Қазақстанның оңтүстік астанасы Шымкент соңғы жылдары елдің технологиялық картасында маңызды орынға ие болып келеді. 20 маусым 2026 жыл күні қалада өткен Digital Qazaqstan форумы бұл үдерістің жаңа белесіне шыққанын айқын дәлелдеді. Оңтүстіктің ең ірі қаласы енді тек өнеркәсіп пен сауда орталығы ғана емес, сонымен қатар цифрлық инновациялар мен технологиялық кәсіпкерліктің нағыз ошағына айналып барады.Форумның орталық кейіпкері Shymkent Hub болды — Astana Hub-тың ресми филиалы, ол аймақта технологиялық кәсіпкерлікті дамытып, жаңа буын мамандарды даярлаудың жетекші алаңына айналып отыр. Astana Hub өз кезегінде Қазақстандағы ең ірі технологиялық экожүйені қалыптастырған ұйым ретінде танылады. Шымкенттегі филиалдың ашылуы кездейсоқ шешім емес: үкімет бұл қаланы өңірдегі цифрлық дамудың іргетасы ретінде қарастырады. Шымкент — Орталық Азияның ең тығыз орналасқан қалаларының бірі, халқы екі миллионнан асатын мегаполис, онда ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар шоғырланған.Қаланың өнеркәсіптік мүмкіндіктері «Индустрия 5.0» технологияларын тікелей өндірісте енгізу үшін өте қолайлы жағдай жасайды. Бұл тұжырымдама — адам мен машинаның бірлескен жұмысын, жасанды интеллект пен роботтехниканы өндірістік процеске органикалық түрде қосуды болжайтын жаңа өндірістік парадигма. Егер «Индустрия 4.0» цифрландыруға және автоматтандыруға негізделсе, бесінші буын одан да жоғары деңгейге — тұлғаға бағытталған, орнықты және икемді өндіріске ұмтылады. Шымкенттің металлургия, химия және жеңіл өнеркәсіп секторлары осы жаңа тәсілді іс жүзінде сынау үшін идеалды алаң болып табылады.Форумда сөз алған Shymkent Hub директоры Алишер Жақсыбеков бастаманың нәтижелері туралы нақты деректер келтірді. «Биылғы жылдың басынан бері хабымызда 400-ден астам стартап тіркелді, олардың ішінде 60-тан асуы нақты инвестиция тартып, өз өнімдерін нарыққа шығара бастады. Бұл — небары бір жарым жылдың ішіндегі нәтиже», — деді ол. Оның сөзінше, хабта ұйымдастырылып жатқан акселерациялық бағдарламалар, хакатондар мен менторлық сессиялар жас кәсіпкерлерге өз идеяларын нақты бизнеске айналдыруға нақты мүмкіндік беруде. Аймақтан шыққан бірнеше команда бұрын тек Алматы мен Астанада ғана қолжетімді болған халықаралық инвестициялық платформаларға кіру мүмкіндігіне ие болды.Форумға қатысушылардың бірі, жасанды интеллект саласындағы стартап өкілі Айгерім Нұрланова өз тәжірибесімен бөлісті: «Shymkent Hub-қа дейін біз идеямызды қайда апарарымызды білмедік. Алматыға барудың мүмкіндігі де, уақыты да жоқ болатын. Хаб бізге ең алдымен сеніп, бізге арналған орта жасады». Оның командасы қазір ауылшаруашылық сектор үшін дақыл шығымдылығын болжайтын AI-қосымша дайындауда. Жоба бірнеше агробизнес компанияларының қызығушылығын туғызды.Экономикалық тұрғыдан алғанда, Shymkent Hub-тың маңызы тек стартаптарды қолдаумен шектелмейді. Бұл — өңірдегі технологиялық экожүйенің тұтас инфрақұрылымын қалыптастыру жобасы. Мамандар бағалауынша, 2026 жылы Шымкент облысының цифрлық экономикаға тікелей қосқан үлесі 180 миллиард теңгеден асуы мүмкін, бұл 2023 жылмен салыстырғанда 2,5 есе өсімді білдіреді. Бұл жерде ерекше назар аудару қажет: аймақтың цифрлық дамуы жалпы мемлекеттік «Цифрлы Қазақстан» стратегиясымен тікелей үйлесімде жүргізіліп, орталық пен өңір арасындағы байланысты нығайтуда.Форумда технологиялық білім беру мәселесі де кеңінен талқыланды. Shymkent Hub аясында 2025 жылдан бастап жұмыс істеп келе жатқан IT-мектеп бүгінгі күні 1 200-ден астам оқушыны қамтыды. Оқу жоспарлары бағдарламалау, деректер ғылымы, кибербезопасность және UI/UX дизайн бағыттарын қамтиды. Бағдарламаның ерекше артықшылығы — курстардың 60 пайызы мемлекеттік гранттар арқылы тегін ұсынылады, ал қалған бөлігі серіктес компаниялардың демеушілігімен қаржыландырылады. Осылайша, технологиялық білім Шымкенттің жас буыны үшін нақты қолжетімді болып отыр.Сарапшылар Шымкенттің тәжірибесі бүкіл Орталық Азия аймағы үшін үлгі болып қызмет ете алатынын атап өтеді. Өйткені аймақтағы ең ірі қалалардың басым көпшілігінде өнеркәсіп пен технологияны ұштастыру мәселесі шешілмей отыр. Шымкент бұл екі бағытты бір-бірінің қарсысына қоймай, олардың синергиясын іздестіріп отыр. «Индустрия 5.0» технологияларын жергілікті зауыттарда пилоттық сынақтан өткізу осы жолдың дұрыстығын дәлелдеуде. Биылғы форум аясында жергілікті өнеркәсіп кәсіпорындары мен хаб арасында бірнеше меморандумға қол қойылды, бұл серіктестік алдағы жылдары нақты жобаларға айналады деп күтілуде.Digital Qazaqstan форумының Шымкентте өткізілуі — бұл оңтүстік мегаполистің технологиялық картада өз орнын мықтап бекіткенінің символы. Ел ішінде де, шетелдік серіктестер тарапынан да Шымкентке деген қызығушылық артып келеді. Алдағы бес жылда хабтың стартаптар санын 2 000-ға жеткізу, халықаралық инвестиция тарту және «Индустрия 5.0» орталығы ретінде өңірлік деңгейде танылу жоспарлары бар. Шымкенттің технологиялық жолы — бұл тек бір қаланың емес, бүкіл оңтүстік Қазақстанның болашағы, ол болашақ бүгіннен бастап жасалып жатыр.

Қазақстандың оңтүстік мегаполисі Шымкент денсаулық сақтау саласын жаңғырту жолында елеулі қадамдар жасауда. 20 маусым 2026 жыл күні қалалық басқарма цифрлық медицина бағдарламасының жаңа кезеңі туралы ресми мәлімдеме жасады. Бұл жоба тек технологиялық жаңалық емес — ол миллионнан астам тұрғынның денсаулығы мен өмірін қорғауға бағытталған жүйелі реформаның маңызды буыны болып табылады. Шымкент — Қазақстанның үш миллионнан астам халқы бар ірі қалаларының бірі, сондықтан мұндағы медициналық инфрақұрылымның сапасы тікелей мемлекеттік маңызға ие.Цифрландыру бағдарламасының алғашқы қадамдары бірнеше жыл бұрын, 2022–2023 жылдары басталған болатын. Сол кезден бері қалалық медициналық ұйымдарда электрондық медициналық карталар жүйесі енгізіліп, телемедицина қызметі дамытылды. Алайда 2024–2026 жылдар аралығы цифрлық трансформацияның шынайы жеделдеу кезеңіне айналды. Дәл осы уақытта жасанды интеллектке негізделген шешімдер практикалық қолданысқа енгізілді. Бүгінде қаладағы медициналық ұйымдарда PULS AI және Cerebra AI жүйелері белсенді жұмыс істейді. PULS AI жүйесі дәрігерлерге диагноз қоюды автоматтандырып, науқастың жалпы жағдайын жедел бағалауға мүмкіндік береді. Cerebra AI болса инсульт белгілерін ерте кезеңде анықтауға маманданған — бұл, медицина тілімен айтқанда, адамның өмірін сақтайтын «алтын сағаттарды» тиімді пайдалануға жол ашады.Медицина қызметкерлерінің қауіпсіздігі де назардан тыс қалмады. Қала ауруханалары мен поликлиникаларында смарт-бейнежетондар жүйесі кезең-кезеңімен орнатылуда. Бұл жүйе медицина персоналының қозғалысын бақылап, қауіпті жағдайлар туындаған кезде дереу хабар береді. «Біз медицина қызметкерлерін жабдықпен ғана емес, деректермен де қорғауымыз керек», — деді қалалық денсаулық сақтау басқармасының өкілі. — «Смарт-жетондар жүйесі ауруханаішілік қауіпсіздікті сапалы жаңа деңгейге шығарады». Осы технологиялар пандемиядан кейінгі дәуірде медицина жүйесін неғұрлым икемді және тұрақты етуге бағытталған жаһандық үрдіспен толық сәйкес келеді.Аталған цифрлық реформаның ең айқын жаңалықтарының бірі — жедел медициналық жәрдем қызметін жаңғырту. Енді І санаттағы шұғыл шақыртулар бойынша 103 жедел жәрдем қызметінің автокөліктерін Яндекс Go және Яндекс Карталар сервистері арқылы бақылауға болады. Бұл жоба пациенттерге және олардың туыстарына жедел жәрдем машинасының нақты орналасқан жерін экранда көріп, болжамды келу уақытын нақтылауға мүмкіндік береді. Аталған функционал диспетчерлер жұмысын да айтарлықтай жеңілдетеді: жүйе шақыртуларды автоматты түрде өңдеп, ең жақын бос автокөлікті бағыттайды. Нәтижесінде адами қателіктер азайып, шақыртуларды өңдеудің ашықтығы мен тиімділігі артады.Жедел жәрдем автокөліктерінің тиімділігін арттырудағы тағы бір маңызды буын — Интеллектуалды көлік жүйесі (ITS). 2024 жылдан бері жүзеге асырылып келе жатқан бұл жүйе қалалық трафикті басқарудың түбегейлі жаңа тәсілін ұсынады. Қазіргі уақытта Шымкенттегі 401 бағдаршам нысанының 354-і, яғни 88 пайызы ITS жүйесіне қосылған. Жедел реанимациялық көмектің 5 автокөлігі арнайы GPS-трекерлермен жабдықталған. Осының арқасында жедел жәрдем машинасы шақырту орнына қарай бет алған кезде жол бойындағы бағдаршамдар автоматты түрде «жасыл дәліз» режиміне ауысады. Бұл технология Германияда, Нидерландыда және Жапонияда бірнеше жыл бұрын қолданысқа енгізілген болатын — енді Шымкент де осы озық тәжірибені бейімдеп отыр.ITS жүйесінің нәтижелері сандармен дәлелденген: қаладағы орташа жол жүру уақыты 20 пайызға қысқарды, көлік кептелісі 28 пайызға азайды, ал жолдардың өткізу қабілеті 26 пайызға артты. Тек медицина саласы үшін ғана емес, жалпы қалалық логистика үшін де бұл — маңызды жетістік. «Бағдаршамдардың ақылдануы» деп қарапайым тілде айтылатын бұл жүйе шын мәнінде адамдардың өмірін сақтауда. Статистика бойынша, инсульт немесе жүрек тоқтау жағдайында алғашқы 8 минут шешуші болып табылады — ал «жасыл дәліз» технологиясы осы уақытты тиімді пайдалануға тікелей ықпал етеді.Шымкент тұрғындарының аталған жаңалықтарға реакциясы жалпы оң. Әлеуметтік желілерде қала тұрғындары жедел жәрдем машинасының қозғалысын онлайн бақылай алатынын жоғары бағалады. «Бұрын жедел жәрдемді шақырып, терезе алдында дағдарыстанып күтетінбіз. Енді нақты уақытты білу — жай ғана ыңғайлылық емес, психологиялық тыныштық», — деп жазды атаулы тұрғынның бірі. Дегенмен сарапшылар бір маңызды мәселені де атап өтті: цифрлық жүйелердің тиімділігі тікелей медицина мамандарының санатына, жабдықтың сапасына және ауруханалардың ресурстық базасына байланысты. Технология жеке сауалды шешпейді — ол бар жүйені оңтайландырады.Болашақ жоспарлар тұрғысынан алғанда, қалалық басқарма цифрлық медицина бағдарламасын 2027–2028 жылдары одан әрі кеңейтуді жоспарлап отыр. Атап айтқанда, телемедицина арқылы алыс аудандардан кеңес алу мүмкіндіктерін дамыту, жасанды интеллект негізінде алдын алу медицинасын күшейту және барлық медициналық деректерді бірыңғай платформада біріктіру мақсаттары алға қойылған. Шымкенттің цифрлық медицина саласындағы тәжірибесі Қазақстанның басқа өңірлері үшін де үлгі бола алады. Оңтүстік мегаполистің технологиялық жаңғырту жолы елдің денсаулық сақтау жүйесін жаңа сапалық белеске шығарудың нақты дәлелі болып отыр.

ЖИ көмегімен жасалғанҚазақстанның оңтүстік өңірінде технологиялық революция басталып жатыр. 19 маусым 2026 жыл күні Шымкент қаласының Қаратау ауданында SHYMKENT IT CITY инновациялық кластерінің іргетасы қаланды. Бұл жоба — қала тарихындағы ең ірі технологиялық бастама болып саналады. Инвесторлар мен жергілікті билік өкілдері бұл кластерді Орталық Азияның технологиялық орталығына айналдыруды мақсат тұтып отыр.Жобаның алғашқы кезеңінде шамамен 1 гектар жер аумағы игеріледі. Кейінгі кезеңдерде аумақ 6-10 гектарға дейін кеңейту жоспарланған. 2028 жылдың басында бірінші очередь — тұрғын үй кешені мен AI-орталығы — пайдалануға берілмекші. Бұл мерзім аз уақыт сияқты көрінгенімен, жоба жасаушылардың сөзіне қарағанда, жұмыс барлық майданда бір мезгілде жүргізілетін болады.Шымкенттің бұл жобаға тиімді орын болуы кездейсоқ емес. Қалада үш миллионнан астам тұрғын өмір сүреді, бұл оны Қазақстандағы ең үлкен қалалардың біріне айналдырады. Алматы мен Астанадан кейінгі үшінші ірі қала ретінде Шымкент соңғы жылдары экономикалық дамуда елеулі ілгерілеушіліктер жасады. Алайда IT-сала тұрғысынан алғанда, оңтүстік астана бұрынғы кезде Алматы мен Астанаға едәуір артта қалып келген. Жергілікті технологиялық таланттар жиі елордалық немесе шетелдік компанияларға ауып кеткен. Дәл осы мәселені шешу үшін SHYMKENT IT CITY жобасы іске қосылмақ.Кластердің инфрақұрылымы кешенді сипатқа ие болады. Жобада айтышыларға арналған тұрғын үйлер, AI-зертханалары мен R&D-орталықтары, коворкинг-аймақтар мен кеңсе кеңістіктері, сондай-ақ білім беру орталықтары мен стартап-студиялар орналасады. Мұндай кешенді тәсіл жобаның басты ерекшелігі болып табылады: мамандар тұрғын үйден жұмыс орнына дейін бір аймақта өмір сүріп, жұмыс жасай алады. Бұл тиімді экожүйе жасаудың негізгі шарты. Жобаның авторлары Силикон алқабының, Дубайдың Media City кластерінің және Сингапур технологиялық паркінің тәжірибесіне сүйенгенін жасырмайды.Жобаның ірі инвесторларының бірі, атын жария етпеуін өтінген кәсіпкердің айтуынша, бұл жоба Шымкенттің экономикалық бетін түбегейлі өзгертеді. «Біз тек ғимарат тұрғызып жатқан жоқпыз. Біз экожүйе жасап жатырмыз. Бүгін Шымкенттен кетіп жатқан талантты жастар ертең осы жерде өз стартаптарын ашып, дүниежүзілік нарыққа шығуға мүмкіндік алады», — деді ол. Жобаға тартылған сарапшылардың болжамы бойынша, кластердің толық қуатта жұмыс жасауы 5000-нан астам жоғары технологиялық жұмыс орнын тудыруы мүмкін. Бұл сан Шымкент экономикасы үшін айтарлықтай ауқымды.Қазақстанның цифрлық даму тарихына үңілсек, елдің ІТ-секторы соңғы он жылда орасан зор қарқынмен өскенін байқаймыз. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар саласы жалпы ұлттық өнімдегі үлесін 2015 жылғы 3,2 пайыздан 2025 жылы 5,8 пайызға дейін ұлғайтты. Алайда бұл өсімнің басым бөлігі Алматы мен Астананың үлесіне тиді. Өңірлік теңсіздік өзекті мәселе болып қала берді. Оңтүстік Қазақстан облысы мен Шымкент қаласы технологиялық даму картасында ақтаңдаққа айналып келген еді. Жаңа кластер осы географиялық алшақтықты жоюға бағытталған бастама ретінде бағаланады.Шымкент қала әкімдігі жобаны белсенді қолдайтынын мәлімдеді. Қала басшылығы инфрақұрылымды жетілдіруге, жол желілерін кеңейтуге және коммуналдық желілерді модернизациялауға дайын екенін растады. Дегенмен жоба сыртынан оптимистік сипатта болып көрінгенімен, кейбір сарапшылар ескертулер жасауда. IT-сала маманы Дәурен Сейітқалиевтің пікірінше, кластердің табысты болуы жай ғана ғимараттар салудан гөрі терең жүйелік жұмысты қажет етеді. «Силикон алқабын қайталауға тырысқан ондаған жобалар дүниежүзінде сәтсіздікке ұшырады. Шымкентке тән жергілікті мәселелер: инженерлік кадрлардың жетіспеуі, тәлімгерлік мәдениетінің дамымауы, венчурлық капиталдың тапшылығы — бәрі де шешімін табуы тиіс», — деп атап өтті сарапшы.Жобаға деген жастардың қызығушылығы жоғары. Шымкент мемлекеттік университетінің студенттері арасында жүргізілген сауалнама бойынша, респонденттердің 78 пайызы IT City толыққанды жұмыс жасай бастаса, қалада қалуды таңдайтынын жеткізді. Бұл — жергілікті таланттарды ұстап қалу жөніндегі жобаның негізгі мақсатымен үндеседі. Сонымен қатар Шымкент маңындағы Өзбекстан мен Тәжікстанның мамандарын да тарту мүмкіндігі жобаны аймақаралық маңызды бастамаға айналдырады. Орталық Азиядағы бірде-бір қалада осындай ауқымды технологиялық кластер жоқ екенін ескерсек, SHYMKENT IT CITY шынымен де аймақтық бәсекелестік артықшылыққа ие болу мүмкіндігі бар.Жобаның алдағы жолы тегіс болмауы да мүмкін. Қаржыландыру мәселесі, мамандарды тарту, білім беру бағдарламаларының сапасы — бұлардың бәрі маңызды сынақтар болып қалады. Алайда SHYMKENT IT CITY жобасының іске қосылуы — бір ғана кластер жайлы емес, тұтас оңтүстік өңірдің технологиялық келешегі туралы жарияланған батыл мәлімдеме. Шымкент Орталық Азияның технологиялық орталығына айнала алады ма деген сұраққа 2028 жылы жауап береміз. Бүгін маңыздысы — осы жолда нақты қадам жасалды.

19 маусым 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік астанасы Шымкентте мемлекеттік қызметшілер мен бағынысты ұйымдардың қызметкерлері арасында киберқауіпсіздік мәдениетін қалыптастыруға арналған арнайы практикалық семинар өтті. Бұл оқиға жай ғана тағылымдамадан гөрі маңыздырақ: Шымкент осындай форматтағы бағдарламаны іске қосқан Қазақстандағы алғашқы қала болды. Бастама «Орталық Азиядағы цифрлық байланыс» атты халықаралық жоба аясында жүзеге асырылып отыр және оны Expertise France ұйымы қолдап отыр. Алда Семей мен Ақтауда да осыған ұқсас оқу мероприятиялары өткізілетін болады, бұл бүкіл елдегі мемлекеттік органдардың цифрлық қорғаныс деңгейін теңестіруге мүмкіндік береді.Семинарды ұйымдастырушылар ретінде Шымкент қаласының цифрландыру басқармасы және Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің Ақпараттық қауіпсіздік комитеті бірлесіп шықты. Бұл одақтастық кездейсоқ емес: жергілікті билік органдарының орталық мемлекеттік органдармен ынтымақтастығы Қазақстанның цифрлық трансформация стратегиясының негізгі шарты болып табылады. Ел бойынша мемлекеттік ақпараттық жүйелерге жасалған кибершабуылдардың саны соңғы үш жылда 40 пайызға артты деген деректерді ескерсек, мұндай бірлескен іс-қимыл өте уақтылы болып отыр. Сарапшылардың бағалауынша, кибершабуылдарды адам факторы — яғни қызметкерлердің бейқамдығы немесе цифрлық гигиена ережелерін сақтамауы — жеңілдетеді деген тұжырым бүгінде жалпыға ортақ мойындалған шындыққа айналды.Семинарға халықаралық деңгейдегі маман тартылды — БҰҰ құрылымдарында және TSARKA кибершабуылдарды талдау мен тергеу орталығында жұмыс тәжірибесі бар ақпараттық қауіпсіздік саласының сарапшысы Виталий Перов. Ол қатысушыларға нақты кибершабуыл сценарийлерін практикалық талдауды, цифрлық қауіптерге қарсы тұрудың заманауи әдістерін және ақпаратты қорғау құралдарын ұсынды. Перов өз баяндамасында фишингтік шабуылдардың, зиянды бағдарламалық жасақтаманың және әлеуметтік инженерия әдістерінің нақты мысалдарын талдай отырып, мемлекеттік қызметшілер оларды алғашқы кезеңде-ақ қалай тануы керектігін егжей-тегжейлі түсіндірді. Бұл тәжірибелік білімдер кез-келген теориялық курстан маңыздырақ екені семинар барысында анық байқалды.Оқуға мемлекеттік органдар мен бағынысты ұйымдардың 30-дан астам маманы қатысты. Семинар барысында қатысушылар цифрлық ортада қауіпсіз мінез-құлық мәселелері бойынша практикалық білім алды, киберинциденттер туындаған кезде іс-қимыл алгоритмдерін үйренді, сондай-ақ ақпаратты қорғауды қамтамасыз етудің заманауи тәсілдерімен танысты. Ерекше назар цифрлық мәдениеттің базалық стандарты ретіндегі киберигиена мәселелеріне аударылды. Бұдан басқа, әрбір басқарма мен бағынысты ұйымда ақпараттық қауіпсіздік жөніндегі жауапты мамандар желісін қалыптастыру талқыланды. Осындай желі болашақта ел бойынша бірыңғай цифрлық қорғаныс жүйесінің тірегі болуы мүмкін.Шымкент қаласы цифрландыру басқармасының басшысы орынбасары Ернур Қырғызбаев семинардың стратегиялық маңызын атап өтті. «Бүгінде цифрлық трансформацияның тиімділігі тікелей ақпараттық қауіпсіздік деңгейіне байланысты. Заманауи цифрлық шешімдерді енгізуге болады, бірақ мамандарды дайындаусыз және киберигиенаның негізгі қағидаларын түсінбей-ақ бұл жүйелер осал болып қала береді. Сондықтан біз Шымкент қаласының барлық басқармаларында цифрлық қауіпсіздік мәселелеріне бірыңғай тәсілді қалыптастыру үстінде бірізді жұмыс жасаудамыз. Мұндай оқу алаңдары қызметкерлердің құзыреттіліктерін арттырып қана қоймай, сонымен бірге мемлекеттік органдардың жұмысына үздік халықаралық тәжірибелерді енгізуге мүмкіндік береді», — деп атап өтті Ернур Қырғызбаев. Оның сөздері семинар аяқталған соң да зал бойынша ойлы үнсіздік тудырды: мемлекет тарапынан осыншалықты ашық мойындау — сирек ұшырасатын жайт.Мемлекеттік қызметшілерге сонымен қатар ақпаратты қорғау саласындағы үздік тәжірибелерді енгізу барысында консультациялық және әдістемелік қолдау алу үшін Ақпараттық қауіпсіздік комитетімен және қала цифрландыру басқармасымен өзара іс-қимыл жасасу тетіктері түсіндірілді. Семинар қатысушылары бұл ақпаратты аса маңызды деп бағалады, себебі бұрын мемлекеттік қызметшілердің кибершабуылға тап болған жағдайда хабарласатын нақты органдары туралы нұсқаулар айқын болмаған. Енді арнайы байланыс арналары, хабарлама беру тәртібі және инцидентке ден қою алгоритмдері нақты айқындалды.Халықаралық тәжірибе тұрғысынан алғанда, Expertise France ұйымының қатысуы бұл бастамаға ерекше мән береді. Еуропалық тәжірибені Орталық Азия жағдайына бейімдеу — күрделі, бірақ аса қажетті міндет. Франция өзінің мемлекеттік кибернауіпсіздік жүйесін — ANSSI агенттігін — нығайтуда ондаған жылдық тәжірибе жинақтады, және осы тәжірибені Қазақстанға беру ел үшін стратегиялық маңызға ие. Алда Семей мен Ақтауда өткізілетін семинарлар «Орталық Азиядағы цифрлық байланыс» жобасының Қазақстан аумағындағы толыққанды іске асырылуын қамтамасыз етеді. Сарапшылар болашақта осындай оқулар тек үлкен қалаларда ғана емес, облыс орталықтарында да өткізілуі тиіс деп санайды. Тек сонда ғана мемлекеттік цифрлық кеңістіктің тұрақты қорғалуы туралы сөз ете аламыз.Семинар қорытындысы бойынша қатысушылар осындай білім беру бағдарламалары цифрлық ортада қауіпсіз мінез-құлық мәдениетін қалыптастыруға, мемлекеттік ақпараттық жүйелердің қорғалуын нығайтуға және мемлекеттік органдардың заманауи киберқауіптерге тұрақтылығын арттыруға ықпал ететінін атап өтті. Шымкенттің алғашқы болуы — бұл жай символдық мәртебе ғана емес, жауапкершілік те. Қалған қалалар осы тәжірибеге сүйене отырып, өздерінің цифрлық қорғаныс жүйелерін жылдамырақ және тиімдірек қалыптастыра алады. Қазақстанның цифрлық болашағы осындай нақты, жүйелі және дәйекті қадамдардан тұрады.

Шымкент қаласында еліміздің медицина тарихында маңызды оқиға болды. 19 маусым 2026 жыл күні Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков пен «Қазақтелеком» АҚ басқарма төрағасы Бағдат Мусин жедел жәрдем бригадаларына 240 смарт-бейнежетон ресми түрде табыстады. Бұл — Қазақстанда алғаш рет медицина персоналын интеллектуалды бейнебақылау құрылғыларымен жаппай жабдықтау жобасының толық аяқталуы. Оқиға тек Шымкент үшін ғана емес, бүкіл ел медицина жүйесі үшін прецедент болды.Жобаның алғышарты туралы айтар болсақ, соңғы жылдары Қазақстандың ірі қалаларында жедел жәрдем мамандарына қатысты шиеленісті жағдайлар жиілегені байқалды. Медицина қызметкерлері науқасқа бару барысында қауіпсіздіктің жеткіліксіздігінен зардап шегіп жатты. Шақыруға шыққан бригада мүшелері кейде агрессивті ортада жұмыс істеуге мәжбүр болды, бірақ оқиғаларды объективті тіркеп, дәлелдеп, тергеу органдарына беру мүмкіндігі шектеулі еді. Осы мәселе «Қазақтелеком» АҚ мен Шымкент қалалық жедел медициналық жәрдем станциясын бірлескен шешім іздеуге итермеледі.Смарт-бейнежетон — заманауи кибернетикалық құрылғы болып табылады. Ол медицина қызметкерінің кеудесіне бекітіліп, жұмыс барысындағы барлық оқиғаларды бейне және дыбыс форматында нақты уақыт режимінде жазып отырады. Жетон арнайы байланыс желісі арқылы орталық бақылау пунктімен үздіксіз байланысады, ал жиналған деректер шифрланған серверде сақталады. Сонымен қатар, шұғыл жағдай туындаған кезде қызметкер бір батырманы басу арқылы дереу дабыл сигналын жіберуге мүмкіндік алады. Бұл технология медицина саласында бұрын-соңды кеңінен қолданылмаған, сондықтан Шымкенттегі жоба ерекше маңызға ие.Жоба 2025 жылдың соңында пилоттық режимде іске қосылды. Үш ай бойы таңдалған бригадалар смарт-бейнежетондарды тәжірибелік пайдаланды, жүйенің техникалық сенімділігі мен қызметкерлер арасындағы практикалық қолайлылығы тексерілді. Сынақ кезеңінде жиналған деректер өте маңызды нәтижелерді көрсетті: жедел жәрдем шақырылған жерлерде агрессивті мінез-құлық оқиғалары бейнеге жазылып, кейіннен тергеу барысында пайдаланылды, ал медицина қызметкерлерінің өздері жұмыс жағдайлары жақсарғанын атап өтті. Сынақ нәтижелері жобаны толық ауқымда жүзеге асыру туралы шешімнің негізі болды.Ресми табыстау рәсімінде Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков мынадай пікір білдірді: «Медицина қызметкерлерінің қауіпсіздігі — мемлекеттің басты міндеттерінің бірі. Бүгін біз Шымкентті Орталық Азиядағы озық медициналық инфрақұрылымы бар қалалар қатарына шығаратын жобаны іске асырдық. Бұл тек технология ғана емес — адам өміріне, медицина мамандарының абыройына деген құрмет». «Қазақтелеком» АҚ басқарма төрағасы Бағдат Мусин де жоба аясындағы ынтымақтастықты жоғары бағалады: «Біздің компания цифрлық шешімдерді халықтың тікелей мүддесіне, ең алдымен денсаулық сақтау саласына бағыттауды стратегиялық мақсат деп есептейді. Шымкентте сынақтан өткен модель болашақта республиканың басқа өңірлеріне де тарауы мүмкін».Сарапшылардың пікірінше, смарт-бейнежетондар тек қауіпсіздікті арттырумен ғана шектелмейді. Бұл технология медицина қызметкерлерінің жұмыс сапасын бақылауға, оқыту мен аттестациялауға, сондай-ақ шұғыл жағдайларды талдауға мүмкіндік береді. Дүние жүзінде ұқсас тәжірибе полиция, өрт сөндіру және авариялық-құтқару қызметтерінде белсенді қолданылып келеді, алайда медицина мамандары арасында бұндай енгізу үлгісі салыстырмалы түрде жаңа. Ұлыбритания мен Нидерландыда жедел жәрдем қызметкерлеріне арналған ұқсас пилоттық бағдарламалар медициналық қақтығыс оқиғаларын орта есеппен 35–40 пайызға азайтқан.Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы, халқы 1,2 миллионнан асады. Жедел медициналық жәрдем станциясы тәулігіне орта есеппен бірнеше жүз шақыруды өңдейді. Бұл ауқымда 240 смарт-бейнежетонның қолданысқа енуі жүйенің жұмысын сапалы жаңа деңгейге шығарады. Маманның айтуынша, жетондардан жиналған бейне деректер станцияның жұмысын оңтайландыруға, бригадалардың маршруттарын жетілдіруге де пайдаланылуы мүмкін. Яғни, бұл жоба — тек қауіпсіздік пен есептілік мәселесі ғана емес, жалпы жедел медициналық жәрдем жүйесін модернизациялаудың алғашқы кезеңі.Қоғамның осы жаңалыққа деген назары зор. Шымкент тұрғындары әлеуметтік желілерде медицина мамандарына деген қолдауын білдіріп, технологиялық жаңалықты оң қабылдады. Денсаулық сақтау салаласының мамандары да жобаны жоғары бағалады. Маңызды мәселе — жиналған деректердің заңды қорғалуы мен пациенттердің жеке өміріне қатысты кепілдіктер. Осы орайда «Қазақтелеком» АҚ өкілдері деректер сақтаудың халықаралық стандарттарға толық сәйкес екенін растады. Болашақта ұқсас жоба Алматы, Астана және басқа облыс орталықтарында да жүзеге асырылуы мүмкін деген ресми мәлімдеме де жасалды. Бұл Қазақстан медицинасының цифрлық трансформация жолындағы жаңа, нақты және мағыналы қадам болып табылады.

Қазақстан денсаулық сақтау тарихында жаңа бет ашылды. 19 маусым 2026 жылы Шымкент қаласы жедел жәрдем бригадаларын смарт-бейнетіркегіштермен толықтай жарақтаған Қазақстандағы тұңғыш қала мәртебесіне ие болды. Бұл оқиға — жай ғана технологиялық жаңалық емес, жылдар бойы медицина қызметкерлерін мазалаған проблемаға берілген нақты жауап.Дәрігерлерге, фельдшерлерге және жедел жәрдем бригадаларының мүшелеріне жасалатын агрессия соңғы жылдары Қазақстанда ерекше өткірлікпен сезілді. Зорлық-зомбылық жағдайлары жиілеп, медицина қызметкерлері тіпті жұмыс барысында физикалық қауіпке ұшырайтын болды. Созылмалы стресс, психологиялық шаршау және жеке қауіпсіздіктің кепілдігінің болмауы — бұл факторлар саладан кадрлардың кетуіне де алып келді. Статистикаға жүгінсек, 2023–2025 жылдар аралығында Қазақстан бойынша медицина қызметкерлеріне жасалған тіркелген агрессия оқиғалары айтарлықтай өсті. Шымкент, Алматы, Астана сынды ірі қалаларда мұндай жағдайлар ерекше жиі орын алды. Мәселе заңнамалық деңгейде де талқыланды, бірақ нақты техникалық шешімнің болмауы проблеманы жылдар бойы шешімсіз қалдырды.Ауқымды жобаның алғышарты дәл осы шындықтан туындады. Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева бастамаға жеке қолдау білдіріп, мемлекеттік деңгейде назар аударды. «Фельдшерлерге шабуыл жасау жағдайлары шын мәнінде қалыпты шектен шығып кетті. Бұл мәселені шешу — мемлекеттің міндеті», — деп атап өтті ол. Денсаулық сақтау министрлігімен бірлескен ынтымақтастық арқасында жоба талқылау сатысынан шынайы цифрлық шешімге ауысты. Бұл — жай уәде емес, нақты іске асырылған жүйе.Жобаны жүзеге асыру барысында «Қазақтелеком» компаниясы негізгі технологиялық серіктес ретінде жұмыс атқарды. Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков пен жауапты министрлік өкілдерінің қатысуымен 120 бригадаға арналған 240 смарт-бейнетіркегіш медицина қызметкерлеріне ресми тапсырылды. Бұл сан кездейсоқ емес: қаладағы барлық жедел жәрдем бригадаларының мұқтаждығын толықтай жабатын мөлшер. Жобаны іске қоспастан бұрын, жүйе нақты жағдайларда медицина қызметкерлерімен бірге сыналды, бағдарламалық қамтамасыз ету жетілдірілді және әрбір бөлшек мұқият пысықталды. Бұл тәсіл жүйенің тек қағаз жүзіндегі шешім болып қалмауын қамтамасыз етті.Смарт-бейнетіркегіш — бұл жай ғана видеокамера емес. Құрылғы нақты уақыт режимінде барлық болып жатқан оқиғаны бейнежазбаға түсіріп, геолокацияны анықтайды. Медицина қызметкері қауіп сезінген жағдайда бір рет басу арқылы SOS сигналын жібере алады. Диспетчерлер экрандарында бригаданың маршруты, батарея зарядының деңгейі және орын алып жатқан оқиғаның тікелей трансляциясы бірден пайда болады. Алайда жобаның басты артықшылығы — жасанды интеллект. Жүйеге шамамен жиырма жасанды интеллект құралы енгізілген. Алгоритмдер «Көмектесіңіздер!» немесе «Ата!» сияқты дабылдық кілт сөздерге реакция білдіреді, қызметкердің жерге құлап қалғанын тіркейді, қарудың бар-жоғын анықтайды, шабуыл белгілерін танып, тіпті қылмыстық іздеудегі тұлғаларды таниды. Бұл мүмкіндіктердің барлығы жасанды интеллект арқылы автоматты түрде жұмыс істейді — адам факторына тәуелсіз.Жиналған барлық деректер онлайн режимінде Денсаулық сақтау министрлігінің Ситуациялық орталығына, аймақтық Кезекші орталығына және жедел жәрдем диспетчерлік қызметтеріне жіберіледі. Мұндай кешенді интеграция авариялық қызметтерге секунд ішінде ден қоюға мүмкіндік береді. Шымкент жедел жәрдем қызметінің бас дәрігері Серік Байжанов бұл жүйенің маңыздылығын атап өтеді: «Бізге бұрын да камералар болды, бірақ олар деректерді кешіктіріп беретін. Ал қазір диспетчер не болып жатқанын нақты уақытта көреді. Бұл — мүлде басқа деңгей». Медицина қызметкерлері де жаңа жүйені оң бағалайды. «Жұмысқа шыққанда артымда бір күзет бар сияқты сезінемін», — дейді жедел жәрдем фельдшері Гүлнар Сейткали.Қоғамдық пікір де жобаны жылы қарсы алды. Әлеуметтік желілерде пікір таластырып жатқан азаматтар жүйені «кеш болса да, дұрыс шешім» деп бағалады. Медицина саласының ардагерлері жобаның 2020 жылдардың басында-ақ іске қосылғанын тілеп қалды. Алайда сарапшылар да жүйенің белгілі шектеулері барын еске салады: батарея ресурсы, байланыс сапасының ауылдық аймақтардағы жеткіліксіздігі және деректердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері болашақта шешімін табуы тиіс. Сонымен қатар, жүйенің тиімділігі диспетчерлердің жоғары кәсіби деңгейіне де тікелей байланысты.Шымкент тәжірибесі болашақта жалпыұлттық масштабта таралуы мүмкін. Жобаның авторлары бұл шешімді елдің барлық өңірлеріне кезең-кезеңімен ендіру жоспарларын жариялады. Денсаулық сақтау министрлігі Шымкенттен алынған тәжірибені пилоттық мысал ретінде пайдаланатынын растады. Бұл жоба тек медициналық сала үшін ғана емес, жалпы мемлекеттің цифрлық трансформациясы үшін де маңызды прецедент болып отыр. Адамдарды сақтайтын адамдарды қорғау — бұл мемлекеттің адами бет-бейнесін айқындайтын шешім. Шымкент сол бетті бүгін барлығына айқын көрсетті.

Қазіргі цифрлық дәуірде білім беру саласындағы технологиялық өзгерістер жеделдей түсуде. Мектептер тек білім ошағы ғана емес, сонымен бірге заманауи цифрлық инфрақұрылымның бір бөлігіне айналып барады. Осындай өзгерістердің бірі — Шымкент мектептерінде енгізілген биометриялық бақылау жүйесі. 18 маусым 2026 жыл күні белгілі болған соңғы деректерге сәйкес, Alaqan Mektep жүйесі қала бойынша шамамен 100 жалпы білім беретін мектепті қамтыған. Бұл — тек техникалық жаңалық емес, сонымен бірге оқушылардың жеке деректерін қорғау мәселесін қоғамның назарына шығарған маңызды оқиға.Жүйенің пайда болуы кездейсоқ емес. Мемлекет басшысының цифрлық инфрақұрылымды дамыту жөніндегі тапсырмасы мен ҚР Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 30 наурыздағы № 117 бұйрығы негізінде білім беру ұйымдарын кіруді бақылау және басқару жүйелерімен жарақтандыру жұмыстары басталды. Сол кезден бері биометриялық технологиялар мектептерге бірте-бірте енді. Алғашқы кезеңде жүйе бірнеше пилоттық мектепте сынақтан өткізіліп, оң нәтиже бергеннен кейін кеңірек ауқымда қолданысқа енгізілді. Білім министрлігінің өкілдері бұл жүйенің мектепке кіру рәсімдерін оңтайландырып, оқушылардың қауіпсіздігін арттырғанын атап өтті.Alaqan Mektep жүйесі техникалық тұрғыдан алғанда айтарлықтай күрделі. Жүйе оқушының алақан параметрлерін биометриялық сенсорлар арқылы тіркейді де, бұл деректерді шифрланған цифрлық хэш-кодқа — математикалық шаблонға — айналдырады. Маңыздысы: алақан суреті немесе кескіні жүйеде сақталмайды. Тек қайта қалпына келтіруге мүмкін емес математикалық үлгі ғана базада орналасады. Жүйенің жасаушысы мен иесі — «Alaqan Technologies» ЖШС. Деректер операторлары ретінде мектептер немесе жергілікті білім басқармалары белгіленген, олар жасалған шарттар аясында жұмыс істейді. Серверлік инфрақұрылым Қазақстан аумағындағы қорғалған деректер орталықтарында орналасқан, ал деректерге қол жеткізу мүмкіндігі қатаң регламентпен шектелген.Жиналған биометриялық деректер үш негізгі бағытта пайдаланылады: мектепке кіруді бақылау, сабақ берудің есебін жүргізу, сондай-ақ тамақтану мен жекелеген мектептік қызметтердің қолма-қол ақшасыз төлемін ұйымдастыру. «Бұл жүйе ата-аналарға баласының мектепке уақытылы келгені туралы нақты ақпарат береді. Ол қауіпсіздікті де, ыңғайлылықты да арттырады», — деп атап өтті Шымкент қаласының бір мектеп директоры. Деректер үшінші тараптарға берілмейді және тек жабық білім беру жүйесі ішінде пайдаланылады.Заңнамалық негіз тұрғысынан жүйе ҚР «Жеке деректер және оларды қорғау туралы» Заңы мен ақпараттық қауіпсіздік нормаларына сүйенеді. Министрлік биометриялық деректердің аса сезімтал ақпарат санатына жататынын және тек заңнама шеңберінде өңделетінін ерекше атап өтті. Кәмелетке толмаған оқушылардың деректерін өңдеу ата-аналардың немесе заңды өкілдерінің жазбаша келісімімен ғана жүзеге асырылады. Жүйеден бас тарту жағдайында мектептер баламалы сәйкестендіру тәсілдерін ұсынуға міндетті — ID-карталар, пластикалық жіберу билеттері немесе QR-кодтар. Маңызды қағида: бас тарту баланың білім алу құқығын шектеуге негіз бола алмайды.Алайда жүйе қоғамда біркелкі қабылданбайды. Бір топ ата-аналар балаларының биометриялық деректерінің жинақталуына мазасыздық білдіреді. «Мен баламның мектепте оқуын қалаймын, бірақ оның алақан деректерінің қандай жүйеде сақталатынын, ол деректерге кімдер қол жеткізе алатынын толық білгім келеді», — деді атын жария етпеуді өтінген Шымкент қаласының тұрғыны. Цифрлық конфиденциалдылық саласындағы сарапшылар да жүйенің ашықтығын арттыру қажеттігін, атап айтқанда тәуелсіз техникалық аудит нәтижелерін жариялауды ұсынып отыр. Жалпы ақпараттық қауіпсіздік саласының мамандары биометриялық деректердің кез келген жүйеде жинақталуы белгілі бір тәуекелдермен байланысты екенін еске салады: кибершабуыл немесе деректердің жоғалу мүмкіндігі ешқашан нөлге тең болмайды.Salыстырмалы тұрғыдан қарасақ, биометриялық технологияларды мектептерде пайдалану — тек Қазақстанға тән құбылыс емес. Ресей, Қытай, Үндістан және бірқатар Еуропа елдерінде де оқушылардың биометриялық сәйкестендіру жүйелері сынақтан өткізілуде немесе жұмыс істеуде. Алайда кожамдық реакция мен заңнамалық реттеу тәсілдері елден елге айтарлықтай өзгереді. Еуропалық одақта жасалынған GDPR регламенті балалардың жеке деректерін өңдеуге аса қатаң талаптар қояды. Қазақстан үшін де осындай жолмен — реттеуші базаны нығайту арқылы — алға жылжу өзекті болып табылады.Жүйенің болашағы туралы айтар болсақ, «Alaqan Technologies» ЖШС өз платформасын жетілдіре беретінін және жаңа мектептерге кеңейтуді жоспарлап отырғанын хабарлайды. Жоба жеке инвестиция есебінен қаржыландырылады, ал енгізу сервистік қызмет немесе мемлекеттік-жеке серіктестік үлгісі бойынша жүзеге асырылады. Мамандардың пікірінше, жүйенің кең таралуы үшін мемлекет тарапынан нормативтік база мен бақылау тетіктерін одан әрі жетілдіру, деректерді сақтау мерзімін нақты белгілеу және ата-аналармен тұрақты ашық диалог жүргізу қажет. Технологиялық прогресс пен жеке деректерді қорғау арасындағы тепе-теңдікті табу — бүгінгі Қазақстан білім жүйесінің ең өзекті міндеттерінің бірі болып қала береді.

Қазақстанның ірі қалаларының бірі Шымкент елімізде электрлі көліктер санының рейтингінде төртінші орынға шықты. 18 маусым 2026 жылы жарияланған ресми статистикалық деректерге сәйкес, оңтүстік мегаполисте 1 042 электромобиль тіркелген. Бұл көрсеткіш Шымкенттің республикалық деңгейдегі экологиялық және технологиялық жаңғыру үдерісіне белсенді қатысып жатқанының айқын дәлелі болып табылады.Мамыр 2026 жылы Қазақстанда барлығы 147 700 автокөлік құралы есепке алынды. Оның ішінде 129 000-ы жеңіл автомобильдер, 8 700-і жүк көліктері, 1 300-і автобустар, 1 600-і мотоциклдер, 3 600-і тіркемелер және 3 300-і өзге де көлік түрлерін құрайды. 2026 жылдың 1 маусымына дейінгі деректер бойынша елімізде жалпы саны 5 миллион 995 мың көлік тіркелген. Автопарктің басым бөлігін — 84,2 пайызын — жеңіл автомобильдер алып жатыр. Жүк көліктерінің үлесі 8 пайыз, тіркемелер 4,3 пайыз, автобустар 1,5 пайыз, мотоциклдер 1,2 пайыз, өзге көлік түрлері 0,8 пайызды құрайды.Отандық автопаркте бензинмен жүретін көліктер әлі де басым — жалпы санның 80 пайызы. Дизельді отын пайдаланатын транспорттың үлесі 7,6 пайыз, аралас жанармай түрін қолданатындар 6,5 пайызды алады. Газбаллондық транспорт 0,4 пайызды ғана құрайды. Осы фонда елімізде тіркелген 32 479 электромобиль жалпы автопарктің небары 0,5 пайызын алып жатыр. Алайда бұл сан жыл сайын тұрақты өсіп келеді, ал сарапшылар бұл тенденцияның алдағы жылдары да жалғасатынын болжайды.Елімізде электромобильдердің орналасуы географиялық тұрғыдан біркелкі емес. Ең көп электрокар Алматыда шоғырланған — 17 506 бірлік. Бұл елдегі жалпы электрлі көліктердің 53 пайыздан астамын құрайды. Астана 3 235 электромобильмен екінші орында, Алматы облысы 2 857 бірлікпен үшінші сатыда. Шымкент 1 042 электрокармен бұл тізімде төртінші болып орналасты. Республикалық маңызы бар үш қаланың бірі болса да, Шымкенттің нәтижесі өңірдің экономикалық және инфрақұрылымдық ерекшеліктерін айқын көрсетіп тұр. Сонымен қатар, аталған деректер Алматы мен Астана арасындағы айтарлықтай алшақтықтың бар екенін де дәлелдейді. Астана мен Алматы облысындағы электромобильдер саны Шымкенттен екі-үш есе асып кетуі — астаналық және мегаполистік нарықтардың экологиялық техникаға сұранысының жоғары екенін білдіреді.Шымкенттегі электромобиль нарығының дамуы туралы қала тұрғындары мен сарапшылар өз пікірлерін ортаға салды. Қала экология департаментінің маманы Дінмұхамед Сейтқалиевтің айтуынша, электрлі көліктердің өсуі Шымкент үшін ерекше маңызды, өйткені қала ауасының тазалығы тікелей осыған байланысты. «Шымкент — миллионнан астам халқы бар ірі өнеркәсіптік қала. Мұнда транспорттан шығатын зиянды газдардың мөлшерін азайту — бірінші кезектегі міндет. Электромобильдердің санының өсуі осы мәселені шешудің тиімді жолдарының бірі болып табылады», — деді ол. Шымкент тұрғыны, бизнесмен Қайрат Нұрлановтың пікірінше, электромобиль сатып алуға деген қызығушылық соңғы екі жылда айтарлықтай артты. «Бензин бағасының тұрақсыздығы мен электр энергиясын зарядтаудың арзандығы — адамдарды электрокарға аударатын негізгі факторлар. Мен өзім де биылғы жылы электромобильге ауысуды жоспарлап жатырмын», — деп атап өтті ол.Электромобильдер санының өсуіне ел үкіметінің де тікелей қолдауы ықпал етті. Соңғы жылдары Қазақстанда электрлі көліктерді сатып алуға субсидиялар бөлінді, кедендік баждардан жеңілдіктер берілді, зарядтау инфрақұрылымын дамытуға мемлекеттік инвестициялар бағытталды. Шымкентте де зарядтау бекеттерінің саны 2023 жылмен салыстырғанда екі есеге жуық өскені туралы деректер бар. Алайда сарапшылар қала мен облыс аумағындағы зарядтау инфрақұрылымын одан әрі кеңейту қажеттілігін баса айтады. Жол және транспорт инфрақұрылымы саласының тәуелсіз сарапшысы Ерлан Байсейіт электромобильдер санының артуына қарай зарядтау желісінің де сәйкесінше дамуын ұсынады. «Егер зарядтау мүмкіндігі шектеулі болса, адамдар электрокар сатып алуға батылы бармайды. Инфрақұрылым мен техника қатарлас дамуы тиіс», — деп есептейді сарапшы.Электромобильдердің Қазақстандағы болашағы туралы айтатын болсақ, жаһандық тенденциялар да оптимизмге негіз береді. Дүниежүзілік деңгейде электрлі көліктер нарығы соңғы бес жылда он есеге жуық өсті. Қытай, Норвегия, Германия және Оңтүстік Корея секілді елдер электромобильдерді ұлттық көлік жүйесіне кеңінен енгізуде. Қазақстан осы жаһандық ағымнан тыс қалмауы үшін өз саясатын белсенді түрде жаңартып отыр. 2030 жылға дейін елімізде электромобильдер санын кемінде үш есеге арттыру жоспарланып отыр. Бұған жету үшін зарядтау желісін кеңейту, жергілікті өндірісті дамыту және тұтынушыларды ынталандыру шаралары қолға алынуда.Шымкент үшін бұл статистика — қуаныштың да, жауапкершіліктің де белгісі. Миллиондық қала ретінде Шымкенттің экологиялық ауыртпалығы жыл санап артып келеді. Электромобильдер санының өсуі — бұл тенденцияны өзгертудің нақты қадамы. Шымкент — республикалық маңызы бар қала мәртебесіне ие болғанына бес жыл ғана толды, алайда ол осы қысқа мерзімде инновацияға ашық, ілгерілеуге ұмтылатын өңір ретінде танылып үлгерді. Жергілікті билік, бизнес және азаматтардың бірлескен күш-жігерімен Шымкент электромобильдер санын одан әрі арттырып, экологиялық таза қалаға айналу мақсатына қадам шара жақындай береді деген сенім бар.

18 маусым 2026 жылы Шымкент қаласында «Киберқалқан Қазақстан» жобасы аясында маңызды диалогтық алаң өтті. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың заманауи тәсілдеріне арналған бұл кездесу мемлекеттік қызметкерлерді, ғалымдарды, азаматтық қоғам өкілдерін және жастарды бір үстел басына жинады. Ашық форматта өткен іс-шара барысында қатысушылар сарапшыларға сұрақ қоюға және өз пікірлерімен бөлісуге мүмкіндік алды.«Киберқалқан Қазақстан» жобасы 2024 жылы іске қосылғаннан бері елдің барлық өңірлерінде жүздеген іс-шара өткізді. Жобаның негізгі мақсаты — цифрлық технологиялар арқылы сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұру механизмдерін нығайту және халықтың құқықтық сауаттылығын арттыру. Оңтүстік Қазақстан аймағы үшін бұл іс-шара ерекше маңызды: өңір мемлекеттік қызметтердің тығыздығы жоғары аудан болып табылады және халық тығыздығы жағынан республикада бірінші орынды иеленеді. Мамандардың бағалауынша, сыбайлас жемқорлыққа қатысты шағымдардың 30 пайыздан астамы осы өңірден келіп түседі, бұл жергілікті деңгейде профилактикалық жұмысты жандандырудың өткірлігін дәлелдейді.Кездесуде талқыланған негізгі мәселелердің бірі — «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңға енгізілген өзгерістер мен толықтырулар болды. Профильді ведомство өкілдері жаңа нормалардың мемлекеттік қызметкерлердің әлеуметтік қорғалуын арттыруға және олардың жауапкершілігін күшейтуге бағытталғанын атап өтті. Профилактика басқармасының басшысы Аянай Раева: «Жаңа заң бойынша мемлекеттік қызметкерлердің әлеуметтік қорғанысына, еңбекақысы мәселелеріне және жауапкершіліктерін арттыруға қатысты бірқатар өзгерістер қарастырылған», — деп мәлімдеді. Бұл өзгерістер мемлекеттік қызметті неғұрлым тартымды және қолжетімді етуді көздейді, сонымен бірге жемқорлыққа ұрынудың алдын алуға бағытталған. Заң сарапшылары жаңа нормалар мемлекеттік аппараттағы ашықтық деңгейін айтарлықтай жоғарылатады деп болжайды.Іс-шарада сөз алған М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университетінің доценті Сәкен Мәжімбеков жемқорлықтың психологиялық табиғатына тоқталды. «Айтуынша, алтынды көрген пері де жолдан таяды. Өкінішке орай, мұндай жағдайлар біздің салада да кездеседі. Сондықтан мен мұндай іс-шаралар көп болуы керек деп есептеймін. Адамдарда осы мәселеге дұрыс көзқарас пен жемқорлыққа қарсы күрестің қажеттілігін түсіну қалыптасуы маңызды», — деді ғалым. Бұл сөздер залды толтырған тыңдаушыларда терең ой қалдырды. Шынында да, жемқорлыққа қарсы күрес тек заңды тетіктермен шектелмей, адамдардың ішкі моральдық ұстанымын қалыптастырумен де тікелей байланысты. Университет қабырғасында жемқорлыққа қатысты оқиғалар туралы деректерді жалпыға ортақ талқылауға шығару — өсіп келе жатқан буынды адал өмір сүруге баулудың тиімді тәсілі.Мәжілістің тағы бір маңызды бағыты — мемлекеттік басқару жүйесінде ашықтық пен әділдік принциптерін қалыптастыру болды. Қатысушылар электронды үкімет платформаларының жемқорлыққа қарсы мүмкіндіктерін, мемлекеттік сатып алу процестерінің ашықтығын арттыру жолдарын және азаматтардың бақылау функцияларын кеңейту мәселелерін қарастырды. Цифрлық құралдар — электронды кезек жүйелері, онлайн шағым порталдары, ашық деректер платформалары — бюрократиялық өктемдікті азайтудың тиімді тетіктері ретінде бағаланды. Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, осындай цифрлық реформалар жүргізген елдерде сыбайлас жемқорлықтың деңгейі орташа есеппен 20-25 пайызға төмендейді.Іс-шара барысында азаматтық белсенділіктің рөліне ерекше назар аударылды. Сарапшылардың пікірінше, жемқорлыққа қарсы профилактика тек заңды қатаң сақтауға ғана емес, қоғамда кез келген сыбайлас жемқорлық көріністеріне деген төзімсіздікті қалыптастыруға да негізделуі тиіс. Бүгінгі таңда Қазақстандықтардың жемқорлық фактілері туралы хабарлауы жылдан жылға артып келеді: 2025 жылы «электронды өтініш» порталы арқылы 47 мың астам шағым тіркелді, бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 18 пайызға жоғары. Бұл цифрлар халықтың белсендіктерінің артқанын және жемқорлыққа деген қоғамдық төзімсіздіктің күшейіп келе жатқанын куәландырады. Дегенмен мамандар бұл жолда әлі де алғасуға болатын қадамдар жеткілікті екенін мойындайды.Диалогтық алаңдар осындай мақсаттарды жүзеге асырудың тиімді құралы ретінде танылуда. Шымкентте өткен кездесуге 200-ден астам адам қатысты: олардың арасында мектеп мұғалімдері, студенттер, кәсіпкерлер, жергілікті әкімшілік өкілдері мен журналистер бар еді. Қатысушылар іс-шараны жоғары бағалады: сауалнама бойынша 89 пайызы осындай кездесулердің жиі өткізілуін қолдайтынын білдірді. Іс-шараны ұйымдастырушылар бұл жобаны жыл бойы жалғастырып, аудандық деңгейде де диалогтық алаңдар өткізуді жоспарлап отыр.Шымкенттегі іс-шара — жемқорлыққа қарсы күрестің кешенді тәсілін талап ететінін тағы бір мәрте дәлелдеді. Заңнамалық реформа, цифрлық ашықтық, азаматтық білім және қоғамдық диалог — осының барлығы бір-бірімен тығыз байланысты. Мамандардың болжамынша, осындай жүйелі жұмыс нәтижесінде Қазақстан алдағы бес жылда Transparency International сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексінде бірнеше позицияға жоғарылауы мүмкін. Негізгісі — жемқорлыққа қарсы күресті жеке кампания ретінде емес, мемлекет пен азаматтардың ортақ міндеті ретінде қарастыру. «Киберқалқан Қазақстан» жобасы осы жолда салынған маңызды кірпіштердің бірі болып табылады.

Шымкент қаласында денсаулық сақтау саласындағы елеулі өзгерістер жалғасуда. 18 маусым 2026 жыл күні өткен бұқаралық ақпарат құралдары өкілдеріне арналған брифингте «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры» ШАҚ-ның Шымкент қаласы бойынша филиалының директоры Сауле Дүйсенбаева жыл басынан бері қалада жоғары технологиялық медициналық қызметтердің қарқынды дамып жатқанын мәлімдеді. Оның айтуынша, бүгінгі таңда күрделі хирургиялық операциялар қаланың сегіз медициналық ұйымында жүргізілуде — бұл Оңтүстік Қазақстандағы медицина инфрақұрылымының даму деңгейін айқын көрсететін маңызды жетістік.Жоғары технологиялық медициналық көмек дегеніміз — ең күрделі аурулармен күресу үшін қолданылатын заманауи диагностикалық, хирургиялық және терапевтік әдістер жиынтығы. Мұндай операциялар арнайы дайындықтан өткен мамандарды, жоғары сапалы жабдықтарды және ерекше жағдайларды қажет етеді. Дәл осы себепті Қазақстанда ондаған жылдар бойы ауыр науқастар жоғары технологиялық операция жасату үшін Алматыға, Астанаға немесе шет елге жолдама алып баратын. Шымкент сияқты ірі өңірлік орталық үшін осы жағдайды өзгерту — стратегиялық басымдық болып табылады.Сауле Дүйсенбаеваның мәлімдемесіне сәйкес, жыл басынан бергі уақытта міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі қаражаты есебінен пациенттерге 200-ден астам жоғары технологиялық медициналық қызмет көрсетілді. Жоғары технологиялық медициналық көмек мынадай бағыттар бойынша жүзеге асырылуда: кардиохирургия, нейрохирургия, трансплантология және қан тамыры аурулары. Бұл бағыттардың әрқайсысы — адам өмірін тікелей сақтап қалатын және мүгедектіктің алдын алатын маңызды медициналық мамандықтар. «Күрделі операциялар жасау ауыр аурулармен зардап шегіп жатқан науқастардың өмір сапасын арттыруға мүмкіндік береді, сондай-ақ ауыр асқынулардың дамуы қаупін азайтады», — деп атап өтті Сауле Дүйсенбаева.Жалпы стационарлық ем алушылардың санына келетін болсақ, жыл басынан бері Шымкент қаласының медициналық ұйымдарында шамамен 55 мың пациент стационарлық емделу алды. Олардың ішінде 47 420 адам МӘМС жүйесі аясында ем алды. Бұл — жалпы стационарлық науқастардың 86 пайызынан астамы. Бұл статистика сақтандыру жүйесінің халық үшін қаншалықты маңызды тетік болып қалыптасқанын айқын дәлелдейді. Сондай-ақ күндізгі стационар жағдайларында медициналық көмек 16 мыңға жуық пациентке көрсетілді. Осындай қызметтердің 90 пайыздан астамы міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру қаражаты есебінен қаржыландырылды.Шымкент — Қазақстандағы халқы ең көп үш қаланың бірі. 2023 жылғы санақ деректері бойынша қала халқының саны 1,3 миллионнан асады. Аймақтың жоғары демографиялық қысымы денсаулық сақтау жүйесіне ерекше талаптар қояды. Бұрын ауыр аурулары бар Шымкент тұрғындары республикалық деңгейдегі клиникаларға жіберілетін, бұл болса уақытты босқа өткізуге, туыстары үшін қаржылық шығындарға және психологиялық стрессті арттыруға әкелетін. Сегіз медициналық ұйымда жоғары технологиялық хирургия мүмкіндіктерінің іске қосылуы осы мәселені елеулі түрде шешуге бағытталған.Медицина саласындағы сарапшылар Шымкенттегі жоғары технологиялық медицинаның дамуын оң бағалайды. Денсаулық сақтау саласындағы мамандардың пайымдауынша, жоғары технологиялық операциялардың өңірлік орталықтарда жүргізілуі науқастардың уақытылы ем алуын қамтамасыз ете отырып, республикалық клиникалардың жүктемесін де азайтады. Бұл — жалпыұлттық денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігін арттырудың маңызды шарты. Мамандар сонымен бірге МӘМС жүйесінің рөлін баса атайды: халықтың медициналық қызметтерге қолжетімділігін кеңейту тек инфрақұрылымдық дамумен ғана емес, сонымен бірге тиісті қаржыландыру механизмдерінің жұмыс істеуімен де байланысты.Қоғамның бұл жаңалыққа деген реакциясы да оң. Шымкент тұрғындары соңғы жылдары жергілікті медицинада сапалы өзгерістерді байқай бастағанын айтады. Бұрын қымбат операциялар үшін Алматыға немесе Астанаға жол жүрген науқастар енді туған қалаларында ем ала алатынына риза. Халықтың сенімін арттыру үшін медициналық ұйымдардың ашықтығы мен есеп беруі де маңызды рөл атқарады — брифингтер мен баспасөз конференциялары осы үдерістің бір бөлігі болып табылады.Болашаққа қарар болсақ, Шымкент медицинасының одан әрі дамуы үшін бірнеше маңызды бағыт белгіленіп отыр. Біріншіден, медициналық кадрлардың мамандану деңгейін одан әрі арттыру — жоғары технологиялық хирургия тек жабдықты ғана емес, жоғары білікті мамандарды да талап етеді. Екіншіден, жаңа медициналық технологиялар мен жабдықтарды үздіксіз жаңарту қажет. Үшіншіден, МӘМС жүйесін одан әрі жетілдіру арқылы қаражатты ұтымды пайдалану маңызды мәселе болып қала береді. Осы үш бағытта жұмысты жалғастыру Шымкентті шынайы мағынадағы өңірлік медицина орталығына айналдыруды жеделдетеді. Жыл басынан бергі нәтижелер — бұл ірі ауқымды мақсаттың алғашқы нақты жемісі, оны одан әрі дамыту барлық мүдделі тараптардың ортақ міндеті болып табылады.

Шымкент қаласының Әл-Фараби ауданының прокуратурасы «Ленгер Групп» ЖШС-нің ұзақ уақыт бойы шешілмей келген жүк тасымалдау мәселесін реттеуге белсенді қатысты. 18 маусым 2026 жыл күні жарияланған бұл хабарлама Қазақстанда іскерлік ортаны жетілдіруге бағытталған «Кибер қалқан Қазақстан» жобасының нақты нәтижелерінің бірі ретінде қоғамның кеңінен назарын аударды. Аймақтың өнеркәсіптік дамуы үшін маңызды болып табылатын бұл оқиға мемлекеттік органдар мен бизнес арасындағы тиімді ынтымақтастықтың үлгісі болды.«Ленгер Групп» ЖШС — Шымкент қаласында белсенді жұмыс атқаратын ірі инвестор және өндіруші кәсіпорын. Компания балмұздақ пен ұн өнімдерін өндіруімен ерекшеленеді және аймақта үлкен сұранысқа ие тауарлар шығарады. Кәсіпорынның өндірістік қоймасы Б. Сатарханов көшесінде орналасқан. Дәл осы мекенде жол жүрісін реттейтін үздіксіз жол белгісі жүк автомобильдеріне үлкен кедергі туғызып отырды. Жолдың сол бөлігінде үздіксіз сызық болуы жүк тиеу-түсіру операцияларын айтарлықтай қиындатып, кәсіпорынның логистикалық шығындарының өсуіне алып келді. Мәселе жай ғана техникалық сипатта болса да, оның практикалық салдары кәсіпорынның жұмыс тиімділігіне тікелей әсер еткен болатын.Компания бұл мәселені шешу үшін уәкілетті органдарға бірнеше рет өтініш берді. Алайда мемлекеттік мекемелердің бюрократиялық ауқымы арасында мәселе ұзақ уақыт бойы шешімсіз қалды. Тиісті жауаптар дер кезінде берілмеді, ал жол белгісін ауыстыру жұмыстары жоспарланбаған күйде қала берді. Бизнес өкілдерінің айтуынша, мұндай жағдайлар кейде кәсіпорындардың барынша қарапайым операциялық мәселелерді де шешу үшін ұзақ уақыт пен ресурс жұмсауға мәжбүр болатынын айқын көрсетеді. «Кеш те болса, мәселе шешімін тапты. Енді жүк машиналарымызды кедергісіз жібере аламыз. Бұл логистика шығындарын айтарлықтай азайтады», — деді кәсіпорын өкілі.Әл-Фараби ауданының прокуратурасы мәселемен танысқаннан кейін жедел шараларды қолға алды. Прокуратура тиісті мемлекеттік органдарға мәселені қарастыру туралы ұсыныспен жазбаша хат жолдады. Нәтижесінде кәсіпорын қоймасына апаратын жол учаскесіндегі үздіксіз жол белгісі үзік-үзік сызыққа ауыстырылды. Бұл шешім жүк тасымалдауды жеңілдетті және кәсіпорынның тиімдірек жұмыс жасауына жол ашты. Аудан прокуроры Бауыржан Сейтқалиевтің пікірінше, мемлекеттік органдардың міндеті тек заңдылықты қадағалау ғана емес, сонымен бірге азаматтар мен бизнестің заңды мүдделерін қорғауға жәрдемдесу: «Кәсіпкерлер мәселені ұзақ уақыт шешуге тырысты. Прокуратура осы процесті жеделдете алды. Бізге дәл осындай рөл тиесілі — бюрократиялық кедергілерді жоюға септесу».«Кибер қалқан Қазақстан» жобасы мемлекет пен бизнес арасындағы диалогты жетілдіруге, кәсіпкерлік ортадағы жүйелі кедергілерді анықтауға және жоюға арналған. Бұл жоба аясында прокуратура органдарына бизнестің заңды мүдделерін қорғауда белсенді рөл берілген. Шымкент оқиғасы жобаның іс жүзінде қалай жұмыс істейтінінің нақты мысалы болды. Мамандардың бағалауынша, осындай шағын, бірақ нақты нәтижелер кәсіпкерлердің мемлекеттік институттарға деген сенімін нығайтады. Қазақстан бойынша бизнес ахуалы индексінің деректеріне сәйкес, кәсіпкерлердің мемлекеттік органдарға өтініш беру тиімділігіне сенімі соңғы үш жылда 12 пайызға өскен. Мұндай статистика мемлекет пен бизнес ынтымақтастығының нәтижелі екенін айқын дәлелдейді.Шымкент — Қазақстанның оңтүстігіндегі ірі өнеркәсіптік орталық. Бүгінде қала экономикасы жылдам қарқынмен дамып, жаңа инвесторларды тарту мақсатында жан-жақты жұмыстар жүргізілуде. «Ленгер Групп» сияқты кәсіпорындар жергілікті өндіріс пен жұмыспен қамтудың негізін қалайды. Мамандардың есептеуінше, Шымкент облысындағы азық-түлік өнеркәсібі кәсіпорындарының логистика шығындары өндіріс бюджетінің орта есеппен 18–22 пайызын құрайды. Жол инфрақұрылымының тиімсіздіктері осы шығындарды одан да арттырады. Сондықтан жол белгісін ауыстыру сияқты қарапайым шешімдер де нақты экономикалық пайда әкеледі.Бұл оқиғаны бақылаған сарапшылар мен қоғамдық белсенділер бірнеше маңызды тұжырымдар жасады. Бизнес-қоғамдастықтың кейбір өкілдері мемлекеттік органдардың кәсіпкерлерге кедергіні жоюда осылайша жәрдемдесуін оң қабылдай отырып, мұндай тетіктерді жүйелі негізге қою қажеттілігін атап өтті. «Мұндай прецеденттер — тіпті шағын мәселелер де мемлекеттің назарынан тыс қалмайтынын көрсетеді. Бізге осы сенім маңызды», — деді Оңтүстік Қазақстан кәсіпкерлер одағының өкілі Дамир Жақыпов. Жергілікті тұрғындар да жол белгісінің өзгеруін оң бағалады: жол қозғалысы да жеңілдеді, бұрын бұзылатын қалыпты трафик реттелді.Болашаққа қарайтын болсақ, «Кибер қалқан Қазақстан» жобасының аясында осыған ұқсас мәселелерді жүйелі түрде шешу механизмдері одан әрі жетілдірілмек. Аймақтық прокуратуралар бизнестің шағымдарын тіркеу, мониторингтеу және оларды уақтылы шешуді қамтамасыз ету бойынша жаңа тетіктерді енгізу үстінде. Бизнес пен мемлекеттің тиімді ынтымақтастығы арқылы ғана елдің инвестициялық тартымдылығы арта алады. Шымкенттегі бұл оқиға — кішігірім, бірақ мағыналы нәтиже, ал мұндай нәтижелердің жинақталуы Қазақстандағы іскерлік ортаны сапалы жаңа деңгейге шығаруға мүмкіндік береді.

17 маусым 2026 жыл. Шымкент қаласында зейнеткерлер арасында қаржылық сауаттылықты арттыруға бағытталған ерекше форум өтті. «Киберқалқан Қазақстан» жобасы аясында ұйымдастырылған бұл шара Қаржылық мониторинг агенттігінің бастамасымен «Заң мен тәртіп» акциясының бір бөлігі ретінде өткізілді. Республика бойынша алаяқтық жағдайлары жыл сайын артып отырған шақта, осындай іс-шаралардың маңызы ерекше зор екені сөзсіз.Бүгінде алаяқтар өз қылмыстарын жасау үшін барынша күрделі және жасырын тәсілдерге жүгінеді. Олар банк қызметкерлері, полиция офицерлері, курьерлер немесе тіпті жақын туыстар болып бейімделеді. Жәбірленушілердің басым бөлігі — егде жастағы адамдар, яғни зейнеткерлер. Бұның себебі қарапайым: ересек ұрпақ жаңа технологиялармен таныстыруда кейінге қалып, интернет алаяқтықтың күрделі схемаларын тану қиынға соғады. Статистикаға сүйенсек, Қазақстанда тіркелген телефондық және интернет-алаяқтық жағдайларының 60 пайыздан астамы 55 жастан жоғары адамдарға тиесілі. Бұл цифрлар мемлекеттік органдар мен қоғамдық ұйымдарды осы мәселеге бірлесіп кірісуге мәжбүр етеді.Шымкент тұрғыны, зейнеткер Шолпан Қалмұрзаева форумда өз тәжірибесімен бөлісті. «Маған мошенниктер үнемі қоңырау шалады. Мұндай қоңыраулар өте көп болады. Кім екенін сұрасам, жауап бермей, сөзді басқа жаққа бұрады. Мен дереу трубкамды қоямын да, одан әрі сөйлеспеймін. Барлығына абай болуды кеңес беремін», — дейді ол. Бұл сөздер залда отырған барша зейнеткердің жүрегіне жетті, өйткені мұндай жағдай — олардың көпшілігіне таныс шындық. Кейбір қатысушылар телефон алаяқтарынан ақша жоғалтқан жақындары туралы айтып, жылап жіберді. Форум тек ақпараттық шара емес, жандарды жарастыратын эмоционалды кездесуге де айналды.Шымкент қаласы бойынша экономикалық тергеу департаментінің ресми өкілі Аружан Алжан іс-шараның мақсатын нақты тұжырымдады: «Біздің басты міндетіміз — зейнеткерлердің қаржылық сауаттылығын арттыру және оларды интернет-алаяқтардан қорғауды үйрету. Ең кең тараған алдау схемалары, жаңа тенденциялар мен зұлымдықтарды уақытында тануға болатын белгілер туралы хабарлаймыз». Департамент мамандарының айтуынша, соңғы бір жыл ішінде ғана Шымкентте алаяқтыққа байланысты 400-ден астам іс тіркелген, олардың ішіндегі зиян сомасы миллионнан асқан жағдайлар да жеткілікті. Мұндай ауқымды шығын тек материалдық ғана емес, моральдық зардап та тигізеді: алданған адам өзіне деген сенімін жоғалтып, жабырқауға ұшырайды.Форумда қаржылық пирамидалар тақырыбына ерекше назар аударылды. Мамандардың мәліметінше, мұндай алаяқтық схемалардың жиі жәбірленушілері — егде жастағы әйелдер. «Тез және оңай табыс» уәдесімен азғырылған олар барлық жинақтарын жоғалтып алады. Сарапшылар заңды инвестициялық құралдармен күмәнді ұсыныстарды ажырата білуді үйретті: лицензияланған компаниялар ешқашан «кепілдік берілген» немесе «тәуекелсіз» жоғары табыс уәде етпейді, шарт жасасу үшін асықтырмайды және ашық ақпараттан жасырынбайды. Осы қарапайым үш ереже ғана адамды пирамидаға тап болудан сақтай алады. Форум қатысушылары бұл білімді ерекше ілтипатпен қабылдады.Іс-шараны ұйымдастырушылар алаяқтыққа қарсы кешенді жұмысты тұрақты жүргізу қажеттілігін атап өтті. Бір форуммен шектелмей, ауылдық жерлерде, мәдени орталықтарда және зейнеткерлер үйлерінде де осындай кездесулер ұйымдастыру жоспарланып отыр. Себебі алаяқтардың тактикасы үнемі өзгереді: жасанды интеллект көмегімен дауыс пен бейнені жасандырып, таныс адамның атынан хабарласу жағдайлары да тіркеле бастады. Бұл технологиялық алаяқтықтың жаңа, өте қауіпті деңгейі. Мемлекеттік органдар осы тәуекелдер туралы халықты заманауи тілде, түсінікті форматта хабарландыра білуі тиіс.Қоғамдық пікір де осы мәселеде белсене. Шымкент тұрғындары форумнан кейін өздері бейресми «ескерту топтары» құрып, отбасыларындағы ересектерге алаяқтықтың жаңа тәсілдері туралы хабарлап отырады деп шешті. Зейнеткерлердің бірі: «Бұрын мен мұндай жағдайда не істерімді білмедім. Ал қазір — білемін. Ең бастысы: асықпа, куәландыр, қоңырауды кес» — деді. Бұл қарапайым, бірақ тиімді алгоритм. Тәжірибелі мамандар айтқандай, алаяқтардың ең күшті қаруы — асығыстық пен үрейді пайдалану. Сол себепті баяулату, тексеру және сенімді адамға кеңесу — ең маңызды қорғаныш.«Киберқалқан Қазақстан» жобасы бүгінгі таңда республиканың барлық өңірлерін қамтып, мыңдаған адамдардың хабардарлығын арттыруда. Тек Шымкентте ғана биылғы жылдың алты айы ішінде мұндай форумдарға 3 000-нан астам адам қатысқан. Болашақта жобаны мектеп оқушыларына да таратып, ата-аналар мен балалардың бірлесіп алаяқтыққа қарсы білім алуын қамтамасыз ету ойластырылуда. Себебі жас ұрпақ та — социалдық желілер арқылы жүргізілетін алаяқтықтың жиі нысанасына айналып отыр. Сонымен, бұл жоба жалғыз шара емес — ол елдің болашағын қорғауға бағытталған жүйелі ұзақмерзімді стратегияның бір буыны. Шымкент форумы осы стратегияның маңызды беті болып тарихта қалды.

Шымкент қаласында мектеп медицинасын цифрландыру және тиімділікті арттыру бағытында жүйелі жұмыстар жалғасуда. 16 маусым 2026 жыл күні осы саладағы соңғы жетістіктер мен алдағы міндеттер штаб отырысында талқыланды. Отырысқа Шымкент қаласы бойынша «Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры» ҰАҚ филиалының директоры Сауле Дүйсенбаева және медициналық ұйымдардың басшылары қатысты. Талқылаудың орталық тақырыбы — Qalqan цифрлық платформасына интеграция мен мектеп медицинасының инфрақұрылымын жетілдіру болды.Бүгінде Шымкент қаласындағы 270 мектепте оқитын 264 мыңнан астам оқушы медициналық қамтамасыз етілуде. Осы іргелі міндетті орындауда шамамен 40 бастапқы медициналық-санитарлық көмек ұйымы жұмыс жасайды. Дегенмен, мамандардың айтуынша, қызмет көрсетудің сапасы мен қол жетімділігі әлі де жетілдіруді қажет ететін тұстары бар. Осы олқылықтарды жою үшін цифрлық технологияларды енгізу, өндірістік базалардың белгіленген талаптарға сәйкестігін қамтамасыз ету және деректерді бірыңғай ақпараттық жүйеге интеграциялау бағытында кезеңді жұмыстар жүргізілуде. Бұл бастамалардың мақсаты — балалардың денсаулығын қорғауды жаңа сапалы деңгейге көтеру.Шымкент — Қазақстанның үш республикалық маңызы бар қаласының бірі. Халқы 1,2 миллионнан асқан бұл мегаполисте мектеп жасындағы балалардың үлес салмағы елдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірін құрайды. Демографиялық жағынан жас қала болғандықтан, балалар денсаулығын қорғау саласындағы мемлекеттік инвестициялар мен реформалардың нәтижелілігі осы аймақта айрықша маңызға ие. Статистикалық деректерге сәйкес, Шымкенттегі мектеп оқушыларының арасында тыныс алу жолдарының аурулары, көру қабілетінің бұзылуы және тірек-қимыл аппаратының патологиялары жиі кездесетін денсаулық мәселелерінің қатарына жатады. Осы аурулардың басым бөлігін ерте анықтау мен алдын алу мектеп медицинасы арқылы мүмкін болады.Qalqan платформасы — денсаулық сақтау саласын цифрландыру бойынша Қазақстанда іске асырылып жатқан ірі жобалардың бірі. Платформа медициналық ұйымдардың қызметін басқаруды, пациенттер туралы деректерді жинақтауды және мемлекеттік сатып алу процесін ашық əрі тиімді жүргізуді қамтамасыз ететін жүйе ретінде жасақталған. Мектеп медицинасы контекстінде Qalqan платформасы оқушылардың медициналық тарихын цифрлық форматта сақтауға, профилактикалық тексерулердің нәтижелерін бір жерде жинақтауға және денсаулық жағдайының динамикасын бақылауға мүмкіндік береді. Бұл ретте ата-аналар да өз балаларының медициналық деректеріне қашықтан қол жеткізе алатын болады.Штаб отырысында баяндалған мәліметтерге сәйкес, медициналық ұйымдардың өндірістік базаларын бекітілген нормативтік талаптарға сәйкестігін бағалау жұмыстары жүргізілген. Бұл бағалаудың нәтижелері кейбір мекемелерде материалдық-техникалық базаны жаңғырту қажеттілігін көрсетті. Осыған орай тиісті шаралар жоспарланып, іске асырылуда. Филиал директоры Сауле Дүйсенбаева бұл туралы былай деді: «Qalqan платформасын дамыту медициналық ұйымдар қызметін басқарудың тиімділігін арттырады, жүйенің ашықтығын қамтамасыз етеді және көрсетілетін қызметтер сапасын жақсартады. Өз кезегінде бұл мектеп оқушыларына медициналық көмекті ұйымдастырудың тиімділігін арттыруға, сондай-ақ балалар арасындағы аурулардың алдын ала анықталуына ықпал етеді».Мамандар мен білім беру саласының өкілдері де осы бастаманы оң бағалайды. Шымкенттегі мектеп директорларының пікірінше, цифрлық жүйенің енгізілуі мектеп дәрігерлері мен мұғалімдер арасындағы ақпарат алмасуды жеңілдетеді, ал ата-аналар өз балаларының денсаулық жай-күйі туралы дер кезінде хабардар болады. Қоғам тарапынан да осы реформаға деген қолдау сезіледі, өйткені балалар денсаулығы ата-аналар үшін бірінші кезектегі маңызды мәселелердің бірі болып табылады. Әлеуметтік желілерде осы жаңалық туралы пікірталастар жүргізіліп, көпшілік цифрлық медицинаның артықшылықтарын атап өтуде.Алдағы уақытта Шымкент мектеп медицинасы саласындағы жұмыстар бірнеше маңызды бағытта жалғасады. Біріншіден, барлық 40 медициналық ұйымның Qalqan платформасына толық интеграциясы қамтамасыз етіледі. Екіншіден, өндірістік базаларды жаңарту жоспары сатылап іске асырылады. Үшіншіден, мектеп медицина қызметкерлерін жаңа цифрлық жүйемен жұмыс істеуге үйрету мақсатында оқыту бағдарламалары ұйымдастырылады. Бұдан бөлек, деректерді бірыңғай ақпараттық жүйеге интеграциялау жұмыстары күшейтіліп, балалар арасындағы жиі кездесетін аурулар туралы аналитикалық есептер жасалатын болады. Бұл деректер болашақта профилактикалық бағдарламаларды жоспарлауда маңызды рөл атқарады.Шымкент тәжірибесі республикалық деңгейде де маңызды болуы мүмкін. Қазақстан Денсаулық сақтау министрлігі мектеп медицинасын цифрландыру бойынша ұлттық стандарттарды жасақтауда. Шымкенттің ірі қала ретіндегі пилоттық тәжірибесі басқа өңірлер үшін үлгілік модель қызметін атқаруы ықтимал. Халықаралық тәжірибеге сүйенсек, мектеп медицинасының сапасы мен деңгейі ел халқының жалпы денсаулық индексіне тікелей ықпал ететіні ғылыми дәлелденген. Сондықтан бүгін Шымкентте жасалып жатқан қадамдар — бұл болашаққа жасалған инвестиция. 264 мың оқушының денсаулығы — бүкіл қоғамның ертеңгі тірегі.

Шымкент қаласында шағын және орта бизнесті дамытуға бағытталған мемлекеттік бастама шеңберінде жаңа грант бағдарламасы іске қосылды. 16 маусым 2026 жыл күні ресми түрде жарияланған бұл бастама бойынша қала тұрғындары мен кәсіпкерлері 400 АЕК мөлшеріндегі мемлекеттік гранттарға өтінімдерін 24 маусымнан 8 шілдеге дейін тапсыра алады. Бағдарлама жас кәсіпкерлерге, жұмыссыздарға және өз бизнесін бастағысы келетін азаматтарға арналған болып табылады.Бұл бастаманың пайда болуы кездейсоқ емес. Соңғы жылдары Қазақстанда шағын бизнесті мемлекеттік қолдау бағдарламалары айтарлықтай кеңейтілді. «Бизнестің жол картасы», «Еңбек» бағдарламалары және «Дәму» қоры арқылы мыңдаған азаматтар өз кәсібін ашуға мүмкіндік алды. Атап айтқанда, 2023–2025 жылдар аралығында тек Шымкент қаласының өзінде 3 500-ден астам кәсіпкер мемлекеттік қолдаудан пайдаланды деп есептеледі. Бұл сандар аймақтағы кәсіпкерлік белсенділіктің тұрақты өсіп келе жатқанын айқын дәлелдейді.Шымкент — Қазақстанның республикалық маңызы бар үшінші қаласы және оңтүстік өңірдің іскерлік орталығы. Халқы 1,2 миллионнан асатын бұл қалада кәсіпкерлік ортаның дамуы тікелей халықтың өмір сүру сапасына ықпал етеді. Шымкент қаласы әкімдігінің деректері бойынша, қалада тіркелген шағын және орта кәсіпорындардың саны соңғы үш жылда 18 пайызға өсті. Дегенмен, экономистердің айтуынша, қаланың экономикалық әлеуеті толықтай ашылмаған, өйткені старт-ап бастамаларға қажетті қаражат жетіспеушілігі кедергі болып отыр. Дәл осы олқылықты толтыру үшін грант бағдарламасы маңызды рөл атқарады.400 АЕК — бұл 2026 жылғы есеппен шамамен 1,6 миллион теңгеге тең сома. Бұл қаражат алғашқы инвестиция ретінде кәсіпкерге жарнама, жабдық, аренда немесе айналым қаражаты ретінде пайдаланылуы мүмкін. Қаржы сарапшысы Арман Сейткалиевтің пікірінше, «мұндай мөлшердегі грант шағын сауда нүктесін ашуға, қызмет көрсету саласындағы бизнесті іске қосуға немесе ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу бойынша шағын цехты жабдықтауға жеткілікті. Мемлекет тарапынан бұл сигнал — кәсіпкерлікке жол ашық, тек батылдық пен нақты идея жеткілікті». Грант қайтарылмайтын болғандықтан, бұл кәсіпкерлер үшін ерекше тартымды мүмкіндік болып саналады.Бағдарламаға қатысу шарттары туралы айтар болсақ, өтінім беруші кәсіпкерлер нақты бизнес-жоспар ұсынуы, бизнестің экономикалық орындылығын дәлелдеуі және жеңілдікті санаттарға жататынын растауы тиіс. Жергілікті кәсіпкер Гүлнар Жақсыбекова осы бастаманы оң бағалайды: «Мен үш жыл бойы өз тігін шеберханамды ашуды армандадым, бірақ бастапқы капитал болмады. Осы грант менің мүмкіндігім. Жобамды дайындап қойдым, тек конкурстық іріктеуден өтсем болғаны». Оның сияқты жүздеген азамат бұл бағдарламаны тіршіліктің жаңа кезеңіне аяқ басудың алтын кілті деп қабылдауда.Сарапшылар бұл бағдарламаның тек жеке адамдарға ғана емес, бүкіл қалалық экономикаға оң әсерін тигізетінін атап өтеді. Экономикалық зерттеулерге сүйенсек, жаңа кәсіпорынның ашылуы орта есеппен 3–5 жұмыс орнын тудырады. Егер бүгінгі конкурс нәтижесінде кемінде 100–150 жаңа кәсіпорын іске қосылса, бұл Шымкент үшін 450-ден 750-ге дейін жаңа жұмыс орнының пайда болуын білдіреді. Мұндай мультипликативтік әсер — мемлекеттік инвестицияның аса тиімді жолдарының бірі. Сонымен қатар жергілікті өндіріс пен қызметтер нарығының дамуы салық базасының кеңеюіне ықпал етеді.Грант бағдарламасы туралы ақпарат әлеуметтік желілерде тез тарауда. Шымкенттің кәсіпкерлік форумдары мен Telegram-топтарында бұл тақырып белсенді талқылануда. Кәсіпкерлікті дамыту орталығының өкілдері халыққа бизнес-жоспар жазуда, өтінімді дұрыс ресімдеуде тегін кеңес беретінін хабарлады. Сонымен қатар 20 маусымда арнайы ақпараттық семинар өткізілетін болды, онда мамандар конкурсқа қатысу шарттарын егжей-тегжейлі түсіндіреді. Бұл шара халықтың бағдарлама мазмұнын толық түсінуіне және нәтижелі өтінімдер дайындауына мүмкіндік береді деп күтілуде.Тарихи тұрғыдан алғанда, мемлекеттік грант бағдарламалары Қазақстан үшін жаңалық емес. Алайда оңтүстік өңірде, атап айтқанда Шымкентте, мұндай бастамалар соңғы жылдарда ерекше маңызды болды, себебі халықтың тығыздығы мен жұмыс орнына деген сұраныс жоғары. Болашаққа қараған сарапшылар бұл бағдарламаның сәтті жүзеге асуы Шымкент үшін үлгілік тәжірибе болып, одан әрі кеңейтілуі мүмкін екенін болжайды. Кәсіпкерлік дамыған қалада — халықтың тыныс-тіршілігі де жақсарады, табысы да артады, болашаққа деген сенімі де нығаяды. Сондықтан бүгінгі грант жариялауы — бұл тек қаржылық мүмкіндік қана емес, тұтас бір ұрпақтың кәсіпкерлік рухын оятуға бағытталған мемлекеттік ерік-жігердің көрінісі. Барлық мүдделі азаматтарға уақытты өткізбей өтінімдерін дайындауды ұсынамыз.

Қазақстанның оңтүстік өңірінде медициналық қызметтер саласында елеулі өзгерістер байқалуда. 16 маусым 2026 жылы өткен брифингте «Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры» АҚ-ның Шымкент қаласы бойынша филиалының директоры Сауле Дүйсенбаева қала тұрғындарына ұсынылатын консультативтік-диагностикалық қызметтердің айтарлықтай кеңейгенін мәлімдеді. Бұл жаңалық Шымкент тұрғындары үшін ғана емес, бүкіл Қазақстан аймақтары үшін маңызды үлгі болып табылады, өйткені халықтың денсаулығын сақтау жүйесін жетілдіру ел дамуының басым бағыттарының бірі болып саналады.Соңғы жылдары Қазақстанда міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесін енгізу халыққа сапалы медициналық қызмет көрсетудегі ең маңызды реформалардың бірі болды. МӘМС жүйесі арқылы азаматтар бұрын жеке шығынмен ғана қол жетімді болған жоғары технологиялық диагностикаға тегін немесе жеңілдікпен пайдалана алады. Шымкент — үш миллионға жуық тұрғыны бар ірі қала ретінде — бұл реформаны жүзеге асырудың алдыңғы сапында тұр. Қалада консультативтік-диагностикалық қызметтер ұсынатын 123 медициналық ұйым жұмыс істейді. Бұл сан бірнеше жыл бұрынғы көрсеткішпен салыстырғанда едәуір өскен, демек бәсекелестік де артты, қызмет сапасы да жоғарылады.Тұрғындар арасында ең сұранысқа ие болып отырған қызметтер — компьютерлік томография, магниттік-резонанстық томография және зертханалық зерттеулер. Бұл диагностикалық әдістер ауруларды ерте кезеңде анықтауға мүмкіндік береді, бұл ауруды емдеу тиімділігін арттырады және пациенттің өмір сапасын сақтайды. Цифрлық рентгенография, колоноскопия, бейнеэлектроэнцефалография және ультрадыбыстық зерттеулер де кеңінен қолданылуда. Осы процедуралардың барлығына бағыттаманы емдеуші дәрігер береді, ал медициналық көрсеткіштер болған жағдайда пациент КТ немесе МРТ-ға жіберіле алады. Сауле Дүйсенбаеваның айтуынша, осындай қызметтерді жоспарлы тәртіпте алу үшін МӘМС жүйесінде сақтандырылған статусқа ие болу міндетті шарт болып табылады.«Бүгінгі таңда Шымкент қаласының тұрғындары диагностика саласында бұрын-соңды болмаған мүмкіндіктерге ие болды. МӘМС жүйесінің арқасында кез келген сақтандырылған азамат заманауи жабдықпен жасалған зерттеуден өте алады. Бұл аурулардың асқынуын болдырмауға, уақытылы емдеуге және денсаулыққа жұмсалатын тікелей шығындарды азайтуға мүмкіндік береді», — деп атап өтті Сауле Дүйсенбаева. Оның сөздері халыққа арналған медициналық қызметтер жүйесін демократияландырудың маңыздылығын бір рет тағы айқын көрсетеді. Жыл сайын диагностикадан өтетін пациенттер саны артып келеді, бұл ерте анықтаудың нәтижесінде ауыр науқасқа ұшырайтын адамдар санын азайтады деп күтілуде.Медициналық реабилитация да Шымкентте белсенді дамып отырған бағыттардың бірі. Қазіргі уақытта бұл қызмет қалада 30-ға жуық медициналық ұйымда ұсынылуда. Ағымдағы жылдың бес айы ішінде пациенттерге жеті мыңға жуық реабилитациялық қызмет көрсетілді. Бұл қызмет инсульттан кейінгі науқастар, ауыр жарақат алғандар, жүрек хирургиясынан өткен пациенттер үшін аса маңызды. Сонымен қатар созылмалы аурулармен күресетін адамдар да осы бағдарламадан белсенді пайдаланып жатыр. Балалардың церебралдық сал ауруы, тума тірек-қимыл аппараты патологиясы және басқа да аурулармен ауыратын балалар үшін реабилитацияға ерекше назар аударылады, өйткені ерте кезеңдегі мамандандырылған көмек баланың болашақ өміріне шешуші ықпал ете алады.Эксперттердің пікірінше, МӘМС жүйесінің тиімділігі тек қызметтер санымен ғана емес, олардың сапасымен де өлшенуі керек. Шымкентте жеке медициналық ұйымдардың да осы жүйеге белсенді қосылуы бәсекелес ортаны қалыптастырып, қызмет сапасын арттыруға ынталандырады. Медицина саласы мамандары аймақтағы диагностикалық инфрақұрылымды одан әрі дамыту мен цифрландыру қажеттілігін де атап өтеді. Жасанды интеллектке негізделген диагностикалық жүйелерді енгізу, ауруханааралық деректер алмасу платформаларын жетілдіру — болашақтың маңызды бағыттары болып табылады. Бұл бағыттарда Шымкент өңірі бүгіннен бастап негіз қалауда.Қоғамның реакциясы да оң. Шымкент тұрғындары арасында жүргізілген сауалнамалар жоғары технологиялық диагностикаға қолжетімділіктің артқанын оң бағалайтын азаматтардың үлесі жыл сайын өсіп келе жатқанын көрсетеді. Адамдар ендігі жерде КТ немесе МРТ жасату үшін Алматы немесе Астанаға барудың қажеті жоқ екенін, өз қалаларында сапалы зерттеуден өте алатынын атап өтеді. Бұл тек шығын тұрғысынан ғана емес, уақыт пен жайлылық тұрғысынан да үлкен жеңілдік. Денсаулық сақтау саласындағы мұндай табыстар мемлекет пен азаматтардың арасындағы сенімді нығайтып, МӘМС жүйесіне деген адалдықты арттырады.Болашаққа үміт артар болсақ, Шымкенттегі медициналық диагностика саласының одан әрі дамуы жалғасатынына негіз бар. Мемлекеттің денсаулық сақтауға бөлетін қаражаты артып, медициналық мекемелердің заманауи жабдықпен жарақтануы жалғасуда. Жақын жылдарда қала бойынша диагностикалық орталықтардың санын арттыру, жаңа мамандықтар бойынша дәрігерлер даярлау және алысырақ аудандар тұрғындарына да сапалы қызмет жеткізу мәселелері басты күн тәртібінде тұр. Сауле Дүйсенбаеваның брифингте берген ақпараты — бұл тек есеп қана емес, Шымкент тұрғындары үшін сапалы медицинаға апаратын жолдың жаңа кезеңі басталғанының белгісі.

Шымкент қаласының прокуратурасында оқу-тәжірибелік кабинет және «ProLab» атты өңірлік базалық зертхана салтанатты түрде ашылды. 16 маусым 2026 жыл — Қазақстанның оңтүстік өңірі үшін ғылыми-практикалық ынтымақтастықтың жаңа беті ашылған күн болды. Бұл жоба Ведомстволық білім сапасын арттыру жылы аясында жүзеге асырылып, құқық қорғау қызметін ғылыми тұрғыдан қамтамасыз ету мен ғылым мен тәжірибе арасындағы байланысты нығайтуға бағытталған маңызды бастама болып табылады.Салтанатты ашылу рәсіміне Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасы жанындағы Құқық қорғау органдары академиясының ректоры Н. М. Абдиров және Шымкент қаласы прокурорының міндетін атқарушы Ж. Н. Нұрғали қатысты. Шара тек ресми рәсіммен шектеліп қоймай, нақты практикалық мазмұнға толы болды — ашылу күнінің өзінде бірінші жұмыс талқылауы өтті. Онда кәмелетке толмағандар арасындағы суицидтің және құқық бұзушылықтардың алдын алуға бағытталған «Түрлі-түсті маршрут» жобасының нәтижелері таныстырылды. Сонымен қатар, құқықтық сауаттылықты арттыруға арналған оқу құралы да мамандар назарына ұсынылды.Зертхананың ашылуы кездейсоқ жағдай емес — бұл Қазақстандағы прокуратура жүйесін жаңғырту бойынша жүргізіліп жатқан кешенді реформалардың бір бөлігі. Соңғы жылдары елімізде құқық қорғау органдарының кадр әлеуетін нығайту, олардың ғылыми-теориялық базасын кеңейту мәселесі мемлекеттік деңгейде жүйелі қолға алынып келеді. Бас прокуратура жанындағы Академия осы бағыттағы орталық буын ретінде өз рөлін жыл сайын арттырып отыр. Академияның Шымкент сияқты ірі өңірлік орталықтарда базалық зертханалар ашуы — ғылымды жерлеуге, тәжірибе арқылы теорияны байытуға ұмтылыстың нақты көрінісі.«ProLab» — бұл жай ғана оқу кабинеті емес, бұл тірі ғылыми ортаның қалыптасатын алаңы. Зертханада прокуратура қызметкерлері, ғалымдар, сарапшылар, магистранттар мен докторанттар бірлесе жұмыс істейтін болады. Мұндай форматтың маңызы зор: тәжірибелі прокурорлардың практикалық білімі мен академиялық ортаның аналитикалық мүмкіндіктері біріге отырып, нақты нәтиже беретін зерттеулерге айналады. Академия ректоры Н. М. Абдировтің сөзінше, «Бүгінгі таңда ғылымсыз тиімді прокурорлық қадағалауды елестету қиын. «ProLab» осы екі әлемді жақындастыруға арналған нақты механизм болады».Шымкент — Қазақстанның ең ірі қалаларының бірі, халқы 1,2 миллионнан асатын республикалық маңызы бар қала. Мұнда жыл сайын прокуратураға түсетін өтініштер мен шағымдардың саны жоғары деңгейде қалуда. Атап айтқанда, 2025 жылғы статистикаға сәйкес, қалада кәмелетке толмағандар арасында тіркелген құқық бұзушылықтар алдыңғы жылмен салыстырғанда 8 пайызға өскен. Осы контексте «Түрлі-түсті маршрут» жобасының нәтижелерін зертхананың ашылу күнінде таныстыру өте мәнді болды. Бұл жоба мектеп оқушылары мен жасөспірімдерге арнайы психологиялық және заңдық кеңестер беру арқылы суицидтің алдын алуға бағытталған. Жоба аясында 2024–2025 оқу жылында Шымкент мектептерінің 4 000-нан астам оқушысымен алдын алу жұмыстары жүргізілген.Зертхананың практикалық бағыты қоғамда оң қабылдауда. Шымкент заңгерлер қауымдастығының мүшесі, заң ғылымдарының кандидаты Ақмарал Сейітқали бұл бастаманы маңызды қадам деп бағалайды: «Прокуратура мен ғылымның бірлескен жұмысы — бұл алдыңғы қатарлы елдердің тәжірибесі. Германияда, Францияда, Жапонияда прокуратура академиялық ортамен тығыз байланыста жұмыс істейді. Бізде де осындай үлгі қалыптасуда». Зертхананың ресми ашылуы ұлттық және өңірлік ақпарат құралдарында кеңінен жазылып, заң білімін алушы жастар арасында қызығушылық тудырды.Алдағы уақытта «ProLab» зертханасы бірнеше стратегиялық міндетті орындайтын болады. Біріншіден, прокуратура қызметкерлері үшін мамандандырылған оқу-тренинг форматтары жүйелі жүргізіледі. Екіншіден, жыл сайынғы ғылыми-практикалық конференция мен дөңгелек үстелдер өткізу жоспарланған. Үшіншіден, магистранттар мен докторанттар зертхана базасында диссертациялық зерттеулерін жүргізе алатын болады. Бас прокуратура академиясы «ProLab» желісін Алматы, Астана, Қарағанды сияқты ірі қалалардың прокуратураларына да кеңейту мақсатын алға қойған. Бұл шын мәнінде ұлттық масштабтағы ғылыми-практикалық инфрақұрылымның негізін қалау болып табылады.Ведомстволық білім сапасын арттыру жылы аясындағы осы бастама — Қазақстан прокуратурасының тек күш-жігерге ғана емес, ақыл мен білімге сүйенетін мекемеге айналу жолындағы нақты қадам. «ProLab» зертханасы ғылым мен тәжірибе арасындағы алшақтықты жоюда, заң ғылымын өмірмен тығыз байланыстыруда маңызды рөл атқарады деген сенім бар. Шымкенттен басталған бұл үлгі бүкіл еліміздің құқық қорғау жүйесіне жаңа серпін беріп, халыққа сапалы прокурорлық қызметтің кепілі болады деп күтілуде.

Шымкент қаласының денсаулық сақтау жүйесінде маңызды қадам жасалды. 16 маусым 2026 жыл күні қалалық ақпараттық-коммуникациялық орталықта өткен брифингте НАО «Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры» филиалының директоры Сауле Дүйсенбаева барлық медициналық ұйымдардың Qalqan цифрлық платформасына толық қосылғанын мәлімдеді. Бұл Қазақстан денсаулық сақтауында ашықтық пен есептілікті арттырудың жаңа кезеңін белгілейді.Шымкентте міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесінде барлығы 174 медициналық ұйым жұмыс істейді. Олардың 34-і мемлекеттік, қалғандары жеке меншік медициналық мекемелер болып табылады. Барлық ұйымдар Қормен жасалған шарттар негізінде жұмыс атқарады және ұсынылған қызмет көлемі мен сапасына байланысты қаржыландырылады. Төлем медициналық көмекке, яғни кепілдендірілген тегін медициналық көмек шеңберінде және МӘМС пакеті аясында көрсетілген қызметтер үшін жүргізіледі. Бұл жүйе азаматтардың денсаулығын сақтауға бөлінетін қаражаттың тиімді жұмсалуын қамтамасыз етуге бағытталған.Qalqan платформасының енгізілуі кездейсоқ шешім емес — ол жылдар бойы жинақталған мәселелерді шешуге бағытталған жүйелі жұмыстың нәтижесі. Бұрынғы жылдары медициналық ұйымдардың қаржылық есептілігіне деген сұрақтар мен шағымдар жиі туындап отырды. Ұсынылған қызметтердің нақты санын тексеру, олардың сапасын бақылау және қаражатты мақсатқа сай пайдалануды қамтамасыз ету оңай іс болмаған. Дәл осы олқылықтарды жою үшін мемлекет ауқымды цифрландыру бастамасын қолға алды. Qalqan жобасы — сол бастаманың практикалық жемісі.Платформаның негізгі міндеті — нақты ұсынылған медициналық қызметтерді растау және қаржылық есептіліктің дұрыстығын бақылау. Маңыздысы, Qalqan науқастардың емделу үрдісіне ешқандай ықпал етпейді. Дәрігер мен науқас арасындағы байланысқа тікелей араласпай-ақ, жүйе медициналық мекемелердің жұмысын мөлдір ете түседі. Сауле Дүйсенбаеваның сөзімен айтқанда: «Qalqan — бұл бақылау құралы, бірақ ол ең алдымен дәрігерлер мен науқастарға деген сенімді нығайтуға арналған. Пациент өзіне ұсынылған қызметтің нақты тіркелгенін, ал мемлекет бөлген қаражаттың мақсатқа жұмсалғанын білуге тиіс».Сарапшылар бұл платформаның маңызын кеңірек мәнмәтінде бағалайды. Қазақстанда денсаулық сақтауды цифрландыру соңғы бірнеше жылда басым бағыттардың біріне айналды. Электрондық медициналық карталар, телемедицина, рецептілерді онлайн беру — осының барлығы бірыңғай цифрлық денсаулық сақтау экожүйесін қалыптастырудың бөлшектері. Qalqan осы экожүйеде қаржылық есептілік пен бақылау буынының рөлін атқарады. Денсаулық сақтау саласының мамандары бұл қадамды медицинадағы жемқорлыққа қарсы күрестің тиімді тетігі ретінде бағалайды. «Цифрлық бақылау адам факторын азайтады, ал бұл — есептіліктің ең сенімді кепілі», — дейді саланың бір тәжірибелі маманы.Платформаның оң нәтижелері де байқала бастады. Ағымдағы жылдың басынан бері Қор филиалына азаматтардан 400-ден астам өтініш түскен. Алайда оның 299-ы негізсіз деп танылып, өтініш берушілердің өздері тарапынан кейіннен қайтарып алынды. Бұл ретте ең маңызды статистикалық көрсеткіш — өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда шағымдар санының 32,1 пайызға азаюы. Мамандар бұл нәтижені медициналық ұйымдардағы ішкі бақылаудың күшеюі және халықпен кері байланыс жүйесінің тиімдірек жұмыс істеуімен байланыстырады. Демек, платформа жұмысқа кіріскеннен бастап медицина саласына деген халықтың наразылығы айтарлықтай төмендеді.Шымкент — Қазақстанның үш миллионнан астам тұрғыны бар, дербес мәртебесі бар ірі қаласы. Оңтүстіктегі осы мегаполистің денсаулық сақтау жүйесіндегі жетістіктер мен тәжірибелер бүкіл ел үшін маңызды үлгі бола алады. Сондықтан Qalqan платформасын Шымкенттің барлық медициналық ұйымдарына толық енгізу — бұл жергілікті жетістік қана емес, жалпыұлттық денсаулық сақтауды реформалаудың маңызды кезеңі. Астана мен Алматыдан кейін Шымкент осынау цифрлық жаңарудың белсенді орталығына айналуда.Болашаққа қарасақ, Qalqan платформасының мүмкіндіктері тек қаржылық бақылаумен шектелмейді. Жинақталған деректер негізінде медициналық статистиканы жетілдіру, халықтың денсаулық сақтауға деген сұранысын талдау, жетіспейтін қызмет түрлерін анықтау — осының барлығы ірі деректер базасы арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Бұл ретте жеке деректердің қорғалуы мен ақпараттық қауіпсіздікке ерекше мән берілетінін де атап өткен жөн. ӘМСҚ Қоры деректердің заңнамалық талаптарға сай сақталатынына кепілдік береді. Жалпы алғанда, Шымкенттің бүгінгі тәжірибесі Қазақстан денсаулық сақтауының цифрлық болашаққа нық қадам жасап жатқанының айқын дәлелі болып табылады. Алдағы жылдарда платформа одан әрі жетілдіріліп, оның функционалы кеңейтіледі деп күтілуде.

2026 жылдың 16 маусымында Оңтүстік Қазақстанның өнеркәсіптік картасында маңызды бетбұрыс болды — «Бозарық» индустриялық аймағында жаңа өндірістік объектілердің іске қосылуы аймақ экономикасының жаңа деңгейге шыққанының айғағына айналды. Бірнеше жыл бойы жүргізілген дайындық жұмыстары мен тартылған инвестициялар ақырында нақты нәтиже берді: аймақта жаңа кәсіпорындар ашылып, өндіріс көлемі айтарлықтай артты, ал мыңдаған жергілікті тұрғын тұрақты жұмыс орнына ие болды.«Бозарық» индустриялық аймағының тарихы оңай болған жоқ. Аймақ бірнеше жыл бұрын елдің өнеркәсіптік дамуын жеделдету бағдарламасы аясында құрылды. Алғашқы кезеңде инфрақұрылымды дамытуға, коммуникациялар тартуға және инвесторларды тарту үшін қолайлы жағдай жасауға мемлекет қомақты қаражат бөлді. Жер учаскелері дайындалды, жолдар салынды, электр желілері, су жүйелері және газ құбырлары тартылды. Осының барлығы болашақ кәсіпорындар үшін берік іргетас болды. Мамандардың бағалауы бойынша, аймақтың бастапқы инфрақұрылымдық жабдықталуына жүздеген миллион теңге жұмсалды, бұл кейіннен инвесторлардың назарын аудартудың басты факторына айналды.Бүгінгі таңда «Бозарық» аймағында жеңіл өнеркәсіп, тамақ өнеркәсібі, құрылыс материалдарын өндіру және қайта өңдеу салаларында жұмыс атқаратын ондаған кәсіпорын қызмет етеді. Жаңадан іске қосылған зауыттар мен фабрикалар ұлттық стандарттарға сай заманауи жабдықтармен жарақталған. Атап айтқанда, тамақ өнімдерін өндіретін бірнеше кешен ашылды, олар жергілікті ауылшаруашылық шикізатын қайта өңдеп, дайын өнімді ел ішіне де, шетелге де жеткізуді жоспарлайды. Бұл — ауылшаруашылық өңдеу тізбегін ұлғайтудың және өнімге қосылған құн үстеудің нақты мысалы.Инвестициялық климат тұрғысынан алғанда, аймақ соңғы екі жылда елеулі жетістіктерге жетті. Отандық инвесторлармен қатар шетелдік серіктестер де «Бозарықтың» мүмкіндіктеріне қызығушылық танытуда. Аймақ әкімшілігінің деректері бойынша, тек өткен жыл ішінде бірнеше ірі инвестициялық келісімшарт жасалды, ал жалпы тартылған инвестициялар көлемі тарихи рекордқа жетті. «Бізге инвестор тарту оңай болған жоқ. Алғашқы екі жылда біз инфрақұрылымды ғана емес, сенімді де қалыптастырдық. Бүгін нәтижесін көріп отырмыз», — деді аймақ инвестициялық даму жөніндегі бөлімнің басшысы Ерлан Жақсыбеков.Жұмыс орындарын құру мәселесі де жеке айтуға тұрады. Аймақтың іске қосылуымен байланысты тікелей және жанама жолмен тысы мыңдаған адам жұмысқа орналасты. Бұл — жергілікті халық үшін, әсіресе ауылдық аудандар мен шағын қалалардан келген жастар үшін айрықша маңызды. Олардың бір бөлігі кәсіптік даярлықтан өтіп, жаңа мамандық иегері болды. «Мен бұрын тұрақты жұмысым болмады. Зауыт ашылғаннан бері отбасымды асырай алып жүрмін, мансабымды дамытып жатырмын», — деп бөліседі аймақтың тұрғыны, операторлық мамандығы бойынша жұмыс атқаратын Назгүл Сейткалиева.Өңірдің экспорттық әлеуетін нығайту мәселесінде де оң үрдіс байқалуда. «Бозарықта» өндірілген бірқатар өнімдер Орта Азия елдеріне, Ресей нарығына, ал жекелеген тауарлар алыс шетелдерге шығарыла бастады. Экономистердің бағалауы бойынша, аймақтың экспорттық үлесі жылсайын өсіп келеді. Бұл — ұлттық экономика үшін маңызды, өйткені тек шикізатқа тәуелді болудан арылып, өңделген өнімдерді сату аркылы қосымша валюта түсімі қамтамасыз етіледі. Мемлекеттік жоспарлаушылар «Бозарық» тәжірибесін елдегі басқа индустриялық аймақтар үшін де үлгі ретінде қарастыруда.Алайда сарапшылар жетістіктермен бірге бірқатар міндеттерді де атап өтеді. Өндірістік кластерлердің толық қуатта жұмыс істеуі үшін жергілікті кадрлар базасын одан ары дамыту, өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыру және логистикалық желіні жетілдіру қажет. Қазақстан экономика институтының зерттеушісі Дінмұхамед Оразов: «Индустриялық аймақтар — бұл тез өсетін, бірақ тез жетілетін экожүйелер. «Бозарық» дұрыс жолда, алайда тұрақты дамуды сақтау үшін инновацияға, технологиялық жаңартуға және өнімнің сапасына үнемі назар аудару керек», — деп атап өтті.Болашаққа деген болжамдар жалпы алғанда жағымды. Жоспарға сәйкес алдағы үш жылда аймақтың өндірістік қуаты одан әрі ұлғаяды, жаңа секторлар — фармацевтика, электроника жинастыру, жасыл энергетика саласындағы кәсіпорындар — іске қосылады деп күтілуде. Осының нәтижесінде жұмыс орындарының саны едәуір артып, бюджетке салықтық түсімдер ұлғаяды. «Бозарық» — бұл тек кешегі немесе бүгінгі жоба емес. Бұл ертеңге арналған инвестиция, өңірдің рухани да, материалдық та өрлеуіне ықпал ететін ошақ», — деп қорытты аймақ әкімінің экономика жөніндегі орынбасары Асқар Бекенов. «Бозарық» индустриялық аймағының жетістіктері Қазақстанның өнеркәсіптік диверсификация жолында нақты табыстарға қол жеткізіп жатқанын, ал мемлекеттік қолдау мен жеке бизнестің бірлескен күші қандай нәтиже бере алатынын айқын дәлелдейді.

16 маусым 2026 жылы Шымкент қаласының әуежай аумағында Қоғамдық тәртіп департаменті, Абай аудандық полиция басқармасы және Көліктегі полиция басқармасының бірлескен профилактикалық іс-шарасы өтті. Мақсат — интернет-алаяқтық пен киберқылмыстардың алдын алу, азаматтардың қауіпсіздік мәдениетін арттыру болды. Іс-шара "Заң мен Тәртіп" қағидаты аясында ұйымдастырылып, елге келіп-кетуші жолаушылар мен аэровокзал қызметкерлерін қамтыды.Соңғы жылдары елімізде интернет-алаяқтықтың қарқыны күрт өсіп отыр. Қазақстан полициясының ресми деректеріне сүйенсек, 2025 жылы тіркелген киберқылмыстар саны алдыңғы жылмен салыстырғанда отыз пайызға артқан. Шымкент қаласы бойынша ғана жыл ішінде мыңнан астам азамат алаяқтардың құрбанына айналып, жиынтық шығын миллиардтаған теңгені құраған. Бұл статистика арнайы бөлімшелерде ғана емес, қарапайым мекемелерде де, жол торабтарында да профилактикалық жұмысты жандандыру қажеттігін дәлелдейді. Әуежай сияқты жоғары ағымды орын профилактика үшін ең тиімді алаңдардың бірі болып табылады.Іс-шара барысында полиция қызметкерлері жолаушыларға күмәнді сілтемелерге өтпеу, SMS-кодтарды бөгде адамдарға бермеу, банк картасының деректерін жарияламау, сондай-ақ "оңай табыс" уәдесімен азғыратын интернет-хабарландыруларға сенбеу туралы түсіндіре жасады. Дроппер — банк шоттарын заңсыз ақша аудару схемаларында пайдалануға беретін тұлға — феноменін де жан-жақты түсіндірді. Жалған инвестициялық жобалар мен пирамидалық схемалардың ерекшеліктері де жеке тоқталып өтіліп, нақты мысалдар арқылы азаматтардың түсінігіне жеткізілді.Абай аудандық полиция басқармасының алдын алу қызметінің бастығы Асхат Нұрмағамбетов іс-шара маңызы туралы пікірін ортаға салды: "Бүгін алаяқтар өте ақылды және технологиялық жолдармен жұмыс істейді. Олар әлеуметтік желіде, телефон арқылы, жалған сайттар арқылы адамдарды алдайды. Адамдарымыздың кем дегенде жалпы ережелерді білгені жеткілікті — бұл оларды алаяқтардан қорғайды. Сондықтан мұндай іс-шаралар тек кезеңді ғана емес, тұрақты жүргізілуі керек." Оның сөзіне қосылған Көліктегі полиция басқармасының өкілі де транзиттік аймақтарда — вокзалдар мен әуежайларда — алаяқтардың ерекше белсенді болатынын атап өтті, себебі жолаушылар шаршаңқы немесе асығыс жағдайда болып, сақтықтарын жоғалтуы мүмкін.Іс-шараға қатысқан Шымкент тұрғыны Гүлнәр Сейткали өз ойын бөлісті: "Мен өзім бұрын бір рет жалған инвестициялық жобаға тап болдым. Бақытыма орай, дер кезінде туыстарым тоқтатты. Бүгін мұндай ескертулер бар дегенге қуанышты едім. Жас ұрпақ та, қарттар да мұны білуі керек. Алаяқтар барлық жасты нысанаға алады." Оның айтқандары жиілеп бара жатқан жалпыхалықтық проблема жайлы ойдың айнасы болды. Шынында да, соңғы деректер бойынша Қазақстанда алаяқтық хабарландыруларға қарсы ең осал топтарға зейнеткерлер мен жастар жататыны анықталған.Киберқауіпсіздік саласындағы сарапшылар профилактикалық жұмыстың нысанды орындарда жүргізілуі маңызды екенін алға тартады. Жамбыл атындағы университеттің цифрлық технологиялар кафедрасының меңгерушісі Болат Дүйсенов: "Алаяқтар әдістері жыл сайын күрделене түсуде. QR-код арқылы алдау, телефонда банк қызметкерімен сөйлесу атынан реттеу — бұлар бүгін жаппай тараған схемалар. Халыққа бұл туралы кезеңді ескертіп отырмаса, шығын ауқымы одан да артады", — деді. Сарапшы жыл сайынғы профилактикалық жоспарды мемлекеттік деңгейде бекітіп, медиа-кеңістікте де белсенді насихат жүргізу керектігін ұсынды.Шымкент ҚПД өкілдерінің айтуынша, осы жылдың басынан бері қалада жүзден астам профилактикалық іс-шара өтті. Олар тек полиция қызметімен шектелмей, мектептерде, кәсіпорындарда және ауқымды іс-шараларда да жүргізілуде. Алдағы кезеңде жастар аудиториясына арнайы бейімделген бағдарламалар іске қосылмақ. Сондай-ақ сандық платформалар мен әлеуметтік желілерде алаяқтыққа қарсы видеороликтер, инфографикалар тарату жоспарланған. "Заң мен Тәртіп" қағидаты аясындағы жұмыс — бұл тек полиция ісі ғана емес, тұтас қоғамның жауапкершілігі деп есептейді мамандар.Полиция азаматтарды кез келген күмәнді жағдай туралы 102 телефоны арқылы немесе жергілікті бөлімшеге тікелей хабарлауға шақырады. Алаяқтыққа тап болсаңыз немесе оның белгілерін байқасаңыз, дереу хабарласу маңызды, өйткені жедел ден қою ақша мен деректерді сақтауға мүмкіндік береді. Интернет кеңістігінде сақ болу — бүгінгі заманда кез келген азаматтың міндеті. Жеке деректерді қорғау, сыни тұрғыдан ақпаратты тексеру және ашкөздікке жол бермеу — алаяқтар торына түспеудің үш алтын ережесі. Шымкент полициясы бұл жұмысты алдағы айларда да жалғастыру ниетінде екендігін мәлімдеді.

Қазақстанның энергетика саласы жаңа технологиялық серпіліс табалдырығында тұр. 15 маусым 2026 жыл күні Шымкент қаласында Қазақстан Республикасының Энергетика министрлігі мен Шымкент қалалық әкімдігінің қолдауымен «Жылу желілерін цифрландыру: диагностика және жасанды интеллект» атты маңызды семинар-кеңес өтті. Бұл іс-шара елімізде жылу жүйелерін басқарудың принциптерін түбегейлі өзгерту жолындағы маңызды қадам болды.Семинарды Қазақстан Республикасының Энергетика вице-министрі Ілияс Бақытжан ашты. Ол өз сөзінде энергетика саласының цифрлық трансформациясының стратегиялық маңыздылығын атап өтті және жасанды интеллект технологияларын енгізудің жаңа мүмкіндіктерін сипаттады. «Бүгінгі күні цифрлық технологияларды қолданбай, тиімді және сенімді жылу жеткізуді қамтамасыз ету мүмкін емес. Ескі инфрақұрылым жыл сайын үлкен шығындар мен апаттарға ұшырайды, ал жасанды интеллект негізіндегі жүйелер осы мәселені түбегейлі шеше алады», — деп мәлімдеді вице-министр. Бұл сөздер залда отырған мамандар мен шенеуніктерге терең әсер қалдырды, өйткені жылу желілеріндегі аварийлер мәселесі халық үшін де, мемлекет үшін де өзекті болып қала беріп отыр.Семинар аясында заманауи роботтандырылған диагностика технологиялары таныстырылды. Бұл технологиялар жылу желілерін жер жұмыстарын жүргізбей-ақ тексеруге мүмкіндік береді. Дәстүрлі тәсілде желілерді тексеру үшін жолдарды қазып, ауқымды жұмыстар жүргізу қажет болатын. Ол, өз кезегінде, қала тұрғындарының тіршілігіне үлкен кедергі келтіретін еді және кемінде бірнеше есе қымбатқа түсетін. Жаңа роботтандырылған жүйелер арқылы желілердің ішкі жағдайын нақты бейнелер мен датчик деректері арқылы бақылауға болады. Мамандар бұл технологияның енгізілуі апаттардың алдын алу тиімділігін кемінде үш есе арттыратынын болжайды. Осы жаңалық іс-шараға қатысқан өнеркәсіп өкілдерінің ерекше назарын аударды.Семинарда цифрлық егіздер, онлайн-мониторинг жүйелері және кибербезопасность саласындағы жаңа шешімдер бойынша тәжірибе алмасу кеші де өтті. Цифрлық егіздер — бұл нақты жылу желісінің виртуалды үлгісін жасайтын технология. Ол нақты уақыт режимінде апатты жерлерді анықтап, болашақта туындауы мүмкін мәселелерді алдын ала болжай алады. Шымкент сияқты миллионнан астам тұрғыны бар мегаполис үшін мұндай жүйе аса маңызды: жылу желілерінің жалпы ұзындығы жүздеген шақырымды құрайды және оларды дәстүрлі тәсілмен бақылау барған сайын қиынға соқтыруда. Кибербезопасность мәселесі де жеке блок ретінде қарастырылды, өйткені цифрландыру процесінде инфрақұрылым сыртқы қауіптерге осал болып қалмас үшін арнайы қорғау жүйелерін орнату қажет болады.Семинарда Шымкент қаласында жүзеге асырылған пилоттық жобаның нәтижелері таныстырылды. Бұл нәтижелер барлық қатысушыларды таң қалдырды: жасанды интеллект технологияларын жылу желілерін диагностикалауда қолдану экономикалық тиімділіктің 76,2 пайызға артуымен расталды. Бұл деректер елімізде мұндай технологияларды кеңінен тарату үшін берік негіз қалайды. Тек Шымкент қаласының өзінде ғана аварийлер мен төтенше жөндеу жұмыстарына жыл сайын миллиардтаған теңге жұмсалатынын ескерсек, бұл пайыздың практикалық мәні орасан зор. Пилоттық жобаның сәтті аяқталуы Шымкентті Қазақстандағы «ақылды энергетика» бағытындағы алғашқы қалалардың бірі ретінде орныктыруға жол ашады.Іс-шараға мемлекеттік органдардың, табиғи монополиялар субъектілерінің, халықаралық және ғылыми ұйымдардың өкілдері, сондай-ақ Қазақстан, Ресей және Өзбекстан елдерінен сарапшылар қатысты. Ресей мен Өзбекстан өкілдерінің қатысуы іс-шараға халықаралық аренадағы маңызды мәнін берді, өйткені Орталық Азия аймағы үшін энергетика инфрақұрылымын жаңғырту мәселесі бірдей өзекті. Өзбекстан өкілдері өздерінің цифрландыру тәжірибесін бөлісе отырып, екі ел арасында ынтымақтастықты дамыту перспективалары туралы мәлімдеді. Ресей сарапшылары да отандық технологиялар мен шетелдік практиканы ұштастыру тиімділігі туралы баяндады.Бүгінгі іс-шара тек ғылыми-техникалық дискуссия алаңы ғана болып қойған жоқ — ол Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымдағы жаңа дәуірінің символына айналды. Жылу желілерінің тозуы постсоветтік кеңістіктегі барлық ірі қалалардың ортақ мәселесі болып табылады. Тіпті Алматы мен Астанадағы жылу жүйелерінің орташа тозу деңгейі 60–70 пайызға жетіп отыр, ал осы кезде жүзеге асырылған пилоттық жоба бұл мәселені шешудің нақты жолын көрсетті. Экспертлердің есептеулері бойынша, елдің барлық ірі қалаларында осындай технологияларды кешенді енгізу жылу жеткізу шығындарын 40 пайызға дейін азайтып, аварийлердің санын бірнеше есе кемітуі мүмкін. Ең маңыздысы — тұрғындар үшін жылу жеткізудің сапасы мен сенімділігі артады.Жалпы алғанда, Шымкентте өткен семинар-кеңес Қазақстанның энергетика секторын жаңа технологиялық деңгейге көтерудегі алғашқы маңызды қадамдардың бірі болды. Енді алда Шымкент тәжірибесін ел бойынша тарату, нормативтік базаны жетілдіру және ірі инвестициялық жобаларды іске асыру сияқты үлкен міндеттер тұр. Энергетика министрлігінің жоспарлары бойынша, алдағы екі жылда елдің барлық ірі қалаларында жылу желілерінің цифрлық мониторинг жүйесі енгізілетін болады. Бұл жоспар жүзеге асса, Қазақстан жылу энергетикасы цифрландыру бойынша аймақтағы алдыңғы қатарлы елдердің санатына кіреді. Шымкент маусым күні жасанған осы қадам — болашаққа сенімді серпіліс.