Шымкенттегі денсаулық сақтау саласының цифрлануы бірнеше деңгейде қатар жүріп жатыр. Бір жағынан, азаматқа көрсетілетін қызметтің жылдамдығы мен ашықтығы артып келеді, екінші жағынан, медициналық ұйымдардың ішкі жұмысын бақылау және деректерді біріктіру тетіктері жетілдірілуде.Жедел жәрдем қызметіндегі цифрлық жаңашылдық осы өзгерістің нақты мысалы. Шымкент тұрғындары жедел жәрдем шақырғаннан кейін арнайы сілтеме арқылы бригаданың картадағы орналасуын бақылай алады. Бұған қоса «жасыл дәліз» технологиясы жедел жәрдем көлігіне жол ашу үшін бағдаршамдарды басқаруға мүмкіндік береді. Бұл жерде цифрландырудың басты мақсаты — технология енгізу емес, медициналық көмектің жету уақытын қысқарту.12 қыркүйекте жедел жәрдем бригадаларының барлық мүшесін бейнебелгілермен жабдықтау туралы ақпарат жарияланды. Шымкент станциясына 240 бейнебелгі берілген, яғни әр бригадаға екі құрылғыдан. Құрылғылар бейне мен дыбысты жазумен қатар, SOS батырмасымен жабдықталған. Бұл шешім медициналық қызметкерлердің қауіпсіздігін арттыруға және шақыру кезінде болған оқиғаларды объективті тіркеуге бағытталған.Үшінші маңызды бағыт — E-Densaulyq бірыңғай цифрлық экожүйесі. Жоспар бойынша 23 мемлекеттік ақпараттық жүйені 7 негізгі компонентке біріктіру көзделген. Бірыңғай медициналық деректер қоймасы медициналық ұйымдардың шамамен 95 пайызынан клиникалық ақпарат жинауға мүмкіндік беретін модель ретінде қарастырылып отыр.Бұл өзгерістерді медицинаның бұрынғы цифрлану кезеңімен салыстырғанда, қазір ақпаратты жай ғана электрондық форматқа көшіруден гөрі әртүрлі жүйелерді біріктіру мақсаты күшейгенін көруге болады.Мұндай интеграция дәрігер үшін пациенттің медициналық тарихын толық көруге, ал басқару органдары үшін жүйедегі процестерді талдауға мүмкіндік береді. Бірақ деректер көлемінің өсуі ақпараттық қауіпсіздікке қойылатын талапты да арттырады. Әсіресе медициналық ақпараттың құпиялылығы мен оған қолжетімділікті шектеу маңызды.Осылайша 8–15 қыркүйектегі жаңалықтар Шымкенттегі цифрлық медицинаның үш негізгі деңгейін көрсетеді: жедел қызметті жылдамдату, медицина қызметкерлерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету және медициналық деректерді бірыңғай экожүйеге біріктіру.

Шымкенттің инновациялық дамуы соңғы кезеңде тек жаңа технологияларды енгізумен емес, жергілікті стартаптарды қалыптастыру және оларды нарыққа шығаруға жағдай жасаумен де сипатталады. 8–15 қыркүйек аралығындағы оқиғалар қаланың инновациялық экожүйесінде білім, бизнес және халықаралық технологиялық орта арасындағы байланыстардың күшейіп келе жатқанын көрсетті.Осы процестің негізгі мысалы — Startup Orda-2026 бағдарламасы. Шымкенттегі бағдарламаға 150-ден астам өтінім түсіп, 120 қатысушы іріктелген. Қазіргі уақытта шамамен 70 жоба әзірлену үстінде. Бағдарламаның үш айға есептелуі, оның ішінде төрт апталық bootcamp, MVP әзірлеу және Demo Day кезеңдерінің болуы стартаптарды тек идея деңгейінде қалдырмай, нақты өнім жасауға бағыттайды.Бұл көрсеткіштерді алдыңғы ағынмен салыстырғанда өсім анық байқалады. Бұған дейінгі бағдарламада Шымкент бойынша 50-ден астам өтінім түсіп, 20 қатысушы іріктелген. Яғни жаңа ағын қатысушылар саны мен жобалар көлемі жағынан едәуір кеңейген.11 қыркүйекте Startup Orda қатысушылары үшін AWS вебинарының ұйымдастырылуы бағдарламаның тағы бір ерекшелігін көрсетті. Стартапшылардың халықаралық бұлтты технологиялармен танысуы жергілікті жобалардың техникалық мүмкіндігін кеңейтуге бағытталған.Сонымен бірге 10 қыркүйектегі Shymkent Hub іс-шаралары жергілікті IT-қоғамдастықтың белсенділігін көрсетеді. Бағдарламашыларға арналған AI воркшопы мен AI және киберқауіпсіздік тақырыбындағы сарапшылар кездесуі стартап экожүйесінің тек кәсіпкерлікпен шектелмей, технологиялық құзыреттілікті арттыруға да сүйенетінін байқатады.Инновациялық экожүйенің бұрынғы моделінде негізгі мәселе идея табу болса, қазіргі кезеңде идеяны техникалық тұрғыдан іске асыру, нарыққа бейімдеу және масштабтау мәселелері алдыңғы орынға шықты. Бұл өзгеріс Шымкенттегі стартап мәдениетінің сапалық жағынан да дамып келе жатқанын көрсетеді.Егер Startup Orda сияқты бағдарламаларда әзірленіп жатқан жобалардың бір бөлігі кейін қаланың нақты мәселелерін шешуге бағытталса, инновациялық экожүйенің экономикалық маңызы арта түседі. Яғни стартаптар үшін негізгі көрсеткіш тек қатысушылар саны емес, олардың тұрақты өнімге айналуы болмақ.Осы тұрғыдан 8–15 қыркүйектегі үрдістер Шымкентте инновацияны қолдау моделі «идеяны жинаудан» «идеяны өнімге айналдыруға» қарай өзгеріп келе жатқанын көрсетеді.

Шымкентте киберқауіпсіздік бір ғана ақпараттық технология саласының тар бағыты емес, қаланың цифрлық экожүйесінің жеке бөлігі ретінде қалыптасып келеді. 8–15 қыркүйек аралығында бұл бағытта сарапшылар кездесуі, жастарға арналған іс-шаралар және IT-қоғамдастықтың практикалық жұмыстары қатар жүрді.10 қыркүйекте Shymkent Hub-та өткен «AI + Cyber Security» кездесуі осы процестің маңызды элементтерінің бірі болды. Іс-шарада жасанды интеллект пен ақпараттық қауіпсіздіктің өзара байланысы қарастырылды. Бұл тақырыптың маңызы ерекше: AI шабуылдарды анықтау мен қорғанысты автоматтандыруға мүмкіндік бергенімен, сол технологиялардың өзі жаңа киберқауіптердің пайда болуына жағдай жасауы мүмкін.Осы кезеңде киберқауіпсіздік мәселесі университеттік ортаға да шықты. Central Asian Innovation University мен Shymkent University-де студенттерге арналған кездесулер өткізіліп, цифрлық қауіптер туралы түсіндіру жұмыстары жүргізілді. Бұл IT қауіпсіздігінің болашағы тек дайын мамандарға емес, цифрлық мәдениеті қалыптасқан пайдаланушыларға да байланысты екенін көрсетеді.Киберқауіпсіздікке сұраныстың өсуі кадр мәселесін де алдыңғы қатарға шығарады. Бұған дейінгі материалдарда Қазақстанда IT мамандарына сұраныстың өсіп келе жатқаны көрсетілген. Оның ішінде киберқауіпсіздік мамандары ерекше қажет бағыттардың бірі болып отыр. Сондықтан Шымкент үшін технологиялық жобаларды енгізумен қатар, сол жүйелерді қорғайтын мамандарды даярлау маңызды.Бұл ретте Shymkent Hub-тың рөлі де өзгереді. Бұрын хаб негізінен бағдарламалау, стартап және технологиялық білім беру алаңы ретінде көрінсе, қазір AI, киберқауіпсіздік және практикалық IT дағдылары тоғысатын ортаға айналып келеді.Осы процестерді біріктіретін ортақ мәселе — киберқауіпсіздікке тек қорғаныс құралы ретінде емес, цифрлық экономиканың инфрақұрылымдық бөлігі ретінде қарау. Электрондық мемлекеттік қызметтер, Smart City, цифрлық медицина және стартаптар көбейген сайын олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін жүйелердің де маңызы арта береді.Демек, 8–15 қыркүйектегі жобалар Шымкентте киберқауіпсіздіктің үш деңгейі қатар қалыптасып жатқанын көрсетеді: технологиялық қорғаныс, кәсіби мамандар даярлау және пайдаланушылардың цифрлық сауаттылығы.

Мемлекеттік қызметтерді цифрландырудың басты нәтижесі — азаматтың мемлекеттік органға бару қажеттілігін азайту және қызмет алу процесін барынша ашық ету. Шымкент пен жалпы Қазақстандағы соңғы өзгерістер электрондық қызметтердің енді тек анықтама немесе құжат алумен шектелмей, мемлекеттік басқарудың түрлі процестеріне еніп жатқанын көрсетеді.Осы өзгерістің маңызды мысалдарының бірі — e-Otinish платформасының дамуы. Платформа 2022 жылдан бері азаматтардың мемлекеттік органдарға өтініш беру механизмін цифрлық форматқа ауыстырды. Кейінгі жылдары өтініштер саны айтарлықтай өсіп, жылдық көрсеткіш 5 миллионнан асқан. 2022–2026 жылдар аралығындағы бұл динамика азаматтардың электрондық форматты біртіндеп негізгі байланыс арналарының бірі ретінде қабылдап келе жатқанын көрсетеді.Цифрлық мемлекеттік қызметтердің тағы бір мысалы — туу туралы куәлікті электрондық форматта рәсімдеу. eGov, проактивті SMS және банк қосымшалары арқылы іске асатын мұндай сервистер азаматтың бірнеше мекемеге жеке бару қажеттілігін қысқартады. Мұнда цифрландырудың негізгі артықшылығы — жаңа технологияның өзі емес, адамның уақытын үнемдеу.Қыркүйек айында мемлекеттік процестердің басқа салаларға да цифрлық форматта ауысуы байқалды. Әскери есепке алу және медициналық комиссиядан өту процесінде цифрлық тіркеу, соның ішінде Face ID технологиясын қолдану туралы ақпарат жарияланды. Бұрын қағаз құжат пен қолмен тіркеуге тәуелді болған процестердің цифрлануы адам факторынан болатын техникалық қателерді азайтуға бағытталған.Бұл өзгерістерді бұрынғы кезеңмен салыстырғанда бірнеше деңгейде бағалауға болады. Бірінші кезеңде электрондық қызметтер азаматқа қағаз анықтаманың орнына электрондық нұсқасын ұсынды. Қазіргі кезеңде жүйе азаматтың өтінішін қабылдап қана қоймай, түрлі мемлекеттік ақпараттық жүйелер арасындағы деректер алмасуын күшейтуге көшіп жатыр.Алайда электрондық қызметтердің кеңеюі деректерді қорғау талабын да күшейтеді. Азамат туралы ақпарат бір жүйеден екінші жүйеге көбірек берілген сайын оның қауіпсіздігі, қолжетімділігін шектеу және ақпараттың дұрыстығы маңызды болады.Сондықтан 8–15 қыркүйек аралығындағы негізгі үрдіс — мемлекеттік қызметтердің «онлайн нұсқасын» жасаудан азаматпен цифрлық форматта толыққанды өзара әрекеттесетін жүйеге көшуі.

Шымкентте цифрлық қауіпсіздік мәселесі технологиялық инфрақұрылымды қорғаумен ғана шектелмей, азаматтардың күнделікті цифрлық мінез-құлқына да тікелей қатысты бола бастады. 8–15 қыркүйек аралығында өткен бірқатар кездесулер осы бағыттағы жұмыстың негізгі назарын адам факторына аударғанын көрсетті.Қыркүйек айының Қазақстанда «Кибермәдениет айы» ретінде өтуі цифрлық қауіпсіздікті жүйелі түрде түсіндіруге мүмкіндік берді. Шымкентте осы кезеңде мектептерде, колледждерде, кітапханаларда және басқа да қоғамдық алаңдарда кибергигиенаға қатысты түсіндіру жұмыстарын жүргізу жоспарланған. Мұндай тәсілдің маңызы интернетті пайдаланушылар саны өскен сайын артып отыр: қауіпсіздік тек техникалық мамандардың емес, әрбір азаматтың да жауапкершілігіне айналды.11 қыркүйекте Central Asian Innovation University-де студенттерге арналған киберқауіпсіздік кездесуі өтті. Ал 14 қыркүйекте Shymkent University алаңында да жастардың цифрлық қауіпсіздік туралы білімін арттыруға бағытталған кездесу ұйымдастырылды. Екі университеттегі шараның уақыт жағынан жақын өткізілуі бұл тақырыптың кездейсоқ акция емес, жастар арасында жүйелі түрде талқыланып жатқан мәселе екенін көрсетеді.Цифрлық қауіпсіздіктің өзектілігін интернет-алаяқтықтың таралуы да күшейтіп отыр. Бұған дейінгі материалдарда интернет алаяқтығының өсуі туралы деректер келтірілген. Бұл жерде технологиялық қорғаныстың өзі жеткіліксіз: азамат күмәнді сілтемені ашса, SMS-кодты бөгде адамға берсе немесе өзін банк қызметкері ретінде таныстырған алаяққа сенсе, ең заманауи жүйенің өзі тәуекелді толық жоя алмайды.Сондықтан Шымкенттегі қазіргі тәсілдің маңызды ерекшелігі — қауіпсіздікті «жүйе қорғайды» деген түсініктен «жүйе мен пайдаланушы бірге қорғанады» деген модельге ауыстыру. Университеттердегі кездесулер осы модельдің білім беру элементін қалыптастырады.Сонымен қатар цифрлық қауіпсіздік туралы түсіндіру жұмыстары тек жастарға бағытталмауы керек. Интернет-банкинг, электрондық мемлекеттік қызметтер және әлеуметтік желілерді белсенді пайдаланатын аға буын өкілдері де киберқауіптің ықтимал нысаны болып табылады.Осылайша 8–15 қыркүйектегі шаралар Шымкентте цифрлық қауіпсіздік түсінігінің техникалық қорғаныстан кеңірек ұғымға айналғанын көрсетті. Оның құрамына технология, білім, жеке жауапкершілік және тұрақты цифрлық дағды қатар кіреді.

Шымкенттегі жасанды интеллект тақырыбы енді тек теориялық талқылау деңгейінде қалмай, бағдарламалау, киберқауіпсіздік, стартаптар және технологиялық бизнес сияқты бірнеше бағытта қатар дамып келеді. 8–15 қыркүйек аралығындағы іс-шаралар осы өзгерістің ауқымын айқын көрсетті.10 қыркүйекте Shymkent Hub алаңында жасанды интеллект пен киберқауіпсіздікке арналған «AI + Cyber Security» кездесуі ұйымдастырылды. Оның негізгі ерекшелігі — жасанды интеллекттің тек өнім жасауға арналған құрал емес, ақпараттық қауіпсіздік жүйесінің де маңызды бөлігі ретінде қарастырылуы. Бұл қазіргі технологиялық ортадағы маңызды өзгерісті көрсетеді: AI бір мезетте жаңа мүмкіндіктер де, жаңа тәуекелдер де қалыптастырады.Сол күні Shymkent Hub-та бағдарламашыларға арналған AI құралдарын практикалық қолдануға бағытталған воркшоп өткізу жоспарланғаны белгілі болды. Мұнда жасанды интеллекттің бағдарламашының күнделікті жұмысындағы рутиналық операцияларды жеңілдетуі, кодпен жұмыс істеуді жеделдетуі және өнім әзірлеу процесін өзгертуі талқыланды. Бұл AI-дың тұтынушы технологиясынан кәсіби еңбек құралына айналып келе жатқанын көрсетеді.11 қыркүйекте Startup Orda қатысушылары үшін AWS вебинары ұйымдастырылды. Халықаралық бұлтты технологиялар платформасының қатысуы Шымкенттегі стартаптардың жергілікті нарықпен ғана шектелмей, бұлтты есептеу, AI және заманауи цифрлық инфрақұрылым мүмкіндіктерін игеруіне жағдай жасайды.Бұл процесті Startup Orda-2026 көрсеткіштері де толықтырады. Бағдарламаға 150-ден астам өтінім түсіп, 120 қатысушы іріктелген, ал шамамен 70 жоба қазіргі уақытта әзірлену кезеңінде. Бағдарламада Vibe Coding, MVP жасау және Demo Day сияқты практикалық кезеңдердің болуы AI құралдарын идеядан нақты өнімге дейін жеткізуге бағытталғанын көрсетеді.Шымкенттің бұрынғы цифрландыру тәжірибесімен салыстырғанда, қазіргі кезеңнің ерекшелігі — дайын технологияларды тұтынудан гөрі оларды жергілікті мамандардың өз жұмысында пайдалануына көбірек көңіл бөлінуі. Егер бұған дейін цифрландыру көбіне мемлекеттік немесе қалалық сервистермен байланысты болса, қазір AI кәсіпкерлік пен кәсіби IT ортасына да еніп келеді.Сондықтан 8–15 қыркүйек аралығындағы негізгі өзгеріс — жасанды интеллекттің Шымкентте жеке технологиялық тақырыптан түрлі салаларға қолданылатын әмбебап құралға айнала бастауы.

Шымкентте Smart City тұжырымдамасы біртіндеп жекелеген технологиялық жобалар жиынтығынан қалалық басқарудың нақты құралдарына айналып келеді. 8–15 қыркүйек аралығындағы оқиғалар бұл өзгерістің ең алдымен қоғамдық қауіпсіздік, жедел бақылау және қалалық тәртіп салаларында байқалып отырғанын көрсетті.11 қыркүйекте Шымкентте заманауи дрондарды қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жүйесіне енгізу мәселесі таныстырылды. Бұл шешім қаланың цифрлық инфрақұрылымын тек камералар мен стационарлық бақылау құралдарымен шектемей, мобильді мониторинг мүмкіндіктерімен толықтыруға бағытталған. Бұған дейін жаппай іс-шаралар өтетін аумақтардағы тіркелген оқиғалар санының 2024–2025 жылдары 18 пайызға артқаны айтылған. Демек, цифрлық бақылаудың кеңеюі қаладағы қауіпсіздік мәселелерінің нақты сұранысына жауап береді.12 қыркүйектегі нақты жағдай технологияның практикалық мүмкіндігін көрсетті. Патрульдік дрон заңсыз қоқыс төккен КамАЗ жүргізушісін анықтап, құқық бұзушылықты тіркеуге мүмкіндік берді. Бұл мысал Smart City технологияларының тек төтенше жағдай немесе ірі қоғамдық іс-шара кезінде емес, күнделікті қалалық тәртіпті бақылауда да қолданылатынын аңғартады.Smart City моделінің тағы бір ерекшелігі — деректерді жинаудың өзі емес, оларды шешім қабылдау процесіне енгізу. Осы тұрғыдан Шымкенттің Smart City көрсеткішінің бұрынғы 76 пайыздан 82 пайызға дейін өсуі цифрлық құралдардың қала басқаруына біртіндеп еніп келе жатқанын көрсететін маңызды салыстыру ретінде қарастырылады.Бұған дейінгі Smart Shymkent тәжірибесінде телекоммуникациялық инфрақұрылым, бейнебақылау және цифрлық сервистер қатар дамыса, қыркүйектегі дрон жобалары бұл жүйеге әуеден мониторинг жасау мүмкіндігін қосып отыр. Яғни цифрландырудың логикасы «камера орнатудан» «қаланың жағдайын үздіксіз бақылау және жедел әрекет етуге» қарай өзгеруде.Алайда Smart City жүйесінің тиімділігі техниканың санымен ғана өлшенбейді. Дроннан, камерадан және басқа цифрлық құрылғылардан алынған ақпаратты талдау, сақтау және тиісті қызметтерге уақытында жеткізу маңызды. Сондықтан Шымкенттің келесі кезеңдегі міндеті технологияларды көбейту емес, олардың арасындағы өзара байланысты күшейту болуы ықтимал.Осы тұрғыдан 8–15 қыркүйектегі оқиғалар Smart City тұжырымдамасының Шымкентте эксперименттік кезеңнен практикалық қолдану кезеңіне өтіп келе жатқанын көрсетеді.

Шымкенттегі қыркүйектің алғашқы аптасындағы медициналық цифрландыру жаңалықтарын біріктіргенде, денсаулық сақтау жүйесінде цифрлық бақылаудың үш негізгі деңгейі қалыптасып келе жатқанын байқауға болады. Бірінші — медициналық деректерді жинау, екінші — медициналық қызметті бақылау, үшінші — пациентке көрсетілетін көмектің жеделдігін арттыру.Бірінші деңгейде E-Densaulyq экожүйесі тұр. 23 мемлекеттік ақпараттық жүйені жеті негізгі компонентке біріктіру жоспарланған. Оның алғашқы кезеңінде үш жүйе — халық тіркелімі, тәуекелдерді басқару және дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету жүйелері жаңғыртылды. Медициналық деректердің бірыңғай қоймасы медициналық ұйымдардың шамамен 95 пайызынан клиникалық ақпарат жинауға бағытталған.Бұл көрсеткішті бұрынғы фрагменттелген медициналық ақпаратпен салыстыруға болады. Бірнеше жүйеде бөлек сақталған деректерді біріктіру дәрігерге пациент туралы ақпаратты толық көруге мүмкіндік береді. Бірақ бұл нәтиже жүйелердің нақты интеграциясына тәуелді.Екінші деңгей — цифрлық бақылау. Пациенттерге медициналық қызметтер туралы ақпаратты тексеру, өз атына көрсетілген қызметтерді бақылау мүмкіндіктері кеңейіп келеді. Мұның экономикалық маңызы да бар: цифрлық бақылау қызметтің қайталануын, қате ақпаратты және негізсіз жазбаларды анықтауға көмектеседі.Үшінші деңгей — жедел жәрдем. Шымкентте шақыртуларды цифрлық басқаруға бағытталған жүйе енгізіліп, оның пилоттық кезеңінде келу уақытын 3,5 минутқа қысқарту мүмкіндігі көрсетілген. Орташа қалалық жету уақыты 12–18 минут деп алсақ, бірнеше минуттық қысқарудың өзі критикалық жағдайларда маңызды.Төртінші бағыт — AI. PULS AI және CEREBRA AI сияқты шешімдер медициналық процестерді цифрлық талдау мен автоматтандыру мүмкіндігін кеңейтеді. Бұл жерде AI-дың рөлі деректі дәрігердің орнына шешім қабылдау емес, медициналық ақпаратты өңдеу және маман жұмысына көмек көрсету.Осы төрт бағытты салыстырғанда, денсаулық сақтау цифрландыруының бір ғана мақсаты жоқ екені көрінеді. E-Densaulyq — деректі біріктіреді. Цифрлық бақылау — қызметті ашық етеді. Жедел жәрдем жүйесі — уақытты қысқартады. AI — медициналық ақпаратты талдауға мүмкіндік береді.Бірақ барлық бағыттың ортақ шарты — деректердің сапасы. Егер ақпарат қате енгізілсе немесе жүйелер арасында толық алмасу болмаса, ең заманауи AI құралының өзі күтілген нәтижені бере алмайды. Сондықтан цифрлық медицинада техникалық жүйемен қатар деректерді басқару мәдениеті де маңызды.Пациент үшін бұл өзгерістердің нақты мәні өте қарапайым көрсеткіштермен өлшенуі тиіс: дәрігерге жету уақыты қысқарды ма, диагноз қою жеделдеді ме, қайталанатын процедура азайды ма, медициналық қызмет туралы ақпарат ашық болды ма.Қыркүйектің алғашқы аптасындағы жаңалықтар Шымкенттің денсаулық сақтау саласында цифрландырудың бірнеше жыл бұрынғы «электронды карта» моделінен анағұрлым кең жүйеге ауысқанын көрсетеді. Енді мәселе деректі электронды түрде сақтау ғана емес, оны жедел әрекетке, медициналық талдауға және пациенттің бақылауына пайдалану болып отыр.Сондықтан келесі кезеңде жобалардың саны емес, нақты медициналық нәтижелердің динамикасы негізгі көрсеткішке айналуы тиіс.

Қыркүйектің алғашқы аптасында Шымкентте цифрлық сауаттылық мәселесі бірнеше жаңалықтың ортақ тақырыбына айналды. Цифрлық сауаттылықты арттыру сыныптарының жұмысы, кибермәдениет айлығы, мектептердегі AIQYN платформасы және Startup Orda бағдарламасы бір-бірінен бөлек көрінгенімен, олардың барлығы технологияны пайдаланатын адамның рөлін күшейтеді.Бірінші бағыт — арнайы цифрлық сауаттылық оқу сыныптары. Бұл жерде азаматтарға электронды қызметтерді пайдалану, цифрлық сервистермен жұмыс істеу үйретіледі. Алдағы оқу бағдарламасына жасанды интеллект, киберқауіпсіздік және онлайн сауда тақырыптарын қосу жоспарланған. Бұл цифрлық сауаттылық ұғымының өзгергенін көрсетеді: бұрын компьютер мен интернетті пайдалану жеткілікті болса, қазір AI және ақпараттық қауіпсіздік те базалық дағдыға айналуда.Екінші бағыт — кибермәдениет айлығы. Қазақстанда интернет қолданушылардың үлесі 85 пайыздан асқан. Бірақ 2025 жылы интернет-алаяқтық жағдайларының шамамен 30 пайызға өсуі цифрлық дағдылардың қауіпсіздік дағдыларымен бірге жүруі керектігін көрсетті. Сондықтан азаматқа электронды қызметті қалай пайдалануды ғана емес, оны қауіпсіз пайдалануды да үйрету қажет.Үшінші бағыт — мектеп. AIQYN платформасы 147 мектепті қамтып, 180 мыңнан астам оқушы мен мұғалімді цифрлық ортаға біріктірді. Бұл цифрлық сауаттылықтың ең ерте кезеңнен басталып жатқанын көрсетеді. Оқушы цифрлық платформаларды оқу үшін пайдалана отырып, кейінгі кәсіби өміріне қажетті цифрлық дағдыларды қалыптастырады.Төртінші бағыт — Startup Orda. Бағдарламаға 150-ден астам өтінім түсіп, 120 қатысушы іріктелді. Бұл цифрлық сауаттылықтың кәсіби деңгейге өту мысалы. Қатысушылар тек дайын сервистерді пайдаланбай, өздерінің технологиялық өнімдерін жасауға тырысады. Vibe Coding, MVP, бизнес-модель және гипотезаларды тексеру сияқты құралдар осы деңгейдегі цифрлық құзыреттілікті қалыптастырады.Осы төрт бағытты салыстырсақ, цифрлық сауаттылықтың сатылы жүйесі пайда болады. Бірінші саты — азаматтың электронды қызметті пайдалана алуы. Екінші — қауіпсіздік ережелерін білу. Үшінші — мектепте цифрлық құралдарды тұрақты қолдану. Төртінші — технологияны өздігінен жасау және кәсіпке айналдыру.Бұл модель Шымкенттің цифрлық даму көрсеткіштерімен де байланысты. Smart City көрсеткішінің 76 пайыздан 82 пайызға дейін өсуі жаңа цифрлық жүйелердің енгізіліп жатқанын білдіреді. Бірақ мұндай инфрақұрылымның тиімділігі халықтың оны пайдалану қабілетіне тәуелді.Сондықтан цифрлық сауаттылықты тек әлеуметтік жоба ретінде қарастыру жеткіліксіз. Ол қаланың цифрлық экономикасының экономикалық факторы. Азамат электронды қызметті өзі алса, мемлекеттік қызметкердің уақыты үнемделеді. Кәсіпкер онлайн құралды пайдаланса, бизнес операциялары жеңілдейді. Оқушы технологияны ерте меңгерсе, болашақ IT кадрлар базасы кеңейеді.Сонымен бірге цифрлық сауаттылықтың сапасын өлшеу мәселесі бар. Қанша адам оқудан өткені маңызды болғанымен, оқудан кейін олардың электронды қызметтерді пайдалану жиілігі, алаяқтыққа ұрыну көрсеткіші немесе цифрлық құралдар арқылы табыс табуы сияқты көрсеткіштер одан да маңызды.Қыркүйектің бірінші аптасындағы жаңалықтар Шымкентте цифрлық сауаттылықтың «қосымша оқыту» деңгейінен қаланың цифрлық инфрақұрылымының міндетті бөлігіне айналып келе жатқанын көрсетеді.Демек, цифрлық трансформацияның соңғы нәтижесі жаңа технологиялардың санымен емес, сол технологияларды қауіпсіз, тиімді және дербес пайдалана алатын азаматтардың үлесімен анықталмақ.

Шымкентте цифрлық трансформацияның маңызды бағыттарының бірі — қоғамдық қауіпсіздік. 1–7 қыркүйек аралығындағы жаңалықтарды талдау көрсеткендей, бұл салада бірнеше технология бір уақытта дамып келеді: интеллектуалды бейнебақылау, дрондар, мектеп қауіпсіздігі жүйелері және азаматтардың цифрлық қауіпсіздігі.Бірінші көрсеткіш — қаладағы 3 100 бейнебақылау камерасы. Бұған қоса бес дрон мониторинг жұмыстарына пайдаланылады. Бұл жүйелерді бір-бірінен бөлек қарастыруға болмайды. Камералар тұрақты бақылауды қамтамасыз етсе, дрондар үлкен аумақты жоғарыдан бақылауға мүмкіндік береді. Яғни қаланың цифрлық қауіпсіздік архитектурасы біртіндеп көпдеңгейлі модельге көшіп жатыр.Екінші бағыт — мектеп қауіпсіздігі. AIQYN платформасында 147 мектеп қамтылып, 12 мыңнан астам интеллектуалды камера қолданылуда. Бұл көрсеткішті қалалық 3 100 камерамен салыстырғанда, білім беру нысандары цифрлық қауіпсіздіктің жеке ірі сегментіне айналғанын көруге болады.Үшінші фактор — жаппай іс-шаралар кезіндегі қауіпсіздік. Материалда 2024–2025 жылдары жаппай жиындар өтетін аймақтардағы тіркелген оқиғалардың 18 пайызға артқаны көрсетіледі. Мұндай жағдайда дрондардың қолданылуы аумақты жедел бақылауға және полиция ресурстарын тиімді бөлуге мүмкіндік беретін құрал ретінде қарастырылады.Төртінші бағыт — киберқауіпсіздік. Қыркүйекте кибермәдениет айлығы басталып, жастар арасында жеке деректерді қорғау, интернет алаяқтығынан сақтану және қауіпсіз цифрлық мінез-құлық туралы түсіндіру жұмыстары жүргізілуде. Бұл физикалық қауіпсіздік пен цифрлық қауіпсіздіктің бір-біріне жақындай түскенін көрсетеді.Салыстыру мұнда маңызды. Бір жағынан, Шымкент Smart City көрсеткішін 76 пайыздан 82 пайызға дейін көтерді. Екінші жағынан, интернет-алаяқтық Қазақстан бойынша 2025 жылы шамамен 30 пайызға өскен. Демек, цифрлық құралдардың көбеюі қауіпсіздік мәселесін автоматты түрде шешпейді.Мұнда технологиялық және адами фактордың арақатынасы ерекше. Камера адамның күмәнді әрекетін анықтауы мүмкін, бірақ азамат өзінің банк картасының кодын алаяққа берсе, технология оны толық қорғай алмайды. Сондықтан кибермәдениет айлығы, цифрлық сауаттылық сабақтары және техникалық мониторинг бір-бірін толықтыруы қажет.Қоғамдық қауіпсіздікті цифрландырудың тағы бір ерекшелігі — деректер көлемінің өсуі. Камералар, дрондар, мектеп жүйелері және мемлекеттік ақпараттық платформалар үлкен көлемде ақпарат жинайды. Сондықтан келесі міндет — осы ақпаратты сақтау, өңдеу және заң талаптарына сәйкес пайдалану.Шымкент үшін цифрлық қауіпсіздіктің тиімділігін тек камера саны арқылы өлшеу жеткіліксіз. Нақты көрсеткіштер — қылмыс пен құқықбұзушылық динамикасы, оқиғаға әрекет ету уақыты, жалған дабылдар саны, дрондардың нақты нәтижесі және азаматтардың қауіпсіздік деңгейі болуы керек.Қыркүйектің алғашқы аптасындағы төрт бағытты біріктірсек, Шымкенттің қоғамдық қауіпсіздік моделі «камера орнатудан» «интеллектуалды мониторингке» ауысып келе жатқанын көруге болады. Бұл өзгеріс технологияның өзі емес, оны полиция, мектеп, мемлекеттік органдар және азаматтардың цифрлық мәдениетімен бір жүйеге біріктіру арқылы нәтижелі болады.

Маңғыстау облысында әскери қызметшілердің қызметтік міндеттерін атқару кезінде қаза болуына байланысты 2026 жылғы 25 қыркүйек Қазақстан Республикасында жалпыұлттық аза тұту күні болып жарияланды.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-algeria/press/news/details/1298674?lang=ru

2026 жылғы қыркүйектің алғашқы аптасында мемлекеттік қызметтерді цифрландырудың бірнеше бағыты қатар көрінді. Электронды үкіметтегі жаңа қауіпсіздік тетіктері, AI-кеңсе форматы, e-Otinish платформасының дамуы және әлеуметтік қызметтердің онлайн форматқа көшуі — бір қарағанда бөлек жобалар. Алайда олардың барлығы мемлекеттік қызмет көрсету моделінің өзгеріп жатқанын көрсетеді.Бірінші көрсеткіш — Шымкентте 103 әлеуметтік қызметтің онлайн форматқа көшірілуі. Бұған дейін азамат белгілі бір қызметті алу үшін мекемеге баруға мәжбүр болса, цифрлық формат уақыт пен әкімшілік шығынды қысқартуға мүмкіндік береді. Бұл әсіресе халық саны тез өсіп жатқан қала үшін маңызды.Екінші бағыт — жаңа AI-кеңсе. Мұнда азаматтар электронды мемлекеттік қызметтерді өздігінен алуға мүмкіндік алады. Кеңседе цифрлық, сараптамалық және оқыту аймақтары, жоғары жылдамдықты сканерлер, моноблоктар және eGov GPT сервисі қарастырылған. Сонымен қатар құжаттандыру терминалы арқылы жеке куәлік немесе паспорт рәсімдеу сияқты операцияларды өздігінен орындау мүмкіндігі берілген.Бұл модельді толық онлайн қызметпен салыстырғанда, екі түрлі аудиторияға қызмет ететінін көруге болады. Толық цифрлық сервис цифрлық дағдысы қалыптасқан азаматқа ыңғайлы. Ал AI-кеңсе цифрлық дағдысы төмен адамдарға цифрлық қызметті маман көмегінсіз үйренуге мүмкіндік береді.Үшінші жаңалық — eGov жүйесіндегі сенімді байланыс тұлғалары механизмі. Бұл цифрландырудың қауіпсіздік компонентін күшейтеді. Азаматтың жақын адамы төтенше жағдай кезінде хабардар болуы үшін алдын ала байланыс деректерін көрсету мүмкіндігі қарастырылған. Яғни электронды үкімет тек анықтама немесе анықтамалық сервис емес, азаматтың қауіпсіздік экожүйесінің бөлігіне айналып келеді.Төртінші бағыт — e-Otinish. Азаматтардың мемлекеттік органдарға электронды өтініш беру белсенділігі соңғы жылдары айтарлықтай өскен. 2025 жылы платформа арқылы 5 миллионнан астам өтініш қабылданғаны туралы дерек келтіріледі. 2022 жылдан бері өтініштер саны шамамен екі есеге жуық артқан. Бұл бір жағынан цифрлық арнаның кең тарағанын, екінші жағынан азаматтардың мемлекеттік органдармен электронды байланысқа үйренгенін көрсетеді.Осы көрсеткіштерді біріктіргенде, цифрлық мемлекеттік қызметтердің үш сатысы байқалады. Бірінші — қызметті онлайн беру. Екінші — азаматтың өзіне-өзі қызмет көрсету мүмкіндігін кеңейту. Үшінші — азаматтың мемлекеттік органмен тұрақты цифрлық байланысын қалыптастыру.Шымкенттің цифрлық трансформация көрсеткіштері де осы өзгерісті қолдайды. Smart City көрсеткішінің 76 пайыздан 82 пайызға өсуі, Documentolog жүйесінің 381 мекемеге енгізілуі және әлеуметтік қызметтердің онлайн форматқа көшуі цифрлық басқарудың ауқымы кеңейіп келе жатқанын көрсетеді.Бірақ цифрлық қызметтердің көбеюі автоматты түрде қолжетімділіктің тең болғанын білдірмейді. Егде жастағы азаматтар, цифрлық дағдысы төмен адамдар және техникалық мүмкіндігі шектеулі тұрғындар үшін аралық форматтар қажет. Осы тұрғыдан AI-кеңсе мен цифрлық сауаттылық оқытуының қатар жүруі маңызды.Қыркүйектің бірінші аптасындағы негізгі тенденция — мемлекеттің азаматқа қызмет көрсету тәсілінің өзгеруі. Бұрын негізгі мәселе қызметті электронды форматқа көшіру болса, қазір оның келесі кезеңі басталды: азаматқа цифрлық қызметті өздігінен алуға мүмкіндік беру, қауіпсіздікті күшейту және мемлекеттік органдармен тұрақты электронды байланыс орнату.Шымкент үшін келесі кезеңнің өлшемі электронды қызметтердің саны ғана емес, оларды пайдалану жиілігі, өңдеу уақыты, азаматтардың қанағаттануы және қайталанатын қағаз процестерінің қаншалықты қысқарғаны болмақ.

Қыркүйектің алғашқы аптасындағы медициналық цифрландыру жаңалықтары бірнеше маңызды бағытты қатар көрсетті. Бір жағынан, Шымкентте жедел жәрдем қызметіне цифрлық шешімдер енгізіле бастады. Екінші жағынан, E-Densaulyq бірыңғай медициналық экожүйесі дамып келеді. Үшінші бағытта PULS AI және CEREBRA AI сияқты технологиялық шешімдер қолданылуда. Төртінші бағыт — азаматтардың медициналық қызметтерін цифрлық бақылауға мүмкіндік беретін жүйелер.Жедел жәрдем мәселесінде уақыт негізгі көрсеткіш болып саналады. Материалда қалалық жерлерде жедел жәрдемнің орташа жету уақыты 12–18 минут аралығында екені көрсетілген. Ал критикалық жағдайлар үшін 8 минуттық көрсеткіш маңызды бағдар ретінде қарастырылады. Шымкенттегі жаңа цифрлық жүйе шақыртуды қабылдау, бағыттау және бригаданың қозғалысын тиімді ұйымдастыру арқылы осы алшақтықты азайтуға бағытталған.Бұл жерде цифрландырудың практикалық әсері анық көрінеді: дәрігерге қосымша ақпарат беру ғана емес, уақытты үнемдеу. Материалда пилоттық тәжірибеде келу уақытын 3,5 минутқа қысқарту мүмкіндігі көрсетілген. Егер мұндай нәтиже кең ауқымда тұрақты сақталса, бұл мыңдаған шақырту жағдайында елеулі уақыт үнемін білдіреді.Екінші маңызды бағыт — E-Densaulyq. Жоба аясында 23 мемлекеттік ақпараттық жүйені жеті негізгі компонентке біріктіру жоспарланған. Алғашқы кезеңде халық тіркелімі, тәуекелдерді басқару және дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету жүйелері жаңғыртылды. 2026 жылдың сәуірінен тәжірибелік режимде жұмыс істейтін медициналық деректер қоймасы медициналық ұйымдардың шамамен 95 пайызынан клиникалық ақпарат жинайды.Бұл көрсеткішті жедел жәрдем жүйесімен салыстыруға болады. Жедел жәрдем нақты уақыттағы әрекетке қажет болса, E-Densaulyq ұзақ мерзімді медициналық деректерді жүйелеуге бағытталған. Бірі уақытты қысқартса, екіншісі ақпараттың толықтығын арттыруға бағытталған.Үшінші бағыт — AI. Шымкенттің цифрлық трансформациясы аясында PULS AI және CEREBRA AI жобалары іске қосылған. Бұл технологиялар медициналық қызметтің сапасы мен тиімділігін арттыруға бағытталған. Мұнда AI-дың негізгі құндылығы — дәрігердің орнына шешім қабылдау емес, медициналық ақпаратты өңдеуді жеделдету және диагностикалық процестерді қолдау.Төртінші бағыт — азаматтың өз медициналық деректеріне бақылауы. Цифрлық платформалар арқылы пациент өз атына көрсетілген қызметтерді бақылауға, ақпараттың дұрыстығын тексеруге мүмкіндік алады. Бұл медициналық цифрландыруды тек аурухана ішіндегі процесс емес, пациент пен жүйе арасындағы қарым-қатынас құралына айналдырады.Осы төрт жаңалықты біріктіргенде, медициналық цифрландырудың төрт деңгейі қалыптасады: жедел әрекет, деректерді біріктіру, AI арқылы талдау және азаматтық бақылау.Сонымен бірге жүйелердің көп болуы интеграция мәселесін де күшейтеді. 23 ақпараттық жүйені жеті компонентке біріктірудің өзі бұрынғы фрагменттелген цифрлық архитектураның болғанын көрсетеді. Егер жүйелер бір-бірімен толық ақпарат алмаса, цифрлық құралдардың тиімділігі төмендеуі мүмкін.Сондықтан қыркүйектің бірінші аптасындағы негізгі нәтиже — медицинадағы цифрландырудың бір ғана қосымшадан тұратын модельден толық экожүйеге ауыса бастауы. Шымкент үшін келесі маңызды кезең — енгізілген технологиялардың нақты клиникалық нәтижесін өлшеу: жедел жәрдем уақыты, диагностика жылдамдығы, қайталама тексерулер саны, деректер қателері және пациенттердің қанағаттануы.Медициналық цифрландырудың тиімділігі технология саны арқылы емес, адамның қажетті көмекті қаншалықты тез және дәл алатынымен өлшенетін болады.

2026 жылғы 4 қыркүйекте Шымкентте Қазақстан халқы тілдерінің күніне арналған іс-шара барысында қазақ тілін цифрлық ортада дамыту мәселесі көтерілді. Жиында мобильді қосымшалар мен цифрлық платформалар таныстырылып, IT мен тіл саласының байланысын күшейту қажеттігі талқыланды. Бұл жаңалықты жеке тілдік шара ретінде емес, цифрлық трансформацияның маңызды бағыты ретінде қарастыруға болады.Бірінші маңызды көрсеткіш — интернеттегі қазақ тіліндегі контенттің үлесі. Материалда қазақша цифрлық мазмұнның үлесі шамамен 2–3 пайыз деңгейінде екені көрсетіледі. Бұл көрсеткішті интернет пайдаланушылардың жалпы үлесімен салыстырғанда мәселе айқындала түседі: Қазақстанда интернетті белсенді пайдаланушылар халықтың 85 пайызынан асқан. Яғни цифрлық аудитория кең, бірақ сол аудиторияға ұсынылатын қазақша контенттің үлесі салыстырмалы түрде төмен.Екінші фактор — AI технологияларының дамуы. Шымкентте AIQYN сияқты платформалар 147 мектепті және 180 мыңнан астам оқушы мен мұғалімді цифрлық ортаға біріктіріп отыр. Бұл қазақ тіліндегі цифрлық контентті тек жеке сайт немесе қосымша деңгейінде емес, үлкен институционалдық платформаларда қалыптастыру қажеттігін көрсетеді.Үшінші бағыт — Qazaq Til AI және қазақ тілін үйретуге арналған мобильді шешімдер. Мұндай өнімдердің пайда болуы тіл үйренуді дәстүрлі оқулық пен сыныптан мобильді форматқа шығаруға мүмкіндік береді. Пайдаланушы кез келген уақытта цифрлық құрал арқылы тілдік дағдысын жетілдіре алады. Бұл әсіресе жастардың цифрлық тұтыну әдетімен сәйкес келеді.Төртінші мысал — жасанды интеллект пен ұлттық тілдің байланысы. Қазақстанда қазақ тілінде жұмыс істейтін тілдік модельдер мен AI құралдарын дамыту мәселесі күн тәртібіне шықты. Бұл бағытта қазақ тіліндегі сапалы деректердің көлемі шешуші рөл атқарады. Контент аз болған сайын AI жүйелерінің қазақ тіліндегі мүмкіндіктерін жетілдіру де күрделене түседі.Осы төрт факторды салыстырғанда, қазақ тілін цифрландырудың екі түрлі деңгейі бар екенін көруге болады. Біріншісі — дайын цифрлық сервистерді қазақ тілінде ұсыну. Екіншісі — қазақ тілін цифрлық технологияның өзіне енгізу, яғни іздеу, аударма, дауыс тану, AI және автоматты өңдеу жүйелерінде қазақ тілінің сапасын арттыру.Бұл жерде білім беру саласы ерекше маңызды. AIQYN сияқты платформаларда 180 мыңнан астам адам қамтылуы қазақ тіліндегі цифрлық интерфейс пен контенттің әлеуетті аудиториясының қандай үлкен екенін көрсетеді. Егер мұндай платформалар қазақ тіліндегі сапалы оқу және басқару контентін көбейтсе, тілдің цифрлық қолданысы да кеңейеді.Сонымен бірге контент көлемі мен контент сапасын ажырату керек. Интернетте қазақ тіліндегі материалдардың санын арттыру жеткіліксіз. Олар іздеуге ыңғайлы, сауатты, жаңартылған және AI жүйелері өңдей алатын құрылымда болуы қажет. Сондықтан тіл саясаты мен IT саясатының байланысы барған сайын күшейеді.Қыркүйектің алғашқы аптасындағы жаңалықтар қазақ тілінің цифрлық кеңістіктегі жағдайын технологиялық тұрғыдан қайта қарау қажеттігін көрсетеді. Бұрын негізгі міндет қазақ тілінде қызмет көрсету болса, қазіргі кезеңде міндет кеңейді: қазақ тілінде қосымша, платформа, AI құралы, білім беру сервисі және цифрлық контент жасау қажет.Шымкенттің бұл бағыттағы рөлі де маңызды. Қалада IT Hub, Startup Orda, цифрлық білім беру және AI жобалары қатар дамып келеді. Демек, тілдік технологияларды әзірлеуге қажетті орта қалыптасуда.Сондықтан 1–7 қыркүйектің басты үрдісі — қазақ тілінің цифрлық кеңістікте жай қолданушы тілі емес, технологиялық өнімнің толыққанды тіліне айналу процесінің күшеюі. Ал оның нақты нәтижесін алдағы уақытта қазақ тіліндегі контент көлемі, қолданушылар саны, мобильді қосымшалардың белсенділігі және AI жүйелеріндегі тіл сапасы арқылы өлшеуге болады.

Аддис-Абеба, 2026 жылғы 24 қыркүйек – Қазақстанның Эфиопиядағы Елшісі және ҚР Африка одағы жанындағы Тұрақты өкілі Жалғас Әділбаев БҰҰ Африка экономикалық комиссиясының (БҰҰ АЭК) Әлеуметтік-экономикалық даму департаментінің директоры Зузана Швидровски ханыммен кездесті.Кездесу аясында тараптар Африкадағы әлеуметтік-экономикалық даму мәселелерін талқылап, Қазақстан мен Африка елдері арасындағы сауда-экономикалық ынтымақтастықты екіжақты деңгейде де, көпжақты форматтарда да ілгерілету шеңберіндегі бірлескен өзара іс-қимылдың келешегіне қатысты пікір алмасты.UNECA өкілі Қазақстанды Африка үшін Орталық Азиядағы елдердің қатарындағы ең перспективалық әріптес ретінде атап өтті.Кездесу қорытындысы бойынша сұхбаттасушылар одан арғы практикалық ынтымақтастық жөнінде бірлескен ұсыныстар әзірлеу үшін белсенді жұмыс байланыстарын жалғастыруға уағдаласты.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-addis-ababa/press/news/details/1298665?lang=ru

Мемлекет басшысының өкімімен Маңғыстау облысында қызметтік міндеттерін атқару кезінде әскери қызметшілердің қаза болуына байланысты 2026 жылғы 25 қыркүйек Қазақстан Республикасында жалпыұттық аза тұту күні болып жарияланды.Қаза тапқандардың отбасылары мен жақындарына көңіл айтамыз. Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-cairo/press/news/details/1298668?lang=ru

Нью-Йорк, 2026 жылғы 24 қыркүйек – Нью-Йорктегі БҰҰ Бас Ассамблеясының 81-сессиясының аясында Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеуберді мен Бенин Республикасының Сыртқы істер министрі Корин Амори Брюне Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Бенин Республикасының Үкіметі арасындағы дипломатиялық және қызметтік паспорттардың иелерін визалық талаптардан босату туралы келісімге қол қойды.Құжат екі ел дипломатиялық және қызметтік паспорт иелерінің өзара сапарларын жеңілдетуге, сондай-ақ Қазақстан мен Бенин арасындағы саяси және сауда-экономикалық байланыстарды одан әрі нығайтуға бағытталған.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-algeria/press/news/details/1298669?lang=ru

Нью-Йорк, 2026 жылғы 24 қыркүйек – Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) Бас Ассамблеясының 81-сессиясы аясында өтіп жатқан жоғары деңгейлі апталық шеңберінде Халықаралық электр байланысы одағы (ХЭО) ұйымдастырған AI Skills Coalition жоғары деңгейлі кездесуінде Қазақстан жасанды интеллект (ЖИ) саласындағы адами капиталды дамытудың ұлттық тәсілін таныстырды.Кездесуді ашқан ХЭО Бас хатшысы Дорин Богдан-Мартин жасанды интеллекттің қарқынды дамуы жағдайында қажетті білім мен дағдыларға тең қолжетімділікті қамтамасыз ету негізгі жаһандық сын-қатерлердің біріне айналып отырғанын атап өтті. ХЭО бағалауы бойынша, 2030 жылға қарай жаһандық мақсаттарға қол жеткізу үшін шамамен 1,2 млрд адамды базалық цифрлық дағдыларға оқыту қажет.Іс-шарада Қазақстан атынан ҚР Жасанды интеллект және цифрлық даму Вице-министрі Досжан Мұсалиев сөз сөйледі. Ол мектептегі білім беру мен кәсіптік оқытудан бастап ғылыми зерттеулер мен технологиялық кәсіпкерлікке дейінгі ЖИ мамандарын жүйелі даярлау туралы айтып берді.Қазақстанның басты мақсаттарының бірі – алдағы бес жыл ішінде 5 млн-нан астам адамды цифрлық және ЖИ дағдыларына оқыту. Осы мақсатта AI Sana, Tomorrow School, AI Olympiad және Tech Orda бағдарламалары, сондай-ақ мемлекеттік қызметшілер мен басшыларға арналған мамандандырылған бағдарламалар іске асырылуда.Бүгінде Қазақстандағы 79 жоғары оқу орны ақпараттық технологиялар (IT) және жасанды интеллект салаларында білім беру бағдарламаларын жүзеге асыруда, оларда 76 мыңнан астам студент білім алуда. Alem.ai халықаралық орталығы білім беру, зерттеу және стартап бастамаларын біріктіріп, заманауи есептеу инфрақұрылымына қолжетімділік ұсынады. Tech Orda бағдарламасы бойынша 12 мыңнан астам адам оқудан өтті, ал түлектердің 90%-дан астамы жұмысқа орналасты.Талқылауға Тринидад және Тобаго, Пәкістан және Доминикан Республикасының өкілдері, сондай-ақ ХЭО, БҰҰ Даму бағдарламасы (БҰҰДБ), БҰҰ-ның Білім, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымы (ЮНЕСКО), Дүниежүзілік банк, технологиялық компаниялар мен білім беру қауымдастығының өкілдері қатысты.AI Skills Coalition кездесуі жекелеген білім беру бастамаларынан ЖИ құзыреттерін ауқымды дамытуға және ұлттық экожүйелерді нығайтуға көшу мәселелеріне арналды. Қазақстан осы жұмысқа белсенді қатысуға және жасанды интеллект экономикасы үшін кадр даярлау бойынша өз тәжірибесімен бөлісуге дайын екенін растады.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-wto/press/news/details/1298651?lang=ru

2026 жылғы 1–7 қыркүйек аралығында Шымкенттің технологиялық кәсіпкерлік саласындағы ең маңызды оқиғалардың бірі Startup Orda-2026 бағдарламасының басталуы болды. Алайда бұл жаңалықты тек бір стартап бағдарламасының іске қосылуы ретінде қарастыру жеткіліксіз. Оны «Бір ауыл — бір өнім» жобасы, IT оқыту бағдарламалары және бұрынғы Startup Orda түлектерінің нәтижелерімен бірге қарастырғанда, қалада кәсіпкерліктің бірнеше деңгейі қатар қалыптасып келе жатқанын көруге болады.Startup Orda-ға биыл 150-ден астам өтінім түскен, 120 қатысушы таңдалған. Өткен легте 50-ден астам өтінім түсіп, 20 қатысушы соңғы кезеңге жеткен. Салыстырмалы түрде алғанда, биылғы қызығушылық бірнеше есеге артқан. Бірақ бұл жерде саннан гөрі бағдарламаның құрылымындағы өзгеріс маңызды: төрт апталық буткемптен кейін үш айлық инкубация, гипотезаны тексеру, MVP жасау және Demo Day қарастырылған.Өткен легтің нәтижелері де осы модельдің алғашқы нәтижесін көрсетуге мүмкіндік береді. Бұрынғы қатысушылар қатарында Odos AI, Pulse AI және valik.kz секілді жобалар аталады. Кейбір түлектер алғашқы сатылымдарға шыққан. Демек, бағдарлама тек оқыту алаңы емес, өнімнің нарыққа шығуына арналған тетікке айнала бастаған.Екінші жаңалық — «Бір ауыл — бір өнім» жобасы. 3 қыркүйекте 60-тан астам үміткер арасынан 20 кәсіпкер финалға өтті, ал 10 үздік жоба 5 млн теңгеге дейінгі грантқа үміткер бола алады. Бұл жоба технологиялық стартаптардан өзгеше болғанымен, кәсіпкерлікті қолдау жүйесінің басқа сегментін көрсетеді: бір жерде цифрлық өнім, екінші жерде жергілікті өндіріс пен бренд дамиды.Үшінші жаңалық — IT білім беру. «Бассейн» бағдарламасы бағдарламалауды нөлден үйретуге бағытталса, Startup Orda технологиялық дағдыларды нақты бизнес-мәселеге қолдануға мүмкіндік береді. Осы екі модельдің айырмашылығы маңызды: біріншісі кадр дайындайды, екіншісі сол кадрдың кәсіпкерлік өнім жасауына жағдай жасайды.Төртінші жаңалық — қаланың пилоттық алаң ретінде пайдаланылуы. Шымкент әкімдігі қала саясатына сәйкес келетін Startup Orda жобаларын алдымен Шымкентте сынауға мүмкіндік беретінін мәлімдеген. Бұл стартап үшін маңызды, себебі технологияны тек презентация ретінде емес, нақты қала жағдайында сынау мүмкіндігі пайда болады.Стартап экожүйесінің даму деңгейін қаладағы IT іс-шаралар динамикасымен де салыстыруға болады. Шымкент IT Hub алаңындағы іс-шаралар саны 55-тен 160-қа дейін өскен, қатысушылар саны 3 мың адамға жеткен. Бұл стартаптар үшін қажетті орта — нетворкинг, білім, менторлық және серіктестік алаңы кеңейіп келе жатқанын көрсетеді.Сонымен қатар, стартаптардың көп болуы автоматты түрде экономикалық нәтиже бермейді. Нақты тиімділікті өлшеу үшін келесі кезеңде қанша MVP іске қосылғанын, қанша жоба алғашқы клиентін тапқанын, қанша стартап инвестиция тартқанын және қанша компания тұрақты жұмысқа айналғанын есептеу қажет.Қыркүйектің алғашқы аптасындағы жаңалықтар осы экожүйенің үш түрлі қабатын көрсетеді. «Бір ауыл — бір өнім» жергілікті кәсіпкерлікті қолдайды, IT оқыту бағдарламалары жаңа мамандар қалыптастырады, ал Startup Orda сол білім мен идеяларды технологиялық бизнеске айналдыруға мүмкіндік береді.Сондықтан Шымкент үшін стартап саясатының негізгі көрсеткіші өтінім саны ғана емес. Ең маңызды нәтиже — идеядан MVP-ге, MVP-ден алғашқы сатылымға, ал алғашқы сатылымнан тұрақты бизнеске өтетін жобалардың үлесі. 1–7 қыркүйектегі көрсеткіштер экожүйенің кеңейіп жатқанын көрсетеді, ал оның экономикалық әсерін кейінгі кезеңдегі нәтижелер айқындайды.

Қыркүйектің бірінші аптасындағы Шымкент жаңалықтарын талдағанда, цифрландырудың табысы тек технологиялық инфрақұрылымға емес, оны қолданатын адамдардың біліміне де тәуелді екені анық байқалады. Осы кезеңде Startup Orda-2026, «Бассейн» бағдарламасы, цифрлық сауаттылық сабақтары және мектептердегі AIQYN платформасы қатар көрінді. Төрт жаңалықтың барлығы бір мәселені шешуге бағытталған: қалаға цифрлық экономиканың жаңа қатысушыларын дайындау.Ең алдымен Startup Orda көрсеткішіне назар аудару қажет. 2026 жылғы жаңа легке 150-ден астам өтінім түсті, оның 120 қатысушысы бағдарламаға іріктелді. Бұл өткен легтегі 50-ден астам өтінім және 20 қатысушымен салыстырғанда ауқымның едәуір кеңейгенін көрсетеді. Яғни қызығушылықтың өсуімен бірге бағдарламаның қамту мүмкіндігі де бірнеше есе артқан.Бағдарламаның тағы бір ерекшелігі — қатысушыларға тек теория емес, идеяны MVP-ге дейін жеткізу, гипотезаны тексеру, бизнес-модель қалыптастыру және Vibe Coding құралдарын қолдану үйретіледі. Бұл бұрынғы классикалық бағдарламалау курстарынан ерекшеленетін тәсіл. Мұнда негізгі мақсат — код жазатын маман ғана емес, мәселені технологиялық өнімге айналдыра алатын кәсіпкер қалыптастыру.«Бассейн» бағдарламасы. Оның үшінші кезеңіне тіркелудің басталуы бағдарламалауды нөлден үйретуге сұраныстың бар екенін көрсетті. Бұл жоба Startup Orda-мен салыстырғанда басқа аудиторияға бағытталған: Startup Orda өнім жасауға жақын командаларды қолдаса, «Бассейн» базалық бағдарламалау дағдыларын қалыптастыруға мүмкіндік береді.Цифрлық сауаттылық. Шымкентте цифрлық технологияларды пайдалануды үйрететін арнайы оқу сыныптары жұмыс істейді. Болашақ бағдарламаларға AI, киберқауіпсіздік және онлайн сауда сияқты бағыттардың қосылуы жоспарланған. Бұл жерде IT-білім тек кәсіби бағдарламашыларға емес, қарапайым азаматтарға да тарайды.Мектептегі цифрлық орта. AIQYN платформасы 147 мектеп пен 180 мыңнан астам оқушы және мұғалімді қамтиды. Яғни цифрлық кадрларды даярлау университеттен немесе арнайы IT курстан ғана басталмайды. Оқушы мектепте цифрлық платформамен жұмыс істеуді, электронды құралдарды пайдалануды және технологиялық ортада әрекет етуді үйренеді.Мұндай жүйенің маңызы Шымкенттің IT инфрақұрылымының өсуімен салыстырғанда анық байқалады. Қалада IT Hub алаңында өткізілетін іс-шаралар саны 55-тен 160-қа дейін артқан, қатысушылар саны 3 мың адамға жеткен. Бұл цифрлық ортаға қызығушылықтың кеңейгенін көрсетеді.Алайда сандық өсім мен сапалық нәтиже арасында айырмашылық бар. 150 өтінімнің 120-сының бағдарламаға қабылдануы қызығушылықтың жоғары екенін білдіреді, бірақ олардың барлығы нарыққа шығатын өнімге айналады деген сөз емес. Сондықтан келесі өлшем — MVP саны, алғашқы сатылым, инвестиция тарту және нақты клиенттердің пайда болуы.Қыркүйектің бірінші аптасы Шымкентте IT кадрларын даярлау жүйесі бір ғана оқу курсынан тұратын модельден экожүйеге қарай өзгеріп жатқанын көрсетті. Мектеп, цифрлық сауаттылық, бағдарламалау мектебі және стартап инкубациясы бір-бірін толықтыра бастады.Демек, цифрландырудың келесі кезеңінде қаланың бәсекеге қабілеттілігін тек жаңа платформалар емес, сол платформаларды жасап, басқарып және дамыта алатын жергілікті мамандар айқындайды.