Шымкент қаласындағы «Жүрек орталығы» елімізде бірінші болып импульстік-өрістік абляция технологиясын (Pulsed Field Ablation, PFA) ендірді. 9 шілде 2026 жыл күні тарқатылған ресми мәліметтерге сүйенсек, жаңа әдіс жүрек ырғағының күрделі бұзылыстарын емдеуде маңызды серпіліс жасады. Ең алдымен, бұл процедура ауыр асқынулар қаупін едәуір төмендете отырып, аритмиямен зардап шегетін пациенттердің өмір сапасын жоғары деңгейге шығарып отыр.Жүрек аритмиясы — бүгінгі күні әлемнің барлық елдерінде кең тараған жүрек-қан тамыры ауруларының бірі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректері бойынша, жыл сайын миллиондаған адам жүрек ырғағының бұзылуынан зардап шегеді, ал олардың едәуір бөлігі инсульт пен жүрек жеткіліксіздігі сияқты өмірге қауіп төндіретін асқынуларға тап болады. Қазақстанда бұл мәселе де аса өткір тұр: соңғы жылдары аритмиямен ауыратын науқастар саны тұрақты өсіп келеді, ал ірі қалалардан алшақ орналасқан өңірлерде жоғары технологиялық медициналық көмекке қолжетімділік мәселесі бұрынғыдан да маңызды болып отыр. Осы тұрғыдан алғанда, Шымкент «Жүрек орталығының» жетістігі тек бір ауруханаға тән оқиға емес — бұл бүкіл Қазақстан денсаулық сақтау жүйесі үшін стратегиялық маңызды қадам.Жаңа технология мен дәстүрлі радиожиілікті абляция арасындағы басты айырмашылық — әсер ету механизмінде. Радиожиілікті абляция кезінде патологиялық жасушаларды жою үшін жылулық энергия қолданылады, бұл кезде жүрекке жақын орналасқан өңеш, қан тамырлары мен жүйке жүйесі зақымдану қаупі туындайды. PFA технологиясы болса, тек патологиялық жасушаларды нысанаға алатын импульстік электр өрісін пайдаланады. Ғылыми тілде бұл процесс «электропорация» деп аталады — жасуша қабығы уақытша немесе тұрақты түрде бұзылады, бірақ іргелес тіндерге зиян тимейді. Осыған байланысты процедура айтарлықтай қауіпсіз болып саналады және науқастардың ауруханада болу мерзімі де қысқарады.Жаңа емдеу технологиясын бастан өткерген алғашқы науқастардың бірі — 48 жастағы Қалия Әшірбаева. Бірнеше жыл бойы ол жүрекшелер фибрилляциясынан азап шекті: жылдам жүрек соғысының жиі ұстамалары оның күнделікті өмірін мүлдем бұзды. Жағдайының нашарлауына байланысты дерлік ай сайын жедел жәрдем машинасымен ауруханаға жеткізілетін. «Алғашында жүрек аз-аздан ғана мазалайтын, бірақ уақыт өте ұстамалар жиілей берді. Дәрігерлер осы операцияны жасауды ұсынды. Мен порталар арқылы жолдама алдым. Барлық емдеу МӘМС шеңберінде тегін жүргізілді. Қазір өзімді айтарлықтай жақсы сезінемін. Дәрігерлерге жүректен алғыс айтамын», — деп бөлісті науқас Қалия Әшірбаева.«Шымкент жүрек орталығының» интервенциялық аритмология бөлімінің меңгерушісі Даурен Кенжебаевтің айтуынша, жүрекшелер фибрилляциясы — жүрек ырғағының бұзылуының ең жиі кездесетін түрлерінің бірі. «Бұл ауру инсульт қаупін бес есеге дейін арттырады. Сондықтан да заманауи жоғары технологиялық емдеу әдістерін уақтылы қолдану пациенттердің өмір сапасын жақсартып қана қоймай, ауыр асқынулардың алдын алуға мүмкіндік береді. PFA технологиясын енгізу — орталығымыз үшін де, тұтастай Қазақстан аритмология қызметі үшін де сапалы жаңа деңгейге шығудың белгісі», — деді Кенжебаев.Жаңа технологияны игеру мақсатында Шымкентте Қытайдың жетекші аритмологтары қатысқан шеберлік сабағы өтті. Қытайлық мамандар PFA технологиясын клиникалық практикада қолданудың практикалық тәжірибесімен бөлісіп, қазақстандық дәрігерлерге нақты жағдайларда кеңес берді. Мұндай халықаралық ынтымақтастық Қазақстан медицинасының әлемдік деңгейдегі дамуын нақты айғақтайды. Атап айтқанда, азиялық елдер арасындағы медициналық тәжірибе алмасу Орта Азия өңірінде жоғары технологиялық медициналық көмекті демократияландыру үшін барған сайын маңызды бола түсуде. Шымкент орталығының мамандары халықаралық шеберлік сабағынан кейін дербес операцияларды жоғары нәтижемен жүргізе бастады, бұл отандық кардиология мектебінің дамуын тағы бір рет дәлелдейді.Бүгінде «Шымкент жүрек орталығында» жыл сайын жүрек ырғағының бұзылуы бар пациенттерге 600–700-ден астам жоғары технологиялық операция жасалады. Орталықтың жұмыс ауқымы жылдан жылға кеңейіп, Оңтүстік Қазақстан өңірі мен көршілес облыстардың тұрғындарына сапалы кардиологиялық көмек беруде шешуші рөл атқарып отыр. Ең маңыздысы — барлық жоғары технологиялық медициналық көмек міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі шеңберінде тегін ұсынылады. Бұл мемлекеттің «Денсаулық» ұлттық жобасы аясындағы жалпы халықты сапалы медициналық қызметпен қамтамасыз ету стратегиясының нақты жүзеге асырылуы болып табылады.Сарапшылардың бағалауынша, PFA технологиясының Қазақстанда тарала бастауы — бұл елдің жедел дамып келе жатқан медициналық жүйесінің болашаққа бағытталған екенін айғақтайтын маңызды сигнал. Алдағы жылдары технологияны республикамыздың басқа ірі медициналық орталықтарында да енгізу жоспарланып отыр. Бұл қадам аритмиямен ауыратын мыңдаған қазақстандықтарға заманауи, тиімді және қауіпсіз ем алуға мүмкіндік береді. Денсаулық сақтау саласын жаңғырту тек технологиялық жарақтандырумен ғана шектелмей, отандық мамандарды жүйелі даярлау мен халықаралық ынтымақтастықты нығайтуды да қамтиды. Шымкенттегі жетістік осы тұтас стратегияның айқын дәлелі болып табылады.

9 шілде 2026 жылы Шымкент қаласының онкологиялық орталығы Қазақстан медицинасы тарихындағы елеулі оқиғаға куә болды. Мәскеуден арнайы шақырылған «Фомина» клиникалар желісінің бас хирургы Александр Жаугашев жергілікті мамандармен бірлесіп, асқазан, қуық, жатыр мойны, ішек және ұйқы безіне күрделі операциялар жүргізді. Халықаралық деңгейдегі бұл шаралар — Оңтүстік Қазақстанда онкологиялық хирургияны жаңа сатыға көтеруге бағытталған нақты қадам.Онкологиялық аурулардың тарамдалуы бүкіл дүниежүзінде, соның ішінде Қазақстанда да алаңдаушылық туғызып отырған маңызды мәселе болып табылады. Ел бойынша онкологиялық науқастардың саны жылдан жылға артып келеді, ал Шымкент — Қазақстанның ең ірі және халқы тығыз шоғырланған қалаларының бірі. Бұл жерде мыңдаған науқас жыл сайын диагноз алып, емдеуді бастайды. Бірақ дейін осындай күрделі операциялардың басым бөлігі шетелде немесе Алматы мен Астана сияқты ірі қалаларда ғана жүргізілетін. Шымкент тұрғындары кейде астанаға баруға қаржылай немесе физикалық мүмкіндіктері жетпейтін. Міне, осы олқылықты жою мақсатында ұйымдастырылған халықаралық шеберлік сабағы — аймақ үшін нақты жетістік болып табылады.Лапароскопиялық хирургия — дәстүрлі ашық операциялардан түбегейлі айырмашылығы бар заманауи тәсіл. Науқастың денесіне үлкен тілік жасаудың орнына бірнеше шағын тесіктер арқылы арнайы аспаптар мен миниатюрлы камера енгізіледі. Хирург монитор экранынан бақылай отырып, барлық манипуляцияларды сыртқы жарақатсыз орындайды. Бұл тәсіл науқасқа аса зор артықшылықтар береді: ауырсыну азаяды, қалпына келу мерзімі едәуір қысқарады, инфекция және асқыну қаупі төмендейді. Александр Жаугашевтің айтуынша, лапароскопияның басты ұтымы — операциядан кейін науқас химиотерапия сияқты емдеудің келесі кезеңіне анағұрлым тезірек кіріседі. «Екі күн ішінде біз асқазан, қуық, жатыр мойны, ішек және ұйқы безіне күрделі операциялар жүргізіп жатырмыз. Лапароскопияның артықшылығы — науқастар тезірек қалпына келеді, азырақ ауырады және емдеудің келесі кезеңіне, соның ішінде химиотерапияға ертерек кіріседі», — деп атап өтті хирург.Шымкент қалалық онкологиялық орталығының онкохирургы Аккали Маймақов жаңа технологияларды жергілікті шындықпен байланыстырып, нақты суреттеме берді. «Бұрын мұндай жоғары технологиялық операциялар негізінен шетелде жасалды. Бүгін олар біздің орталықта да қолжетімді. Лапароскопиялық әдістің басты артықшылығы — науқастың тез қалпына келуі. Көп жағдайда операциядан кейінгі екінші күні адам өздігінен жүре алады, су іше алады және тамақ қабылдай алады», — деді ол. Бұл слова — тек статистика емес, нақты науқастардың өміріне тікелей әсер ететін жаңалықтар.Шеберлік сабағының тағы бір ерекше сипаты — оның онлайн форматта трансляциялануы. Заманауи операциялық залдардан тікелей эфирде жүргізілген операцияларды Қазақстанның әртүрлі аймақтарынан хирургтар қадағалады. Бұл тәсіл — дәстүрлі оқыту шекарасын мүлде бұзатын инновация. Алдыңғы қатарлы мамандардың жұмыс тәсілін тікелей байқап, сұрақ қоя отырып үйрену мүмкіндігі — онкологиялық хирургияны дамытуда шешуші рөл атқарады. Ортақ білімді осылайша бөлісу — медицинадағы демократизацияның нақты мысалы.Орталықтың емдеу жөніндегі директор орынбасары Данияр Мамаджарұлы болашаққа деген ауқымды жоспарларды жарияласа да, қол жеткізілген нәтижені мақтанышпен атап өтті. «Болашақта осындай шеберлік сабақтары тек хирургия бойынша емес, химиотерапия, гематология және онкологияның басқа бағыттары бойынша да өткізіледі. Барлық операциялар тәжірибелі мамандардың бақылауымен жүреді. Бүгінгі күні операциядан кейінгі асқынулар тіркелген жоқ», — деп хабарлады ол. Бұл сөздер — ұйымдастырушылардың жоғары деңгейдегі жауапкершілігі мен кәсібилігін айғақтайды.Халықаралық шеберлік сабағы аясында шетелдік маман алты күрделі операция жүргізді. Дәрігерлердің мәліметінше, қазіргі кезде онкологиялық операциялардың 80-90 пайызын лапароскопиялық жолмен орындауға болады. Бұл пропорция — жаңа технологиялардың ауқымды мүмкіндіктерін ашып көрсетеді. Науқастар операциядан кейін тез аяғына тұрып, кемел емдеу жолына түсе алады деген сенім — олардың психологиялық күйіне де оң ықпал етеді.Шымкенттегі осы бастама — бүкіл Қазақстан медицинасы үшін үлгі болуы тиіс модель. Аймақтарда жоғары технологиялық медициналық қызметтерді дамыту — астана мен ірі қалаларда шоғырланған мүмкіндіктерді бүкіл ел бойынша тарату дегенді білдіреді. Бұл тек емдеудің сапасын арттыру ғана емес, сонымен қатар халыққа тең қолжетімділікті қамтамасыз ету мәселесі. Болашақта химиотерапия, гематология және онкологияның басқа бағыттары бойынша да осындай шаралар жалғасатын болса, Шымкент — онкологиялық көмек көрсетудің аймақтық орталығына айнала алады. Ал мұндай халықаралық ынтымақтастық — тек медицинаның емес, жалпы ел дамуының белгісі болып саналады. Науқастардың жақсы болашаққа деген үміті мен дәрігерлердің кәсіби өсуі — осы бастаманың ең маңызды жемісі.

Қазақстан Республикасының Сауда және интеграция министрі Арман Шаккалиев 7 шілде 2026 жыл күні Шымкентке жұмыс сапармен келді. Бұл сапардың мақсаты — елдің оңтүстік астанасындағы сауда инфрақұрылымының дамуымен, жаңғыртылған нарықтардың жұмысымен және өңдеу өнеркәсібінің жай-күйімен тікелей таныспен болды. Министрдің Шымкентке келуі кездейсоқ емес: соңғы жылдары қала сауда айналымы жағынан елеулі серпін жасап, республиканың ірі сауда орталықтарының біріне айналып келеді.Шымкент — Орталық Азияның қиылысында орналасқан стратегиялық маңызды қала. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл өңір ежелгі Жібек жолының бойындағы ірі сауда тораптарының бірі болған. Бүгінде қала сол дәстүрді жалғастырып, заманауи сауда инфрақұрылымын қалыптастыруда. Шымкенттің үш миллионнан астам тұрғыны бар, ол Қазақстандағы халқы ең көп үш қаланың бірі болып табылады, сондықтан ішкі сауданың дамуы мұнда ерекше өзектілікке ие.Министр сапарының алғашқы нысаны — Alsera KZ жылыжай кешені болды. Бұл кешен жылына 155 мың тоннаға дейін қызанақ өндіреді, бұл — отандық ауыл шаруашылығы саласындағы ірі жетістіктердің бірі. Кешенде жергілікті кәсіпкерлермен өткізілген кездесу барысында импорттық өніммен бәсекелесу мәселелері, отандық өндірушілерді қолдау жолдары және экспорт мүмкіндіктерін кеңейту мәселелері талқыланды. «Бізге ең алдымен өз азаматтарымызды сапалы, қолжетімді бағалы отандық өнімдермен қамтамасыз ету керек, — деді министр. — Ал кейін ғана экспортты дамыту туралы ойлануымыз тиіс. Бірақ Alsera сияқты кешендер бізге екі мәселені де бір мезгілде шешуге мүмкіндік береді». Жылыжай кешенінің жұмысы импорттың 18 пайызын алмастыруға мүмкіндік берген деп хабарлады салалық сарапшылар.Одан кейін Арман Шаккалиев жаңғыртылған «Алаш» және «Айна» нарықтарына барды. Аталған нарықтар соңғы екі жылда күрделі жөндеуден өтіп, заманауи санитарлық-гигиеналық талаптарға жауап беретін инфрақұрылымға ие болды. Министр сауда-саттық жағдайын, бағаларды бақылау тетіктерін және тұтынушылардың қорғалуын жан-жақты бағалады. «Нарықтар — бұл тек сауда алаңдары ғана емес, бұл жергілікті экономиканың тіршілік ету жүйесі, — деді ол. — Мұнда шағын бизнес тыныс алады, тұтынушылар бағаны бақылайды, ал мемлекет сол тізбекте реттеуші рөл атқаруы тиіс». Министрдің атап өтуінше, артық делдалдардың болмауы — тауар бағасын тұрақтандырудың ең тиімді жолы. Бүгінгі таңда 130-дан астам заңсыз делдал анықталып, олардың қызметіне қатысты тиісті шаралар қолданылуда.«Аймар құс» құс фабрикасы да министр бағдарламасының маңызды бөлігі болды. Бұл фабрика тәулігіне шамамен 280 мың жұмыртқа өндіреді. Заманауи өндірісті ұйымдастыруға шамамен 6 миллиард теңге инвестиция салынған. Бұл — жекеменшік сектордың аграрлық өнеркәсіпке деген сенімінің айқын дәлелі. Сарапшылардың пікірінше, мұндай кәсіпорындар азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ете отырып, жергілікті тұрғындарға тұрақты жұмыс орындарын береді. «Аймар құстың» өнімі Шымкент нарығын ғана емес, оңтүстік өңірдің басқа да аудандарын жабдықтайды.Кәсіпкерлік басқармасының мәліметтеріне сүйенсек, 2026 жылдың бірінші жарты жылдығында Шымкенттегі сауда көлемі 1,4 триллион теңгеге жетті, бұл өткен жылдың сол кезеңімен салыстырғанда 22 пайызға жоғары. Бөлшек және көтерме сауданың бірлескен дамуының арқасында Шымкент Қазақстан бойынша ішкі сауда көлемінде бесінші орынды иемденді. Бұл — жергілікті экономика үшін тарихи жетістік. Бұған дейін қала бесінші орынға ешқашан шықпаған болатын, мұны жергілікті сарапшылар соңғы үш жылда жүргізілген инфрақұрылымдық реформалардың нәтижесі деп бағалайды.Халықтың жауабы да айтарлықтай болды. Жергілікті кәсіпкерлер министрдің сапарын мемлекет тарапынан нақты назардың белгісі ретінде қарсы алды. «Осындай кездесулер ең алдымен проблемаларды тікелей жеткізуге мүмкіндік береді», — деді «Алаш» нарығының сатушыларының бірі Нұрлан Ахметов. Азаматтық қоғам өкілдері де бағаларды бақылау жүйесін одан әрі жетілдіруді, тұтынушылардың хабардарлығын арттыруды талап етіп отыр. Сарапшылар 2026 жылдың соңына дейін Шымкент сауда айналымының 2,8–3 триллион теңгеге жетуі мүмкін екенін болжайды.Жалпы алғанда, министрдің Шымкентке жасаған жұмыс сапары елдің оңтүстік аймағындағы сауда секторының жылдам дамып жатқандығын тағы бір мәрте дәлелдеді. Өңірдің тек тұтынушылық ортаға ғана емес, өндірістік база ретінде де күшейіп жатқандығы — Қазақстанның аймақтық теңгерімді дамыту стратегиясы үшін маңызды жетістік. Шымкент Орта Азия елдерімен тікелей шекараласатын географиялық орнымен де, артып келе жатқан экономикалық әлеуетімен де алдағы жылдары одан да ірі сауда хабына айналуы ғажап емес. Министрліктің бақылауды күшейтуі, заңсыз делдалдармен күресі және нарықтарды жаңғырту жұмыстары бірге жүргенде ғана тиімді нәтиже береді — деген пікір бүгін Шымкент бизнес-ортасында басым.

7 шілде 2026 жыл. Астанада өткен баспасөз конференциясында Polpharma Santo компаниясының өкілдері Қазақстандағы өндірісті одан әрі дамытудың ауқымды жоспарларын жария етті. Жаңа инвестициялар, өндірістік қуаттарды кеңейту, онкологиялық аурулардың препараттарын шығару және жасанды интеллект технологияларын енгізу — осының бәрі жақын жылдардағы компанияның басты бағыттары болып табылады. Бұл мәлімдемелер еліміздің фармацевтика саласы үшін аса маңызды оқиға болды.Аталған жаңалықтардың фоны да назар аудартады. Polpharma тобының Байқаушы кеңесінің төрағасы Ежи Старакқа Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградасы — "Достық" орденінің II дәрежесі табыс етілді. Наградыны Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Шетелдік инвесторлар кеңесінің Президент жанындағы 38-ші пленарлық сессиясы аясында тапсырды. Бұл мемлекеттік марапат компанияның Қазақстанмен ұзақ жылдар бойы жемісті ынтымақтасқанының, елдің денсаулық сақтау жүйесіне қосқан үлесінің ресми мойындалуы болды.Polpharma Santo компаниясының Қазақстандағы тарихы 15 жылдан асады. Осы уақыт ішінде компания елдің ірі отандық дәрі-дәрмек өндірушілерінің біріне айналды. Шымкенттегі кәсіпорын халықаралық GMP және GDP стандарттарына сәйкес жаңартылды және қазіргі таңда Қазақстанда қолданылатын дәрілердің әрбір бесінші қаптамасын шығарады. Зауыт шамамен 1400 жұмыс орнын қамтамасыз етеді, бұл аймақтың экономикалық дамуына тікелей үлес қосып отыр. Шымкент — ірі өнеркәсіп орталығы болғандықтан, фармацевтика саласының дамуы қаланың стратегиялық маңызын одан әрі арттыруда.Жаңа инвестициялық жобаның жалпы сомасы шамамен 60 миллион еуроны құрайды. Қаражат өндірістік қуаттарды кеңейтуге, жаңа технологияларды енгізуге және шығарылатын өнімдердің жаңа түрлерін, атап айтқанда онкологиялық аурулардың препараттарын өндіруге жұмсалады. Компания бұл жоба аясында жаңа жұмыс орындарын ашуды және кәсіпорынның экспорттық мүмкіндіктерін кеңейтуді жоспарлап отыр. Онкологиялық препараттар Қазақстанда өте жоғары сұранысқа ие, ал осы санаттағы дәрілердің жергілікті өндірісі халықтың қол жетімді медициналық көмекке деген мұқтажын өтеуге ықпал етеді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтеріне сүйенсек, онкологиялық аурулар жыл сайын миллиондаған адамның өмірін қиып отыр, сондықтан жергілікті өндірістің маңызы зор.Баспасөз конференциясында Ежи Старак Қазақстанның фармацевтика саласын дамытудағы жетістіктерін атап өтті. Оның айтуынша, республика — компания үшін жай ғана нарық емес, ондаған жылдарға созылатын стратегиялық серіктес. "Біз үшін Қазақстан — тек нарық қана емес, онжылдықтарға созылатын серіктестік. Біз өндірісті жергілікті жерге орналастыруға, технологияларды трансферттеуге және фармацевтикалық тәжірибені дамытуға дәйекті инвестиция саламыз, ұлттық денсаулық сақтау жүйесінің тұрақтылығына үлес қосамыз," — деді ол. Бұл сөздер компанияның ұзақмерзімді ниетін айқын білдіреді. Ежи Старак сондай-ақ мемлекетпен ашық диалогты фармацевтика саласын дамытудың негізгі шарттарының бірі деп санайтынын баса айтты.Цифрлық трансформация мәселесіне де ерекше назар аударылды. Polpharma тобының трансформация және цифрландыру жөніндегі жетекшісі Фабрицио Франчезио жасанды интеллекттің компанияның жұмысының әртүрлі кезеңдерінде — деректерді талдаудан және өндірістік процестерді модельдеуден бастап өнім сапасын бақылауға дейін — қолданылып жатқанын баяндады. Компания цифрлық егіздерді, яғни өндіріс процестерін виртуалды түрде модельдеуге мүмкіндік беретін технологиялық жүйелерді пайдаланады. Бұл шешім өнімді нақты шығарудан бұрын процестерді оңтайландыруға жол ашады. Өндірістік желілерде жасанды интеллект элементтері бар бейнебақылау жүйелері де жұмыс істейді, олар стерильдік талаптарының сақталуын қадағалауға және ықтимал бұзушылықтарды уақытылы анықтауға көмектеседі. Фабрицио Франчезионың сөзінше, барлық цифрлық шешімдер бір ғана мақсатпен енгізіледі — дәрілер өндірісін пациенттер үшін тиімдірек және қауіпсіздеу ету. Компания деректерді қорғау, киберқауіпсіздік және ішкі бақылау мәселелеріне ерекше назар аударады, ал қызметкерлер жаңа технологиялармен жұмыс істеуге тұрақты оқудан өтеді.Жергілікті өндірістің маңызы туралы мәселе де жеке қаралды. Ежи Старактың сөздеріне қарағанда, дәрілік препараттарды тікелей Қазақстанда шығару тек ұлттық экономиканың дамуына ғана емес, сонымен бірге елдің дәрілік қауіпсіздігін нығайтуға да ықпал етеді. Жаһандық дағдарыстар мен жеткізу тізбектеріндегі үзілістер кезінде жергілікті өндіріс халықты қажетті препараттармен қамтамасыз ету кепілі болып табылады. Бұл мәселе соңғы жылдардағы COVID-19 пандемиясы тәжірибесі арқылы барынша айқын көрінді — сол кезеңде дәрілік тәуелсіздіктің стратегиялық маңызы жаһандық деңгейде мойындалды.Баспасөз конференциясын қорытындылай келе, Polpharma өкілдері Қазақстанды компанияның аймақтағы даму орталықтарының бірі ретінде қарастыратынын атап өтті. Ежи Старак Қазақстанға деген ерекше жылы сезімін де жасырмады: "Менің ойымша, Қазақстан — технологиялар мен жан басына шаққандағы ЖІӨ деңгейі тұрғысынан Азияның ең дамыған елдерінің бірі. Оны Азияның Швейцариясы деп атауға болады. Елде жасанды интеллект пен заманауи технологияларға қажетті сирек металдар бар. Бірақ адамдардың қонақжайлылығы мені одан да бетер таң қалдырады. Сол себептен мен жыл сайын Қазақстанға үлкен ризашылықпен келемін," — деді ол. Бұл мәлімдемелер тек компанияның тілектерін ғана емес, Қазақстанның инвестициялық тартымдылығын да бекіте түсетін маңызды бағалау болып табылады. Polpharma Santo мысалы еліміздің экономикасын диверсификациялаудың, фармацевтика секторын дамытудың және халықаралық серіктестікті нығайтудың табысты үлгісін көрсетеді.

5 шілде 2026 жыл. Қазақстанның үшінші мегаполисі Шымкент қаласында алаяқтық жағдайлары күрт өсті. 2026 жылдың алғашқы алты айында ғана интернет-алаяқтар қала тұрғындарынан жалпы сомасы миллиардқа жуық теңгені иемденіп алды. Бұл сан тек ресми тіркелген шағымдарға сүйенеді, ал шын мәнінде зиян шеккендердің саны одан да көп деп есептейді мамандар. Тіркелген 330 қылмыс оқиғасы өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда айтарлықтай өсімді көрсетіп отыр.Бүгінгі таңда киберқылмыс тек ірі мегаполистерге ғана тән мәселе емес, бүкіл ел бойынша таралып үлгерген. Алайда Шымкент ерекше назар аударуды талап етеді, өйткені бұл — үш миллионнан астам тұрғыны бар, экономикалық белсенділігі жоғары аймақ. Сауда, өнеркәсіп пен логистика торабы болып табылатын бұл қалада ақшалай операциялар жиі жүргізіледі, бұл оны алаяқтардың нысанына айналдырады. Ұлттық деңгейде де жағдай алаңдатарлық: Қазақстан бойынша жыл сайын интернет-алаяқтық жөніндегі шағымдар санмен да, сома жағынан да өсіп келеді.Полиция мамандарының айтуынша, алаяқтардың схемалары жыл сайын жаңарып, күрделеніп барады. Бұрын олар телефон арқылы банк немесе мемлекеттік орган қызметкерлерін жалған атынан шақырып, адамдарды алдаса, енді қазіргі технологиялар — атап айтқанда жасанды интеллект — мүмкіндіктерін пайдаланып, жаңа деңгейге шықты. Алаяқтар белгілі адамдардың бейнесін жасандыландырып, олардың дауысын мен бет-әлпетін компьютер арқылы жасайды. Мұндай «дипфейк» технологиясы арқылы жасалған видеохабарлар жәбірленушілерге жіберіліп, олар мемлекеттік қызметкер немесе банк директоры ретінде сөйлейді. Адамдар шынайы деп ойлап, айтылған нұсқауды орындап жібереді.Шымкент қаласы ДП Киберқылмысқа қарсы күрес басқармасының қызметкері Мақсат Жанысбаев осы мәселені күнделікті бетпе-бет сезінеді. «Банк қызметкерлері де, полиция қызметкерлері де ешқашан сізден SMS-код сұрамайды, тіпті «қауіпсіз шотқа» ақша аударуды талап етпейді. Бұл — алаяқтардың ең негізгі сызбасы. Біздің азаматтар, өкінішке орай, осыған алданып жатады», — деді ол. Жанысбаев нақты мысал келтірді: жақында бір қарт азамат мошенниктердің тұзағына түсіп қалыпты. Оған алаяқтар банк пен комитет қызметкерлері атынан қоңырау шалып, оның шотында күдікті операциялар жүріп жатқанын, ақшасын дереу «қауіпсіз шотқа» аудару керектігін айтқан. Сенімге кіру үшін алаяқтар кәсіби лексика қолданып, нақты мекеме атауларын атаған. Нәтижесінде, зейнеткер барлық жинақтарынан айырылып қалған.Полиция бұл мәселеге белсенді жауап беруде. Қалалық полиция басшылығы алдын алу шараларын кеңейтіп, тұрғындарды ескерту мақсатында қоғамдық орындарда үгіт-насихат іс-шараларын жүргізуде. Базарларда, ауруханаларда, қарт адамдар үйлерінде кездесулер ұйымдастырылып, мошенниктердің сызбалары мен оларды тану жолдары түсіндіріледі. Сонымен қатар «Стоп мошенник» атты арнайы профилактикалық науқан аясында брошюралар таратылып, бейнеролик жасалды. Алайда мамандар бұл шаралардың жеткіліксіз екенін атап өтеді — заманауи алаяқтар жыл сайын жаңа технологиялар мен тәсілдерді игеріп, полиция шараларынан бір қадам алда жүреді.Сарапшылардың бағалауы бойынша, интернет-алаяқтыққа деген осалдық бірнеше себепке байланысты. Біріншіден, цифрлық сауаттылық — әсіресе егде жастағылар арасында — әлі де жеткіліксіз. Екіншіден, пандемиядан кейінгі экономикалық қиындықтар кейбір азаматтарды жылдам пайда іздеуге мәжбүр етіп, «тиімді инвестиция» немесе «жеңілдетілген несие» ұсыныстарына сенімді болуға итермелейді. Үшіншіден, жасанды интеллект негізіндегі алдау тәсілдері соншалықты шынайы болып жатыр, тіпті техникалық сауатты адамдарды да шатастыра алады. Осы факторлардың жиынтығы Шымкент пен тұтас Қазақстан үшін оңай шешілмейтін мәселе болып қалып отыр.Қаржы секторы да бейтараптай қарамай қалған жоқ. Жетекші банктердің бірнешеуі тіркелмеген нөмірлерден келетін күдікті трансакцияларды автоматты блоктау жүйесін іске қосқанын жариялады. «Халықтың мүддесі бізге бірінші кезекте. Егер клиент бірден ірі соманы жаңа шотқа аударуға тырысса, жүйе автоматты үзіліс жасайды және операторымыз хабарласады», — деді ірі банктердің бірінің өкілі. Дегенмен қаржы ұйымдары мен полиция арасындағы ақпарат алмасу жүйесі әлі де жетілдіруді қажет етеді. Нақты уақыт режиміндегі деректер бірлескен алмасу алаяқтыққа қарсы тиімдірек жауап беруге мүмкіндік берер еді.Жалпы алғанда, Шымкентте орын алып жатқан жағдай — бүкіл Орталық Азия аймағы үшін ескерту белгісі. Жасанды интеллект технологиялары дамыған сайын, оны зиянды мақсаттарда пайдаланатындар да артады. Сондықтан мамандар тек полицияға ғана сеніп отырмай, әр азаматтың өзі абдырамай, сын тұрғысынан ойлауды үйренуі керек дейді. Ереже қарапайым: банк немесе полиция атынан хабарласса — дереу байланысты үзіп, ресми нөмірге өзіңіз қоңырау шалыңыз. SMS-кодты ешкімге айтпаңыз. Ақшаны «қауіпсіз шотқа» аударуды талап етсе — бұл сөзсіз алаяқтық. Осынау қарапайым ережелерді сақтау жүздеген шымкенттіктерге жинақтарын сақтап қалуға көмектесер еді. Ал мемлекеттік деңгейде — цифрлық сауаттылықты арттыру, мектеп бағдарламасына кіргізу және жасанды интеллект негізіндегі алдауға қарсы заңнамалық база нығайту — болашақтың шешімі осында. 

Шымкент қаласының онкологиялық орталығында тарихи оқиға орын алды: дәрігерлер алғаш рет ұйқы безіндегі қатерлі ісікті лапароскопиялық әдіспен, яғни кішкентай тесіктер арқылы жасалған минималды инвазивті операция жолымен алып тастады. 1 шілде 2026 жыл күні жарияланған бұл жаңалық медицина саласындағы маңызды жетістік болып, бүкіл елдің назарын аударды. Операцияны жергілікті мамандар астаналық хирургтармен бірлесе отырып жүргізді.Ұйқы безі — адам ағзасындағы ең қиын қолжетімді мүшелердің бірі. Ол асқазан мен ішектің артына жасырынып орналасқандықтан, кез келген хирургиялық араласу аса жоғары дәлдікті және тәжірибені талап етеді. Дәстүрлі ашық операциялар кезінде хирург кең тілік жасауға мәжбүр болады, бұл болса науқасқа айтарлықтай ауыртпалық туғызады, сауығу мерзімін ұзартады және асқыну қаупін арттырады. Осы себепті лапароскопиялық технологияның онкологиялық тәжірибеге енгізілуі — жай ғана жаңалық емес, ол нағыз серпіліс болып табылады.Науқас әйелдің ісігі ерте сатыда анықталды, бұл емдеудің табысты болуына деген мүмкіндікті айтарлықтай арттырды. Медицинада ұйқы безі обырының ерте диагностикасы өте сирек кездесетін жағдай болып саналады, өйткені аурудың алғашқы белгілері жиі байқалмай қалады немесе басқа аурулармен шатастырылады. Осы жолы науқасқа дер кезінде хирургиялық көмек көрсетілді, ал минималды инвазивті операция арқылы ол аз ғана уақыт ішінде денсаулығын қалпына келтіре алды.Шымкенттің Көпбейінді онкологиялық орталығының директоры Талғат Құрманов операция алдында ұзақ дайындық жұмысы жүргізілгенін айтты. Оның сөзінше, астаналық мамандардың бірі — тәжірибелі профессор — арнайы шақырылып, жергілікті хирургтарға мастер-класс өткізді. «Мастер-класс кәсіби деңгейде өтті. Ең бастысы — оқытты. Біз операцияның барлық техникалық аспектілерін талдадық. Сол талдау нәтижесінде біздің хирургтар бұл операцияларды дербес жүргізуге дайын», — деді Талғат Құрманов. Мұндай тәжірибе алмасу регионаралық медициналық ынтымақтастықтың үлгісі болып табылады және болашақта мұндай бірлескен жұмыстар жалғасады деп күтілуде.Шымкент онкологиялық орталығы жыл сайын онкологияның түрлі бағыттары бойынша екі мыңнан астам операция жасайды. Бұл сан орталықтың ауқымды жүктеме астында жұмыс істейтінін, сонымен бірге тұрғындардың онкологиялық көмекке деген сұранысының жоғары екенін айқын көрсетеді. Алайда ұйқы безі ісігін лапароскопия арқылы алып тастау бұл мекемеде бірінші рет жасалды, бұл орталықтың технологиялық және кәсіби деңгейінің жаңа биікке шыққанын білдіреді. Орталық дәрігерлері мұны өзінің даму жолындағы маңызды кезең ретінде бағалайды.Лапароскопиялық хирургия дүниежүзілік медицинада бірнеше онжылдық тарихы бар. Бірақ Қазақстанда, әсіресе өңірлерде, бұл технологияны онкологиялық операцияларда қолдану барлық жерде бірдей дамыған жоқ. Мамандардың пікірінше, минималды инвазивті хирургияға өту — бұл ең алдымен, науқастың мүддесіндегі шешім. Мұндай операциялардан кейін ауырсыну азаяды, жарақат кішірейеді, инфекция мен басқа асқынулар қаупі азаяды, ал ауруханада жатқан мерзім айтарлықтай қысқарады. Науқас организмі жаңадан тезірек жаңарады, химиотерапия немесе сәулелік терапия жоспарланған жағдайда оларды ертерек бастауға мүмкіндік туады.Денсаулық сақтау саласының сарапшылары бұл жетістіктің Шымкент пен оны қоршаған аймақтар үшін зор маңызы бар деп санайды. Оңтүстік Қазақстан халқы бұрын күрделі онкологиялық операциялар үшін Алматыға немесе Астанаға баруға мәжбүр болатын. Лапароскопиялық панкреатэктомия жергілікті деңгейде орындалатын болса, бұл емделушілер мен олардың отбасылары үшін үлкен жеңілдік болмақ. Жергілікті мамандар өз деңгейлерін арттырған сайын, аймақтық медицина бүкіл елмен қатар дамиды. Бұл — ұлттық денсаулық сақтау жүйесін теңестіру бағытындағы маңызды қадам.Операция өткеннен кейін науқас жақсы жағдайда. Дәрігерлер оның одан әрі ем қабылдауын бақылауда ұстауды жалғастыруда. Орталық басшылығы жаңа технологияны іс жүзінде қолдану бойынша жоспарлардың бар екенін растады: жақын арада жергілікті хирургтар аналогтық операцияларды өз беттерінше орындауды бастайды. Сонымен қатар орталық жас мамандарды даярлауға, жаңа хирургиялық жабдықтар мен технологияларды меңгеруге баса назар аудару мақсатын алдына қойып отыр. Шымкент онкологтарының бұл жетістігі — тек бір ғана операция емес, бүкіл өңірдің медицина мүмкіндіктерін кеңейтетін жаңа бастаманың символы. Бұл жаңалық Қазақстандағы онкологиялық хирургияның даму тарихына алтын әріппен жазылды десек, артық айтпаған боламыз.

7 шілде 2026 жыл. Шымкент — Қазақстанның оңтүстіктегі ең ірі қалаларының бірі. Халқы бір миллионнан асқан мегаполисте күн сайын жол қозғалысының қарқыны арта түседі. Тұрғындар саны өсіп, автомобиль паркі кеңейген сайын қалалық инфрақұрылымға деген талаптар да жоғарылай береді. Дәл осындай жағдайда жол қауіпсіздігін қамтамасыз ету және жедел медициналық қызметтің тиімділігін арттыру мәселесі ерекше маңызға ие болды. Бүгінде Шымкентте енгізілген зияткерлік көліктік жүйе — ИТЖ — осы міндеттің шешімін тауып берді деуге болады.Шымкент қаласының жедел жәрдем станциясында күн сайын жүздеген шақыру түседі. Жаз айларында бұл көрсеткіш айтарлықтай өседі: ыстық ауа-райы, демалыс маусымы, халықтың белсенділігі — барлығы бірге жедел жәрдемшілердің жүктемесін ұлғайтады. Бас дәрігердің орынбасары Берік Түлеуовтың айтуынша, шақырулардың ең жауапты санаты — бірінші категориялы шақырулар. Бұл жағдайда адамның өмірі мен өлімі арасындағы шек — бірнеше минут. Дәл осы минуттарды үнемдеу үшін «жасыл дәліз» жүйесі іске қосылды. Жүйеге қазіргі таңда бес реанимациялық автомобиль қосылған. Бұл — ең күрделі және шұғыл шақыруларды орындайтын бригадалар.Жүйенің жұмыс принципі өте нақты және ыңғайлы. Шақыру түскен сәтте жедел жәрдем жүргізушісі Орталық оперативтік басқару орталығымен байланысатын арнайы чатқа хабарлама жазады. Хабарламада жүргізуші қайдан жүретінін, қайда бағыт алғанын және автомобиль нөмірін көрсетеді. Мысалы: «Толстой, 121-ден шығамын, Қонаев, 190-ға бара жатырмын. 960 нөмірлі көліктің артықшылығын қосыңыздар». Осы сәттен бастап жүйе автомобиль маршрутын анықтайды және жол бойындағы барлық бағдаршамдарды жасыл түске алдын ала ауыстыра бастайды. Нәтижесінде жедел жәрдем машинасы іс жүзінде тоқтаусыз жүріп өтеді. Берік Түлеуовтың деректеріне сүйенсек, Толстой көшесінен Қонаев пен Желтоқсан көшелерінің қиылысына дейінгі қашықтықты жедел жәрдем автомобилі төрт минутта жүріп өтеді. Бұл — бұрынғымен салыстырғанда ерекше нәтиже.Зияткерлік жүйе тек ауруханаға жол жүру барысында ғана емес, шақыру орнына жету кезінде де жұмыс істейді. Бұл ерекшелік медицина қызметкерлері үшін өте маңызды. Өйткені жол-көлік оқиғасы немесе инфаркт сияқты шұғыл жағдайларда бригаданың орынға барып жету уақыты да сол дәрежеде шешуші рөл атқарады. «Жасыл дәліздің» осы ерекшелігі — жүйенің кешенді тиімділігінің айқын көрінісі. Жедел жәрдем жүргізушілері де бұл жүйені «нағыз құтқарушы» деп бағалайды, өйткені тығын мен бағдаршамдармен күрестің орнына олар науқасқа уақытылы жетуге толықтай шоғырлана алады.Шымкенттегі бағдаршам шаруашылығы бөлімінің бастығы Иван Шаповаловтың айтуынша, жүйе толығымен отандық әзірлеме болып табылады. Бұл факт оны ерекше мақтаныш сезімімен толтырады. Қалада бүгінгі таңда 402 бағдаршам нысаны бар, солардың 354-і — яғни 88 пайызы — зияткерлік жүйеге қосылған. Жүйе сенсорлардан жол қозғалысы туралы деректер алады, орталық сервер оларды нақты уақыт режимінде талдайды және жол жағдайына байланысты бағдаршамдардың жұмысын реттейді. Бұл тек жедел жәрдемге ғана емес, жалпы қала тұрғындарына да тиімді: орташа саяхат уақыты 20 пайызға қысқарды, тығындар айтарлықтай азайды. Транспорт ағынының бірқалыпты бөлінуі — бұл жүйенің қосымша, бірақ өте маңызды артықшылығы.Диспетчерлік орталықтың мониторларында қаланың барлық бағдаршам нысандарының жұмысы нақты уақыт режимінде көрсетіледі. Бірнеше ауысымда жұмыс істейтін операторлар жол жағдайына үздіксіз бақылау жасайды. Олардың басты міндеті — көліктің тоқтаусыз жүрісін қамтамасыз ету және тығын пайда болуының алдын алу. Бұл жүйенің артында тек технология ғана емес, жоғары кәсіби мамандардың тәуліктік еңбегі де тұр. Операторлар мен жедел жәрдем жүргізушілерінің арасындағы нақты байланыс — жүйенің жүрегі іспетті.Болашақта жүйеге өрт сөндірушілер, газ апаттық қызметі, құтқарушы бөлімдер және басқа да жедел қызметтер қосылуы жоспарланған. Бұл Шымкенттің «Ақылды қала» болу жолындағы тағы бір маңызды қадам болады. Цифрландыру бағытындағы осындай жобалар Қазақстанның өзге де ірі қалалары үшін үлгі бола алады. Нұр-Сұлтан, Алматы сияқты мегаполистерде де жол қозғалысын зияткерлік басқару жүйелерін кеңейту мәселесі жиі талқыланады. Шымкенттің тәжірибесі — бұл тұрғыда нақты, іске асырылған және тиімділігі дәлелденген үлгі.Қоғамдық пікір де жүйені қолдайды. Шымкент тұрғындары әлеуметтік желілерде жол тығындарының азайғанын, жедел жәрдем машиналарының ертеректегіге қарағанда жылдамырақ жүретінін жазып жатыр. Медицина қызметкерлері мен жүргізушілер де өзгерісті байқаған. Технология адамның өміріне нақты ықпал ету арқылы қаланың ажырамас бөлігіне айналуда. Шымкент — «ақылды» болашаққа бет алған мегаполис. Жедел жәрдемге арналған «жасыл дәліз» — бұл болашақтың бүгінгі шындығы.

7 шілде 2026 жыл. Шымкент қаласының жер астында сенсациялық өзгеріс орын алуда. Мегаполистің жылу желілерін бұдан былай тек адам мамандары ғана емес, жасанды интеллектімен жабдықталған заманауи роботтар тексеруде. Бұл — қаланың коммуналдық инфрақұрылымы тарихындағы ең ірі технологиялық жаңалықтардың бірі. Жыл сайын қыс мезгілінде тұрғындарды алаңдататын жылу апаттарының алдын алу үшін енді ең озық әдістер қолданылып жатыр.Шымкент — миллионнан астам тұрғыны бар Қазақстанның оңтүстіктегі ірі мегаполисі. Қаланың жылу желілерінің жалпы ұзындығы 838 шақырымнан асады. Алайда осы желілердің үштен бір бөлігінен астамы тозған күйде. Ескі құбырлар қыста ауыр жүктемені көтере алмай, жиі апатқа ұшырап отырды. Бұл тұрғындарды уақытша жылусыз қалдырып, коммуналдық қызметтерге де қосымша шығын туғызды. Жағдайды жақсарту үшін жыл сайын жөндеу жұмыстары жүргізілгенімен, ескі технологиялар кемшіліктерді толық анықтай алмады. Нәтижесінде кейбір апаттар күтпеген жерден болып, жөндеуге мол уақыт пен қаражат жұмсалды.Осы мәселені шешу жолында 2025 жылы қалада ішкі құбыр диагностикасы алғаш рет сынақтан өтті. Роботты тікелей сумен толтырылған құбырға салып, ол сантиметрден сантиметрге дейін жылу желісін ішінен сканерлейді. Аппарат акустикалық резонанс әдісін қолданады: робот құбырды ішінен 360 градусқа дыбыспен «соғып» тексереді. Осылайша металдың нақты қалыңдығын анықтауға болады. Бұл тәсіл ақауларды анықтап, нақты учаскенің қанша уақыт қызмет ете алатынын болжауға мүмкіндік береді. Ең бастысы — жылу желісі жұмыс істеп тұрған кезде де диагностика жүргізуге болады, яғни тұрғындарды жылудан айырудың қажеті жоқ.«Шымкент» телеарнасының тілшісі Катерина Попкова репортаж дайындау барысында роботтың жұмысын тікелей бақылады. Оның сөзінше, аппарат өте баяу қозғалып, ең ұсақ өзгерістерді де тіркейді. Деректер нақты уақыт режимінде мамандарға беріледі. Жоба жетекшісі Азілхан Бапаевтың айтуынша, жасанды интеллект мәліметтерді өңдеуге белсенді қатысады. «Біз предиктивтік талдау аламыз, яғни қандай учаскелерді, қашан жөндеу керек екенін 5 жылға дейін алдын ала болжай аламыз. Ал теңгерім ұстаушы өзіне ыңғайлы уақытта шешім қабылдай алады», — деді Азілхан Бапаев. Бұл тәсіл коммуналдық қызметтің жоспарлы жұмыс істеуіне жол ашады.ГКП «Куатжылу орталык-3» жылу желілері цехының бастығы Дархан Тәжиев ағымдағы жағдай туралы толығырақ мәлімет берді. Оның сөзінше, осы жылы жылыту маусымы аяқталғаннан кейін гидравликалық сынақтар барысында 135 ақау мен жарылыс анықталды, солардың 78-і жойылды. Бұл сан жылу желілерінің қаншалықты тозғанын айқын көрсетеді. Шымкент энергетика және инфрақұрылым дамыту басқармасы бөлімінің басшысы Ерболат Мамырхан диагностика нәтижелері бойынша жылу желілерін жөндеуге кететін шығынды 20-75 пайызға қысқарту күтілетінін хабарлады. Ұлттық жоба шеңберінде 17 шақырым магистральдық жылу құбырын жөндеу жоспарланған. Жөндеу жұмыстарының түпкілікті жоспары диагностика нәтижелері негізінде бекітіледі.Алайда технологиялық мүмкіндіктерге қарамастан, роботтар әзірше Шымкентте тек 5 шақырым желіні тексеруде. Қалған учаскелерде ескі, дәстүрлі тәсілдер қолданылып жатыр. Бұл жайт — жаңа технологияларды кеңінен енгізу үшін жеткілікті қаржы мен мамандардың болуы керек екенін айғақтайды. Сарапшылардың бағалауынша, мұндай тәсіл жөндеуге кететін шығынды үштен екіге дейін қысқартуға мүмкіндік береді. Яғни инвестиция ерте ме, кеш пе өзін-өзі ақтайды. Батыс Еуропа мен Азияның бірқатар мемлекеттерінде ұқсас технологиялар бұрыннан жетістікпен қолданылып келеді: Германия, Жапония, Оңтүстік Корея сияқты елдер «ақылды» инфрақұрылым басқаруына ауысу арқылы авариялардың санын бірнеше есе азайтты. Қазақстан үшін бұл тәжірибе жаңа, бірақ оның болашағы зор.Қала тұрғындары жаңалықты оң қабылдады. Форумдар мен әлеуметтік желілерде адамдар: «Осы технологиялар ертерек енгізілсе екен, қыста суықта отырмас едік», — деп жазуда. Жас аналар, зейнеткерлер, кәсіпкерлер — бәрі де коммуналдық қызмет сапасының артуын талап етіп келгені рас. Биліктің жасанды интеллектке сүйенген шешімі — осы сенімге берілген жауап деп бағалауға болады. Шымкент мысалы — бүкіл Қазақстандағы басқа қалалар үшін де үлгі бола алады. Астана, Алматы, Қарағанды секілді ірі орталықтардың да жылу желілері жыл өткен сайын тозуда. Ұқсас технологияларды республика бойынша енгізу жылу шаруашылығының жалпы тиімділігін арттыруға септігін тигізер еді.Жаз — жөндеу маусымы. Мамандар жыл сайын қыста анықталған ақауларды жою үшін жазды тиімді пайдалануға тырысады. Биылғы ерекшелік: диагностика нәтижелері негізінде жөндеу жоспары ғылыми тұрғыдан негізделген болмақ. Роботтардың жинаған деректері инженерлерге қай учаскені бірінші кезекте жөндеу керек екенін нақты айтып береді. Бұл — шашыраңқы жұмыстан мақсатты, жоспарлы жөндеуге көшудің алғашқы қадамы. Шымкент тұрғындары алдағы қыс маусымын жылу апатынсыз өткереді деп үміттенуде. Роботтар мен жасанды интеллект — бұл тек технология ғана емес, миллионнан астам адамның жайлы өміріне берілген уәде.

3 шілде 2026 жыл. Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы, халқы үш миллионнан асып, Орталық Азиядағы ең жылдам дамып келе жатқан мегаполистердің біріне айналып отыр. Алайда бұл өсудің артында технологиялық даму мен тұрғын үй аудандарындағы нақты өмірдің арасындағы алшақтық барған сайын айқын байқалуда. Жуырда жүргізілген зерттеулер мен коммуналдық провайдерлердің мәліметтеріне сүйенсек, қалада интернетке деген сұраныс соңғы үш жылда елу пайызға артқан. Дегенмен тұрғындардың едәуір бөлігі байланыс инфрақұрылымын, соның ішінде талшықты-оптикалық кабельді өз үйлерінің жанынан, ауласынан немесе ғимаратының қасынан өткізуге ашықтан-ашық қарсы шығады. Бұл қайшылық бір жағынан комедиялық болып көрінгенмен, мемлекеттің цифрлық трансформация бағдарламасы үшін шынайы кедергіге айналып отыр.Шымкент қаласының Аль-Фараби, Еңбекші және Абай аудандарында байланыс компанияларының мамандары инфрақұрылымды жүргізу барысында тұрғындардың белсенді қарсылығына жиі тап болатынын айтады. «Кабель тарт деп өздері өтінішті жазып береді, ал жұмысшыларымыз аулаға кіргенде шығарып жіберуге тырысады» деп күледі «ҚазТелеком» Шымкент филиалының техникалық директоры Ерлан Сейітов. Бұл жағдай бір тұрғын үйде ғана емес, бүкіл аудандарда жаппай сипат алып отырғаны мамандарды алаңдатады. Мәселен, биылғы жылдың алғашқы алты айында Шымкент бойынша берілген 4 200 жаңа интернет қосылымына өтінімнің үштен бірінде техникалық жұмысты жүргізу кезінде тұрғындардан қандай да бір қарсылық туындаған.Қарсылықтың негізінде жататын себептер алуан түрлі. Бір топ тұрғын «кабель үйдің құрылымын бұзады, дымқылдыққа жол ашады» деп алаңдаса, екінші топ «сымсыз технологиялар денсаулыққа зиян» деп нанады. Соңғы жылдары әлеуметтік желілерде кеңінен тараған жалған ақпараттарда 5G антенналары мен талшықты кабельдердің «радиация таратады», «тіпті ДНҚ-ны өзгертеді» деген мазмұндағы хабарламалар кездеседі. Психологтар мен медиасауаттылық мамандары бұл жалған нанымдардың тамырының тереңге кеткенін айтады: адамдар жаңаны қабылдамас бұрын оны қауіпті деп жіктеуге бейім. «Бұл — жаңаға деген таңдамалы сенімсіздік. Тұрғын интернетті пайдаланады, смартфоны бар, бірақ соның бәрін мүмкін ететін инфрақұрылымды қабылдауға психологиялық тұрғыдан дайын емес» деп түсіндіреді Шымкент мемлекеттік университетінің әлеуметтану кафедрасының меңгерушісі, профессор Гүлнар Омарова.Мемлекет тарапынан алғанда, «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасы аясында Шымкент үшін 2026 жылдың аяғына дейін үй шаруашылықтарының тоқсан пайызын жылдамдығы жоғары интернетпен қамтамасыз ету мақсаты белгіленген. Бірақ бұл мақсатқа жету үшін тек техникалық кедергілерді жеңу аз — тұрғындардың санасындағы кедергілерді де жою қажет. Қаланың ақпараттандыру және байланыс басқармасының мәліметіне сүйенсек, жоспарлы мерзімнен кешіктірілген немесе тоқтатылып қалған байланыс жобаларының жетпіс пайызы дәл осы тұрғындар тарапынан туындаған қарсылыққа байланысты. Бұл сан өте айтарлықтай, өйткені қалған отыз пайызын қаржылық, техникалық және табиғи факторлар құрайды.Шешімнің бір жолы ретінде мамандар тұрғындар арасындағы ағарту жұмыстарын күшейтуді ұсынады. Биылдан бастап Шымкент қалалық әкімдігі телеком компанияларымен бірлесіп, «Сенімді интернет» атты жаңа бастаманы іске қосты. Бұл бастама аясында аудандық кеңестерде ашық дөңгелек үстелдер өткізіліп, тұрғындарға 5G технологиясы мен талшықты кабельдердің халықаралық стандарттарға сай екені, денсаулыққа қауіп төндірмейтіні туралы нақты ғылыми мәліметтер ұсынылуда. «Адамдарға дәлел емес, диалог керек. Оларды ақымақ деп емес, алаңдаушылықтары бар азаматтар ретінде қабылдасаң, пікірлері өзгереді» дейді бастаманың үйлестірушісі Тимур Асқаров.Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл мәселе Қазақстан үшін жаңалық емес. Тоқсаныншы жылдары телефон желісін жүргізуге, жоғары вольтты электр желілерін орнатуға деген халықтың қарсылығы да осыған ұқсас сипатта болды. Кейіннен сол инфрақұрылым тіршіліктің ажырамас бөлігіне айналды. Бүгінгі интернет желісі де дәл осындай жолдан өтуде. Айырмашылығы — ақпарат таралудың жылдамдығы мен жалған хабарлардың ықпалының бүгінде анағұрлым күшті екені. Сарапшылар айтуынша, осы мәселені шешпей отырып, Қазақстанның цифрлық экономикадағы бәсекелестік орнын нығайту мүмкін болмайды.Жалпы Қазақстан бойынша 2025 жылдың соңындағы мәліметке сәйкес, елдің интернет қолданушылар санының жалпы халыққа қатынасы сексен үш пайызды құрайды. Бұл — Орталық Азиядағы ең жоғары көрсеткіш. Алайда қосылым сапасы мен желілердің таралуы бойынша Шымкент Алматы мен Астанадан артта қалып отыр. Бұл алшақтықты жою тек технологиялық инвестицияға ғана емес, тұрғындармен ашық, адал диалог жүргізуге де байланысты екені анық. Мамандардың ортақ пікіріне қарасақ, «инфрақұрылымға жол» ең алдымен «адамдардың санасына жол» арқылы өтеді. Шымкент осы сабақты өзінің тәжірибесінде анық байқауда: интернетті сұраған тұрғын оны мүмкін ететін техниканы да қабылдауға дайын болуы керек, ал бұл дайындықты қалыптастыру — мемлекеттің, провайдерлердің және азаматтық қоғамның ортақ міндеті болып табылады.

2 шілде 2026 жыл күні Тұран ауданы аумағында интернет-алаяқтыққа қарсы кешенді профилактикалық іс-шара өтті. Бұл жолғы шараның ерекшелігі — оған Шымкент қалалық сатира және юмор театрының талантты актрисасы, сондай-ақ белгілі киноактриса Ақсүйрік Абайқызының қатысуы болды. Өнер адамының тікелей қатысуымен өткен бұл акция халық арасында үлкен қызығушылық туғызды және алаяқтықтың алдын алу жұмысына мүлде жаңа сипат берді.Соңғы жылдары Қазақстанда, оның ішінде Шымкент қаласы мен оны қоршаған аудандарда киберқылмыс деңгейі айтарлықтай өсті. Ішкі істер министрлігінің мәліметтері бойынша, тек 2025 жылдың өзінде елімізде интернет-алаяқтыққа қатысты 40 мыңнан астам қылмыстық іс тіркелген. Бұл — алдыңғы жылмен салыстырғанда 18 пайызға жоғары көрсеткіш. Зардап шеккендердің ішінде жастар мен зейнеткерлер ерекше көп орын алады: зейнеткерлер телефон арқылы алдануға, жастар болса жалған инвестициялық платформаларға тұзаққа түсуге бейімірек. Осы ауыр жағдай аймақтық деңгейде де, жалпы ұлттық деңгейде де проблеманы жедел шешуді талап етті.Тұран ауданы полициясының алдын алу қызметі бұл жолы дәстүрлі кездесу форматынан бас тартып, өнер мен ағартуды ұштастырған шараны таңдады. Іс-шара халықтың көп жиналатын орындарында — базарларда, сауда орталықтарының алдында, тұрғын аулаларда — өткізілді. Осындай ашық алаңдарда адамдармен тілдесу бірнеше есе тиімді болатыны практика жүзінде дәлелденген: ресми кабинеттерде берілген ақпаратты аудиторияның небары 20-25 пайызы есте сақтайды, ал бейресми ортада бұл көрсеткіш 60 пайызға дейін көтеріледі.Ақсүйрік Абайқызы аудиторияға интернет-алаяқтықтың ең кең таралған схемаларын жатық, түсінікті тілмен түсіндірді. Ол банк карталары мен шоттарды заңсыз пайдаланатын алаяқтар қолданатын амалдарды нақты мысалдармен баяндады, «телефон арқылы банк қызметкерімін» деп хабарласатын сценарийлерден бастап, жалған онлайн-дүкендер мен криптовалюта алдамшыларына дейінгі кең ауқымды схемаларды ашып көрсетті. Электрондық әмияндарды қорғаудың жолдары, екі сатылы аутентификация мен күдікті сілтемелерді тануды үйрету де іс-шараның маңызды бөлігін құрады. «Алаяқтар сенімді сөйлесе де, үнемі тексеріп алыңыз. Банк ешқашан телефон арқылы карта деректерін сұрамайды», — деді актриса тұрғындарға арналған негізгі хабарламаны жеткізе отырып.Шараға қатысушылардың бірі, зейнетке шыққан мұғалім Ғалия Нұрланова: «Бұл іс-шара менің үшін өте пайдалы болды. Бұрын мен де телефон шалса, банктен болар деп сеніп жататынмын. Ақсүйрік апай бізге мысалдармен, тіпті кішкене ойын-сауықпен түсіндіріп берді, енді мен мұндай алдамшылықты бірден таниын деп үміттенемін» деп ризашылығын білдірді. Жергілікті кәсіпкер Арман Сейтқали де өз ойымен бөлісті: «Бізге осындай шаралар жиірек керек. Цифрлық алаяқтық кез келген адамға келуі мүмкін, бұл тек кәрілерге тән мәселе деп ойлаудан арылу уақыты жетті».Тұран ауданының полиция бөлімі басшысы майор Ержан Дүйсенов шараның маңыздылығын атап өтті: «Профилактика — қылмыстың алдын алудың ең тиімді жолы. Біз тергеп жазалау арқылы ғана емес, халықты хабардар ету арқылы да жұмыс жасауымыз керек. Бүгінгі іс-шара нәтижесінде жүздеген тұрғын сандық қауіпсіздіктің негізгі ережелерімен танысты, бұл өте маңызды жетістік». Ол сондай-ақ 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында ауданда интернет-алаяқтыққа шағымдар саны өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 12 пайызға азайғанын хабарлады, бұл жүргізіліп жатқан жұмыстардың жемісін беріп жатқанының айқын белгісі.Өнер адамдарын профилактикалық жұмысқа тарту ғалымдар мен практиктер тарапынан да жоғары бағаланып отыр. Шымкент мемлекеттік университетінің психология кафедрасы доценті Дина Жақсыбекова: «Танымал тұлғалар немесе актерлер ақпарат берген кезде адамдар оны қабылдауға ашық болады. Бұл — эмоциялық резонанс эффектісі. Ғылыми зерттеулер дәлелдегендей, осылай берілген ақпарат санада 2-3 есе ұзақ сақталады» деп түсіндірді. Бұл тәжірибе Алматы, Астана, Ақтөбе секілді ірі қалаларда да енгізіле бастаған, алайда шағын аудандарда оны алғаш пайдалану факт ретінде тарихта қалады.Алдағы уақытта Тұран ауданы полициясы мен мәдениет мекемелерінің бірлескен жоспары бойынша осындай кездесулер айына кем дегенде бір рет өткізілетін болады. Бұдан бөлек, мектептер мен жоғары оқу орындарында да цифрлық сауаттылыққа арналған сабақтар жүргізу жоспарланған. Іс-шараның аясында үлестірілген буклеттер мен QR-кодтар арқылы тұрғындар кибералаяқтыққа қарсы куәгер немесе жәбірленуші ретінде полицияға жедел хабарласу мүмкіндігіне ие болды. Қоғамдастықтың, билік органдарының және өнер саласы өкілдерінің осылай бірігуі — азаматтарды қорғаудың жаңа, тиімді үлгісі екені даусыз. Бүгінгі Тұран ауданының тәжірибесі ертең бүкіл республикаға үлгі болатынына сенімділік мол.

Қазақстанның оңтүстік өңірлеріндегі құрылыс материалдары нарығы жаңа серпіліске дайын. 2 шілде 2026 жыл күні «Sauran Bricks» ЖШС «Жұлдыз» индустриялық аймағында автоклавты газбетон өндіретін заманауи зауыттың іске қосылуға дайын екенін ресми мәлімдеді. Бұл жоба өңірдегі ең ірі өнеркәсіптік инвестициялардың бірі болып саналады және жергілікті экономиканың дамуында маңызды рөл атқаруға тиіс.Жобаның жалпы инвестиция көлемі 7,8 млрд теңгені құрайды. Зауыттың жылдық өндіру қуаты 200 мың шаршы метр автоклавты газбетонды қамтиды. Кәсіпорында тәулігіне үш ауысыммен, яғни үздіксіз режимде жұмыс жүргізіледі. Жаңа зауыттың іске қосылуы нәтижесінде 150 жаңа жұмыс орны ашылуы, яғни өңір тұрғындарына тұрақты табыс көзінің пайда болуы күтілуде. Бұл цифрлар жоспардың ауқымын айқын көрсетеді: жобаның алдына жеке ғана пайда табу мақсаты емес, бүкіл өңір экономикасын жандандыру міндеті қойылған.Автоклавты газбетон — бүгінгі таңда әлемнің алдыңғы қатарлы елдерінде кеңінен қолданылатын инновациялық құрылыс материалы. Бұл материалдың бірқатар маңызды артықшылықтары бар: жеңіл салмағы, жоғары жылу оқшаулау қасиеті, от жалмамайтын құрылымы және экологиялық тазалығы. Соңғы онжылдықта Қазақстанда экологиялық құрылыс материалдарына деген сұраныс едәуір өскен. Оңтүстік өңірлерде, атап айтқанда Түркістан, Шымкент және іргелес аудандарда тұрғын үй салу мен коммерциялық нысандар санының артуы осы материалға деген нарықтық сұранысты тікелей қалыптастырып отыр. Бұған дейін газбетон Ресей мен Қытайдан импортталатын еді, бұл логистикалық шығындардың жоғарылауына және материалдардың бағасының өсуіне әкеп соқтыратын. Отандық өндірістің дамуы осы тәуелділіктен арылуға мүмкіндік береді.«Sauran Bricks» зауытына Қытайдың KEDA компаниясының ең соңғы буындағы автоматтандырылған жабдықтары орнатылған. KEDA — газбетон өндіру саласында Азияда бірінші орында тұратын, халықаралық нарықта беделі жоғары технологиялық корпорация. Бұл жабдықтар өндіріс процесін толық автоматтандырылған режимде жүргізуге мүмкіндік береді, яғни адам факторы минимумға дейін азайтылған. Жабдықтардың осы деңгейі өнімнің сапасын жоғары стандарттарда тұрақты сақтауды қамтамасыз ете алады. Кәсіпорынның бас директоры Аманжол Сейтқали: «Біз жабдықты таңдауда ымырашылдыққа бармадық. KEDA компаниясының технологиясы бізге сапа мен өнімділіктің оңтайлы арақатынасын береді. Осының арқасында отандық нарыққа импортты алмастыра алатын бәсекеге қабілетті өнім шығара аламыз», — деп мәлімдеді.Жобаның іске асырылуы бірнеше стратегиялық мақсатты бір мезгілде шешуге бағытталған. Біріншіден, импортты алмастыру — елдің құрылыс материалдарын шетелден сатып алуға жұмсайтын валюталық шығындарын азайту. Екіншіден, жұмыспен қамтуды арттыру — 150 тікелей жұмыс орнынан басқа, жанама жұмыс орындарының саны бірнеше есе жоғары болады: шикізат жеткізуші, тасымалдаушы, техникалық қызмет көрсетуші және т.б. Үшіншіден, өңірдің индустриялық әлеуетін арттыру — «Жұлдыз» индустриялық аймағы дамып, жаңа инвесторларды тартуға негіз жасайды. Оңтүстік Қазақстан облысының экономика бөлімінің басшысы Дінмұхамед Жақсыбеков: «Бұл жоба өңіріміздің индустриализациялану жолындағы маңызды қадам. Жұлдыз аймағы жаңа кәсіпорындарды тартатын, серпінді дамитын орталыққа айналып жатыр. Sauran Bricks зауытының іске қосылуы осы процеске серпін береді», — деп атап өтті.Нарық сараптамашыларының бағалауынша, отандық газбетон өндірісінің дамуы Қазақстанда тұрғын үй секторын мемлекет тарапынан бекітілген бағдарламалармен үйлестіруге мүмкіндік туғызады. Мәселен, «Нұрлы жер» бағдарламасы аясында іске асырылатын мыңдаған тұрғын үйдің материалдарға деген жиынтық сұранысы өте жоғары. Алдыңғы жылдарда материалдардың тапшылығы немесе жоғары бағасы кейде бұл бағдарламалардың мерзімін кешіктіретін. Отандық зауыттың жұмысқа кіруі осы мәселені оңтайлы шешудің бір жолы болып табылады. Зауыттың жылына 200 мың шаршы метр өндіруі өңірдің жалпы сұранысының айтарлықтай бөлігін жабуға жеткілікті болмақ.Экологиялық тұрғыдан қарасақ, газбетон өндірісі дәстүрлі кірпіш немесе бетон өндірісімен салыстырғанда айтарлықтай аз энергия жұмсайды және СО₂ шығарындылары едәуір төмен болады. «Sauran Bricks» зауытының жобалық деректеріне сәйкес, өндіріс барысында суды қайта пайдалану жүйесі орнатылған, өндіріс қалдықтары қайта өңдеу тізбегіне қосылады. Бұл кәсіпорынды өңірдегі экологиялық жауапты өнеркәсіп ретінде позициялайды. Мамандардың пікірінше, мұндай тәсіл Қазақстандағы «жасыл экономика» бағытымен толық үйлеседі.Жергілікті тұрғындар да жаңа кәсіпорынның іске қосылуын оң қарсы алды. «Жұлдыз» аймағының маңындағы ауылдар тұрғындары жаңа жұмыс орындары мен инфрақұрылымның дамуын ерекше атап өтті. Жас мамандар, соның ішінде жергілікті политехникалық колледждер мен университеттерді бітіргендер, автоматтандырылған өндірісте жұмыс істеу мүмкіндігіне ерекше мүдделі. Зауыт оператор, технолог, механик, логистик сияқты мамандықтар бойынша кадрларды қабылдауды бастаған. Бұл еңбек нарығы тұрғысынан алғанда маңызды сигнал: жоғары технологиялы өндіріс өңірде де дами алатынын дәлелдейді. Жобаның толыққанды іске қосылуы Қазақстанның оңтүстік өңірлерін өндіріс материалдары жеткізілуі тұрғысынан өзін-өзі қамтамасыз ететін өңіртабанды аймаққа айналдырудың алғашқы нақты қадамы болып табылады.

Шымкент, 4 шілде 2026 жыл. Бүгін Shymkent Hub базасында өткен Robo Shańyraq отбасылық робототехника жарысы қаланың технологиялық өміріндегі ерекше оқиғаға айналды. Мұнда жай ғана жарыс емес, баланың жаңа әлемге жасаған алғашқы қадамдары мен ата-ананың сол қадамды бірге жасау бақыты өзара тоғысты. Алаңда он шақты отбасы жиналып, робот құрастырды, программалады және бір-бірімен ізгі бәсекеге түсті. Сол сәтте балалардың көздерінде тұтанған жарқын от ата-аналардың жүректеріне де жылу берді.Robo Shańyraq жобасының тарихы бірнеше жыл бұрын басталған. RoboPark ұжымы баланы тек техникалық сауаттылыққа үйрету ғана емес, отбасы арасындағы байланысты нығайтатын форматты қалыптастыруды мақсат еткен. «Бала жалғыз дамымауы керек. Ата-ана баласының қызығушылығын ішінен түсінгенде ғана нағыз қолдау бере алады», — деп атап өтеді RoboPark жетекшісі. Осы идеяның нәтижесінде отбасылық жарыс форматы туды: бала мен ата-ана бір команда болып, тапсырманы бірге орындайды, бірге жеңіске жетеді, бірге сабақ алады.Бүгінгі жарысқа қатысқан отбасылардың бірі — Сейіт пен оның әкесі Болат. Он бір жасар Сейіт екі жылдан бері RoboPark-та оқиды, алайда бүгін отбасылық жарысқа бірінші рет қатысты. «Мен ата-аманы таң қалдыратын шығармын деп ойладым. Ал ол маған сонша нәрсе ұсынды — бірге ойлағанда жаңа шешімдер туа берді», — деді Сейіт жарыстан кейін. Болат болса баласының алға басқанын, техникалық ойлауының жетілгенін осы күні жақыннан байқады. «Үйде де айтады, бірақ мен жартысын түсінбей қалам. Ал бүгін бірге жасадық — енді түсінемін», — деп мойындады ол.Жарыстың тапсырмалары күрделіліктің үш деңгейіне бөлінген болатын. Кіші жас тобы қарапайым робот жасап, оны белгіленген жолмен жүргізуді үйренді. Орта топ сенсорлық жүйелерді пайдаланып, кедергіні айналып өту алгоритмін программалады. Ал үлкен жас тобы логистикалық тапсырманы орындады: робот берілген схема бойынша тауарды бір нүктеден екінші нүктеге дейін жеткізуі тиіс еді. Барлық тапсырмада ата-ана мен бала бірге жұмыс істеді — ата-ана механикалық бөлікке ақыл қосса, бала программалауды өз мойнына алды.Шараны ұйымдастырған Shymkent Hub командасы мен Шымкент қаласының Цифрландыру басқармасы бұл бастаманы үнемі қолдап келеді. Цифрландыру басқармасының өкілі Айгүл Нұрмағамбетованың айтуынша, мемлекет тарапынан техникалық білім беруді дамытуға ерекше назар аударылуда. «Қазақстанда STEM білімін кеңейту — мемлекеттік басымдық. Ал RoboPark сияқты жекеменшік ұйымдар осы бағытта нақты жұмыс атқарып жатыр. Мұндай ынтымақтастық — болашаққа жасалған инвестиция», — деді ол. Шымкент бүгінде Оңтүстік Қазақстандағы технологиялық инновациялардың орталығына айналып бара жатыр. Соңғы үш жылда қалада он бестен астам STEM-бағыттағы оқу орталығы ашылып, балаларды цифрлық экономикаға дайындау жылдамдады.Қазақстан деңгейінде алып қарағанда, робототехника білімін дамыту соңғы жылдары мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі болып отыр. ҚР Білім министрлігінің деректері бойынша, 2024 жылы елдегі жалпы білім беретін мектептердің 40 пайызда STEM сабақтары енгізілген. 2026 жылға дейін бұл көрсеткішті 70 пайызға жеткізу жоспарланып отыр. Алайда мектептегі сабақ пен тәжірибелік жарыс арасындағы алшақтықты жою үшін RoboPark сияқты қосымша білім орталықтары шешуші рөл атқарады. Олар балаларға теорияны нақты іске асыру арқылы тереңірек меңгеруге мүмкіндік береді.Otбасылық формат жарысқа мүлде жаңа мән береді. Психологтардың зерттеуіне сүйенсек, бала ата-анамен бірлесіп шығармашылық тапсырма орындағанда, оның ынтасы жекелей жасағанға қарағанда екі есе артады. Ата-ана болса баланың күнделікті өмірін, қызығушылығы мен қиындықтарын жақыннан сезінеді. RoboPark командасы осы психологиялық негізге сүйене отырып, Robo Shańyraq форматын нақ отбасылық мектепке айналдырды. Мұнда ұтқан да, ұтылған да бала емес — ұтқан отбасы, ұтқан бірлік.Жарыс аяқталғаннан кейін де алаң бос болмады. Ата-аналар бір-бірімен тәжірибе алмасты, балалар жаңа достар тапты, мұғалімдер келесі сынақтарға деген ойларын бөлісті. Robo Shańyraq енді жыл сайынғы дәстүрге айналды, және ұйымдастырушылар оны аймақаралық деңгейге шығару жоспарын жариялады. Алматы, Астана, Қарағанды қалаларынан қызығушылық білдіргендер бар екен. «Болашақты бірге құрастырамыз» деген ұран бүгін жай сөз емес екенін осы жарыс дәлелдеді. Ол — ата-ана мен баланың бір мақсатқа ұмтылуының, технология мен адами жылудың тамаша үйлесімін суреттейтін айқын белгі. Шымкент бүгін болашақ инженерлерін тәрбиелеп қана қоймады — ол тұтас отбасыларды технологияның сиқырлы әлеміне бастады.

Қазіргі заманда интернет технологиялары тез дамып, адамдардың күнделікті өміріне берік енген дәуірде желілік алаяқтық та жаңа деңгейге көтерілуде. Осы өзекті мәселеге байланысты 3 шілде 2026 жылы Шымкент қаласының Абай ауданында маңызды бір іс-шара өтті. Абай ауданы әкімінің аппараты, Шымкент қаласы Абай ауданының прокуратурасы және Шымкент қаласы Полиция департаментінің бірлескен ұйымдастыруымен Dala Mall сауда-ойын-сауық орталығында интернет-алаяқтықтың алдын алуға және тұрғындардың цифрлық сауаттылығын арттыруға бағытталған кең ауқымды ақпараттық акция өткізілді. Бұл шара өңірдегі желілік қылмысқа қарсы күрестің жаңа бетін ашты деп бағалауға болады.Акцияның негізгі мақсаты — тұрғындардың құқықтық және цифрлық сауаттылығын жан-жақты арттыру, интернет-алаяқтықтың алдын алу және азаматтардың қаржылық қауіпсіздігін нығайту болды. Неліктен дәл Dala Mall таңдалды деген сұрақ туындауы мүмкін. Жауабы қарапайым: ірі сауда орталықтары — бұл қалың жұртшылық жиналатын алаңдар. Мұнда тұрғындардың барлық жас тобы кездеседі, сондықтан ақпараттық хабарды барынша кең аудиторияға жеткізу мүмкіндігі туады. Заманауи акция форматын дәл осылай таңдау — мемлекеттік органдардың азаматтарға жақындауға тырысатынының айғағы.Соңғы жылдардағы статистика алаңдаушылық туғызады. Қазақстан бойынша ресми деректерге сәйкес, интернет-алаяқтыққа байланысты қылмыстардың саны жылдан жылға өсіп келеді. Тек 2025 жылдың өзінде елімізде мыңдаған азамат телефондық және интернет-алаяқтықтардың құрбанына айналды, ал жиынтық материалдық шығын миллиардтаған теңгені құрады. Шымкент қаласы да бұл тенденциядан шет қалған жоқ. Аймақтағы полиция департаментінің мәліметтері бойынша, соңғы жылдары желілік алаяқтыққа қатысты арыздардың саны айтарлықтай өсті. Бұл мәселе енді жеке тұлғаның ғана емес, бүкіл қоғамның проблемасына айналды.Іс-шара барысында тұрғындарға алаяқтардың жиі қолданатын айла-тәсілдері егжей-тегжейлі түсіндірілді. Мамандар "фишинг" деп аталатын жалған сайттар арқылы деректерді ұрлау, смс-хабарламалар мен электрондық пошта арқылы алдау, жалған инвестициялық жобалар, телефон арқылы банк қызметкерлерін немесе полиция қызметкерлерін бейнелеу сияқты схемалар туралы мысалдар келтіре отырып кеңінен түсіндірді. Сонымен қатар жеке деректерді, банк карталарының мәліметтерін қорғау жолдары мен интернетті қауіпсіз пайдалану бойынша нақты ұсынымдар берілді. Акция қатысушылары тұрғындардың сұрақтарына жауап беріп, әркімнің нақты жағдайына сай кеңес ұсынды. Ақпараттық жадынамалар таратылып, олар үй жағдайында қайта оқу үшін де пайдалы болды.Акцияға қатысушылардың бірі, Абай ауданының прокуратура қызметкері өз сөзінде: "Алаяқтар ең алдымен адамның сенімділігін пайдаланады. Олар психологиялық қысым жасап, шұғыл шешім қабылдауға мәжбүрлейді. Сондықтан кез келген күмәнді ұсыныс пен сұранысқа мұқият қарау керек, асықпа, байсалды бол деген ережені ұмытпаңыздар," — деді. Полиция департаментінің өкілі де алаяқтыққа ұшыраған жағдайда уақытын жібермей тиісті органдарға хабарласу маңыздылығын атап өтті. Өйткені тез хабарласу дер кезінде қаражатты қайтару мүмкіндігін арттырады.Дәл осы мәселеде аса осал топ — бұл үлкен жастағы азаматтар. Олар цифрлық технологиялармен таныс болмағандықтан, алаяқтардың тұзағына жиі түседі. Акция барысында осы топқа арнайы назар аударылды. Зейнеткерлерге арналған жеңілдетілген нұсқаулықтар таратылды, телефонда күмәнді қоңырауларды қалай тануға болатыны жайлы нақты мысалдармен түсіндіріліп берілді. Осындай іс-шаралардың қоғамдық маңызы зор: білім — алаяқтықтан қорғанудың ең тиімді қаруы.Болашаққа қарасақ, мұндай акциялар бір реттік шара болып қалмауы керек. Цифрлық сауаттылықты арттыру — бұл үздіксіз процесс. Мамандардың пікірінше, мектептерде, жоғары оқу орындарында және жұмыс орындарында цифрлық қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру баянды нәтиже береді. Сонымен бірге мемлекеттік органдармен қатар телекоммуникациялық компаниялар мен банктердің де бұл жұмысқа белсене қатысуы аса маңызды. Өйткені алаяқтар әрқашан жаңа тәсілдер іздеп, технологиялық мүмкіндіктерді жылдам игереді. Тек ортақ күшпен ғана бұл зиянды құбылысқа тосқауыл қоюға болады.Акция аяқталар шақта тұрғындардың ризашылығы мен белсенді қатысуы ұйымдастырушыларды да шабыттандырды. Бұл іс-шара — Шымкент қаласы тұрғындарының цифрлық қауіпсіздігіне деген қамқорлықтың нақты көрінісі. Ең бастысы, акцияда берілген кеңестерді күнделікті өмірде қолданған дұрыс: бейтаныс адамдарға жеке және банк деректерін бермеу, күмәнді сілтемелерге өтпеу, кез келген қаржылық операцияны мұқият тексеру. Осы қарапайым ережелерді ұстану арқылы әрбір азамат өзін де, отбасын да алаяқтардың залалды ісінен сақтай алады. Қоғамның цифрлық мәдениеті жоғарылаған сайын алаяқтар үшін де орын тарылатыны анық.

2 шілде 2026 жыл. «Әділет» партиясының Төрағасы Айбек Дәдебай Sinovation Ventures жасанды интеллект институтының президенті, әлемге танымал технологтар мен инвесторлар арасында беделді тұлға — доктор Ли Кай-Фумен кездесті. Бұл кездесу қарапайым дипломатиялық сауалнама емес, Қазақстанның саяси өміріне цифрлық технологияларды терең ықпалдастырудың іргетасын қалайтын маңызды ұйымдастырушылық қадам болды. Тараптар партия жұмысының тиімділігін арттыру және азаматтармен өзара байланысты нығайту мақсатында заманауи цифрлық технологияларды қолдану мәселелерін жан-жақты талқылады.Бұл кездесудің өткір мәнін толық түсіну үшін жалпы аясына назар аудару қажет. Жуырда Парламент палаталарының бірлескен отырысында Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев цифрлық технологияларды енгізу қадамы мемлекеттік басқару мен заң шығару қызметін жетілдірудің негізгі бағыттарының біріне айналуға тиіс екенін атап өтті. Мемлекет басшысының айтуынша, болжамды сараптаманы, Үлкен дерекқорды және заманауи цифрлық құралдарды пайдалану қабылданатын шешімдердің сапасын арттырып, азаматтардың маңызды бастамаларды талқылауға қатысу мүмкіндігін кеңейтеді. Президенттің бұл бағыты бүкіл саяси жүйе үшін жаңа стандарт белгілейтін сигнал болды, ал «Әділет» партиясы осы бағытта ең белсенді қадам жасаған алғашқы саяси күшке айналуда.Доктор Ли Кай-Фу — жасанды интеллект саласындағы бүкіл дүниежүзіне белгілі зерттеуші. Ол Apple, Microsoft, Google корпорацияларында жоғары лауазымды қызметтер атқарып, кейін Қытайдың технологиялық экожүйесін дамытуда шешуші рөл атқарған. Оның Sinovation Ventures қоры жүздеген жасанды интеллект жобасын қаржыландырып, аймақтық және жаһандық деңгейде технологиялық трансформацияның қозғаушы күшіне айналды. Осындай деңгейдегі сарапшымен арнайы кездесу өткізу «Әділет» партиясының цифрлық бағытта серйозды ниет пен жоғары амбиция ұстанатынын айғақтайды.Айбек Дәдебайдың пікірінше, бүгінде азаматтардың өтініштерін қабылдап қана қоймай, адамдарды нақты қандай мәселелер толғандыратынын терең түсіну маңызды. Дәстүрлі тәсілдерде партиялар хаттар мен өтініштерді қолмен өңдейтін, деректер жинауды жүйесіз жүргізетін, нәтижесінде маңызды мәселелердің белгілі бір бөлігі заңнамалық аренаға жетпей қалатын. Заманауи технологиялар ауқымды ақпаратты жылдам талдауға, ең өзекті мәселелерді дәл айқындауға және оларды заңнамалық әрі партиялық бастамаларды әзірлеу кезінде уақтылы ескеруге мүмкіндік береді. Бұл — саяси жұмыстың сапалы жаңа деңгейі.Осы міндеттерді жүзеге асыру мақсатында Айбек Дәдебай мен Ли Кай-Фу жасанды интеллект негізінде мамандандырылған цифрлық платформа құру мәселесін егжей-тегжейлі талқылады. Жоспарланып отырған платформа бірнеше негізгі функцияны орындайды: азаматтар мен кәсіпкерлердің өтініштерін автоматты режимде өңдеу; қоғамдық сұраныстарды тақырып бойынша жіктеп, жүйелеу; партияның заңнамалық базасымен және ресми құжаттармен тиімді жұмыс жасау; алынған деректерді заңнамалық бастамалар мен партиялық шешімдерді дайындауда пайдалану. Мұндай платформа іс жүзінде азаматтар мен заң шығарушылар арасындағы интеллектуалды көпірге айналады.Эксперттердің пікірінше, мұндай бастама Орталық Азия аймағы үшін бірегей тәжірибе болуы мүмкін. Саяси аналитик Дәурен Сейітов: «Партиялық жұмысты жасанды интеллектпен ықпалдастыру — бұл тек технологиялық жаңалық емес, бұл демократиялық тетіктерді жаңғыртудың нақты жолы. Азаматтардың үні деректер арқылы тікелей заңнамалық үдеріске ықпал ете алса, бұл өкілдік демократияның мазмұнын түбегейлі өзгертеді», — деп атап өтті. Дүниежүзілік тәжірибеде жасанды интеллектіні мемлекеттік басқару саласына ықпалдастыру эстониялық цифрлық мемлекет моделінен бастап Сингапурдың Smart Nation бағдарламасына дейін сәтті нәтижелер берді. Қазақстан осы жолда өзінің ерекше моделін қалыптастыруда.Келіссөздер қорытындысы бойынша тараптар партияға арналған AI-платформасының архитектурасын бірлесіп әзірлеуге уағдаласты. Жоба бірнеше кезеңде жүзеге асырылады: алдымен жасанды интеллект технологияларын енгізудің басым бағыттары айқындалады, содан соң жобалық команда құрылып, пилоттық тестілеу іске қосылады. Болашақта платформаның аймақтық бөлімшелерге де таралуы жоспарланып отыр, бұл «Әділет» партиясының бүкілқазақстандық деңгейде цифрлық инфрақұрылым қалыптастыруға ниетті екенін білдіреді. Маңызды мәселе — платформаның ашықтығы мен деректер қауіпсіздігін қамтамасыз ету, себебі азаматтар өздерінің жеке ақпаратының қорғалғанына сенімді болуы тиіс.Жалпы алғанда, «Әділет» партиясының бұл бастамасы Қазақстандағы саяси мәдениеттің жаңа беті болуы мүмкін. Цифрлық технологиялар ендігі жерде тек мемлекеттік қызметтер саласының ғана емес, саяси өмірдің де ажырамас бөлігіне айналуда. Азаматтар партиямен байланысудың ыңғайлы, жылдам және тиімді тәсілдерін алады, ал партия ел ішіндегі нақты мәселелерді дерекке негізделген талдау арқылы дәл анықтай алады. Бұл — саясаттың деректерге сүйенген, азаматқа жақын болашағына деген нақты қадам. «Әділет» партиясының Sinovation Ventures-пен серіктестігі Орталық Азия саяси тарихында прецедент жасауда, ал оның нәтижелері алдағы жылдарда бүкіл аймаққа үлгі болуы ықтимал.

3 шілде 2026 жыл. Шымкент қаласының тұрғыны өзінің өмірінде ешқашан ұмытпайтын бейнеқоңырау алды. Экранда дүние жүзіне танымал қытай актері Джеки Чан пайда болды. Алайда бұл нақты жұлдыз емес еді — артында жасанды интеллект технологиясын пайдаланған алаяқтар тұрды. Олар атақты адамның бет-әлпетін цифрлық тәсілмен жасап, қаладағы тұрғынды қаржылық алдауға тартпақ болды. Бұл оқиға Қазақстандағы киберқылмыстың жаңа деңгейге шыққанын айқын көрсетіп отыр.Полиция мәліметтері бойынша, алаяқтардың мынадай схемасы анықталды: алдымен олар ер адамға телефон шалып, өздерін банк қызметкерлері мен мемлекеттік комитет өкілдері ретінде таныстырды. Сөйлесудің белгілі бір сәтінде мошенниктер бейнеқоңырауға өтуді ұсынды. Дәл осы кезде экранда Джеки Чанның бейнесі пайда болды. Жасанды интеллект бет-пішінді, мимиканы, тіпті дауыс ырғағын да шынайы дәрежеде жеткізді. Адам экраннан танымал актерді көргенде алаяқтардың сөзіне деген сенімі еселеп артты. Олар болжамды қаржылық мәселені шешу үшін ақша аудару керек деп сендіруге тырысты.Шымкент ДП-ның киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының оперуполномоченныйі Максат Жанысбаев бұл туралы нақты айтты: «Бір оқиғада алаяқтар ер адамға қоңырау шалып, банк пен мемлекеттік комитет қызметкерлері ретінде таныстырды. Жәбірленуші олардың сөзіне сенді. Содан кейін алаяқтар бейнеқоңырауға өтуді ұсынды, ол жерде дүниежүзілік атақты актер Джеки Чанның бейнесін пайдаланды. Бұдан басқа, ұқсас схемаларда алаяқтар қазақстандық атақтылардың бейнесін де пайдаланады, соның ішінде актер Таукел Мусилимнің образы да қолданылады». Маманның айтуынша, бұл технология жылдан жылға жетілдіріліп, жалғанды шындықтан ажырату барған сайын қиындап барады.«Киберщит Қазақстан» жобасы аясында жүргізіліп жатқан ақпараттандыру науқанының бір бөлігі ретінде Шымкенттің сауда орталықтарының бірінде профилактикалық акция өтті. Полицейлер тұрғындарға ең кең тараған алдау схемалары туралы айтып берді, нақты мысалдар келтірді және цифрлық қауіпсіздік ережелері жазылған буклеттер таратты. Акцияға жасы үлкен азаматтардан бастап жастарға дейін қатысты. Себебі тәжірибе көрсеткендей, алаяқтардың тұзағына кез-келген адам түсуі мүмкін.Бозарық шағын ауданының тұрғыны Алмасхан Еспаев акцияға арнайы келді. Оның айтуынша, отбасында бұрыннан белгісіз нөмірлерден келген қоңырауларға жауап бермеу және SMS-тен келген кодтарды ешкімге айтпау деген ереже бар. Бірақ зейнеткер алаяқтардың жаңа схемалары туралы білу үшін іс-шараға қатысқан. «Менің бір таныс адамым да зиян шекті — алаяқтар оны үш миллион теңгеге алдады. Бәрі банк арқылы болды. Ол такси шақырып жетіп келгенге дейін олар үлгіріп барлығын рәсімдеп, шоттан ақшаны алып кеткен. Осындай адамдар бар», — дейді Алмасхан Еспаев. Бұл жағдай алаяқтардың қаншалықты жылдам әрекет ететінін және жертіс тигізер алдында жәбірленушіге ойланып тұру мүмкіндігін де бермейтінін айқын көрсетеді.Полиция статистикасы да алаңдатарлық. Өткен жылы Шымкентте 300-ге жуық интернет-алаяқтық тіркелсе, биылғы жылдың жеткен кезеңінде бұл сан 330-ға жетіпті. Бұл — тек ресми тіркелген деректер. Ал мамандардың пайымдауынша, жәбірленушілердің едәуір бөлігі ұят немесе үміттен айырылу сезімінен арыз берілмей жатуы мүмкін. Жалпы республика деңгейінде киберқылмыстар жыл сайын 20-25 пайызға өсіп келеді деп болжануда. Жасанды интеллект технологияларының жетілуі бұл тенденцияны одан әрі нығайтуда. Дипфейк бейнелерді жасайтын бағдарламалық жасақтамалар бүгінде жалпыға қолжетімді болып отыр, сондықтан оларды тек арнайы дайындықтан өткен хакерлер ғана емес, кез-келген ниеті бұзық адам пайдалана алады.Сарапшылар дипфейк технологиясының тек қаржылық алаяқтықта ғана емес, саяси манипуляциялар мен беделге нұқсан келтіру мақсатында да белсенді қолданылатынын атап өтеді. Дүниежүзілік тәжірибеде атақты саясаткерлер мен кәсіпкерлердің жалған бейнесімен жасалған алаяқтықтар бірнеше миллион долларлық шығынға ұшыратқан. Қазақстан да осы жаһандық тенденциядан тыс қалмайды. Елдің ақпараттық кеңістігін қорғау үшін мемлекеттік деңгейде арнайы заңнамалық база мен техникалық шаралардың күшейтілуі талап етіледі.Маман-сарапшылар азаматтарға бірнеше негізгі ережені ұстануды ұсынады. Біріншіден, белгісіз нөмірлерден келген қоңырауларға мұқият болу керек. Екіншіден, бейнеқоңырауда экранда кім пайда болса да, ақша аудару немесе жеке деректерді беру туралы сұраныстарға ешқашан бармас бұрын банкке немесе туыстарға хабарласу қажет. Үшіншіден, SMS-хабарламалардан келген растау кодтарын ешкімге, тіпті банк қызметкері болып таныстырған адамдарға да айтпау керек. Ең соңында — егер сізге белгілі бір жұлдыз немесе танымал тұлға кенеттен қоңырау шалып, қаржылық көмек сұраса, бұл дерлік жүз пайыз алаяқтық деп есептеген жөн. Мамандар еске салады: нағыз атақты адамдар бейтаныс адамдарға ешқашан ақша сұрап қоңырау шалмайды. Цифрлық сауаттылық пен сергектік — бүгінгі заманда өзіңізді қорғаудың ең сенімді қаруы.

ЖИ-пен жасалған суретҚазіргі таңда цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы адамдардың өмір салтын түбегейлі өзгертті. Интернет-сауда, онлайн-тапсырыс және электрондық төлем жүйелері бүгінде миллиондаған қазақстандықтардың күнделікті тіршілігінің бір бөлігіне айналды. Алайда осы ыңғайлылықтың артында жаңа қауіп-қатерлер де пайда болуда. 3 шілде 2026 жыл күні Бас прокуратураның құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитетінің қылмыстық қауіп-қатерлер мен қоғамдық қауіпсіздік тәуекелдерін болжау орталығы «Киберқалқан Қазақстан» жобасы аясында азаматтарды онлайн-жеткізіммен байланысты алаяқтық жағдайлардың жиілеп бара жатқандығы туралы ресми ескертті. Бұл хабарлама елдің ақпараттық кеңістігінде кеңінен тарап, халық арасында үлкен резонанс тудырды.Алаяқтардың жұмыс істеу схемасы өте қарапайым, бірақ сонымен бірге тиімді. Зұлымдар азаматтарға телефон шалып, өздерін курьер немесе маркетплейс қызметкері ретінде таныстырады да, белгісіз бір тапсырыс ресімделді деп мәлімдейді. Тапсырысты растау немесе бас тарту үшін SMS-арқылы келген кодты айтуды сұрайды. Жәбірленушілер бұл кодты алаяқтарға беріп қойғаннан кейін олардың жеке аккаунттарына, банктік деректеріне қол жеткізіледі, ал нәтижесінде ақша ұрлануы немесе несие ресімделуі мүмкін. Мамандардың айтуынша, бұл «тексерілген» алдау схемасы бүгін Қазақстанда ғана емес, бүкіл посткеңестік кеңістікте кеңінен таралған.Мәселенің тереңіне үңілсек, онлайн-сауда нарығының өсімі де осы жағдайдың себебінің бірі екенін байқауға болады. Соңғы бес жылда Қазақстанда электрондық коммерция сегменті жыл сайын орта есеппен 30–35 пайызға өсіп отыр. 2025 жылдың деректері бойынша, қазақстандықтар онлайн-тапсырысқа жылына жалпы сомасы 2 триллион теңгеден асатын қаражат жұмсады. Осы нарықтың кеңеюімен бірге алаяқтардың іс-әрекеті де белсенділене түсті. Комитеттің деректеріне сүйенсек, тек 2025 жылдың бірінші жарты жылдығында ғана жеткізіммен байланысты алаяқтықтан зардап шеккен азаматтардың саны алдыңғы жылдың сол кезеңімен салыстырғанда 47 пайызға артты. Бұл сан — жай статистика емес, нақты адамдардың жойылған жинақтары мен бұзылған тыныштығы.Қылмыстық қауіп-қатерлерді болжау орталығының басшысы Нұрлан Сейітов бұл мәселеге байланысты өз пікірін білдірді: «Алаяқтар өздерінің схемаларын үнемі жетілдіріп отырады. Олар белгілі бір маркетплейстердің атын пайдаланып, тіпті сол компаниялардың стилінде жасалған хабарламалар жіберуде. Бұл жай азаматты шатастырып қана қоймай, техникалық сауаттылығы жоғары адамдарды да алдай алады. Сондықтан біздің жұмысымыз — тек преступниктерді ұстау ғана емес, халықтың хабардарлығын арттыру». Мамандардың бұл пікірі алаяқтық мәселесінде тек жазалау шараларымен шектелмей, профилактикалық жұмыстың маңыздылығын айқын көрсетеді.Кибер-алаяқтыққа қарсы күреске қатысты тәжірибелі заңгер Айгүл Мәменова да ескерту жасады: «Азаматтардың арасында SMS-кодты бөгде адамдарға бермеу керек деген ақпарат жеткілікті дәрежеде таралған деп ойлаймыз. Бірақ тәжірибе көрсеткендей, алаяқтар психологиялық қысым жасау арқылы адамды шатастырады: асыға тонын алдырады, «тапсырысты қабылдамасаңыз айыппұл аласыз» деп қорқытады. Міне, осы сәтте ақыл-ой емес, сезім жетекші болып кетеді». Бұл сөздер мәселенің тек техникалық емес, психологиялық өлшемін де ашып береді.Осындай жағдайда мемлекеттік органдардың алдын алу жұмысы ерекше маңыз алады. «Киберқалқан Қазақстан» жобасы 2022 жылдан бері жұмыс атқаруда және осы уақыт ішінде жүздеген мың азаматқа ескерту хабарламалары жіберілді, арнайы семинарлар өткізілді, мектептерде цифрлық сауаттылық сабақтары ұйымдастырылды. Бірақ алаяқтардың схемалары да дамып отырғандықтан, бұл жұмыс тоқтамай жалғасуы тиіс. Ішкі істер министрлігінің деректері бойынша, 2025 жылы кибер-алаяқтық бойынша 12 000-нан астам қылмыстық іс тіркелді, оның ішінде соттың үкімімен аяқталғаны — небәрі 15 пайыз. Бұл цифр жедел тергеу жұмысын жетілдіру қажеттілігін айқын аңғартады.Халықтың реакциясы да назар аударарлық. Әлеуметтік желілерде комитеттің ескертуіне жауап ретінде жүздеген азаматтар өздерінің алаяқтыққа ұшыраған тәжірибелерімен бөлісті. Олардың арасында орта жастағы кәсіпкерлер де, зейнеткерлер де, жастар да бар. Бұл алаяқтардың белгілі бір топты ғана емес, барлық санаттағы тұрғындарды нысанаға алатынын дәлелдейді. «Маған таныс курьер атынан хабарласты, тіпті тапсырыс нөмірін де атады. Мен тек кодты айтып қоя бердім — және бірден 500 мың теңгем ұшып кетті» деп жазды бір пайдаланушы. Мұндай жеке оқиғалар статистикадан да күшті әсер қалдырады.Сарапшылар алдағы уақытта онлайн-жеткізіммен байланысты алаяқтықтың одан да күрделене түсуін болжауда. Жасанды интеллект пен дипфейк технологияларының дамуы алаяқтарға тіпті таныс адамдардың дауысын еліктеуге мүмкіндік береді. Сондықтан сарапшылар жеке деректерді қорғауда жаңа заңнамалық нормалар қабылдау мен халықтың цифрлық сауаттылығын тұрақты арттыруды бірінші кезекке қоюды ұсынады. Азаматтардың өздері де сақтық танытуы керек: күдікті қоңырауларда дереу сөзді үзіп, құқық қорғау органдарына хабарлау — ең дұрыс жол. Бұл мәселеде жеке жауапкершілік пен мемлекеттің тиімді жұмысы бірін-бірі толықтырған жағдайда ғана нақты нәтижеге жетуге болады.

2 шілде 2026 жыл. Шымкент қаласындағы «Victoria» оңалту орталығы жасыл технологияларды медициналық мекемеде сәтті қолданудың нақты үлгісіне айналды. Бұл орталықты Қырғызстан мен Тәжікстаннан арнайы келген тұрақты даму және энергиятиімділік саласының мамандары зерттеп, оң пікір қалдырды. Шымкенттің оңтүстік күн сәулесін электр энергиясына айналдыру тәжірибесі аймақтағы ең үздік мысалдардың бірі ретінде танылып отыр.Соңғы жылдары Орталық Азия елдерінде жаңартылатын энергия көздерін пайдалануға деген қызығушылық едәуір артты. Климаттың өзгеруі, тарифтердің жыл сайын өсуі және энергетикалық тәуелсіздікке деген талпыныс — осының бәрі мемлекеттік және жеке секторды балама шешімдер іздеуге мәжбүр етуде. Қазақстан үшін, әсіресе оңтүстік өңірлер үшін, күн энергетикасы аса перспективті бағыт болып табылады: жылдың 300 күнінен астамы күн сәулелі болатын Шымкент осы жағынан бірегей табиғи артықшылыққа ие. Алайда теориядан практикаға өту — бұл бөлек, одан да маңызды қадам. Дәл осы жерде «Victoria» орталығының тәжірибесі ерекше назар аударады.«Victoria» оңалту орталығы күн сайын инсульт, ауыр жарақат және созылмалы аурулардан айыққан жүздеген пациентті қабылдайды. Орталықта 175 төсек орны бар, ал кезекте 18 жастан асқан 900-ден астам науқас мемлекеттік бағдарлама бойынша ем алуды күтіп тұр. Мұндай мекемеде электр қуатының үздіксіз жеткізілуі — медициналық жабдықтардың дұрыс жұмыс істеуі, пациенттердің ыңғайлылығы мен қауіпсіздігі үшін өмірлік маңызды мәселе. Осы мақсатта орталықтың басшылығы ТОО «Senergy Electric» компаниясымен бірлесіп, ғимараттың шатырына бірнеше күн панельдерін орнатты. Бүгінде олар орталықтың электр энергиясына деген қажеттілігінің айтарлықтай бөлігін жабады.«Victoria» орталығының медициналық директоры Мурат Тоқмұрзаев жасыл технологияларды тек экономикалық тиімділік тұрғысынан ғана емес, пациенттердің сауығу процесімен тікелей байланыстырады. «Біз мұнда күн энергиясын, жел энергиясын, жылу температурасының айырмашылығын пайдалану технологияларын қолданамыз. Мұның барлығы пациенттердің емделуін барынша жақсарту үшін жұмыс жасайды. Науқастарымыз жарақаттан, инсульттан кейін сауығу үстінде, сондықтан олар үшін ыңғайлылық пен жайлылықты арттыру өте маңызды», — деп атап өтті ол. Орталық Еуропа, Азия және ТМД елдерінің жоғары технологиялық медициналық жабдықтарымен жарақтандырылған, бұл оңалту процесінің тиімділігін бірнеше есе арттырады.ТОО «Senergy Electric» басшысы Ерғали Шоланбаев күн панельдерінің пайдасы туралы нақты деректер келтіреді. Нарықта 10 жылдан астам жұмыс тәжірибесі бар компания Шымкентте электр энергиясының жылдан жылға қымбаттап бара жатқанын алаңдаушылықпен атап өтеді. «Тариф өсіп жатыр, энергия тапшылығы бар, қала кеңеюде — сауда-ойын-сауық орталықтары, тұрғын үй кешендері, жаңа медициналық орталықтар ашылуда. Шымкент электр энергиясын Солтүстіктен, Ресейден алады, үш ірі жылу электр станциясы Екібастұзда орналасқан, сол себепті тариф Қазақстанда ең жоғарылардың бірі болып саналады. Сондықтан күн панельдері оңтүстік қалалар үшін өте тиімді», — деп түсіндіреді Шоланбаев. Мамандардың есептеуінше, оңтүстік өңірлерде мұндай жобалар орта есеппен екіден үш жылда өзін ақтайды.Шымкенттегі тәжірибемен танысу үшін Қырғызстан мен Тәжікстаннан жоғары деңгейдегі делегация арнайы сапармен келді. Қырғыз Республикасының Энергетика министрлігі, Тәжікстан Республикасының Энергетика және су ресурстары министрлігі, Қырғызстанның Ұлттық электрлік желісі, бөлінгіш энергетика компаниялары мен басқа да салалық ұйымдардың өкілдері орталықта жасыл энергетиканың іс жүзіндегі нәтижесімен танысты. Қырғыз Республикасы үкімет кабинеті жанындағы климаттық қаржыландыру орталығының өкілі Эрмек Тұрсуналиев өзінің алғашқы әсерін бөлісті: «Мұндай объектілер Қырғызстанда жекелеген жағдайларда ғана бар, бірақ біз де осы бағытта дамып жатырмыз. Мен осы жерде 110 кВт қуаттылықтағы күн панельдері бар екенін түсіндім. Ұқсас объектілер ретінде Қырғызстаннан мысал ретінде Бішкек университетін келтіруге болады». Делегация мүшелері бұл сапардың практикалық тәжірибе алмасу үшін аса маңызды екенін және ұқсас жобаларды өз елдерінде іске асыруға қатысты жаңа идеяларға серпін берді.Шымкент тәжірибесі аймақтық ынтымақтастықтың жаңа форматын да ашып отыр. Орталық Азия елдері энергетика саласындағы ортақ мәселелерге тап болғанда — тарифтердің өсуі, желілердің тозуы, импортқа тәуелділік — осындай практикалық алмасулар теориялық форумдарға қарағанда әлдеқайда тиімді болып шығады. «Victoria» орталығының үлгісі тек медицина саласымен шектелмейді: мектептер, балабақшалар, спорт кешендері, мәдениет үйлері сияқты кез келген әлеуметтік нысанда осындай технологияларды қолдану мүмкіндігі бар.Сарапшылардың пікірінше, Қазақстанда жаңартылатын энергия көздерін қолданатын медициналық мекемелердің саны алдағы бес жыл ішінде бірнеше есе артуы мүмкін. Үкімет энергиятиімді жобаларды ынталандыру саясатын жалғастырып, субсидиялар мен жеңілдетілген несиелер арқылы осы бағытты қолдауда. Шымкенттің оңтүстік күні — бұл тек табиғи ресурс ғана емес, ол экономикалық бостандыққа апаратын стратегиялық мүмкіндік. «Victoria» орталығының мысалы дәлелдейді: жасыл технологиялар — болашақ ғана емес, бүгінгі күннің нақты шешімі. Пациенттерге жылы жайлылықта сауығуға мүмкіндік беретін, бір мезгілде экологияны сақтап, бюджетті үнемдейтін бұл жоба — Орталық Азиядағы тұрақты дамудың шынайы үлгісі болып қала береді.

29 маусым 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстігіндегі ең ірі қала — Шымкент — соңғы жылдары цифрлық трансформация жолында айтарлықтай жетістіктерге жетіп отыр. Бүгінде мұнда мемлекеттік қызметтер, денсаулық сақтау жүйесі және қоғамдық қауіпсіздік саласы жаңа технологиялармен тығыз ұштасып, қаланың цифрлық бет-бейнесі түбегейлі өзгеруде. 2026 жылдың бірінші жарты жылдығының қорытындысы бойынша іске асырылған бірқатар жобалар бұл өзгерістердің тек бастамасы ғана екенін дәлелдейді.Шымкенттің цифрлық дамуы бірнеше жыл бұрын-ақ белсенді сатыға шықты. Қала 2018 жылы республикалық маңызы бар дербес қала мәртебесін алғаннан кейін, оның инфрақұрылымын жаңғыртуға мемлекеттік инвестициялар едәуір артты. Алғашқы кезеңдерде бюджеттік ақпараттық жүйелер мен электрондық үкімет сервистері енгізілді. Содан бері технологиялық даму қарқыны жылдан жылға артып, қала басшылығы «Ақылды қала» тұжырымдамасын жүйелі түрде жүзеге асыруға кірісті. Бүгінгі таңда Шымкент Орталық Азия деңгейінде де цифрландыру саласындағы озық тәжірибелер қатарына кіруге үміткер болып отыр.Осы жылы іске қосылған жобалардың арасынан Shymkent IT HUB аса маңызды орын алады. Бұл хаб жас IT-мамандарға және стартаптарға кешенді қолдау көрсетеді: оқыту бағдарламалары, менторлық қолдау, инвестициялық байланыстар және жұмыс кеңістігі — барлығы бір жерде шоғырланған. «Жастарымыздың таланты мен ынтасы бар, оларға тек дұрыс орта мен мүмкіндік керек. Shymkent IT HUB сол алшақтықты жоюға арналған», — деді хабтың бағдарламалар жетекшісі Дәурен Сейітқали. Бүгінгі күні хабта 200-ден астам жас маман оқыту мен дамыту бағдарламаларын меңгеруде, ал оның базасында 15-тен астам стартап өз қызметін жалғастыруда. Бұл платформа Шымкентті Қазақстанның IT-экожүйесіне толыққанды қосуға ықпал етіп қана қоймай, аймақтан IT-мамандардың елдің басқа өңірлеріне кетуін азайтуда да рөл атқаруда.Денсаулық сақтау саласындағы жаңалықтар да кем емес. Шымкент тұрғындары бүгін жедел жәрдем машинасының нақты орналасуын онлайн режимде бақылай алады. Бұл мүмкіндік стресстік жағдайларда — аурудың немесе жазатайым оқиғаның алғашқы минуттарында — адамдарға айтарлықтай психологиялық тыныштық береді. Бірақ жаңалықтар тек осымен шектелмейді. Жедел жәрдем бригадаларының қауіпсіздігіне деген алаңдаушылық медицина қызметкерлеріне жаңа технологиялық шешімдер енгізілуіне ықпал етті. 120 бригада жұмыс барысында 240 смарт-бейнежетон алды. Бұл жетондар медицина қызметкерінің денесіне тіркелетін шағын камераны білдіреді. Олар жазған бейнежазбалар жасанды интеллект алгоритмдері арқылы талданып, төтенше жағдай туындаса, Оперативтік басқару орталығына дереу хабарлама жіберіледі. «Бұрын медицина қызметкерлері кейбір шақыруларға жалғыз баруға мәжбүр болатын. Ал ендігі жерде олар бақылаусыз емес», — деп атап өтті Шымкент қалалық денсаулық сақтау басқармасының өкілі Зауреш Омарова. Тек 2026 жылдың алғашқы жарты жылдығының өзінде бұл жүйе арқылы бірнеше дау-дамай жағдайы жазылып алынды және тиісті шаралар қолданылды.Қаланың бейнебақылау жүйесі бүгінде 40 мыңнан астам камерамен жұмыс істейді. Бұл сан бес жыл бұрынғы деңгеймен салыстырғанда үш есе артты. Камералар тек жол қозғалысын қадағалап қана қоймайды — олар бейнеаналитика элементтерін пайдаланып, қылмыс пен тәртіп бұзушылықтарды, мектептегі және көшедегі буллинг жағдайларын анықтауға септігін тигізеді. Машиналық оқыту алгоритмдері адам операторының назарынан тыс қалуы мүмкін жағдайларды жіті байқайды. Шымкент полициясының ресми өкілі Болат Нұрғазиевтің айтуынша, жасанды интеллект негізіндегі бейнеаналитика соңғы алты ай ішінде тіркелген оқиғаларға жауап беру уақытын 30 пайызға қысқартуға мүмкіндік берді. «Технологиялар бізге тиімдірек жұмыс істеуге, жауап беру жылдамдығымызды арттыруға көмектеседі», — деді ол.Алайда кез келген жаппай бақылау жүйесінде болатындай, бұл жерде де қоғамдық пікірталастар туындайды. Азаматтық белсенділер мен цифрлық құқықтар саласының сарапшылары деректерді сақтау, пайдалану және қорғау мәселелеріне ерекше назар аударуды талап етуде. «Бейнебақылаудың тиімділігіне күмән жоқ. Бірақ оның шекарасы анық болуы, азаматтардың деректері заңды негізде қорғалуы тиіс», — дейді цифрлық құқықтар жөніндегі сарапшы Айнур Бекова. Бұл мәселелер қала басшылығы үшін де өзекті: цифрлық жүйелерді дамытумен қатар, деректер қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі нормативтік база жетілдіруді қажет етеді.Жалпы алғанда, Шымкенттің цифрлық трансформациясы Қазақстанның «Сандық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы аясындағы жалпыұлттық стратегиямен толық үйлеседі. Астана мен Алматы тәжірибесін меңгеріп, аймақтық деңгейде өзіндік үлгісін қалыптастырып жатқан Шымкент бүгінде елдің цифрлық картасында толыққанды нүктеге айналуда. Эксперттердің болжамы бойынша, алдағы екі жылда қалада «ақылды» жол жарығы жүйесі, мектептердегі цифрлық оқыту платформалары мен коммуналдық қызметтердің автоматтандырылған мониторинг жүйесі іске қосылмақ.Шымкенттің цифрлық жолы — бұл тек технология туралы емес. Бұл — адам өмірінің сапасын арттыру, мемлекеттік қызметтерді жақындату және болашаққа сенімді қадам жасау туралы. Қала ол жолда тұрақты алға жылжып, жаңа мүмкіндіктер ашып, Қазақстандағы «ақылды қалалар» үлгісінің тірегіне айналуда.

29 маусым 2026 жыл. Шымкент қаласы цифрландыру бағытында жүйелі жұмыс жүргізіп, еліміздің ірі мегаполистері арасында технологиялық дамудың үлгісіне айналуда. Биылғы жылдың бірінші жартыжылдығының қорытындысы бойынша қалада бірқатар маңызды жобалар іске асырылды. Бұл жобалар қаланың цифрлық инфрақұрылымын айтарлықтай нығайтып, тұрғындарға көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің сапасын жаңа деңгейге көтерді.Шымкент Қазақстанның үшінші мегаполисі ретінде соңғы жылдары ерекше қарқынмен дамып келеді. Халқының саны үш миллионнан асқан бұл қалада басқару жүйесін жаңғырту мәселесі аса өзекті болып табылады. Цифрлық экожүйені қалыптастыру бағытындағы жұмыстар 2022 жылы белсенді фазаға енді. Сол кезден бері қала әкімдігі IT-инфрақұрылымды дамытуға, ақылды қала тұжырымдамасын іске асыруға және электрондық үкімет қызметтерін кеңейтуге арналған ондаған бағдарламаны жүзеге асырды. Бүгінгі таңда Шымкент цифрлық қала рейтингінде Алматы мен Астана қатарында алдыңғы орындарды иеленіп отыр.Биылғы жылы қалада ашылған Shymkent IT HUB жас IT-мамандар мен стартаптарды қолдаудың маңызды алаңына айналды. Бұл хаб арқылы жүздеген жас маман тәжірибе алып, өз жобаларын іске асыруға мүмкіндік тапты. IT HUB-та жұмыс істейтін резиденттер саны қазірдің өзінде бес жүзден асқан, ал іске асырылған стартаптар саны жетпіске жетті. Сарапшылардың пікірінше, мұндай орталықтардың ашылуы қаладағы IT-экономиканың дамуына тікелей ықпал етіп, жергілікті жастардың технологиялық кәсіпкерлікке деген қызығушылығын арттырады. Алдағы жылдары хабтың қуаты кеңейтіліп, оның базасында халықаралық деңгейдегі IT-форумдар өткізілмек.Денсаулық сақтау саласындағы цифрлық жаңалықтар да ерекше назар аударады. «103 Yandex Maps» сервисінің іске қосылуымен тұрғындар нақты уақыт режимінде жедел жәрдем автомобильдерінің қозғалысын бақылай алатын болды. Бұл жүйенің арқасында шақырту уақытының орташа ұзақтығы 18 пайызға қысқарды. Бұдан бөлек, 120 жедел жәрдем бригадасы 240 смарт-бейнежетонмен жабдықталды. Аталған құрылғылардан алынған жазбалар жасанды интеллект арқылы талданады. Бұл шара медицина қызметкерлерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында жүзеге асырылды. Қала цифрландыру басқармасының басшысы Мұхит Кемеловтың айтуынша, бейнетрансляция бір мезгілде бірнеше жерде — жедел медициналық жәрдем орталығында және диспетчерде жүргізіледі. Қажет болса, Жедел басқару орталығы да оған қол жеткізе алады.«Онда шамамен 40 мың камера орнатылған, барлық кескіндерді экранға шығару техникалық тұрғыдан мүмкін емес. Алайда іздестірілетін адам камера объективіне түссе, жүйе оны автоматты түрде көрсетеді. Дабыл түймесін басқан кезде де дәл осылай болады. Сонымен қатар жүйе аналитикалық функцияларды пайдаланады: мысалы, буллинг немесе ұятсыз сөздерді қолдану жағдайларын анықтай алады», — деп атап өтті Мұхит Кемелов.Байланыс сапасын жақсарту жөніндегі жұмыстар да жалғасуда. Қалада қазірдің өзінде 1785 базалық станция орнатылған, бесінші буын желісін енгізу және кең жолақты интернеттің қамту аймағын кеңейту жұмыстары жүріп жатыр. Алайда тұрғын үй шатырларына орнатылған базалық станциялар кейбір тұрғындар арасында алаңдаушылық туғызуда. Олардың пікірінше, антенналардың электромагниттік сәулеленуі денсаулыққа кері әсер етуі мүмкін. Дегенмен мамандар барлық объектілердің санитарлық нормаларға сәйкес келетінін және қауіп төндірмейтінін растайды. Мұхит Кемелов бұл мәселеге қатысты: «Мұндай алаңдаушылық жеке үй секторының тұрғындары арасында да кездеседі. Біз тиісті мамандармен бірге мұндай объектілерге жүйелі түрде шығып, түсіндіру жұмыстарын жүргіземіз. Электромагниттік сәулелену деңгейін өлшейтін сарапшыларды шақырамыз. Егер тұрғындар нәтижелерге күмән келтірсе, ғылыми-зерттеу институттарының мамандарын шақырып, қайталама өлшемдер жүргіземіз», — деп мәлімдеді.Ақпараттық қауіпсіздік саласындағы нәтижелер де назар аудартады. Жүргізілген мониторинг қорытындысы бойынша анықталған 100 осалдық жойылды және 97 кибершабуылдың алдын алу мүмкін болды. Бұл көрсеткіштер қаланың цифрлық инфрақұрылымын қорғауға деген жүйелі көзқарастың нәтижесі болып табылады. Сарапшылардың бағалауынша, кибершабуылдардың алдын алу бюджеттік шығындарды үнемдеуге де ықпал етеді: жалғыз кибершабуылдың ықтимал залалы ондаған миллион теңгемен өлшенуі мүмкін.Жалпы алғанда, Шымкенттің цифрлық дамуы қала тұрғындарының өміріне оң өзгеріс әкелуде. Мемлекеттік қызметтерді онлайн форматта алу мүмкіндігінің кеңеюі, денсаулық сақтау саласындағы жаңашыл шешімдер және қауіпсіздік жүйелерінің жетілдірілуі — мұның бәрі тұрғындардың күнделікті өміріне тікелей ықпал етеді. Алдағы кезеңде қалада 5G желісін толыққанды іске қосу, «ақылды» қалалық инфрақұрылым жобаларын кеңейту және IT-мамандарды даярлау бағдарламаларын жандандыру жоспарланып отыр. Шымкенттің цифрлық трансформациясы — бұл жеке қаланың тәжірибесі ғана емес, бүкіл Қазақстанның технологиялық болашағына бастайтын жол.

ЖИ-пен жасалған суретҚазақстан полициясы 2026 жылдың 30 маусымында елдегі азаматтарды QR-кодтарды пайдаланатын жаңа алаяқтық схема туралы ескертті. Соңғы айларда ұялы телефонмен QR-кодты сканерлеу арқылы жүзеге асырылатын қаржылық алаяқтықтың саны күрт өсті. Құқық қорғау органдарының мәліметінше, тек биылғы жылдың бірінші жартыжылдығында осындай алдаудың 400-ден астам фактісі тіркелген, ал жалпы материалдық шығын бірнеше жүз миллион теңгеге жетті. Мамандар бұл санның нақты деректен әлдеқайда жоғары екенін атап өтеді, өйткені зардап шеккендердің едәуір бөлігі ұятты болып немесе іс жүзіндегі нәтижесіне сенбей, арызданбайды.QR-код технологиясы Қазақстанда пандемия кезеңінде кең тарады. 2020–2021 жылдары кафелердің мәзірінен бастап мемлекеттік қызметтер порталына дейін бәрі осы технологияға көшті. Бүгінгі таңда елімізде QR-кодтар автобус аялдамаларында, сауда орталықтарында, тұрғын үйлердің кіреберістерінде, жарнама тақтайшаларында және тіпті аурухана дәліздерінде кездеседі. Дәл осы кеңінен тарағандық алаяқтарға жақсы орта жасады: жалған QR-кодты нақтысының үстіне жапсыру оңай, ал абайсыз пайдаланушы ештеңеден күдіктенбейді. Алматылық киберқауіпсіздік сарапшысы Даурен Сейітовтің айтуынша, «қылмыскерлер адамдардың технологияға деген сенімін пайдаланады. Біреу QR-кодты скандап жатыр деген сөз ол өзі сол бетте болуы керек деп сенеді. Бұл психологиялық ерекшелікті алаяқтар өте шебер пайдаланады».Алаяқтар қолданатын схема қарапайым, бірақ тиімді. Олар ресми ұйымдардың, мемлекеттік органдардың немесе белгілі сауда желілерінің атынан дайындалған жалған QR-кодтарды жасайды. Бұл кодтарды нақты жарнамалардың, аялдаманың немесе хабарландырудың үстіне жапсырады. Пайдаланушы кодты сканерлегенде, ол шын мекенжайға емес — визуалды жағынан ресмиге ұқсас, бірақ шын мәнінде фишингтік сайтқа бағытталады. Сол жерде адамнан жеке деректерін — атын, туған күнін, ЖСН-ін, банк картасының деректерін немесе SMS арқылы келген растау кодтарын енгізу сұралады. Кейбір жағдайларда сайт автоматты түрде зиянды қосымшаны жүктеп алуды ұсынады, ол смартфонға орнатылған соң иесінің ақпаратын жасырын түрде алаяқтарға жіберіп тұрады.Полиция ұсынған деректерге сәйкес, алаяқтардың жиі таңдайтын нысандары — жалпыға бірдей кең қолданылатын орындар. Автобус аялдамаларындағы «тегін Wi-Fi» немесе «жеңілдікпен проездной сатып алу» деген уәдемен орналастырылған жалған QR-кодтар, тұрғын үйлердің кіреберістеріндегі коммуналдық қызметтерді «тез және ыңғайлы төлеу» схемалары, сондай-ақ сауда орталықтарындағы «ұтыс» немесе «сыйлық» алу мүмкіндігін ұсынатын стендтер — бәрі де алдаудың амалы болып шыққан. Осы тәсілдердің барлығының ортақ белгісі бар: мазмұн асығыс әрекет жасауға шақырады, ресми атрибутика жоқ немесе өте нашар орындалған.Астана тұрғыны Айгүл Нұрмаханова өз тәжірибесімен бөлісті. «Мен автобус аялдамасындағы жарнаманы байқадым. Онда «Коммуналдық қызметтерді жеңілдікпен төле» деп жазылған, QR-код болды. Скандадым, сайт ашылды, бәрі өте ресми көрінді. Картамның деректерін енгіздім. Бір сағаттан кейін шотымнан 150 мың теңге шығып кеткен», — деп айтты ол. Оның тәжірибесі полицияға барудан басталды, алайда ақшаны қайтару процесі күрделі болып шықты. Банк аударымның иесі тексеруді бастады, бірақ олай жылдам нәтиже болмады. Бұл жағдай адамдарға тек сақтықтың ең үздік қорғаныш екенін тағы да дәлелдейді.Қылмыстың осындай жаңа түрімен күресте полиция азаматтарды белсенді ақпараттандыру саясатын жүргізіп отыр. Ол үшін әлеуметтік желілерде, мектептерде және ұйымдарда арнайы семинарлар өткізіліп жатыр. Алайда сарапшылар тек ақпараттандырудың жеткіліксіз екенін айтады. Киберқауіпсіздік жөніндегі заңнама жетілдірілуі керек, жалған QR-кодтарды орналастыру үшін жауапкершілік күшейтілуі тиіс, ал банктер мен мобильді қосымшалар күмәнді операциялар кезінде пайдаланушыларды автоматты ескертулер жіберу жүйесін жетілдіруі қажет. Кейбір елдерде, мысалы Оңтүстік Кореяда және Германияда, QR-код мазмұнын алдын ала тексеретін арнайы бағдарламалық шешімдер ресми деңгейде ұсынылады.Азаматтар өздерін қорғау үшін бірнеше қарапайым ережені ұстануы тиіс. Бірінші: белгісіз немесе күдікті орынға жапсырылған QR-кодты сканерлеуден аулақ болу керек. Екінші: сканерлеген соң ашылған сайттың мекенжайын мұқият тексеру қажет — тек бір әріптің немесе белгінің айырмашылығы жалған сайттың белгісі болуы мүмкін. Үшінші: ешқандай сайтта SMS-тен келген растау кодтарын, банк картасының CVV нөмірін немесе толық деректерін ешқашан енгізбеу керек. Төртінші: күдікті орын, кенеттен шыққан жарнама немесе «тек бүгін» деген асығыс шақырулар сізді сергектендіруі тиіс. Егер сіз жалған QR-кодты сканерлеп, деректеріңізді енгізіп қойсаңыз, дереу банкке хабарласып, картаңызды блоктаңыз және полицияға арыз беріңіз.Цифрлық сауаттылық бүгінгі күні кез келген азамат үшін міндетті дағды болып табылады. Технологиялар дамыған сайын, алаяқтардың да тәсілдері күрделене түсуде. Полицияның ескертуін еске алып, сақтық ережелерін сақтаңыз — бұл сіздің жеке ақпаратыңыз бен қаражатыңызды қорғаудың ең тиімді жолы.