2026 жылғы I тоқсанның қорытындысы бойынша Қазақстанда экономиканың бірқатар негізгі салаларында жұмыспен қамтылғандар саны артты.Өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда өнеркәсіпте, құрылыста, білім беру саласында, сондай-ақ денсаулық сақтау және халыққа әлеуметтік қызмет көрсету саласында өсім байқалды.Жұмыспен қамтылғандардың ең көп үлесі бұрынғысынша көтерме және бөлшек сауда, сондай-ақ автомобильдер мен мотоциклдерді жөндеу саласына тиесілі. Бұл салада 1 571,4 мың адам жұмыс істейді, бұл жұмыспен қамтылған халықтың жалпы санының 16,7% құрайды.Білім беру саласында 1 251,0 мың адам жұмыспен қамтылған, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 0,5% артық.Өнеркәсіп саласында жұмыскерлер саны 1 185,7 мың адамға жетіп, 2,0% артты. Оның ішінде тау-кен өндіру өнеркәсібі және карьерлерді қазу саласында 298,3 мың адам жұмыспен қамтылған, бұл 2025 жылғы I тоқсанмен салыстырғанда 3,4% көп.Жұмыспен қамтылғандар саны құрылыс саласында да өсіп, 643,8 мың адамды құрады. Өңдеу өнеркәсібінде 624,8 мың адам, ал денсаулық сақтау және халыққа әлеуметтік қызмет көрсету саласында 616,7 мың адам жұмыс істейді. Көлік және қоймалау саласында 663,2 мың адам жұмыспен қамтылған.Жалпы, 2026 жылғы I тоқсанның қорытындысы бойынша халықты жұмыспен қамту құрылымы тұрақты сақталып, экономиканың негізгі салаларының басым бөлігінде жұмыспен қамтылғандар санының оң динамикасы жалғасуда.

Былтыр қазан айында өткен Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобының алғашқы отырысында мен толыққанды e-Parliament жүйесін енгізу мәселесін көтерген едім.Қазақстан e-Government, яғни Электрондық үкіметтің даму деңгейі бойынша жаһандық рейтингте әлемдегі үздік 25 елдің қатарына кірді. Енді Электрондық Парламентті қалыптастыруға және дамытуға көп күш-жігер жұмсауымыз қажет.Жаңадан сайланған депутаттар заң шығару ісінде болжамды сараптамаға, Үлкен дерекқорды басқару арқылы кез келген шешімнің экономикалық салдары мен әлеуметтік тәуекелдерін модельдеуге баса мән беруі керек.Маңызды заң жобаларын сарапшылармен және жауапты қоғам белсенділерімен бірге талқылаған жөн. Цифрлық құралдарды пайдалану қажет. Бұл пікірталасқа қатысушылар санын көбейтіп, мәселені нағыз қоғамдық талқыға салуға мүмкіндік береді.Құрылтай жалпыұлттық деңгейдегі ашық диалог алаңы ретінде қызмет етіп, қоғамды толғандырған өзекті мәселелерге дер кезінде назар аударуы қажет.Бұл – азаматтардың дәйекті өтініштері міндетті түрде ескеріліп, нақты нормативтік-құқықтық актілерді қабылдау арқылы мемлекеттік мекемелерге тиісті тапсырмалар берілуі керек деген сөз».Мемлекет басшысы:«Шын мәнінде, тиімді жұмыс істейтін қоғамдық институттары болса ғана, Озық және Әділетті мемлекет қалыптасады.Сол себепті, мен жаңа конституциялық орган – Қазақстан Халық Кеңесін құруды ұсындым. Қазақстан Халық Кеңесі мәслихаттардың, қоғамдық кеңестердің, сарапшылар алаңы мен азаматтық қоғам ұйымдары өкілдерінің басын біріктіреді.Бұрын Қазақстан халқы ассамблеясына тиесілі болған қызметтік міндеттер енді Халық кеңесіне өтеді. Осылайша, құрылым форматы өзгергенімен, жалпыұлттық бірлігіміздің мәні ішкі саясатымыздың маңызды бағыты ретінде сақталады.Халық Кеңесі – тарихымызда алғаш рет конституциялық деңгейде құрылған диалог алаңы. Көпұлтты және әралуан Қазақстанымыздың символы.Бұрын шашыраңқы болған құрылымдар заң шығару бастамасын көтеру құқығына ие болатын Жоғары консультативтік органның аясына бірігеді. Демек, халықтың үніне құлақ асу мемлекеттік саясаттың ажырамас бөлігіне айналады.Елімізде жүргізілген реформалардың ең басты нәтижесі – азаматтардың маңызды мемлекеттік шешімдерді қабылдау үдерісіне қатыса алуы.Халықтың өз ықтиярын тікелей білдіру тетігі отыз жылға жуық уақыт бойы қолданылмай келді. Тек соңғы жылдары ғана саяси тәжірибемізге енді. 2022 жылдан бері ел тағдырына әсер ететін маңызды мәселелер бойынша үш рет жалпыұлттық референдум өтті.Бұл орайда менің ұстанымым бұрынғыдай: елдегі өзгерістердің иесі халық болуға тиіс. Алайда билік нақты бастамалар көтере алады әрі солай болуы керек.Қазірдің өзінде елімізде жүзеге асырылған реформалар билік институттарының орнықты тежемелік және теңгерім жүйесін қалыптастарды, мемлекеттік басқару сапасын арттырды деп сеніммен айта аламыз.Алайда реформалардың басты мақсаты – халықтың әл-ауқатын арттыру, өңір тұрғындарының тұрмыс сапасын жақсарту. Бұл үшін Үкімет, заң шығарушы орган, тұтас қоғам жұмыла еңбек етуі қажет».

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Парламент Палаталарының бірлескен отырысында сөз сөйлеп, елдің қазіргі халықаралық жағдайдағы міндеттері, экономикалық тұрақтылықты сақтау, мемлекеттік басқару жүйесін жаңғырту және Қазақстанның жаңа даму кезеңіне өту бағыттары туралы айтты.Президент әлемдегі ахуалдың күрделеніп, тұрақсыздық деңгейінің артып отырғанын атап өтті. Оның айтуынша, бұл үрдістер жаһандық экономикаға айтарлықтай әсер етіп, көптеген мемлекеттердің даму жоспарларын жүзеге асыруына қосымша қиындықтар туғызуда.Соған қарамастан, Мемлекет басшысы қиындықтарға қарамастан алға қойған мақсаттардан бас тартуға болмайтынын жеткізді. Үкіметке экономиканың тұрақты дамуын қамтамасыз ету, инфляцияны төмендету және экономикалық өсім қарқынын сақтау міндеті қойылды.Президент мемлекеттік басқару жүйесін жаңғырту жұмыстары еліміз үшін жаңа тарихи кезеңнің басталуын білдіретінін атап өтті. Бұл өзгерістерді кезекті әкімшілік реформа ретінде емес, мемлекетті басқару моделін сапалы түрде жетілдіруге бағытталған ауқымды қадам ретінде бағалау қажет екенін айтты.Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанның тәуелсіздігі мен егемендігін сақтай отырып, мемлекеттік институттарды одан әрі дамыту маңызды екенін атап өтті. Бұл үдеріс мемлекеттік қызметшілерді, ғалымдарды, сарапшыларды, қоғамдық ұйымдар мен халықаралық институттар өкілдерін қоса алғанда, қоғамның барлық саласының бірлескен еңбегін талап етеді.Мемлекет басшысы Қазақстанды үш жылдың ішінде дамыған цифрлық мемлекетке айналдыру міндеті қойылғанын еске салды. Елдің болашағы цифрландыру үдерістерін қаншалықты тиімді жүзеге асыра алатынына байланысты екенін атап өтті.Президент басты мақсат – азаматтардың әл-ауқатын арттыру, қауіпсіздігін қамтамасыз ету және өмір сүру сапасын жақсарту екенін айтты. Осы бағыттағы жұмыстарды жүйелі түрде жалғастыру үшін ел алдында тұрған ауқымды міндеттерді бірлесіп жүзеге асыру қажет екенін жеткізді.Сөз барысында Қасым-Жомарт Тоқаев мемлекеттік биліктің жаңа құрылымын қалыптастыру мәселесіне ерекше тоқталды. Ол қазіргі Парламент құрамының заң шығару саласында маңызды нәтижелерге қол жеткізгенін атап өтіп, депутаттардың Әділетті Қазақстан құру үдерісіне және жаңа Конституцияны әзірлеуге қосқан үлесін жоғары бағалады.Мемлекет басшысы депутаттардың конституциялық реформаларды жүзеге асыруға белсенді қатысып, жаңа құқықтық жүйені қалыптастыруға үлес қосқанын айтты. Қысқа мерзім ішінде Парламент жаңа Конституция талаптарына сәйкес заңнамалық базаны жаңартып, бірқатар маңызды заңнамалық актілерді қабылдады.Президент жаңарған мемлекеттік басқару моделінің негізінде «Күшті Президент – ықпалды Құрылтай – есеп беретін Үкімет» қағидаты қалыптасатынын атап өтті. Бұл жүйе билік тармақтарының тиімді жұмыс істеуіне, олардың жауапкершілігі мен өзара теңгерімді әрекет етуіне бағытталған.Сонымен қатар Қазақстан президенттік республика болып қала беретінін атап өткен Мемлекет басшысы Президенттің елдің тұрақтылығының, тәуелсіздігі мен аумақтық тұтастығының кепілі ретіндегі рөлі сақталатынын айтты.Жаңа кезеңде Құрылтайдың алдында заң шығару сапасын арттыру, бюрократиялық кедергілерді азайту, сарапшылардың әлеуетін тиімді пайдалану және заңнаманы заманауи талаптарға бейімдеу міндеттері тұр.Қасым-Жомарт Тоқаев цифрландыру мен жасанды интеллект дәуірінде мемлекеттік институттардың жылдам өзгерістерге бейімделуі аса маңызды екенін атап өтті. Қазақстанның жаһандық бәсекеге қабілеттілігі осы бағыттағы тиімді қадамдарға тікелей байланысты екенін жеткізді.Мемлекет басшысының айтуынша, ел дамуының жаңа кезеңінде басты басымдық – тұрақты экономика, тиімді мемлекеттік басқару, азаматтардың әл-ауқаты және тәуелсіз Қазақстанның болашағын нығайту.

 Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Парламент Палаталарының бірлескен отырысында сөз сөйлеп, еліміздің заң шығару органының отыз жылдан астам уақыттағы қызметіне, тарихи кезеңдердегі атқарған рөліне және алдағы мемлекеттік өзгерістерге тоқталды.Президент атап өткендей, бүгінгі бірлескен отырыстың тарихи мәні ерекше. Бұл – Тәуелсіз Қазақстанның дамуындағы тұтас бір дәуірді қорытындылайтын маңызды кезең. Парламенттің кезекті сессиясы аяқталып, ел мемлекеттіліктің жаңа кезеңіне қадам басып отыр.Мемлекет басшысы ертең Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы заңды күшіне енетінін атап өтіп, соған сәйкес мемлекеттік билік жүйесі де жаңа сипатқа ие болатынын айтты. Бұл өзгерістер елдегі тарихи сабақтастық пен мемлекеттіліктің үздіксіз дамуын көрсетеді.Қасым-Жомарт Тоқаев осыдан отыз жылдан астам уақыт бұрын құрылған тұңғыш кәсіби Парламенттің ел тарихындағы маңызды институттардың біріне айналғанын атап өтті. Жаңа институционалдық үлгіге көшкен заң шығарушы орган мемлекеттілікті нығайтуға, құқықтық негіздерді қалыптастыруға және нарықтық экономиканы дамытуға елеулі үлес қосты.Президенттің айтуынша, осы уақыт аралығында шамамен 3,5 мыңға жуық маңызды заң қабылданып, олардың әрбір оныншысына депутаттар бастамашы болған. Заң шығару жүйесінің қалыптасуына елімізге танымал саясаткерлер, мемлекет және қоғам қайраткерлері үлкен үлес қосты. Олардың еңбегі Қазақстан Парламентінің тарихында айрықша орын алады.Мемлекет басшысы Парламенттің әр кезеңде қоғам сұранысына бейімделіп, уақыт талабына сай жұмыс істегенін атап өтті. Заң шығарушы орган түрлі саланың кәсіби мамандарын біріктіріп, елде жоғары деңгейдегі парламенттік мәдениетті қалыптастырды. Бұл – Қазақстанның дамыған мемлекет ретінде қалыптасуының маңызды көрсеткіштерінің бірі.Президент қазіргі Парламент құрамының ең күрделі әрі шешуші кезеңде жұмыс атқарғанын ерекше атап өтті. Оның айтуынша, депутаттар ел өміріндегі ауқымды өзгерістердің бастауында болып, мемлекет үшін аса маңызды реформаларды жүзеге асыруға белсенді атсалысты.«Тек кейінгі үш жылдың өзінде 300-ден астам маңызды заң қабылданды. Олардың қатарында еліміздің болашақ дамуына негіз болатын конституциялық заңдар мен кодекстер бар», – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.Мемлекет басшысы Қазақстанды жаңғырту бағытындағы реформалар экономикадан бастап қоғамдық құндылықтар жүйесіне дейінгі барлық саланы қамтығанын айтты. Осындай ауқымды өзгерістер кезеңінде жұмыс істеу үлкен жауапкершілік пен жоғары кәсіби дайындықты талап ететінін жеткізді.Президент барлық шақырылымдағы Мәжіліс пен Сенат депутаттарына ел мүддесіне адал қызмет еткені үшін алғыс білдірді. Ол қазіргі құрамның Қазақстанның жаңа тарихындағы ең нәтижелі Парламенттердің бірі болғанын атап өтіп, депутаттардың еңбегі ел жылнамасында сақталатынын айтты.Сонымен қатар Қасым-Жомарт Тоқаев уақыттың бір орында тұрмайтынын, қазіргі жылдам өзгеріп жатқан кезеңде жаңашыл әрі батыл шешімдер қабылдау қажеттігін атап өтті. Оның сөзінше, бұл – заман талабы және ел дамуының жаңа кезеңіне сай келетін міндет.Мемлекет басшысы Парламенттің тарихи жолы Қазақстанның эволюциялық дамуымен тығыз байланысты екенін айтып, алдағы өзгерістер елдің тұрақты дамуы мен мемлекеттіліктің нығаюына бағытталғанын жеткізді.

Цифрландыру және жасанды интеллект жылы аясында Астанада мемлекеттік органдардың бірінші басшылары мен облыс және қала әкімдерін біріктірген «Жасанды интеллект Қазақстан үшін: негіздер, мүмкіндіктер және практикалық қадамдар» атты стратегиялық семинар өтті.Семинардың мақсаты - жасанды интеллекттің қазіргі мүмкіндіктері мен оны мемлекеттік басқаруда, экономикада және әлеуметтік салада қолдану туралы ортақ түсінікті қалыптастыру, сондай-ақ басшыларды AI-трансформацияның үздік әлемдік тәжірибелерімен таныстыру болып табылады.Шараның негізгі баяндамашысы 01.AI негізін қалаушы және бас директоры, Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Жасанды интеллект жөніндегі кеңестің мүшесі, жасанды интеллект саласындағы әлемдегі ең беделді сарапшылардың бірі - доктор Кай-Фу Ли.Семинар барысында жасанды интеллекттің дамуындағы жаһандық трендтер, үлкен тілдік модельдерден AI-агенттерге көшу, ұйымдардың қызметіне ЖИ енгізу тәсілдері, сондай-ақ мемлекеттік басқару мен бизнестің тиімділігін арттырудың заманауи құралдары қарастырылды. Ұлттық AI-құзыреттіліктерді дамытуға, цифрлық егемендікке, инженерлік кадрларды даярлауға және жасанды интеллекттің жеке экожүйесін құруға ерекше назар аударылды.Оқу модульдерінің бірі Vibe Coding-ке арналды - жасанды интеллект цифрлық өнімдерді жасауда толыққанды көмекші болатын дамудың жаңа тәсілі. Бүгінгі таңда бұл тәсіл дәстүрлі даму процестерін өзгертіп, цифрлық шешімдерді жасауды тезірек және қолжетімді етуде.«Бүгінде әлем тарихымыздағы ең ауқымды технологиялық революцияның басында тұр. Біз чат-боттар дәуірінен AI-агенттер дәуіріне - жауап генерациялап қана қоймай, күрделі тапсырмаларды өз бетінше орындайтын, шешім қабылдауға көмектесетін және ұйымдардың жұмысын өзгерте алатын интеллектуалды жүйелер дәуіріне өтудеміз. Бұл технологияларды бүгіннен бастап енгізетін елдер алдағы жылдарда стратегиялық артықшылыққа ие болады», - деді доктор Кай-Фу Ли.Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары - Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев жасанды интеллектті сәтті енгізу басшылардың өз жұмысында жаңа тәсілдерді қолдануға дайындығынан басталатынын атап өтті.Жаслан Мәдиев: «Жасанды интеллектті тек технологиялар арқылы енгізу мүмкін емес. Ең алдымен, басшылардың ЖИ қандай міндеттерді шеше алатынын, басқару процестерінің қалай өзгеретінін және қандай құралдарды бүгіннің өзінде іс жүзінде қолдануға болатынын түсінуі маңызды. Сондықтан да бірінші басшыларды оқыту - елдің AI-трансформациясының сәтті өтуінің басты шарттарының бірі», - деді.Іс-шара аясында Қазақстан мен 01.AI компаниясының бірлескен кәсіпорны - Q.AI құрылғаны жарияланды. Компания Қазақстан үшін бейімделген үлкен тілдік модельдерді, AI-агенттерді, корпоративтік AI-платформаларды және мемлекеттік сектор мен бизнеске арналған цифрлық трансформацияның басқа да шешімдерін әзірлеумен және енгізумен айналысады. Q.AI бас директоры болып бұған дейін Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект вице-министрі қызметін атқарған Дмитрий Мун тағайындалды.Q.AI құрылуы ұлттық AI-экожүйені дамытудағы, инженерлік құзыреттілікті нығайтудағы және Қазақстанда жасанды интеллектің озық технологияларын енгізудегі кезекті қадам болмақ.Стратегиялық семинардың өткізілуі және жасанды интеллект саласындағы әлемдік көшбасшылардың бірімен бірлескен бастаманың іске қосылуы Қазақстанның AI-экономиканы дамыту бойынша жүйелі жұмысын көрсетеді. Цифрландыру және жасанды интеллект жылында еліміз заманауи инфрақұрылымды қалыптастырып, кадрлық әлеуетті дамытып, халықаралық ынтымақтастықты кеңейтіп, мемлекеттік басқару мен экономикаға жасанды интеллектті кеңінен енгізу үшін қолайлы жағдай жасауда.ҚР Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің баспасөз қызметі

Өтетін жері: Талдықорған қаласы, І.Жансүгіров атындағы Мәдениет сарайы                          Өтетін уақыты: 1 маусым, 2026 жыл  cағат 17:00Байланыс телефондары:8 (7282) 24-34-07;Электронды пошта: 7su.ocnt@mail.ru  КІРУ ТЕГІН  Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/zhetysu-archive/press/news/details/1230377?lang=ru

Бақбақты ауылының 1988 жылғы 39-түлектері туған жерге деген ыстық ықыласын білдіріп, ауылымыздың кіреберісіне арнайы “Бақбақты” ескерткіш белгісі мен Ту алаңын тарту етті.Бұл — туған ауылға деген шынайы құрметтің, елжандылықтың және кейінгі ұрпаққа қалдырылған тағылымды сыйдың жарқын көрінісі.Енді ауылымыздың төрінде көк Туымыз желбіреп, елдік пен бірліктің символына айналмақ.Осындай игі іске ұйытқы болған азаматтарға ауыл тұрғындары атынан шынайы алғыс білдіреміз!Туған жердің көркеюіне үлес қосқан әрбір жанға құрметіміз шексіз.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/balkhash-bakbakty/press/news/details/1230385?lang=ru

2026 жылдың 28 мамырында «Қостанай облысы әкімінің аппараты» ММ-де Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдер мен процессуалдық кодексіне енгізілген соңғы өзгерістерді ескере отырып, өтініштерді қарау кезіндегі әкімшілік рәсімдерді жүргізу тәртібін түсіндіру жөніндегі құқықтық білім беру жұмысы аясында оқу өткізілді.Іс-шара спикері – Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасы Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитеті департаментінің бөлім басшысы Дәулет Тұрарұлы Жидебаев.Оқу барысында қатысушыларға өтініштерді тіркеу, есепке алу және қарау, келіп түсетін құжаттардың түрін анықтау, құзыреттілікті тексеру, дубликаттармен жұмыс жасау, сондай-ақ «Электрондық өтініштер» АТЖ-де тиісті әрекеттерді көрсету ерекшеліктері туралы мәселелер түсіндірілді.Жеке қабылдауға түсетін өтініштерді ескеру, ЛП-1 нысанының қолданылуы, жаңа әріптік индекс «ЖҚ», сондай-ақ өтініштер бойынша есеп беру тәртібімен байланысты өзгерістерге ерекше назар аударылды.Жалпыға бірдей құқықтық оқудың қорытындысы бойынша қатысушыларға азаматтардың және заңды тұлғалардың өтініштерімен күнделікті жұмыс істеуде өзгерістерді дұрыс қолдану бойынша практикалық ұсынымдар берілді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kostanay/press/news/details/1230389?lang=ru

         Абай облысы бойынша қылмыстық-атқару жүйесі департаментінің әйелдер колониясы мекемесінде отбасылық құндылықтарды нығайтуға және заңға бағынатын өмір салтына тұрақты уәждемені қалыптастыруға бағытталған тәрбие және психологиялық жұмыс тұрақты негізде жүргізіледі.         Бұл жұмыстың кезекті кезеңі отбасының әйел өміріндегі рөліне арналған тақырыптық іс-шара болды.          Алпыстан астам сотталушы "отбасылық құндылықтар: әр түрлі ұрпақтың көзқарасы"дау-дамайына қатысты. Жас топтарына бөлінген қатысушылар қазіргі қоғамдағы отбасы мен әйелдің рөлін, жеке жауапкершілік пен өмірлік басымдықтар мәселелерін талқылады.           Іс-шара аясында мансап пен отбасылық әл-ауқат арасындағы таңдау тақырыбын ашатын "отбасы адамы" көркем фильмін көру ұйымдастырылды. Сурет сотталғандардың эмоционалды реакциясын тудырды және өмірлік құндылықтарды қайта қарастыруға ықпал етті.          — Бір кездері менің отбасым болды-күйеуім және үш балам: екі ұл мен қызым. Біз қарапайым өмір сүрдік, бірақ бақытты болдық. Бухгалтер болып жұмыс істей отырып, мен азғыруға бой алдырдым және ұрлық жасадым. Бүгін менің балаларым менсіз өседі, мен қолымызда бар нәрсені сақтаудың қаншалықты маңызды екенін түсінемін. Ең құндысы материалдық емес, жақын болу мүмкіндігі болды, - деп бөлісті сотталған.                     — Осындай іс-шаралар арқылы біз сотталған әйелдердің отбасына саналы көзқарасын қалыптастырамыз, балалардың болашағы үшін жауапкершілік сезімін күшейтеміз және оң өзгерістерге ішкі мотивацияны қалыптастыруға көмектесеміз. Бұл қайта әлеуметтендіру бойынша кешенді жұмыстың маңызды бөлігі,-деп атап өтті сотталғандар арасындағы тәрбие-психологиялық жұмыс бөлімінің аға психологы Алтынгүл Агатанова.          Рухани-адамгершілік бағдарларды нығайту және сотталғандарды қоғамға оралуға дайындау жөніндегі жұмыс жүйелі негізде жалғастырылатын болады.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/duisabai/press/news/details/1230391?lang=ru

«Халық үніне құлақ асатын мемлекет» тұжырымдамасын іске асыру аясында Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік ішкі аудит комитетінің төрағасы Ержан Тілекұлы Мыңжасаров Маңғыстау облысының тұрғындарымен кездесті.Оның барысында ведомство басшысы атқарылған жұмыстардың қорытындылары мен мемлекеттік аудит саласындағы жаңа тәсілдер туралы айтып, жергілікті халықтың өзекті сұрақтарына жан-жақты жауап берді.Ашық диалог форматында өткен жиында тұрғындар белсенділік танытып, өздерін мазалайтын мәселелерге байланысты, оның ішінде қашықтан тексеру жүргізу тәртібіне қатысты сауалдарын қойды.2026 жылдың 15 мамырына дейінгі қорытындысы бойынша 1,7 трлн теңге көлеміндегі бюджет қаражаты аудитпен қамтылып, 372,2 млрд теңгеге қаржылық бұзушылықтар мен 963 процедуралық кемшіліктер анықталды. Бұл ретте тексерулердің азайғанына қарамастан қамтылған бюджет қаражатының көлемі екі есе ұлғайғанын айта кетейік.Бюджетті онлайн мониторингілеу жоспарланған мемлекеттік шығындарды 1,5 трлн теңгеге асыра көрсетудің жолын кесуге мүмкіндік берді. Сондай-ақ, бұрын білім беру саласына тән болған, ақшалай қаражаттарды карточкалық шоттарға заңсыз аударуға байланысты бұзушылықтар саны азайды.Комитет төрағасы айтқандай, бүгінде ведомствоның алдында тұрған басты міндет – заңсыздықтарды әшкерелеуден бөлек, цифрландыру мен аналитиканың көмегімен оларды бастапқы кезеңде тежеу.Кездесу соңында ІМАК-нің заманауи аудит құралдарын дамытуды жалғастыратыны жөнінде, сондай-ақ бюджет қаражатының ашықтығын қамтамасыз етуде өзара байланыстың маңызды тетігіне айналған азаматтардың өтініштерімен жұмыс істеуге баса назар аударылатыны жеткізілді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kvga/press/news/details/1230423?lang=ru

Нью-Йорк, 2026 жылғы 26 мамыр – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары Ержан Ашықбаев Қытайдың төрағалығымен өткен «БҰҰ Жарғысының мақсаттары мен қағидаттарын сақтау және БҰҰ-ның орталық рөлі бар халықаралық жүйені нығайту» тақырыбындағы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің жоғары деңгейдегі ашық пікірталастарына қатысты.Қазақстан өкілі өз сөзінде пікірталастар белгісіздіктің артуы, халықаралық құқықтың әлсіреуі және құқықтық нормалардың іріктемелі қолданылуы жағдайында өтіп жатқанын атап көрсетті. Осыған байланысты, ҚР Президенті Қ.Тоқаевтың БҰҰ-ның орталық рөлін жан-жақты қолдауы және әлемдік көшбасшыларды халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздік мәселелеріне зор жауапкершілікпен қарауға шақыруы атап өтілді.Қазақстан тарапы БҰҰ орнықты бейбітшілік пен дамуды қамтамасыз етудің алмастырылмас тетігі болып қала беретінін мәлімдеді. Осы тұрғыда Қазақстанның Орталық Азиядағы өңірлік сенім мен өзара тиімді ынтымақтастықты нығайту, бейбіт процестерге жәрдемдесу, ядролық қарусыздануды, дінаралық диалогты ілгерілету және БҰҰ-ның бітімгершілік қызметіне қатысу бағытындағы үлесі көрсетілді.БҰҰ-ны реформалау, соның ішінде Қауіпсіздік Кеңесін қазіргі заманғы сын-қатерлерге бейімдеу қажеттігіне ерекше назар аударылды. Қазақстан дамушы елдер мен орта державалардың кеңінен өкілдік етуін, сондай-ақ БҰҰ-ның тиімділігін және мүше мемлекеттердің үміттеріне жауап беру қабілетін арттыруға бағытталған эволюциялық реформалау тәсілін қолдайды.Жаһандық сын-қатерлер аясында қолданыстағы тетіктердің қайталануын еңсеру және БҰҰ су мандатының тиімділігін арттыру мақсатында Мемлекет басшысының Халықаралық су ұйымын құру туралы бастамасы атап өтілді. Сонымен қатар, Қазақстанның Медициналық-санитариялық алғашқы көмек жөніндегі жаһандық коалицияны және Биологиялық қауіпсіздік жөніндегі халықаралық агенттікті құру бастамалары да айтылды.Министрдің бірінші орынбасары көпжақты ынтымақтастықты сапалы дамыту және БҰҰ Жарғысының қағидаттарын одан әрі нығайту мақсатында Қазақстанның барлық мүше мемлекеттермен жұмысты жалғастыруға дайын екенін растады.Сондай-ақ, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі отырысы аясында қазақ дипломаты ҚХР Сыртқы істер министрі Ван Имен және Қырғызстан Сыртқы істер министрі Жээнбек Кулубаевпен екіжақты ынтымақтастықты дамыту перспективалары мен көпжақты алаңдардағы өзара іс-қимылдың негізгі бағыттарын талқылау үшін кездесулер өткізді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-geneva/press/news/details/1230424?lang=ru

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев бұқаралық ақпарат құралдары қызметкерлерін марапаттау рәсімінде сөз сөйлеп, журналистер қауымын кәсіби мерекесімен құттықтады. Президент БАҚ саласы өкілдерінің қоғам өміріндегі ерекше рөліне тоқталып, олардың халық пен билік арасындағы маңызды көпір екенін атап өтті.Мемлекет басшысының айтуынша, журналистер әрдайым қоғамдағы өзекті мәселелерді көтеріп, азаматтардың мүддесін қорғап келеді. Ақпараттық технологиялар қарқынды дамыған қазіргі кезеңде халыққа жедел, сапалы әрі шынайы ақпарат жеткізу, маңызды оқиғаларға терең талдау жасау – медиа саласы мамандарына жүктелген жауапты міндеттердің бірі.Президент отандық журналистердің елдегі ауқымды саяси реформаларды түсіндіру мен насихаттаудағы еңбегін жоғары бағалады. Оның ішінде жаңа Конституцияны әзірлеу және қабылдау үдерісінде БАҚ өкілдері маңызды рөл атқарғанын ерекше атап өтті. Конституциялық комиссия жұмысы туралы сапалы ақпарат таратып, ұсынылған өзгерістерге жан-жақты талдау жасаған журналистер қоғамда кең ауқымды пікірталас қалыптастыруға үлес қосты. Осыған байланысты Қасым-Жомарт Тоқаев журналистерді жаңа Конституцияның тең авторларының бірі деуге болатынын айтты.Мемлекет басшысы жаңа Конституцияның еліміздің егемендігі мен тәуелсіздігін нығайтуға, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға, заң үстемдігін қамтамасыз етуге және ұлттық бірлікті күшейтуге бағытталғанын атап өтті. Сонымен қатар білім мен ғылымды дамыту, инновацияны қолдау, адам капиталын арттыру, халықтың әл-ауқатын жақсарту және қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарау негізгі басымдықтар ретінде айқындалғанын жеткізді.Президенттің пікірінше, қазіргі цифрлық дәуірде медиа саласы елеулі өзгерістер кезеңін бастан өткеруде. Әлеуметтік желілер мен интернет-платформалардың ықпалы артқанымен, дәстүрлі бұқаралық ақпарат құралдарының маңызы төмендеген жоқ. Керісінше, газеттер мен телеарналар жаңа форматтарға бейімделіп, мультимедиялық платформалар ретінде дамып келеді. Олардың басты артықшылығы – ақпаратты терең талдап, сапалы сараптама ұсына алуында.Қасым-Жомарт Тоқаев ақпараттық кеңістіктегі өзекті мәселелердің бірі – жалған ақпарат пен дипфейк технологияларының таралуына да тоқталды. Оның айтуынша, жасанды интеллект құралдары арқылы қоғамда алауыздық туғызуға, мемлекеттік институттардың беделіне нұқсан келтіруге бағытталған әрекеттер жиілеп келеді. Сондықтан журналистер шынайы ақпарат таратып, қоғамның ақпараттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету ісіне белсенді атсалысуы қажет.Президент Қазақстанда сөз бостандығы мен пікір алуандығына барлық қажетті жағдай жасалғанын атап өтті. Сонымен қатар сөз еркіндігі жауапкершілікпен ұштасуы тиіс екенін айтып, құқықтық нигилизмге, радикализмге және қоғам құндылықтарына қайшы келетін идеологияларды насихаттауға жол бермеу қажеттігін жеткізді. Бұл ретте азаматтардың медиасауаттылығын арттырудың маңызына ерекше назар аударылды.Мемлекет басшысы жастар тәрбиесіне қатысты мәселелерге де тоқталды. Оның пікірінше, медиакеңістікте сән-салтанат пен жеңіл табыс культін дәріптеу өскелең ұрпақтың дүниетанымына теріс әсер етеді. Сондықтан журналистер қоғамға жасампаз еңбек, адалдық, мәдениет және жауапкершілік құндылықтарын насихаттауы тиіс. Президент қазіргі журналистердің басты миссиясы шындықты көрсету ғана емес, сонымен қатар ұлтты өркениетке бастайтын ағартушылық қызмет атқару екенін атап өтті.Сөз соңында Қасым-Жомарт Тоқаев ақпарат саласы қызметкерлеріне Әділетті, Таза, Қауіпсіз әрі Күшті Қазақстан құру жолындағы еңбектері үшін алғыс білдірді. Ол журналистердің «Заң мен тәртіп», «Адал азамат» қағидаттарын және «Таза Қазақстан» тұжырымдамасын қоғамда кеңінен дәріптеуге қосып жүрген үлесін жоғары бағалады.Президенттің Жарлығымен Қазақстан журналистикасы мен телевизиясының дамуына елеулі үлес қосқан бірқатар медиа саласының өкілдері мемлекеттік наградалармен марапатталды. Олардың қатарында ұлттық телевизияның алғашқы кәсіби мамандарының бірі, қазақ тіліндегі тұңғыш эфирді жүргізген ардагер диктор Зұлқия Жұматова да бар. Мемлекет басшысы оған «Құрмет» орденін табыстау туралы шешім қабылдағанын жариялады.Қасым-Жомарт Тоқаев журналистер қауымы алдағы уақытта да ел мүддесіне қызмет етіп, қоғамдағы оң өзгерістердің қозғаушы күштерінің бірі болып қала беретініне сенім білдірді.

Қазақстанның оңтүстік өнеркәсіп орталығы Шымкент қаласы сандық трансформацияның жаңа кезеңіне аяқ басып отыр. 22 маусым 2026 жылы өткен ірі цифрлық іс-шара барысында отандық және шетелдік сарапшылар «Индустрия 5.0» тұжырымдамасын аймақтың өндіріс кәсіпорындарына ендіру мәселесін жан-жақты талқылады. Бұл форум Шымкенттің болашақ экономикалық стратегиясын айқындайтын маңызды алаңға айналды.«Индустрия 5.0» тұжырымдамасының мәні неде? Егер «Индустрия 4.0» роботтандыру, интернет заттары және автоматтандырудың жаппай енгізілуімен ерекшеленсе, жаңа буын тұжырымдама адам мен машинаның үйлесімді бірлескен жұмысын алдыңғы орынға қояды. Өндірістік жасанды интеллект, тереңдетілген цифрландыру және ең бастысы — технологияның адамдық мүдделерге бағындырылуы осы тұжырымдаманың өзегін құрайды. Шымкент үшін бұл тек техникалық жаңғыру ғана емес, сонымен бірге еңбек нарығын, кәсіби білімді және аймақтың бәсекеге қабілеттілігін түбегейлі қайта пішу дегенді білдіреді.Шымкент республиканың ірі өнеркәсіп қалаларының бірі ретінде ұзақ жылдар бойы химия, металлургия, тамақ өнеркәсібі және машина жасау салаларында дамып келеді. Алайда соңғы жылдардағы жаһандық бәсекелестік пен шикізатқа тәуелділік мәселелері аймақтың дамуына белгілі бір шектеу қойып отырды. Мемлекеттік «Жаңа Қазақстан» стратегиясы аясында технологиялық жаңғыру басымдыққа айналып, Шымкент бұл бағытта пилоттық аймақ ретінде белгіленді. Форумда осы шешімнің маңыздылығы ерекше атап өтілді.Іс-шарада сөз алған Шымкент қалалық экономика департаментінің бас сарапшысы Асқар Бекжанов «Біз «Индустрия 5.0» тек жабдықты ауыстыру деп қарауға болмайды. Бұл — ойлаудың, еңбектің және бизнестің жаңа философиясы. Шымкенттің 180-ден астам өндіріс кәсіпорнын болашақта цифрлық-аналогтық жаңа форматта жұмыс жасайтын зауыттарға айналдыру мақсатымыз бар. Адам оператор болудан ойлаушы маманға айналуы тиіс» деді. Оның сөздері залдағы өнеркәсіпшілер арасында жылы қабылданып, белсенді пікірталасқа жол ашты.Халықаралық сарапшылар да форумның ерекше мақтанышына айналды. Сеулдан арнайы шақырылған сандық өнеркәсіп консультанты Ким Чжэ Вон Оңтүстік Кореяның Ульсан қаласындағы өнеркәсіптік трансформация тәжірибесімен бөлісті. «Ульсан автомобиль өнеркәсібінде «Индустрия 5.0» принциптерін ендіре отырып, еңбек өнімділігін үш жылда 34 пайызға арттырды. Бұл кезде жұмыс орындарының саны кемімеді, керісінше, жоғары білікті мамандарға деген сұраныс артты» деп атап өтті ол. Бұл мысал Шымкент үшін нақты іс жүзіндегі нұсқаулыққа айналуы мүмкін.Статистика тұрғысынан алғанда, Қазақстанда өнеркәсіптік кәсіпорындардың тек 12 пайызы ғана толыққанды цифрландыру деңгейіне жеткен. Шымкентте бұл көрсеткіш орташа республикалық деңгейден сәл жоғары — 15 пайыз. Алайда «Индустрия 5.0» стандарттарына сай кәсіпорын саны мүлдем аз. Форумда 2030 жылға дейін Шымкент кәсіпорындарының кемінде 40 пайызын осы стандартқа жеткізу мақсаты алға қойылды. Бұл үшін жыл сайын 15 миллиард теңгеден астам инвестиция тарту қажет болады деп есептелуде.Жасанды интеллекттің өндіріске ендірілуі тек тиімділікті арттырумен шектелмейді. Экологиялық тұрақтылық та маңызды мәселе болып табылады. «Индустрия 5.0» тұжырымдамасы «жасыл» технологиялармен тікелей байланысты: энергияны тиімді пайдалану, өндіріс қалдықтарын азайту және углеродтық ізді кеміту — бәрі осы жаңа буын индустрияның ажырамас бөлігі. Шымкенттің Оңтүстіқ Қазақстан аймағы экологиялық мәселелер тұрғысынан да осы жолды қажет етеді, себебі қалада ауа сапасы жылдан жылға маңызды мәселе болып қалып отыр.Форум нәтижесінде бірнеше маңызды шешім қабылданды. Біріншіден, 2026 жылдың соңына дейін аймақтық «Сандық өнеркәсіп орталығы» ашылады. Бұл орталық кәсіпорындарға технологиялық консалтинг, кадрларды даярлау және инвестициялық серіктестіктер бойынша қолдау көрсетеді. Екіншіден, жергілікті техникалық жоғары оқу орындарымен бірлесіп, «Өнеркәсіптік жасанды интеллект операторы» мамандығын дайындаудың жаңа оқу бағдарламасы енгізіледі. Үшіншіден, пилоттық зауыт ретінде Шымкенттегі ірі химия кешенінде «Индустрия 5.0» жобасын іске асыру жоспарланды.Жергілікті қоғамның реакциясы да маңызды. Кәсіподақтар технологиялық ауысудың жұмысшылардың жағдайына кері әсер тигізбеуін талап етті. Бұған жауап ретінде акимат тарапынан барлық ауысу процесі кезінде жұмыс орындарын сақтау және жұмысшыларды қайта даярлау бойынша кепілдік берілді. Шымкент технологиялық университетінің ректоры Жанар Сейтқали «Білім беру жүйесі де осы жаңа талаптарға сай болуы тиіс. Біз инженер мен гуманитарлық маманды бірдей даярлайтын кросс-білім беру бағдарламаларын енгізуге дайын тұрмыз» деп мәлімдеді. Бұл сөздер форумдағы барлық қатысушылар тарапынан қолдау тапты.Тарихи тұрғыдан қарасақ, Шымкент 1990 жылдары кеңес индустриясының ыдырауынан кейін қиын кезеңді бастан өткерді. Зауыттар жабылып, жұмыссыздық күрт артты. Кейінгі жылдары қала жаңа серпінмен дамып, бүгінгі күні Қазақстанның үшінші мегаполисіне айналды. «Индустрия 5.0» тұжырымдамасы осы дамудың логикалық жалғасы деп санауға болады — ол Шымкентке тек аймақтық емес, халықаралық деңгейде бәсекеге қабілетті өнеркәсіп орталығы ретінде нығаюға мүмкіндік береді. Болашақтың зауыты — бұл адамдар мен технология бірлесіп жасайтын орын, ал Шымкент сол болашаққа батыл қадам жасауға дайын.

Қазақстан құқық қорғау органдарының тарихында кибермошенниктерге қарсы жүргізілген операциялардың ішіндегі ең маңыздыларының бірі жүзеге асырылды. 22 маусым 2026 жыл күні Шымкент қалалық полиция департаменті ұйымдасқан интернет-қылмыскерлер тобын толықтай бейтараптандырғанын ресми түрде мәлімдеді. Бұл операция Оңтүстік Қазақстан аймағы үшін ғана емес, бүкіл ел бойынша цифрлық қауіпсіздік саласында үлкен маңызға ие оқиға болды. Тергеу барысында анықталғандай, аталған топ бірнеше айдан астам уақыт бойы жүздеген азаматты алдап, миллиондаған теңгені заңсыз иемденіп келген.Оқиғаның мән-жайына тереңірек үңілсек, алаяқтардың жұмыс тетігі өте күрделі және жоғары технологиялық деңгейде ұйымдастырылғанын байқауға болады. Қылмыскерлер жалған ИТ-құралдарды — виртуалды жеке желілерді, криптографиялық бағдарламаларды және арнайы жасалған фишингтік сайттарды — кеңінен пайдаланды. Олар өздерін заңды ұйымдардың қызметкерлері ретінде таныстырып, жәбірленушілерді банктік деректерін немесе бір реттік құпиясөздерді беруге мәжбүрледі. Топтың бір бөлігі техникалық инфрақұрылымды қолдаумен айналысса, екінші бөлігі тікелей жертвалармен байланыс орнатып, психологиялық қысым жасады. Осы еңбек бөлінісі топты сыртқы бақылаудан тиімді жасырып, ұзақ уақыт бойы жазасыз жұмыс істеуге мүмкіндік берді.Шымкент қалалық полиция департаментінің бастығы Серік Нұрмағамбетов бұл операцияның стратегиялық маңыздылығын атап өтті: «Біз бірнеше ай бойы жасырын тергеу жүргіздік. Топтың мүшелері өздерінің цифрлық іздерін өшіруге шебер болды, бірақ сайып келгенде технология мамандарымыздың кәсібилігі жоғары болып шықты. Бұл жеңіс тек Шымкент тұрғындары үшін ғана емес, бүкіл еліміздегі интернет-пайдаланушылар үшін де маңызды». Сондай-ақ тергеу тобының жетекшісі Алия Бекова: «Топ мүшелері өздерін банк менеджерлері, мемлекеттік орган қызметкерлері тіпті полиция өкілдері ретінде де таныстырды. Мұндай алдау схемаларының қаупі — олардың психологиялық жағынан өте сенімді көрінуінде» деп түсіндірді.Статистикалық мәліметтер бойынша Қазақстанда соңғы үш жылда киберқылмыстың саны 140 пайызға өсті. 2025 жылдың ресми деректеріне сәйкес елімізде тіркелген интернет-алаяқтықтың жалпы сомасы 12 миллиард теңгеден асты. Бұл ретте Шымкент қаласы мен Оңтүстік Қазақстан облысы ерекше мәселелі аймақ ретінде белгіленген, себебі аталған өңірде халық санының жылдам өсуі мен цифрлық сауаттылықтың салыстырмалы төмен деңгейі бір арада байқалады. Ұлттық киберқауіпсіздік орталығының сарапшылары топтың жалпы ауқымы мен шеткері аймақтарда жүргізілген операциялардың координациясы жаңа деңгейдегі ұйымдасқан қылмыстың куәсі екенін алға тартады.Тұтастай алғанда, бұл оқиға Қазақстандағы цифрлық трансформация кезеңінің өзіне тән қайшылықтарын айқын көрсетіп отыр. Бір жағынан, мемлекет интернет-банкинг, электрондық үкімет және онлайн-сауда сияқты цифрлық қызметтерді белсенді дамытуда. Екінші жағынан, бұл сервистерді пайдаланатын азаматтардың барлығы бірдей кибергигиена ережелерін сақтай бермейді. «Цифрлық сауаттылық — бүгінгі күннің ең маңызды дағдысы. Тек технологияны пайдалана білу жеткіліксіз — оның қауіптерін де түсіну керек» деп атап өтті Nazarbayev University ақпараттық қауіпсіздік кафедрасының профессоры Дәурен Сейтқали.Ұсталған топ мүшелеріне қатысты іс Шымкент қалалық сотына берілуге дайындалуда. Қылмыстық кодекстің 190-бабы (алаяқтық) және 205-бабы (компьютерлік ақпаратқа заңсыз қол жеткізу) бойынша жауапкершілік 10 жылға дейінгі бас бостандығынан айыруды қарастырады. Бұған қоса, тергеу жүргізуші органдар топтың қаржылық активтерін тәркілеуді де сот шешімі арқылы талап ету ниетін білдіруде. Жәбірленушілердің тізімі жасалуда, және олардың талаптарын қорғайтын арнайы заңгерлік топ тартылған.Қазақстан қоғамы бұл жаңалыққа оң пікірмен жауап берді. Шымкент тұрғындарының әлеуметтік желілердегі реакциясы жаппай қолдауды білдіреді. Көпшілігі ұзақ уақыт бойы осы топтың іс-әрекеттерінен зардап шеккенін, бірақ дәлел жинауда қиыншылық туындағанын жазды. Азаматтық қоғам өкілдері, атап айтқанда «Digital Rights Kazakhstan» ұйымы, бұл операцияны маңызды жетістік деп бағалай отырып, ұстамдылық шақыруда: «Жеке жағдайлар шешілді, бірақ жүйелік мәселе — алаяқтардың жаңа нысандарға бейімделуі — өз актуалдылығын жоғалтқан жоқ». Ұйым алдағы уақытта профилактикалық жұмыстар мен халық арасындағы ақпараттандыру науқандарын күшейтуді талап етіп отыр.Тарихи тұрғыдан қарасақ, Қазақстандағы ұйымдасқан киберқылмыспен күрестің алғашқы ауқымды операциялары 2019–2020 жылдары жүргізілді. Сол кезеңде негізінен онлайн-сауда алаяқтықтары мен SIM-карта арқылы жүргізілетін схемалар үстемдік етті. Бүгінгі жағдай одан едәуір күрделі: заманауи топтар жасанды интеллект элементтерін, deepfake технологиясын және блокчейн жүйесін пайдалана бастады. Бұл тенденция Шымкент операциясының маңыздылығын арттыра түседі, өйткені ол күрделі технологиялық инфрақұрылыммен жұмыс жасайтын топты толықтай жоюдың мүмкін екенін дәлелдейді.Алдағы уақытта Ішкі істер министрлігі аймақтық киберполиция бөлімдерін нығайту мақсатында 2026–2028 жылдарға арналған кешенді бағдарлама іске қосатынын хабарлады. Шымкент операциясы осы бағдарламаның алғашқы ірі практикалық сынағы болды деуге толық негіз бар. Мамандар алдағы жылдары интернет-қылмыспен күресте Қазақстанның халықаралық тәжірибені, соның ішінде Еуропол мен Интерпол деректер базасын тиімдірек пайдаланатынын болжауда. Шымкент жеңісі — бұл тек бір топтың соңы ғана емес, жаңа дәуірдегі цифрлық қауіпсіздіктің бастауы.

Қазақстанның оңтүстік өңірінде технологиялық оқиға болды — 22 маусым 2026 жылы Шымкент қаласында Red Bull Basement студенттік инкубаторының ұлттық финалы өтті. Бұл жай ғана жарыс емес, жас қазақстандық инноваторлар үшін нақты мүмкіндік есігі ашылды: жеңімпаздар Кремний алқабына, әлемдік финалға жолдама алды. Жыл сайын өткізілетін бұл бәсеке бүкіл әлем студенттерін бір платформаға жинап, олардың идеяларын нақты жобаға айналдыруға мүмкіндік береді.Red Bull Basement — бұл жаһандық деңгейдегі бастама. Бағдарлама 2016 жылдан бері жұмыс істейді және бүгінде елуден астам елде ұлттық финалдар өткізіледі. Қатысушылар техникалық шешімдер ұсынып, менторлар мен сарапшылардан бағалау алады, содан соң үздіктер халықаралық сахнаға шығады. Қазақстан осы жылдары бағдарламаға белсенді қатысып, жас мамандарының потенциалын дүниеге таныстырып келеді. Биылғы финал Шымкентте өткізілуі кездейсоқтық емес: қала соңғы жылдары ІТ-инфрақұрылымын жедел дамытып, технологиялық хаб ретінде танылуға ұмтылуда.Финалда ерекше назар аударған бағыттардың бірі — Decentrathon технологиялық қауымдастығымен бірлесіп ұсынылған тапсырмалар. InDrive компаниясымен серіктестікте қатысушыларға нақты екі міндет қойылды: агросекторда жасанды интеллектті пайдалану және нормативтік-құқықтық актілерді талдау жүйесін жасау. Бұл міндеттер заманауи мемлекет үшін өзекті болып табылады, себебі заңнаманың күрделілігі мен ауылшаруашылығын мемлекеттік қолдау мәселелері Қазақстанда ұзақ жылдар бойы шешімін толық таппаған. Жасанды интеллект құралдары арқылы бұл процестерді жүйелеп, мөлдір және болжамды ету — оңай міндет емес, бірақ дәл осы бағытта технологиялар нақты өзгеріс ала алады.Заңнаманы талдауға арналған жоба ерекше қызығушылық туғызды. Қазіргі таңда Қазақстанда мыңдаған нормативтік актілер жинақталған, олардың арасында қайшылықтар, қайталанатын нормалар мен ескірген ережелер жеткілікті. Бизнес пен азаматтар осы күрделі заңнамалық лабиринтте бағыт табуға қиналады. ЖИ негізіндегі жүйе мұндай қарама-қайшылықтарды автоматты түрде анықтап, реттеудің мөлдірлігін арттыра алады. "Бізге бүгін керегі — заңдарды оқитын адам емес, заңдарды түсіндіретін технология," — деді финал кезінде ІТ-сарапшылардың бірі. Бұл пікір залда үлкен қолдауға ие болды.Екінші маңызды бағыт — ауылшаруашылық өндірушілерді субсидиялауға арналған автоматты ЖИ-скоринг жүйесін жасау. Қазір Қазақстанда мемлекеттік субсидияларды бөлу процесі бюрократиялық кедергілермен және субъективтілікпен ұштасып жатады. Фермерлер мен шаруа қожалықтары өздерінің нақты не алуға құқылы екенін білмей, ұзақ кезектер мен күрделі процедуралардан өте алмай жатады. Автоматтандырылған скоринг жүйесі ашық алгоритм негізінде өнімділіктен бастап, қаржылық жай-күйге дейінгі параметрлерді ескере отырып, шешім шығара алады. Мамандардың есебі бойынша, мұндай жүйе субсидиялардың дұрыс мақсатты аудиторияға жетуін 30–40 пайызға арттырып, жемқорлық тәуекелдерін едәуір төмендете алады.Жарыс қатысушыларының пікірлері жоғары рухты бейнеледі. Алматыдан келген студент Айдана Сейтқалиева: "Бұрын стартап идеяларымыз тек қағазда қалатын. Ал мұнда олар тірі жоба болып өседі. Менторлар, нақты тапсырмалар, реалды контекст — бәрі бар," — деді ол. Шымкент политехникалық университетінің оқытушысы Берік Ізтілеу өз кезегінде атап өтті: "Студенттер енді жаһандық масштабта ойлауды үйренуде. Бұл жылдар өткенде елдің технологиялық бәсекеге қабілеттілігіне тікелей ықпал ететін маңызды өзгеріс." Финалдың Шымкентте өтуі жергілікті ІТ-қауымдастық үшін де рухтандырушы болды — өңір жастарының бұл сахнада өзін сынауға мүмкіндігі туды.Қазақстанда ЖИ саласы соңғы екі-үш жылда қарқынды дамып келеді. 2024 жылы елде жасанды интеллектті дамытуға арналған ұлттық стратегия қабылданды. Мемлекет 2029 жылға дейін ЖИ-ны мемлекеттік секторда кеңінен енгізуді жоспарлауда. Осы фонда Red Bull Basement сынды бастамалар мемлекеттік бағдарламалармен үйлесімді жұмыс жасайды, себебі олар нақты саланың мәселелерін шешуге дайын командаларды тәрбиелейді. Шымкент финалы осы жолда маңызды кезең болды.Жеңімпаздар Кремний алқабына аттанып, ең жақсы жаһандық стартаптармен бір сахнаға шығады. Бұл — жай ғана марапат емес, жас қазақстандық инноваторлардың халықаралық технологиялық экожүйеге толыққанды кіруінің алғашқы қадамы. Болашақта олардың кейбіреулері елге оралып, заңнаманы, ауыл шаруашылығын немесе мемлекеттік басқаруды жаңа деңгейге көтеретін компаниялар құруы әбден мүмкін. Шымкент финалы осыны аңғартты: Қазақстанның технологиялық болашағы мол, ал жастары оны іске асыруға дайын.

22 маусым 2026 жылы Түркістан облысы мен Шымкент маңында Қазақстан тарихындағы ең ауқымды атмосфералық мониторинг жобасы ресми түрде жұмысын бастады. «Қазгидромет» агенттігі іске қосқан бұл жоба аясында 39 цифрлық метеостанция арқылы жиналған бес жылдық деректер негізінде жасанды жауын-шашынды арттыру технологиясы қолданылмақ. Су қоймаларын толтыру мен ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз ету мақсатын көздейтін бұл бастама аймақтың болашақ дамуы үшін стратегиялық маңызға ие.Оңтүстік Қазақстан — елдің ең тығыз қоныстанған өңірлерінің бірі. Жалпы халқы үш миллионнан асатын Түркістан облысы мен Шымкент қаласының су мәселесі жыл санап шиеленісіп келеді. Сырдарияның ағыны соңғы он жылда орта есеппен 18 пайызға азайған, ал өңірдегі негізгі су қоймалары өздерінің жобалық қуатынан тек 40–55 пайыз деңгейде толып тұр. Климаттың өзгеруіне байланысты жауын-шашынның мөлшері азайып, булану қарқыны артқан жағдайда дәстүрлі суландыру жүйелері жетіспейтін болды. Дәл осы себеп Қазгидрометті жаңа технологиялық шешімдерді іздестіруге итермеледі.Жобаның техникалық негізін құрайтын 39 цифрлық метеостанция 2021 жылдан бері жұмыс істейді. Бұл стансалар температура, ылғалдылық, атмосфералық қысым, жел бағыты мен жылдамдығы, сонымен қатар бұлттың пайда болу жағдайлары туралы деректерді тәулік бойы жинастырады. Жиналған бес жылдық мәліметтер жасанды интеллект алгоритмдері арқылы талданып, ең тиімді бұлтты «өңдеу» кезеңдері анықталады. Нәтижесінде арнайы реагенттер — күміс йодид кристалдары мен сұйытылған азот — тікелей қалыптасқан бұлт массаларына нүктелік түрде енгізіледі. Бұл технология судың конденсация процесін жылдамдатып, жаңбыр тамшыларының пайда болуын күшейтеді.«Қазгидромет» Оңтүстік өңіраралық орталығының директоры Нұрғали Бекқалиев осы жобаның ерекшелігін атап өтті: «Бізге дейін де жауын-шашынды арттыру тәжірибесі жасалды, бірақ ол негізінен интуитивті сипатта болды. Қазір біз нақты деректерге сүйенеміз. 39 станцияның берген ақпараты бұлттың қандай биіктікте, қандай су тамшылары концентрациясымен қалыптасатынын нақты анықтауға мүмкіндік береді. Бұл реагентті дәл уақытында, дәл жерге енгізуді қамтамасыз етеді». Сарапшының пікірінше, жаңа жүйе жауын-шашын мөлшерін мақсатты аймақтарда 15-25 пайызға дейін арттыра алады.Мемлекеттік деңгейде де бұл бастамаға қолдау күшті. Экология және табиғи ресурстар министрлігі жобаны 2025 жылы бекітілген «Су Қазақстаны — 2030» бағдарламасының ажырамас бөлігі ретінде қарастырады. Ауыл шаруашылығы министрлігінің деректері бойынша, Түркістан облысында 2024 жылы қуаңшылық салдарынан 120 мың гектар егіс жерінде өнім шығымы 30 пайызға төмендеді. Осы шығынның алдын алу жасанды жауын-шашын бағдарламасының басты мақсаттарының бірі болып табылады. Сондай-ақ аймақтағы Шардара, Бөген және Ордабасы су қоймаларының деңгейін тұрақтандыру да жобаның күн тәртібінде.Бұл технология Қазақстан үшін жаңа болғанымен, дүние жүзінде оның тарихы онжылдықтарға саяды. Қытай 1950-жылдардан бастап бұлт «себу» тәсілін қолданып келеді және бүгінде бұл тәжірибе аймақтардың 60 пайызын қамтиды. АҚШ-та Колорадо мен Юта штаттары осы технологияның көмегімен жыл сайын су қоймаларын қосымша 400 миллион текше метр сумен толықтырады. ОАЭ болса «Ұлттық жауын-шашын арттыру бағдарламасы» аясында дрон технологиясын бұлтты «шартылдату» үшін табысты пайдаланады. Қазақстанның бұл тәжірибелерден алған сабақтары мен бейімдеген шешімдері жергілікті климаттық жағдайларға сәйкес келетіні маңызды.Алайда жобаға деген қоғамдық пікір біртекті емес. Шымкент тұрғындарының бір бөлігі атмосфераға реагенттер енгізудің адам денсаулығына ықпалы туралы алаңдаушылық білдіруде. Экологтар мен азаматтық белсенділер күміс йодидінің топырақ пен суға жиналу мәселесін көтерді. «Қазгидромет» мамандары бұл мәселені ашық түрде талқылауға дайын екендіктерін мәлімдеп, реагенттің жерге түсетін мөлшері 1 шаршы километрге шамамен 10 грамм деңгейінде болатынын, бұл ДДҰ стандарттарынан мыңдаған есе аз екенін дәлелдеді. Шымкент экология басқармасы осы деректерді тәуелсіз тексеруді бастады.Жобаның болашағы перспективалы. Оны жүргізушілер 2026-2027 жылдарда алынған нәтижелерге сүйене отырып, бағдарламаны Алматы облысы мен Жетісу өңіріне кеңейтуді жоспарлайды. Бастапқы болжамдар бойынша, жылына 200-250 миллион текше метр қосымша су алу мүмкіндігі бар. Бұл Шардара су қоймасын тұрақты толықтыруға жеткілікті. Климат өзгерісіне бейімделу жолындағы бұл қадам Қазақстанның «Жасыл экономика» стратегиясымен де үйлесімді. Ғалымдар, инженерлер мен жергілікті халық бірлескен күш-жігермен осы бірегей тәжірибені нәтижелі аяқтауды мақсат тұтады. Алда — жасанды жауынды табиғи дамудың серігіне айналдырудың жолы.

Қазақстанның оңтүстік өңірінде цифрлық технологиялардың бизнес ортасына енуі жаңа қарқын алып отыр. 22 маусым 2026 жыл күні жарияланған ақпараттық технологиялар нарығының жаңа талдамалық есептері бойынша Шымкент қаласының шағын және орта бизнесі бұлтты шешімдерді белсенді түрде қабылдай бастаған. Алайда аналитиктер маңызды технологиялық олқылықты да анықтады: жергілікті сауда және қызмет көрсету кәсіпорындарының 57 пайыздан астамы әлі күнге дейін CRM жүйелерін пайдаланбайды, бұл болса өз кезегінде клиенттік базаның жоғалуына тікелей алып келеді.CRM, яғни тұтынушылармен қарым-қатынасты басқару жүйесі — қазіргі заманғы бизнестің іргетасы болып табылады. Бұл технология кәсіпорынға барлық клиенттермен байланысты деректерді бірыңғай дерекқорда жинақтауға, сатып алу тарихын талдауға, тұтынушылардың мінез-құлқын болжауға және мақсатты маркетингтік науқандар жүргізуге мүмкіндік береді. Дамыған елдердің тәжірибесіне сүйенсек, CRM жүйесін енгізген компаниялардың сатылымы орта есеппен 29 пайызға өсіп, клиенттерді ұстап қалу көрсеткіші 27 пайызға жақсарады. Бұл сандар шымкенттік кәсіпкерлер үшін ерекше маңызды.Шымкент — Қазақстанның республикалық маңызы бар үш қаласының бірі. Халқы 1,2 миллионнан асқан бұл мегаполис елдің оңтүстігіндегі сауда-экономикалық хаб ретінде танылады. Соңғы жылдары қалада шағын және орта бизнес субъектілерінің саны айтарлықтай өсті: 2024 жылмен салыстырғанда тіркелген кәсіпкерлер саны 18 пайызға артқан. Бізнес ортасының жандануы жергілікті нарықта бәсекелестікті де күшейтті, ал мұндай жағдайда клиенттерді тарту мен ұстап қалу бұрынғыдан да маңызды мәселеге айналды. Дәл осы тұста CRM жүйелерінің жоқтығы кәсіпкерлер үшін стратегиялық қауіп болып табылады.Зерттеу нәтижелерін талдаған сарапшылар жағдайдың себептеріне жан-жақты тоқталды. Шымкенттің IT-кеңесші компаниясының басшысы Асқар Мамытбеков бұл мәселені нақты атап өтті: «Бізде кәсіпкерлердің технологияларға деген қызығушылығы артқан, бірақ CRM дегенде олар кейде шегіністі. Себебі көпшілігі мұны күрделі және қымбат деп санайды. Шын мәнінде, бүгінде шағын бизнеске арналған бюджеттік шешімдер де бар, ай сайынғы абоненттік төлем айтарлықтай төмен». Мамытбековтің пікірінше, психологиялық кедергілер технологиялық кедергілерден де маңызды рөл атқарады. Сондай-ақ кейбір кәсіпкерлер CRM жүйесінің нақты пайдасын түсінбейді, оны жай ғана «тізім жүргізу» деп қателесіп санайды.Жергілікті сауда палатасының деректері бойынша, Шымкентте тамақтану, сұлулық индустриясы, қонақжайлылық және бөлшек сауда секторларында жұмыс істейтін кәсіпорындар CRM жүйесін ең аз пайдаланатын топқа жатады. Мысалы, сұлулық салондарының 71 пайызы клиенттермен қарым-қатынасты қолмен немесе жай мессенджерлер арқылы жүргізеді. Бұл тәсіл алғашқы кезеңде тиімді болып көрінгенімен, бизнес өсе бастаған сайын ақпарат шашыраңқы болып, клиенттердің бір бөлігі еленбей қалады. Нәтижесінде адал тұтынушылар бәсекелес кәсіпорындарға кетіп жатыр. Статистика бойынша, дұрыс жүргізілмеген клиенттік базаның шығындары жыл сайынғы айналымның орта есеппен 15-20 пайызына тең болады.Облыстық кәсіпкерлікті дамыту орталығының директоры Ғалия Сейітова бұл мәселені мемлекеттік тұрғыдан да маңызды деп санайды: «Біз цифрлық экономика жолына бел буғанбыз. Шымкент бизнесінің технологиялық артта қалуы тек жеке кәсіпкерлердің ғана емес, бүкіл өңір экономикасының мәселесі. Сондықтан CRM жүйелерін енгізуге арналған мемлекеттік субсидиялар мен оқыту бағдарламаларын ұлғайту туралы ұсыныстарды дайындадық». Сейітованың айтуынша, ұсыныс жоқарғы органдарға жіберілді, ал 2027 жылдың бірінші тоқсанынан бастап арнайы гранттық бағдарлама іске қосылуы мүмкін.Халықаралық тәжірибеге назар аудара кетсек, Ресейдің Краснодар өлкесінде 2021 жылы ұқсас мәселе туындаған кезде, жергілікті билік пен IT-компаниялар бірлесе отырып, шағын бизнеске арналған жеңілдетілген CRM пакеттерін ұсынды. Соның нәтижесінде екі жыл ішінде CRM пайдаланушылардың үлесі 34 пайыздан 68 пайызға дейін өсті. Грузия мен Беларусьте де ұқсас цифрлық трансформация бағдарламалары жемісін бергенін айта кеткен жөн. Қазақстан үшін, атап айтқанда Шымкент сияқты ірі аймақтық орталықтар үшін бұл тәжірибе үлгі бола алады.Болашақта CRM жүйелерін кеңінен енгізу Шымкент бизнесіне бірнеше бағытта айтарлықтай пайда әкеле алады. Біріншіден, кәсіпорындар клиенттерін жоғалтпай, ұзақ мерзімді қарым-қатынас орнатады. Екіншіден, деректерге негізделген шешімдер қабылдау нарықтағы бәсекеге қабілеттілікті арттырады. Үшіншіден, жалпы өңірдің цифрлық индексі жоғарылап, инвесторлар үшін Шымкент тартымдырақ болады. Шымкент қаласы әкімдігінің ресми өкілі Болат Дүйсенов биылғы жылдың соңына дейін жергілікті бизнес үшін тегін цифрлық сауаттылық курстарын ұйымдастыратындарын мәлімдеді. Барлық деректер мен сараптамалар бір ауыздан айтады: Шымкент бизнесінің цифрлық болашағы — CRM жүйелерін белсенді игеруде. Уақыт — ең қымбат ресурс, ал технологиядан кейін қалу бизнестің баяу тозуына алып келеді.

Қазақстандағы цифрлық алаяқтық пен интернет-қаулардың саны жыл сайын өсіп келеді. 22 маусым 2026 жыл күні Шымкент қаласының IT-хабы мен құқық қорғау органдарының бірлескен жобасы ресми іске қосылды — «Киберқалқан Қазақстан» бастамасы аясында тұрғындарға арналған практикалық оқыту тренингтерінің алғашқы сериясы өз жұмысын бастады. Бұл оқыту іс-шараларының негізгі мақсаты — қарапайым азаматтарды, әсіресе зейнеткерлер мен әлеуметтік жағынан осал топтарды, цифрлық алаяқтықтан, жалған қаржылық пирамидалардан және интернеттегі алдаудың күрделі схемаларынан қорғаудың нақты дағдыларымен қаруландыру болып табылады.Бастамалардың тарихына үңілсек, «Киберқалқан Қазақстан» жобасы бірнеше жыл бұрын республикалық деңгейде тұжырымдамалық негіздерін қалаған ірі мемлекеттік бағдарламалардың бірі ретінде аталып өтілгені белгілі. Алайда осы уақытқа дейін тренинг форматында тікелей халықпен жұмыс жүргізу мүмкіндігі жекелеген пилоттық аудандармен ғана шектеліп келді. Шымкент IT-хабының жергілікті бастамасы бұл олқылықты толтыруға тырысып, облыс орталығы болып табылатын Шымкент қаласынан бастап, практикалық білім беруді кең ауқымда жолға қоюды алға мақсат қойды. Хаб мамандары мен полиция департаментінің киберқылмыс бөлімінің тергеушілері бірге жұмыс істей отырып, оқыту бағдарламасын жасақтады.Неліктен бұл бастама қазір өзекті? Соңғы үш жылда Қазақстанда финтех-алаяқтыққа байланысты тіркелген шағымдардың саны екі есеге артты. Ұлттық банктің деректері бойынша, жалғыз 2025 жылы ғана азаматтардың жалған инвестициялық платформалар мен пирамидалық схемалар арқылы жоғалтқан қаражатының жалпы сомасы 47 миллиард теңгеден асып кетті. Бұл деректер Оңтүстік Қазақстан облысын да айналып өткен жоқ: аймақта цифрлық алаяқтыққа шалдыққан азаматтардың 38 пайызы 55 жастан асқан адамдар болып табылады. Дәл осы себеп зейнеткерлер мен зейнетке шығу жасына жеткен тұлғаларды тренинг бағдарламасының басым мақсатты тобына айналдырды.Оқыту тренингі үш модульден тұрады. Бірінші модульде қатысушылар телефон арқылы жасалатын банктік алаяқтықтың, жалған банк қызметкерлері мен «ұтыс» хабарламаларының схемаларын практикалық тапсырмалар арқылы танып үйренеді. Екінші модульде интернеттегі жалған инвестициялық сайттар мен криптовалюталық алаяқтық тетіктері талданады — мұнда нақты деректер мен өміршең мысалдар пайдаланылады. Үшінші модуль жалған қаржылық пирамидаларды анықтауға арналған: қатысушыларға «қызыл жалауларды» — яғни алаяқтыққа тән белгілерді — тануға арналған арнайы дидактикалық материалдар таратылады. Тренерлердің айтуынша, тәжірибелік жаттығулар теориялық білімнен де тиімдірек нәтиже беруде.Оқыту іс-шарасының жетекші тренері, Шымкент IT-хабының киберқауіпсіздік жөніндегі маманы Дәурен Сейітов: «Біз алғашқы тренинг сессияларында бірден байқадық — адамдар мұндай схемалардың бар екенін жалпы ұғымда біледі, бірақ нақты жағдайда өздерін дұрыс ұстай алмайды. Бізде зейнеткер апалар бар болды, олар телефоннан «банк қызметкері» хабарласқанда не айтуды білмейді. Міне, осыны өзгерту үшін бізге практикалық жаттығулар өте маңызды» деп атап өтті. Оның сөзін Шымкент қала полиция департаментінің киберқылмыс бөлімінің бастығы Болат Әлімбеков та қуаттады: «Бізге жай ғана ақпарат беру жеткіліксіз. Адам нақты ситуацияны модельдеп, дабылды уақытында анықтай білуі керек. Бұл тренинг форматы — ең дұрыс тәсіл».Бастама туралы қауымдастықтың реакциясы да оптимизмге толы. Тренингке алғашқы апта ішінде 240-тан астам тұрғын тіркелді, бұл ұйымдастырушылардың бастапқы күтуін айтарлықтай еселеді. Шымкенттің Аль-Фараби ауданынан келген зейнеткер Зейнеп Мырзаханова өзінің алғашқы тренинг сессиясынан кейінгі ойын бөлісті: «Мен телефоннан менің шотыма «бөтен кіру болды» деп хабарласқанда не істеу керектігін білмей, дал болдым. Тренингтен кейін қадамдар анық болды. Ең бастысы — телефонды бірден қоюды үйрендім». Мұндай реакциялар тренинг бағдарламасының нысанға дәл тиіп жатқанының куәсі.Болашақ перспективалары тұрғысынан алғанда, Шымкент тәжірибесі республикалық деңгейде үлгі ретінде қарастырылу мүмкіндігіне ие. Жоба жетекшілері 2026 жылдың соңына дейін Оңтүстік Қазақстан облысының барлық ірі аудандарын қамту мақсатын қойды — жалпы 15 000-нан астам тұрғынды оқыту жоспарланып отыр. Оған қоса, зейнеткерлер үйлерімен және мүмкіндігі шектеулі азаматтарға арналған мекемелермен ынтымақтастық арқылы мобильді тренинг форматы да дайындалуда. Цифрлық сауаттылықты арттыру бүгінде тек техникалық мәселе емес — ол бүкіл қоғамның тұрақтылығы мен қауіпсіздігіне тікелей байланысты стратегиялық міндет. Шымкент IT-хабының бұл бастамасы сол міндетті шешудегі нақты қадам болып табылады. Мемлекет пен азаматтық қоғамның, технология мамандарының және құқық қорғау органдарының бірлесе жұмыс жасауы ғана цифрлық кеңістікті барлық қазақстандықтар үшін қауіпсіз ортаға айналдыра алады.

22 маусым 2026 жыл. Қазақстан жасанды интеллект саласында аса маңызды кезеңге қадам басты. Елде «Жасанды интеллект туралы» Заң қабылданып, Цифрлық кодекс күшіне енді, Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі, сондай-ақ Президент жанынан ЖИ дамыту кеңесі құрылды. Бұл шаралар елдің технологиялық болашаққа деген берік бетбұрысын айқын көрсетіп отыр. Дәл осы кезеңде Шымкент қаласы да жалпыұлттық цифрлық трансформация процесінде маңызды орынға ие бола бастады — AI-Sana бағдарламасы аясында қалада жаңа буын IT-мамандарын дайындаудың толыққанды экожүйесі қалыптасуда.Қазақстан соңғы бірнеше жыл ішінде жасанды интеллект саласындағы жаһандық бәсекеге батыл кірісіп, іргелі институционалдық өзгерістерге барды. Жасанды интеллект және цифрлық даму вице-министрі Динара Щеглова мәлімдегендей, бүгінде елдің 95 университетінде AI-пәндер енгізілген, 4 мыңнан астам білім беру бағдарламасы жаңартылған, ал профессорлық-оқытушылық құрамның жартысынан астамы ЖИ саласы бойынша біліктілігін арттыру курстарынан өтті. Бұл сандар өздігінен де ауқымды, алайда олар тек бастамаша қадам ғана. Университеттер енді тек AI-компетенцияларды оқытудан өткізіп, өзіндік қолданбалы шешімдер жасауға көше бастады. Осы бағыттағы ең маңызды жобалардың бірі — тікелей Мемлекет басшысының тапсырмасымен жүзеге асырылатын AI-Sana бағдарламасы.AI-Sana — бұл жай ғана оқу курсы емес, толыққанды AI-кадрларын даярлау және студенттік технологиялық кәсіпкерлікті дамыту экожүйесі. Бағдарламаның бірінші кезеңінде 673 мыңнан астам сертификат берілді: студенттер базалық AI-компетенцияларды игеріп, халықаралық жетекші білім беру платформаларына қол жеткізді. 2026 жылдың 15 сәуірінен бастап «Қазақстан халқына» қоры қолдауымен бағдарламаның екінші кезеңі іске қосылды. Бұл кезеңде 100 мыңнан астам студент AI-кәсіпкерлікті оқып үйренуде, ал SMILE платформасында студенттердің 3 300-ден астам AI-жобасы ұсынылып отыр. Ең белсенді бағыттар — ауыл шаруашылығы, білім беру, денсаулық сақтау және смарт-технологиялар. Бұл студенттік жобалар болашақ инновациялық экономиканың іргетасын қалауда.Шымкент қаласының өзіндік ерекшелігі бар: ол — елдің оңтүстігіндегі ең ірі мегаполис, бірнеше ірі мемлекеттік және жеке университеттердің орталығы. Қала жастары бұрын технологиялық стартаптар мен цифрлық кәсіпкерлік мүмкіндіктерінен алшақ тұратын. AI-Sana бағдарламасы осы олқылықты толтырып, Шымкент студенттері үшін де жаهандық деңгейдегі білім мен тәжірибеге жол ашты. Жергілікті университет оқытушыларының айтуынша, бағдарлама студенттердің технологияға деген қызығушылығын күрт арттырды, көпшілігі кәсіпкерлік жоба дайындауға белсене кірісті. «Бұрын дипломды алып, бір жерге жұмысқа орналасу арманы болса, қазір студенттер өз стартаптарын ашуды жоспарлайды» — деп атап өтті Шымкент университеттерінің бірінің оқытушысы.Қазақстанның жасанды интеллект саласындағы жетістіктері халықаралық деңгейде де кеңінен мойындала бастады. Ел OpenAI, NVIDIA, Google, Huawei, Coursera және басқа да халықаралық серіктестермен бірлескен жобаларды жүзеге асырып жатыр. Атап айтар болсақ, Қазақстан жоғары білім жүйесінің барлық деңгейінде ChatGPT Edu-ды енгізген дүниежүзіндегі алғашқы елдердің бірі болды. Оқытушылар мен университеттерге 165 мың лицензия берілді. Бұл — технологиялық алпауыттармен тең серіктестіктің айқын белгісі. Сарапшылар атап өткендей, мұндай ынтымақтастық еліміздің цифрлық экономика саласындағы бәсекеге қабілеттілігін арттырып қана қоймай, жас мамандарға халықаралық тәжірибеге тікелей қол жеткізуге мүмкіндік береді.Динара Щеглова өз сөзінде «Бүгінде Қазақстан университеттері AI-компетенцияларды оқытудан өз қолданбалы шешімдерін жасауға көшуде. Білім, медицина, энергетика, өнеркәсіптік қауіпсіздік, қаржы және цифрлық сервистер саласында жобалар іске асырылуда. Бұл отандық ғылым мен жоғары білім жүйесінің жоғары әлеуетін көрсетеді» — деп мәлімдеді. Вице-министрдің сөзі бос мақтаныш емес — бүгінде университеттік зертханалардан шыққан бірқатар стартаптар нарықта нақты коммерциялық нәтижелерге қол жеткізіп отыр. Шымкенттің жас технологтары да бұл үрдістен тыс қалмауда: смарт-ауылшаруашылық жобаларынан бастап медициналық диагностика жүйелеріне дейінгі инновациялар жергілікті студенттік командалардың жетістіктері болып табылады.Экспертте мен салалық сарапшылар бағдарламаның алдағы перспективасын оптимизммен бағалайды. Цифрлық трансформация бойынша тәуелсіз сарапшы Асқар Сейітов: «AI-Sana — бұл тек оқу бағдарламасы емес, ұлттық технологиялық егемендік стратегиясының бір бөлігі. Қазақстан жасанды интеллект экономикасының тек тұтынушысы емес, толыққанды қатысушысы болуға жол ашып отыр» — деп баға берді. Шынында да, 100 мыңнан астам студенттің AI-кәсіпкерлікті меңгеріп, нарыққа өз шешімдерімен шығуы ел экономикасына ұзақ мерзімді оң ықпал тигізері анық.Жасанды интеллектіні дамыту, ғылым мен білімді жетілдіру Қазақстан үшін ұзақ мерзімді мемлекеттік басымдық болып саналатыны туралы вице-министр арнайы атап өтті. AI-Sana бағдарламасы — бұл болашаққа жасалған ауқымды инвестиция. Шымкент пен өзге де өңірлерде қалыптасып жатқан AI-экожүйесі ел экономикасын сапалы жаңа деңгейге шығаратын буынды тәрбиелеп жатыр. Жас қазақстандықтар жаһандық технологиялық бәсекеге толықтай дайын болатын күн алыс емес — және бұл болашаққа деген берік сенімнің негізі бар.

Қазақстанда цифрлық инфрақұрылымның жедел дамуы жаңа қауіп-қатерлерді де ала келді. 21 маусым 2026 жылы «ҚазАвтоЖол» акционерлік қоғамы Шымкент және оңтүстік өңірлер тұрғындарына арналған шұғыл ескерту жариялады: алаяқтар «KazToll» жүйесі атынан жаппай жалған SMS-хабарлар жіберіп, азаматтардың жеке деректерін және банктік қолданбаларға кіру мүмкіндіктерін ұрлауға тырысуда. Бұл оқиға елімізде кибер қылмыстылықтың жаңа деңгейге шыққанын айғақтайды.«ҚазАвтоЖол» компаниясы ақылы жолдар желісін басқаратын мемлекеттік маңызды құрылым. KazToll жүйесі арқылы Қазақстанның негізгі тас жолдарында төлем алынады. Оңтүстік өңірде, әсіресе Шымкент — Тараз — Алматы бағытындағы жолдарда жүктік және жеңіл автомобильдер санының артуына байланысты жүйе соңғы жылдары белсенді пайдаланылуда. Дәл осы белсенділік алаяқтарға пайдалы алаң жасап берді: миллиондаған жүргізушінің жүйемен байланысы барлығы белгілі, ал жалған «айыппұл туралы хабарлама» аңғалдарды тұзаққа түсіру үшін өте ыңғайлы сылтау болып табылады.Алаяқтардың схемасы айлакерлікпен жасақталған. Жәбірленушіге «Сізден KazToll жүйесі бойынша 4500 теңге айыппұл алынады, төлем жасамасаңыз, айып 3 есе артады» деген мазмұндағы SMS келеді. Хабарда сілтеме бар, ол сыртқы түрі бойынша ресми сайтқа ұқсайды, бірақ іс жүзінде алаяқтардың фишингтік бетіне апарады. Сілтемені басқан пайдаланушы жеке куәлік нөмірін, телефон нөмірін, банк картасының деректерін енгізуге шақырылады. Бұл деректер бірден қылмыскерлер қолына түседі де, олар банктік мобильдік қолданбаларға кіріп, шоттардан қаражат аударады. Кейбір жағдайларда жәбірленушінің атына несие де рәсімделген.Ақпараттық қауіпсіздік саласының сарапшысы Дәурен Сейтқалиев бұл схеманың ерекше қауіптілігіне назар аударды: «Бұл шабуылдың қиыны — хабарлама өте сенімді көрінеді. KazToll логотипі, ресми үлгідегі мәтін, нақты сома. Адам асығыс кезде, мысалы, жолда отырып хабарды оқыса, ойланбастан сілтемені басуы мүмкін. Алаяқтар психологиялық қысымды да пайдаланады — мерзім шектеулі, айып өседі деп қорқытады». Сарапшы мұндай схемалардың алдын алу үшін халықтың арасында цифрлық сауаттылықты арттыру шараларын жедел күшейту қажеттігін атап өтті.Статистика жағдайдың ауырлығын анық көрсетеді. Қазақстан Ұлттық банкінің 2025 жылғы есебіне сәйкес, елімізде телефон арқылы жасалған қаржылық алаяқтық жағдайлары бір жылда 34 пайызға өскен. Оңтүстік Қазақстан облысы мен Шымкент қаласы осы статистикада ерекше орын алады: аталған өңірлерден тіркелген шағымдар жалпы ауқымның 18 пайызын құрайды. Ішкі істер министрлігінің мәліметі бойынша, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында тек Шымкент бойынша фишингтік алаяқтықтан 2 300-ден астам азамат зардап шеккен, олардың жалпы шығыны 870 миллион теңгеден асқан.«Киберқалқан Қазақстан» бағдарламасы аясында мемлекет бұл мәселеге жүйелі түрде қарауда. Бағдарлама 2022 жылы іске қосылып, ұлттық кибер кеңістікті қорғауды, мемлекеттік сандық инфрақұрылымның тұрақтылығын қамтамасыз етуді және азаматтардың цифрлық сауаттылығын арттыруды мақсат етеді. Алайда «KazToll» атынан жіберілген жалған SMS-хабарлар жаппай таралуы бағдарламаның жеке сектормен және жұртшылықпен өзара әрекеттесу жолдарын жетілдіру қажеттігін тағы бір мәрте дәлелдеді. Цифрлық мемлекет қаншалықты дамыса, кибер алаяқтардың да мотивациясы соншалықты артатыны анық.«ҚазАвтоЖол» компаниясының баспасөз хатшысы Айгүл Нұрланова азаматтарға нақты ескерту жасады: «Компанияның ешбір хабарламасы сізден сілтеме арқылы жеке деректер немесе банк картасының нөмірін енгізуді талап етпейді. Ресми KazToll жүйесінде барлық есеп айырысу тек ресми сайт немесе мобильдік қолданба арқылы жүргізіледі. Күдікті SMS алсаңыз, оны дереу 1408 нөміріне жіберіңіз немесе 102-ге хабарласыңыз». Компания сонымен қатар ресми сайтта фишингтік хабарлардың үлгісін жариялап, салыстырып тексеру мүмкіндігін ашты.Қоғам арасындағы реакция алуан түрлі. Әлеуметтік желілерде бұл тақырып жылдам таралып, мыңдаған адам өз тәжірибесін бөлісті. Бір пайдаланушы: «Мен де осындай хабарлама алдым, бірақ алдымен KazToll қолданбасынан тексердім — ешқандай айыппұл жоқ екен», — деп жазды. Тағы бір оқиға: Шымкенттің тұрғыны Мариям Ахметова сілтемені басып, деректерін енгізіп үлгерген, нәтижесінде шотынан 150 000 теңге жоғалып кеткен. Ол полицияға шағым беріп, банкпен бірлесіп ақшасын қайтаруға тырысуда.Эксперттердің пікірінше, бұл мәселені шешудің бірнеше бағыты бар. Біріншіден, мобильдік операторлар күдікті сандық нөмірлерден жіберілетін жаппай SMS-хабарларды сүзгілеу жүйесін күшейтуі тиіс. Екіншіден, банктер клиенттерді хабарландыру және күдікті операцияларды тоқтату алгоритмдерін жетілдіруі керек. Үшіншіден, мектептер мен қоғамдық орталықтарда цифрлық гигиена бойынша тұрақты сабақтар ұйымдастыру маңызды. Кибер алаяқтар технологияға ілесіп отырады — мемлекет пен азаматтар да одан кем қалмауы тиіс.