттік органдар үшін «Цифрлық трансформация карталарын» құру мәселесін талқылау болды. Карталар халықаралық тәжірибені, соның ішінде Сингапур тәжірибесін ескере отырып әзірленуде және бюрократиялық процедураларды жеңілдету, халыққа қызмет көрсетуді жеделдету және мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыру мақсатында әзірленген. Alem.cloud деректер орталығында орнатылған жаңа суперкомпьютер Орталық Азиядағы ең үлкен компьютерге айналды. Оның сыйымдылығы күрделі аналитикалық және есептеу тапсырмаларын орындауға, соның ішінде үлкен көлемдегі деректерді өңдеуге, процестерді модельдеуге және машиналық оқытуға мүмкіндік береді. Бұл технологиялық жетістік ғылыми зерттеулерге, коммерциялық жобаларға, мемлекеттік секторды оңтайландыруға берік негіз жасайды. Өткен жылдардағы ұқсас оқиғалармен салыстырғанда, мемлекеттің көзқарасындағы түбегейлі бетбұрысты атап өтуге болады. 2023–2024 жылдары Қазақстанда цифрландыру негізінен жеке электронды қызметтер мен жергілікті автоматтандыру арқылы жүзеге асырылды. Ол кезде AI басым бағыт ретінде емес, перспективалық бағыт ретінде көбірек қарастырылды. Инфрақұрылым да, кадрлық база да, үйлестіру орталығы да болмады. 2025 жылдың басымен еліміз жаңа кезеңге аяқ басты. Қаңтар айында AI және цифрландыру бойынша стратегиялық семинарлар өтті, бірақ олар теориялық болды. Тек шілде айында суперкомпьютер іске қосылып, QazTech жұмыс істей бастағанда ғана Қазақстан тұжырымдамадан нақты іске асыруға қадам жасады. Технологиялық жетілудің бүгінгі деңгейі толыққанды жасанды интеллект экожүйесін қалыптастыру туралы айтуға мүмкіндік береді. Бұл мемлекеттік қызметтердің тиімділігіне әсер етіп қана қоймайды, сонымен қатар бизнес, ғылым, білім үшін жаңа көкжиектер ашады. Мемлекет тенденцияларды ұстануға ғана емес, оларды қалыптастыруға – әсіресе Орталық Азия өңірінде әзір екенін мәлімдеді. Осылайша, 2025 жылдың 18 шілдесін басты дата – болашақтың цифрлық инфрақұрылымы қаланған күн деп санауға болады. Құрылған платформа мен суперкомпьютер Қазақстанға аймақтың ІТ-индустриясында жетекші орынға шығуға, сондай-ақ интеллектуалды және жылдам шешімдер арқылы азаматтардың өмір сүру сапасын жақсартуға мүмкіндік береді.