19 тамыз 2026 жыл. Шымкент қаласының жетекші медициналық мекемесінде 26 жастағы науқасқа күрделі лапароскопиялық спленэктомия операциясы сәтті өткізілді. Мұрагерлік сфероцитоз диагнозы қойылған жас еркекке селезёнканы жою қажеттілігі туындады, және де бұл операция заманауи малоинвазивтік әдіспен орындалды. Оңтүстік Қазақстанның медицина саласы үшін бұл оқиға шынымен де маңызды жетістік болып табылады, өйткені мұндай күрделі хирургиялық араласулар бұрын тек республикалық деңгейдегі орталықтарда ғана жасалып келген еді.Науқас жоспарлы тәртіппен ауруханаға жатқызылып, толыққанды клиникалық тексеруден өтті. Диагностика нәтижелері бойынша дәрігерлер онда Минковский–Шоффар синдромымен жүретін мұрагерлік сфероцитозды, сондай-ақ гиперспленизмді анықтады. Мұрагерлік сфероцитоз — эритроциттердің пішіні өзгеретін және олар негізінен селезёнкада тез бұзылатын сирек кездесетін қан ауруы. Бұл жағдай анемияға, сарғаюға және селезёнканың ұлғаюына алып келуі мүмкін. Гиперспленизм болса, өз кезегінде қан клеткаларының шамадан тыс жойылуымен сипатталады. Осы екі ауру бір уақытта дамыған жас науқас үшін дәрігерлер алдында айтарлықтай күрделі медициналық мәселе тұрды.Мамандар консилиумы өткізгеннен кейін лапароскопиялық спленэктомия — заманауи малоинвазивтік әдіспен селезёнканы жою операциясын жүргізу туралы шешім қабылданды. Бас хирург Алмас Дүйсенов операцияны жоспарлау кезеңінде айтқан пікірінде: «Бұл науқастың жағдайы күрделі еді, өйткені екі ауру бір уақытта дамыған болатын. Алайда лапароскопиялық техниканы қолдану пациенттің жедел қалпына келуіне мүмкіндік береді және ашық операциямен салыстырғанда асқыну қаупін едәуір азайтады» деді. Операция сәтті өтті, ешқандай асқыну тіркелмеді. Қазіргі уақытта науқастың жағдайы тұрақты, ол өзін жақсы сезінуде, дәрігерлердің бақылауында болып, қажетті емді алуда.Қазақстан денсаулық сақтау жүйесі үшін мұндай операцияларды аймақтық деңгейде жасай білу өте маңызды мәселе болып табылады. Статистикалық деректерге сүйенсек, мұрагерлік сфероцитоз дүние жүзі бойынша әр 2000 адамның біреуінде кездеседі, бұл оны шынымен де сирек, бірақ елеулі аурулар қатарына жатқызады. Қазақстанда, халық санын ескере отырып, мұндай аурудан зардап шегетін адамдар саны бірнеше мыңға жетуі мүмкін. Олардың барлығы дер кезінде жоғары технологиялық медициналық көмек алуы үшін аймақтық орталықтар осы салада қажетті мамандар мен жабдықтармен жарақталуы тиіс. Шымкент — Оңтүстік Қазақстанның ең ірі және халқы жағынан еліміздің үшінші қаласы. Осы өңірде тұратын миллионнан астам адам үшін жоғары технологиялық медициналық қызметтердің қолжетімді болуы — аса маңызды стратегиялық міндет.Шымкент медицинасының дамуы соңғы жылдары айтарлықтай жеделдеді. Қала аурухана инфрақұрылымы жаңартылып, жаңа диагностикалық жабдықтар алынды, хирургтар мен мамандар шетелдік оқу орталықларында тәжірибе жинақтады. Денсаулық сақтау министрлігінің деректері бойынша, соңғы үш жыл ішінде Оңтүстік Қазақстан өңірінде жоғары технологиялық хирургиялық операциялар саны 40 пайызға өсті. Бұл — жай сандар емес, бұл нақты адамдардың өміріндегі өзгерістер. Жыл сайын жүздеген пациент тек республикалық орталықтарға жіберілудің орнына, туған қаласының өзінде сапалы медициналық көмек ала алуда. Шымкент қала денсаулық сақтау басқармасының басшысы Гүлнар Қасымова: «Бізде дарынды мамандар бар, ең бастысы — оларға деген сенім мен тиісті жабдықтар. Осы операция — ауданымыздың медициналық потенциалының айқын дәлелі» деп атап өтті.Лапароскопиялық хирургия — соңғы онжылдықтарда дүние жүзі бойынша кеңінен таралған жаңашыл бағыт. Дәстүрлі ашық операциямен салыстырғанда бұл әдістің артықшылықтары айтарлықтай: ауру сезімі әлдеқайда аз, ауруханада жатқан мерзімі қысқарады, асқыну қаупі төмендейді және пациент күнделікті өміріне жылдамырақ оралады. Зерттеулер көрсетіп отырғандай, лапароскопиялық спленэктомиядан кейін пациенттер орта есеппен 3–5 күннен кейін ауруханадан шығарылады, ал дәстүрлі операциядан кейін бұл мерзім 7–10 күнге созылуы мүмкін. Нейрохирург Ербол Тәңірбергенов осы тақырыпта пікір білдіре отырып: «Малоинвазивтік хирургия — бұл тек технология ғана емес, бұл — пациентке деген жаңа философия. Науқасты тез тікелендіру, оның өміріне тез оралуын қамтамасыз ету — заманауи медицинаның басты мақсаты» деді.Бұл оқиға Шымкент медициналық қоғамдастығы арасында да зор қуаныш пен мақтаныш сезімін туғызды. Жас хирургтар мен мамандар арасында мұндай операциялардың сәтті өтуі болашаққа деген сенімді нығайтады. Ал жергілікті тұрғындар арасында да аймақтық медицинаға деген сенім артып келеді. Бұрын күрделі операция жасату үшін міндетті түрде Алматыға немесе Астанаға жол тартуға тура келетін кезде, енді Шымкенттің өзінде де жоғары деңгейдегі хирургиялық жәрдем алуға болады деген хабар қоғамда оң пікірмен қабылданды. Науқастың туыстары да өздерінің ризашылығын білдіріп: «Дәрігерлерге шексіз алғысымызды айтамыз. Олар тек ем жасап қана қоймады, баламызды өмірге қайтарды» деп атап өтті.Болашақта Шымкент медицинасының одан әрі дамытылуы жоспарланып отыр. Жаңа жабдықтар алу, мамандарды халықаралық стажировкаларға жіберу және аймақтық медициналық орталықтардың оқу базасын кеңейту — осы бағыттардағы жоспарлар қазірдің өзінде іске асырылуда. Сирек кездесетін қан аурулары мен күрделі хирургиялық патологиялары бар пациенттер үшін уақтылы және сапалы медициналық көмек алу мүмкіндігі — тек медициналық ғана емес, әлеуметтік маңызы зор мәселе. Шымкент қаласының жетістіктері Қазақстандағы аймақтық медицинаның серпінді дамып келе жатқандығының айқын куәсі болып табылады. 

Шыны ыдыстағы сыраға цифрлық таңбалау 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап міндетті2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап Қазақстанда шыны бөтелкелердегі сыра мен сыра сусындарын міндетті цифрлық таңбалау енгізіледі. Осы күннен кейін өндірілген немесе әкелінген өнімде Data Matrix таңбалау коды болуы тиіс.Сыраны таңбалау кезең-кезеңімен енгізіледі:— 2026 жылғы 1 ақпаннан бастап – кегтердегі өнімдер үшін;— 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап – шыны бөтелкелердегі өнімдер үшін;— 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап – темір банкілердегі өнімдер үшін.Бұдан әрі өнімнің толық қадағалануы қамтамасыз етіледі. Бұл өнімді айналымға қатысушылар арасында беру кезінде құжаттарды электрондық түрде ресімдеу және растауды көздейді.Айналымға қатысушылар Цифрлық сәйкестендіру құралдарын (ЦС МПТ) басқару жүйесінде tanba.markirovka.kz порталында тіркеліп, тауар карточкаларын тіркеуді бастауы қажет.Таңбалау кодтарын уақтылы алу үшін тіркеуді алдын ала аяқтау ұсынылады.Міндетті таңбалау енгізілген күнге дейін өндірілген таңбаланбаған сыра және сыра сусындарының қалдықтары белгіленген тізбеге сәйкес бір күнтізбелік жыл ішінде өткізіледі. Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-zko/press/news/details/1283160?lang=ru

🏡 Қазақстан Республикасында орналасқан жылжымайтын мүлік бойынша құн өсімінен түсетін табыс жылжымайтын мүлік меншік құқығында екі жылдан аз уақыт болған жағдайда оны сату немесе заңды тұлғаның жарғылық капиталына салым ретінде беру кезінде туындайды.🌎 Өтеусіз алынған және Қазақстан Республикасынан тыс жерде орналасқан жылжымайтын мүлік бойынша құн өсімінен түсетін табыс оны сату немесе заңды тұлғаның жарғылық капиталына салым ретінде беру кезінде, оның меншік құқығында болған мерзіміне қарамастан, туындайды.💹 Жылжымайтын мүлік бойынша құн өсімінен түсетін табыс:🧾 сату кезінде – сату бағасы мен оның бастапқы құны арасындағы оң айырма;🏢 мүлікті жарғылық капиталға салым ретінде беру кезінде – мүлік жарғылық капиталға салым ретінде берілген құн мен оның бастапқы құны арасындағы оң айырма. Бұл ретте жарғылық капиталға салым ретінде берілген мүліктің құны, бірақ осындай мүлікпен төленген сомадан аспайтын мөлшерде, мүлікті қабылдау-беруді растайтын құжат негізінде айқындалады.📜 Жылжымайтын мүлік объектісінің бастапқы құны құжатпен расталған:🏷 осы объектіні сатып алу бағасы;✏ сатып алған күннен бастап оны сату (беру) күніне дейінгі кезеңде функционалдық және (немесе) нысаналы мақсаты өзгертілгеннен кейін сатылатын (берілетін) жылжымайтын мүлік объектісін сатып алу бағасы.🎁 Өтеусіз алынған мүліктің бастапқы құны:📝 бұрын өтеусіз алынған мүлік түріндегі табысқа енгізілген құн – өтеусіз алынған мүліктің құны жеке кәсіпкердің салық салынатын табысына немесе жеке тұлғаның салық салынатын табысына енгізілген жағдайда;🪙 нарықтық құн;🔍 бағалау құны;🗺 жер учаскесін сату (беру) жағдайында – кадастрлық (бағалау) құны;0️⃣ қалған жағдайлардың барлығында – нөлдік құн.🌍 Салық салу жеңілдігі бар мемлекеттің аумағында орналасқан жылжымайтын мүліктің бастапқы құны нөлге тең.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-zko/press/news/details/1283146?lang=ru

Жалпыға бірдей декларациялау: 2026 жылы 270.00 нысанын кім тапсырады2026 жылы 270.00 нысаны бойынша декларация 2025 есепті жыл үшін ұсынылады.Декларацияны тапсыру мерзімі — 2026 жылғы 15 қыркүйектен кешіктірмей.270.00 нысанын ұсыну міндеті келесі санаттарға қатысты:мемлекеттік қызметшілер және оларға теңестірілген тұлғалар, сондай-ақ олардың жұбайлары;банктердің, бағалы қағаздар нарығының және сақтандыру ұйымдарының ірі қатысушылары, сондай-ақ олардың жұбайлары;жарғылық капиталдағы үлесі 10%-дан астам болатын заңды тұлғалардың басшылары, құрылтайшылары (қатысушылары);жеке практикамен айналысатын тұлғалар;өз бетінше салық салуға жататын табыстар алған тұлғалар;шетелдік банктердегі шоттарында жалпы сомасы 1000 АЕК-тен асатын ақша қаражаты бар тұлғалар;цифрлық активтері бар тұлғалар;есепті салық кезеңі ішінде жалпы құны 20 000 еселенген АЕК мөлшерінен асатын, оның ішінде Қазақстан Республикасынан тыс жерлерде де мүлік сатып алған тұлғалар;салық агентіне өзге де шегерімдердің алдын ала сомасы түріндегі салықтық шегерімдерді қолдану туралы өтініш берген тұлғалар.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-zko/press/news/details/1283132?lang=ru

Претория қаласында Қазақстан Республикасының инвестициялық әлеуеті мен Оңтүстік Африка Республикасымен экономикалық ынтымақтастықты кеңейту перспективаларына арналған дөңгелек үстел өтті. Іс-шараны Қазақстан Республикасының Елшілігі Оңтүстік Африка–Қазақстан сауда-мәдени қауымдастығының (SAKTCA) қолдауымен ұйымдастырды. Кездесуге жергілікті бизнес өкілдері, инвесторлар және бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері қатысты.Қазақстан Республикасының Оңтүстік Африка Республикасындағы Елшісі Еркін Ахинжанов қатысушыларды елімізде жүзеге асырылып жатқан дәйекті саяси және экономикалық реформалар туралы хабардар етті. «2026 жылғы 1 шілдеде Қазақстанның жаңа Конституциясының күшіне енуі және Құрылтайға өткен сайлау ұлттық экономиканың орнықтылығы мен әртараптандырылуын күшейтуге бағытталған институционалдық негіз қалыптастырып, бизнестің ұзақ мерзімді дамуына қолайлы жағдай жасап отыр», – деп атап өтті қазақстандық дипломат.Таныстырылым барысында шетелдік кәсіпкерлерге Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуының негізгі бағыттары мен инвестиция салуға перспективалы салалар ұсынылды. Олардың қатарында көлік және логистика, ауыл шаруашылығы, туризм, металлургия, тау-кен өнеркәсібі, инновациялар мен технологиялар бар.Инвесторлардың ерекше қызығушылығын «Астана» халықаралық қаржы орталығының мүмкіндіктері, сондай-ақ шетелдік компанияларға кең ауқымды жеңілдіктер мен қолдау тетіктерін ұсынатын арнайы экономикалық және индустриялық аймақтар тудырды.Іс-шара аясында Қазақстан мен Оңтүстік Африка арасындағы экономикалық ынтымақтастықты дамыту мәселелері бойынша пікір алмасу және сұрақ-жауап сессиясы өтті. Оңтүстік Африка Республикасының іскер топтарының өкілдері Қазақстанның инвестициялық мүмкіндіктеріне қызығушылық танытып, екі ел арасындағы өзара тиімді экономикалық әріптестікті дамытуға бағытталған практикалық диалогты жалғастыруға ниет білдірді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-pretoria/press/news/details/1283135?lang=ru

"Өзге экономика" кәсіпорындарына Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің 2025 жылғы 18 желтоқсандағы №786 бұйрығымен бекітілген Республикалық мониторинг төлеушілерді (Шығыс Қазақстан облысында 12 мониторинг кәсіпорны тіркелген) қоспағанда, салық төлеушілер тізбесі жатады.Өзге экономика кәсіпорындары бойынша 2026 жылдың 7 айында салық төлеушілердің есеп шотына «0» қойылым бойынша ҚҚС қайтару сомасын ескере отырып, республикалық бюджетке 78,3 млрд.теңге түсті.Республикалық бюджеттің жалпы түсіміндегі өзге экономика түсімдерінің үлесі 40,3% - ды құрайды.БСК бөлінісінде түсімдер құрылымы:- БСК 105101 «ҚР аумағында өндiрiлген тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге салынатын қосылған құн салығы» түсімдер үлесі 44,4%;- БСК 105115 «ЕАЭО-ға мүше мемлекеттердің аумағынан импортталған тауарларға ҚҚС» түсімдер үлесі 15,5%;- БСК 105102 «Қазақстан Республикасының аумағына импортталатын тауарларға ҚҚС» түсімдер үлесі 13,2%;- БСК 101110 «Заңды тұлғалардан – ірі кәсіпкерлік субъектілерінен КТС»  түсімдер үлесі 10,4%.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-vko/press/news/details/1283128?lang=ru

2023 жылдың наурыз айынан бастап енгізілген банкроттық институты бүгінде толықтай электрондық форматта жүзеге асырылады. Әкімшілердің, кредиторлардың және мемлекеттік органдардың өзара іс-қимылы цифрландырылып, қағаз құжат айналымы жойылды. Соның нәтижесінде рәсімдерді жүргізу мерзімі едәуір қысқарды. Заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлерге арналған оңалту және банкроттық рәсімдері енді Салық төлеушінің кабинетінде қолжетімді. Республикалық деңгейде келесі электрондық сервистер іске қосылды: банкроттық істері бойынша ресми хабарландырулар автоматты түрде қабылданып, жарияланады; Кредиторлар мен мемлекеттік органдар рәсімдердің барысын онлайн режимде бақылай алады; Борышкерлер туралы мәліметтерге жедел электрондық қолжетімділік қамтамасыз етілді. Сонымен қатар, банкроттық туралы өтінішке бас тартылған жағдайда қайта жүгіну мерзімдері, сондай-ақ сотқа қорытынды есеп пен тарату балансын ұсыну мерзімдері нақты айқындалды. Банкроттықты басқарушының қосымша сыйақысын есептеу тәртібі қайта қаралып, рәсім ұзартылған жағдайда әкімшілік шығыстар нақтыланды. Егер кәсіпорынның мемлекеттен (салықтар мен міндетті төлемдер бойынша) басқа кредиторлары болмаса, оңалту рәсімі қолданылмайды. Енді Жеке тұлғалардың соттан тыс банкроттық рәсімі бұрынғыдан да қолжетімді болды. Qoldau жүйесінде кредиторлар мемлекеттік кірістер органдарының шешімімен келіспеген жағдайда электрондық форматта шағым беру мүмкіндігі іске асырылды. Заңнамаға енгізілген өзгерістер жеке тұлғалар үшін рәсімдерді едәуір жеңілдетті. Егер борышкердің жалпы қарызы 1600 АЕК-тен аспаса және міндеттемелер 5 жылдан астам уақыт орындалмаған болса, соттан тыс банкроттық рәсімі небәрі 1 айда аяқталады. Енді ломбардтар алдындағы міндеттемелер өтінішті қарау кезінде есепке алынбайды және ломбардтар осы рәсім бойынша кредиторлар қатарынан шығарылды. Егер Жүйеде техникалық ақаулар немесе сұрақтар туындаған жағдайда  support.ecc.kz порталы арқылы қолдау қызметіне жүгінуге болады. Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-almaty/press/news/details/1283114?lang=ru

Тауарларға арналған декларацияның «Жүк орындары және тауардың сипаттамасы – Таңбалануы және саны – Контейнерлердің нөмірлері – Саны және айрықша ерекшеліктері» деген 31-бағаны мәлімделетін тауарды сәйкестендіруге және декларацияда мәлімделген мәліметтерді іс жүзінде өткізілетін тауармен салыстыруға мүмкіндік беретін толық ақпаратты көрсетуге арналған.Осы бағанды толтыру кезінде нені ескеру қажет?Тауарды декларациялау кезінде СЭҚ қатысушысы оның сипаттамасының толықтығын, дұрыстығын және бірмәнділігін қамтамасыз етуге тиіс.Тауардың сипатына және оны өткізу ерекшеліктеріне қарай 31-бағанда оны сәйкестендіру үшін қажетті мәліметтер, оның ішінде: тауардың атауы; модель, марка, артикул және басқа да айрықша сипаттамалары туралы мәліметтер; құрамы, дайындалған материалы және негізгі техникалық сипаттамалары (егер олар тауарды сәйкестендіру үшін маңызды болса); өндіруші және тауар белгісі туралы мәліметтер (тиісті жағдайларда); тауардың саны және өлшем бірлігі; орамасы, жүк орындары және олардың таңбалануы туралы мәліметтер; тауар контейнерлерде тасымалданған жағдайда контейнерлердің нөмірлері; кеден заңнамасында көзделген және тауарды сәйкестендіру үшін қажетті өзге де мәліметтер көрсетіледі.Маңызды: тауардың сипаттамасы нақты әрі ақпараттық мазмұнды болуы тиіс.Тауардың сипаттамалары мен түрін бірмәнді анықтауға мүмкіндік бермейтін тек жалпы сипаттағы тұжырымдарды пайдалану мәліметтерді қосымша нақтылау қажеттілігіне және қосымша бақылау іс-шараларының жүргізілуіне әкелуі мүмкін.Мысалы, «жабдық», «қосалқы бөлшектер», «пластмассадан жасалған бұйымдар», «электроника» сияқты жалпы сипаттамалардың орнына тауарды сәйкестендіруге мүмкіндік беретін нақты атауы мен сипаттамаларын көрсету қажет.Бұл не үшін маңызды?31-бағанда қамтылған ақпаратты кеден органдары кедендік бақылауды жүзеге асыру кезінде, оның ішінде: тауарды сәйкестендіру; мәлімделген мәліметтердің ұсынылған құжаттарға сәйкестігін тексеру; декларациядағы мәліметтерді іс жүзінде өткізілетін тауарлармен салыстыру; кедендік-тарифтік және тарифтік емес реттеудің қолданылатын шараларын айқындау; белгіленген тыйымдар мен шектеулердің сақталуын тексеру; тәуекелдерді басқару жүйесін қолдану; кедендік кейінгі бақылауды жүргізу мақсаттарында пайдаланады.Осылайша, тауар неғұрлым нақты әрі толық сипатталса, оны кедендік ресімдеу кезінде қосымша сұрақтардың туындау ықтималдығы соғұрлым төмен болады.СЭҚ қатысушыларына ТД-ны берер алдында 31-бағандағы мәліметтердің сыртқы экономикалық мәмілені сүйемелдейтін коммерциялық, көліктік және өзге де құжаттардағы мәліметтерге сәйкестігін тексеру ұсынылады.МКД СЭҚ қатысушыларын тауарларға арналған декларацияларды толтыруға жауапкершілікпен қарауға шақырады. Тауардың толық әрі дұрыс сипатталуы кедендік бақылаудың тиімділігін арттыруға, қосымша сұрау салулардың санын азайтуға және кедендік операцияларды жасау кезінде кідірістердің туындау тәуекелін төмендетуге ықпал етеді.Бұл ретте тауарларға арналған декларацияны толтыру тәртібін бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілік көзделетінін хабарлаймыз.  Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-pavlodar/press/news/details/1283112?lang=ru

20 тамыз 2026 жыл. Қазақстандық сарапшылар мен киберқауіпсіздік мамандары онлайн сауда алаңдарында кең тарап бара жатқан жаңа алаяқтық схема туралы қоғамды дабыл қаға отырып ескертуде. «Қара үшбұрыш» деп аталатын бұл әдіс бір мезгілде екі адамды — сатушыны да, сатып алушыны да — зиян шеккізуге мүмкіндік беретіндіктен, ерекше қауіпті санатқа жатқызылып отыр. Цифрлық сауданың күннен-күнге өсіп келе жатқан Қазақстанда бұл мәселе өте өзекті болып табылады.Онлайн сауданың Қазақстанда соңғы бес жылда қарқынды дамығаны белгілі. Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша, 2025 жылы елдегі электронды коммерция нарығының көлемі 3,2 триллион теңгеден асты, ал пайдаланушылар саны 8 миллионнан тіпті жоғары деңгейге жетті. OLX, Kaspi.kz, Kolesa.kz сияқты ірі платформалар арқылы жасалатын мәмілелер саны тәулігіне жүз мыңдап есептеледі. Алайда осы өсіммен бір мезгілде алаяқтық жағдайлары да күрт артты: 2025 жылы ғана онлайн алдаудан зардап шеккендердің саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 34 пайызға өскені тіркелді.«Қара үшбұрыш» схемасы өзінің атауын мәміле үдерісіндегі үш буыннан — сатушы, сатып алушы және көрінбейтін алаяқ — алады. Схема мынадай жолмен жүзеге асырылады: алаяқ алдымен нақты сатушының хабарландыруын сөзбе-сөз көшіріп алады да, оны атсалысатын сатып алушыға ұсынады. Содан кейін ол бір уақытта екі тараппен де байланысқа шығып, өзін сатушы алдында сатып алушы ретінде, ал сатып алушы алдында сатушы ретінде таныстырады. Соның нәтижесінде бір жағдайда сатып алушы ақшасын нақты сатушыға аударып жіберуі мүмкін, ал тауарды алаяқ алып кетеді; екінші жағдайда ақша тікелей алаяқтың шотына кетіп, нақты сатушы тауарынан да, төлемінен де айырылып қалады. Мәміленің әр тарапы өзі заңды адаммен іс жүргізіп отырғанына толық сенімді болады.QAZTECH альянсының ақпараттық қауіпсіздік комитетінің сопредседателі Евгений Питолиннің пікірінше, бұл схеманың тиімділігі адам психологиясын ұтымды пайдаланатын тетіктерге негізделген. «Алаяқтар психологиялық қысымның күшті тетіктерін қолданады. Біріншісі — жасанды шұғылдық, ол адамға тоқтап, болып жатқан жайды ойластыруға мүмкіндік бермейді. Асығыстық жағдайында сатып алушы мәліметтерді мұқият талдауды қояды. Екінші тәсіл — жалған қауіпсіздік сезімін қалыптастыру. Сатып алушы тауарды өз көзімен көреді, фотосуреттерін немесе бейнесін қарайды да, бәрі дұрыс деп есептейді. Алайда тауардың бар екендігі және оны көрсету — кездесуді ұйымдастырған немесе төлемді қабылдап алған адамның шынайы иесі немесе заңды сатушы екеніне кепілдік бермейді», — деп атап өтеді сарапшы.IT саласының маманы Абылай Исин де осы пікірді қуаттайды. Оның айтуынша, алаяқтыққа ұшыраудың басты себептерінің бірі — адамдардың тауарды мейлінше арзан алуға деген ынтасы. «Маңыздысы — ресми өкілдерден сатып алу. Сонда ақаулық немесе кепілдік мерзімі кезінде бәрін қалпына келтіруге болады. Яғни қарапайым айтылғандай, «сараң екі рет төлейді». Дегенмен бұл жағдай орын алса және сіз жеке тұлғадан сатып алып жатсаңыз, тауарды кімнен алсаңыз, сол адамға ақша аударуыңыз керек», — дейді маман.Алаяқтықтың осы түрінен сақтану үшін сарапшылар бірнеше нақты ережені ұстануды ұсынады. Ең бірінші және негізгі ескерту белгісі — тауарды сататын адам мен ақша алатын адамның бөлек болуы. Егер сіз осындай жағдайға тап болсаңыз, мәміледен бас тартқан жөн. Төлем жасамас бұрын алушының аты-жөнін міндетті түрде тексеріп, ол сатушының деректерімен сәйкес келуін қамтамасыз ету керек. Мәмілеге бірнеше адам қатысып, бұған түсіндірме күмәнді естілсе — тоқтаған дұрыс. Барлық хат алмасуларды, чектерді және аударым растауларын сақтап қою да маңызды — егер мәміле алаяқтық болып шықса, бұл дәлелдер тергеу барысында аса қажет болады.Қазақстан полициясының Алматы қалалық департаментінің мәліметтеріне сүйенсек, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында ғана «қара үшбұрыш» схемасы бойынша 470-тен астам арыз тіркелген. Жалпы шығын көлемі 230 миллион теңгеден асады. Зиян шеккендердің басым бөлігі — 25 пен 44 жас аралығындағы белсенді интернет қолданушылар. Сарапшылар бұл санның шын мәнінде анағұрлым жоғары екенін айтады: алдануға ұшырағандардың едәуір бөлігі ұялшақтықтан немесе дәлелдерінің жеткіліксіздігінен полицияға хабарламай қалады.Бұл мәселенің шешімі тек жеке сақтықпен ғана шектелмеуі тиіс. Мамандар онлайн сауда платформаларының да жауапкершілігін атап көрсетеді: алаяқ хабарландыруларды жылдам анықтайтын жасанды интеллект жүйелерін енгізу, пайдаланушыларды сәйкестендіру тетіктерін күшейту және алаяқтық туралы арыздарды тез арада қарастыру тәртібін орнату — осылардың барлығы тиімді алдын алу шаралары болып табылады. QAZTECH альянсы биылғы жылдың аяғына дейін ірі платформалармен бірлескен қауіпсіздік хаттамасын әзірлеу жұмысын бастайтынын мәлімдеді. Сайып келгенде, цифрлық сауданың қарқынды дамуы жаңа мүмкіндіктермен қатар жаңа қауіптерді де ала келеді. «Қара үшбұрыш» схемасы — тек технологиялық ақауылардың нәтижесі емес, адамның асығыстығы мен ілтипатсыздығын аяусыз пайдаланатын, мұқият ойластырылған психологиялық ойын. Сондықтан ең сенімді қорғаныс — назарлылық, сабырлылық және кез келген мәмілеге сыни тұрғыдан қарау. 

Елімізде дәстүрге айналған «Мектепке жол» жалпыреспубликалық қайырымдылық акциясы өз жалғасын табуда. Бұл игі бастаманың басты мақсаты — әлеуметтік жағынан аз қамтылған, көпбалалы отбасыларға, сондай-ақ ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға жаңа оқу жылы қарсаңында жан-жақты қолдау көрсету.Аталған акцияға Қостанай қалалық мәслихатының төрағасы мен депутаттар корпусы да белсене атсалысты. Халық қалаулылары көмекке мұқтаж отбасылардан шыққан оқушылармен кездесіп, оларға мектеп формасын, спорттық киімдерді, рюкзактар мен барлық қажетті оқу құралдарын салтанатты түрде табыстады.Депутаттар балаларға ыстық лебіздерін білдіріп, сапалы білім алудың маңыздылығын атап өтті. Жаңа 2026–2027 оқу жылы өскелең ұрпаққа тек қуаныш, зор жетістіктер, жаңа асулар мен жарқын мүмкіндіктер әкелсін! Жүрегі жомарт жандардың арқасында әрбір бала мектеп табалдырығын толық дайындықпен және көтеріңкі көңіл-күймен аттайтынына сенімдіміз.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kostanai-kalasy-akimat/press/news/details/1283096?lang=ru

20 тамыз 2026 жыл. Шымкент қаласының №2 қалалық ауруханасы күрделі нейрохирургиялық операцияны сәтті орындады. Жас емшілер тобы 38 жастағы пациентке ми тамырының аневризмасын жою мақсатында эндоваскулярлық ем қолданды. Бұл операцияның нарықтық құны алты миллион теңгеден асады, алайда науқас әйел оны мүлдем тегін алды. Оқиға қазақстандық медицина жүйесіндегі жоғары технологиялық көмектің қолжетімділігіне қатысты кеңінен талқыланып жатқан мәселені тағы бір мәрте күн тәртібіне шығарды.Пациенттің денсаулық жағдайы бірнеше айдан бері алаңдатып келген. Басының қатты ауыруы жиілей бастаған соң, ол дәрігерге жүгінді. Алғашқы қарауда аурухана мамандары МРТ зерттеуін тағайындады. Зерттеу нәтижесі дәрігерлерді де, пациентті де таңқалдырды — ми тамырында аневризма анықталды. Аневризма дегеніміз — тамыр қабырғасының әлсіреуі салдарынан пайда болатын тамырдың кеңейіп, балонтәрізді ісінуі. Бұл патологияның ең қауіпті асқынуы — аневризманың жарылуы, соның салдарынан мидың ішіне қан құйылады. Дүниежүзілік статистикаға сәйкес, аневризма жарылған жағдайда өлім-жітімнің деңгейі 40-60 пайызға дейін жетеді, тірі қалғандардың үштен бірінде ауыр неврологиялық зардаптар қалатыны дәлелденген. Дәл осы себепті аурудың ерте анықталуы мен уақтылы емделуі адам өмірін сақтаудың кілтіне айналады.Операцияны жүргізген нейрохирург Еркін Меdetov науқастың жағдайына жан-жақты баға беріп, ашық хирургиялық араласудан бас тартты. Оның орнына дәрігерлер эндоваскулярлық әдіс қолданды. Бұл техника арнайы катетер арқылы зақымданған тамырға кіріп, аневризма аймағына стент орнатуды қамтиды. Стент аневризмаға кіретін қан ағынын өзгертіп, оны тиімді түрде оқшаулайды. Осылайша жарылу қаупі айтарлықтай төмендейді. «Эндоваскулярлық операция пациент үшін ашық хирургиядан анағұрлым жұмсақ. Қалпына келу кезеңі қысқа, асқыну қаупі аз, ал нәтиже классикалық операциямен салыстырғанда кем емес», — деп атап өтті аурухана нейрохирургтары. Операция сәтті аяқталды. Қазіргі уақытта пациенттің жағдайы тұрақты, ол мамандардың бақылауында жүр.Шымкенттің №2 қалалық ауруханасы — оңтүстік өңірдегі жоғары технологиялық медициналық операциялар жасалатын аз санды орталықтардың бірі. Аурухана соңғы жылдары нейрохирургия саласында серпінді дамып келеді. Медицина ғылымдары магистрі, аурухана бас дәрігерінің орынбасары Нұргүл Жаксыбекова өз пікірін білдірді: «Біз халыққа жоғары технологиялық медициналық көмекті мүмкіндігінше кең ауқымда жеткізуді мақсат тұтамыз. Бүгінде Шымкент тұрғындары Алматы немесе Астанаға бармай-ақ, тікелей өздерінің қаласында аса күрделі операция жасата алады. Бұл — Шымкент медицинасының жетістігі». Шынында да, бес-алты жыл бұрын осындай операциялар үшін пациенттер республикалық орталықтарға жіберілетін, ал кейде шетелге де баратын. Мұндай мүмкіндік барлығына бірдей қол жетімді болмады.Мемлекеттік бюджет шеңберінде жоғары технологиялық медициналық көмекті тегін ұсыну — Қазақстан денсаулық сақтау жүйесінің соңғы жылдардағы маңызды басымдықтарының бірі. 2023-2025 жылдар аралығында елімізде жоғары технологиялық операцияларды алған пациенттер саны 35 пайызға өскені статистикамен расталған. Шымкент — халқы бойынша Қазақстандағы үшінші мегаполис ретінде аймақтық медицина хабы ретінде өзінің рөлін нығайтып келеді. Қала тұрғындарының саны екі миллионнан асатынын ескерсек, жоғары технологиялық медицинаны жергілікті деңгейде дамытудың стратегиялық маңызы зор. Облыстық денсаулық сақтау басқармасының мәліметінше, 2026 жылы ғана Шымкент аурухана желісі бойынша 1200-ден астам жоғары технологиялық операция жасалуы жоспарланған.Медицина сарапшылары эндоваскулярлық хирургияның болашағы туралы оптимистік пікір білдіруде. Қазақстан нейрохирургтары қауымдастығының мүшесі Дамир Сейтқалиев мынаны атап өтті: «Бүкіл әлемде эндоваскулярлық технологиялар ашық операцияларды жыл санап ығыстырып барады. Бұл — заманауи медицинаның тренді. Шымкенттің №2 ауруханасы осы трендке ілесіп отыр, бұл өте жақсы белгі». Мамандар сондай-ақ МРТ зерттеуінің кеңінен қолжетімді болуы туралы да маңызды тезис айтады: аневризмалардың едәуір бөлігі бұрын кездейсоқ немесе мүлдем анықталмай қалатын. Ал бүгінде жан-жақты диагностика ерте анықтауға және өмірді сақтауға мүмкіндік береді.Бұл оқиға қоғамда кеңінен резонанс тудырды. Шымкент тұрғындары әлеуметтік желілерде аурухана командасына алғыс айтып жазбалар жариялады. Зейнеткер Раушан Дүйсенбаева: «Мен де осы жылы бұл ауруханада операция жасаттым. Дәрігерлерге шексіз риза болдым. Олар шын жүректен жұмыс істейді», — деп бөлісті. Медицина мамандары мен жай азаматтардың ортақ пікірі бір жерде тоғысады: жоғары технологиялық операциялардың тегін жүргізілуі — жай жаңалық емес, бұл мемлекеттің халқына берген нақты кепілдігі. Дегенмен, осы жүйені одан әрі кеңейту, мамандарды тарту және жабдықтарды жаңарту жұмысы тоқтаусыз жалғасуы тиіс. Шымкенттегі бүгінгі сәтті операция — сол жолдағы бір ілгерілеу, бірақ жол ұзақ. Алдағы мақсат — жоғары технологиялық медицинаны тек мегаполистерде ғана емес, аудандық орталықтарда да барлық қазақстандықтарға бірдей қолжетімді ету. 

21 тамыз 2026 жылы Шымкент қаласы цифрлық медицина инфрақұрылымы саласында елеулі қадам жасады. Қазақстан Президентінің тапсырмасы аясында қалада жедел медициналық жәрдем қызметінің тиімділігін арттыруға бағытталған жаңа цифрлық жүйе енгізілуде. Бұл жоба халықтың медициналық көмекке қол жеткізуін жеңілдетіп, жедел жәрдем бригадаларының шақыру орнына жету уақытын айтарлықтай қысқартады деп күтілуде.Жаңа жүйенің негізгі ерекшелігі — тұрғындардың жедел жәрдем көлігінің қозғалысын нақты уақыт режимінде Yandex Maps қосымшасы арқылы бақылай алуы. Яғни, 103 нөміріне қоңырау шалған адам бригаданың шыққанын растайтын хабарлама алады, ал картада автомобильдің маршруты мен болжалды келу уақыты көрсетіледі. Бұл мүмкіндік тек техникалық жаңалық емес — адамдар өздеріне немесе жақындарына дәрігерді күткен сол шексіз сезілетін минуттарда алаңдаушылық деңгейін едәуір азайтады. Шымкент қалалық денсаулық сақтау басқармасының бастығы Серік Жақыпов: «Бізге жиі шағым түсетін: жедел жәрдем қайда, неге кешіктірді? Енді адам өз телефонынан нақты жауапты өзі көреді», — деп атап өтті.Жобаның тағы бір маңызды құрамдас бөлігі — «Жасыл дәліз» жүйесі. Бұл бағдарламалық шешім жедел жәрдем автомобильдеріне қалалық жолдарда қозғалу кезінде басымдық береді. Светофорларды автоматты түрде қайта бағдарламалау арқылы жедел жәрдем бригадалары тығыз жол қозғалысынан өтіп, шақыру орнына ең қысқа уақытта жете алатын болады. Бұл технология бірқатар еуропалық мегаполистерде, атап айтқанда Вена мен Хельсинкиде ондаған жыл бойы сәтті қолданылып келеді, ал Қазақстанда ол тек соңғы жылдары ірі қалаларда сынақтан өте бастады. Алматы мен Астанада ұқсас жүйенің алдын ала нәтижелері жедел жәрдемнің жету уақытын орта есеппен 18–23 пайызға қысқартқанын көрсетті.Үшінші жаңалық — видеожетондарды пайдалану. Медициналық бригаданың жұмысы жазып алынады: бұл бір жағынан дәрігерлер мен фельдшерлердің жауапкершілігін арттырса, екінші жағынан жанжалды жағдайларда объективті дәлел бола алады. Медицина этикасы саласының сарапшысы, Шымкент медицина университетінің доценті Айгүл Нұрмағамбетова: «Видеотіркеу — бұл бақылау емес, кәсіби мәдениетті нығайту құралы. Жақсы дәрігерге одан қорқудың қажеті жоқ, бірақ оның болуы пациенттердің сенімін арттырады», — деп пікірін білдірді. Бұл сондай-ақ жедел жәрдем қызметіне қатысты шағымдар мен даулы жағдайларды тергеу процесін айтарлықтай жеңілдетеді деп болжануда.Шымкент — Қазақстанның үш миллиондық қалалық тұрғын халқы бар жалғыз мегаполисі. Қала халқының жыл сайынғы өсімі орта есеппен 3–4 пайызды құрайды, бұл денсаулық сақтау инфрақұрылымына үлкен жүктеме түсіреді. Ресми мәліметтер бойынша, қалада жедел жәрдем шақыруларының саны соңғы бес жыл ішінде 40 пайызға өсіп, жылына 380 000-нан асты. Бұл цифрлар бригадалар санын жай ғана арттырудың жеткіліксіз екенін, ал логистиканы ақылды цифрлық шешімдермен оңтайландырудың маңыздылығын дәлелдейді. Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметіне сүйенсек, халықаралық стандарт бойынша жедел жәрдем қала шегінде 8 минут ішінде жетуі тиіс, ал Шымкентте бұл көрсеткіш бірнеше жыл бұрын орта есеппен 14 минутты құраған.Жобаның басталуын қала тұрғындары жылы қабылдауда. Ортажасар анасы Гүлнар Смайылова: «Өткен жылы ерім инфаркт алды, жедел жәрдем 20 минуттан астам уақытта келді. Сол кезде телефонымда оның қайда екенін көрсеңіз болды ма деп ойлаймын. Енді мұндай мүмкіндіктің болуы — өте дұрыс шешім», — деп бөлісті. Алайда, эксперттер технологияны сәтті іске асыру үшін бірнеше жағдайды алдын ала шешу қажеттігіне назар аударады. Атап айтқанда, интернетке қол жеткізімділігі шектеулі аз қамтылған тұрғындарды жүйеден тыс қалдырмау мәселесі, сондай-ақ жедел жәрдем диспетчерлері мен бригадаларын жаңа технологияларға оқыту міндеті алдыңғы қатарда тұр.Цифрлық медицина — Қазақстанда соңғы жылдары ерекше дамып келе жатқан бағыт. 2022–2025 жылдар аралығында елде е-денсаулық платформасы кеңейтілді, телемедицина қызметтері ауылдық аймақтарда да қолжетімді бола бастады. Шымкенттегі жедел жәрдем жүйесін Yandex Maps-пен байланыстыру осы ауқымды трансформацияның бір буыны ғана. Сарапшылар мұндай интеграциялық шешімдердің тек медицинада емес, от сөндіру, полиция және авариялық-құтқару қызметтерінде де кеңінен қолданылуы мүмкін екенін атап өтеді.Жобаны іске асыру сатылы жүргізіледі: алдымен пилоттық режимде жедел жәрдемнің бірнеше бригадасы жүйеге қосылады, содан кейін нәтижелерді талдап, жалпы парк толықтай ауысатын болады. Қала басшылығының жоспары бойынша 2027 жылдың басына дейін барлық жедел жәрдем автомобильдері жаңа цифрлық жүйеге толық интеграцияланады. Бұл тәжірибе сәтті болған жағдайда республиканың басқа облыстық орталықтарына да тарату мүмкіндігі қаралады. Шымкент бұл саладағы пилоттық алаңға айналып отыр — және оның нәтижесі отандық медицина цифрландырылуының болашақ бағытын анықтауда маңызды үлгі болмақ. 

2026 жылдың 19 тамызында Шымкент қаласының Онкологиялық орталығы бар Қалалық көпсалалы ауруханасы заманауи хирургиялық және интервенциялық емдеу әдістерін кеңінен қолданатын медициналық мекемеге айналғанын ресми түрде растады. Ісік ауруларымен күресте қолданылатын жаңа технологиялар — химиоэмболизация, радиожиілікті абляция және лапароскопиялық хирургия — Шымкенттің өзінде енгізілуі оңтүстік өңірдегі науқастар үшін шынайы серпіліс болып табылады. Бұрын осы сияқты жоғары технологиялық емдеуді алу үшін Алматы немесе Астанаға баруға мәжбүр болған науқастар енді туған қалаларынан шықпай-ақ заман талабына сай медициналық көмек ала алады.Онкология саласындағы жаңалықтарды дұрыс бағалау үшін соңғы жылдардың ауыр статистикасын еске алу орынды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметіне сүйенсек, онкологиялық аурулар жыл сайын 10 миллионнан астам адамның өміріне нүкте қояды. Қазақстан бойынша да жағдай алаңдатарлық: елімізде ісік аурулары өлімге апаратын негізгі себептердің ішінде тұрақты түрде жоғарғы орында тұр. Шымкент — 1,3 миллионнан астам тұрғыны бар мегаполис және Оңтүстік Қазақстан өңірінің орталығы. Бұл аймақтың тұрғын саны ескерілгенде, жоғары технологиялық онкологиялық көмектің тікелей жергілікті деңгейде ұсынылуы мыңдаған адамның тағдырына тікелей ықпал етеді. «Науқасымыз диагноз алған сәтте үміт үзбеуі керек. Біздің міндетіміз — оларға ең заманауи емдеуді осында, Шымкентте ұсыну», — дейді мекеме басшысы, жоғары санатты онкоуролог, PhD Талғат Құрманов.Химиотерапия және эндоваскулярлық онкология бөлімінде бауыр, ұйқы безі және жатыр ісіктеріне химиоэмболизация, сондай-ақ бауыр ісіктеріне радиожиілікті абляция жасалуда. Бұл процедуралардың басты артықшылығы — ашық хирургиялық операция жасамай-ақ ісік ошағына дәл нысаналы әсер ету мүмкіндігі. Заманауи ангиографиялық жабдық дәрігерлерге ісік ошағының орнын нақты анықтауға және рентгенхирургиялық тәсілмен тек зақымдалған тінге ғана әсер етуге мүмкіндік береді. Осы операцияларды он төрт жылдық тәжірибесі бар онколог-химиотерапевт, ангиохирург, PhD Даврон Исаметов және сегіз жылдық жұмыс өтілі бар екінші санатты ангиохирург, рентгенхирург, интервенциялық хирург Нұржан Нұрбаев жүргізеді. «Біз IV сатыдағы ауыр науқастарды қабылдаған жағдайлар болды. Терапиядан кейін ісік ошақтарының кішірейгенін және жалпы жағдайдың жақсарғанын байқадық. Бұл — нәтиже», — деп атап өтеді Даврон Исаметов.Онкоурологиялық хирургия саласында да маңызды жетістіктер қол жетті. Хирургиялық бөлімде лапароскопиялық нефрэктомия — бүйректі алып тастау — және лапароскопиялық бүйрек резекциясы — ісік ошағын ғана кесіп алу — операциялары жүргізіледі. Бұл минималды инвазивті тәсілдер операция кезіндегі жарақатты және қан жоғалтуды азайтады, операциядан кейінгі ауырсынуды басады және науқастың қалпына келу мерзімін едәуір қысқартады. Бүйрек ісігіне байланысты жасалған соңғы операция сәтті аяқталып, науқас қазіргі уақытта асқынусыз қалпына келу процесінде. Хирургиялық бөлімнің меңгерушісі, медицина магистрі, жоғары санатты онкоуролог Шалқарбек Мұғалбеков: «Лапароскопия науқасқа деген мейірімді хирургия. Ол аз зиянмен максималды нәтиже береді», — деп түсіндіреді.Жоғары технологиялық онкологиялық көмектің Шымкентке келуі кездейсоқ оқиға емес. Бұл — еліміздің денсаулық сақтау жүйесін орталықсыздандыру бағытындағы жүйелі саясаттың жемісі. Соңғы бес жылда республикалық бюджеттен аймақтық медициналық орталықтарды жарақтандыруға бөлінген қаражат екі есеге өсті. Шымкент ауруханасы соңғы ангиографиялық жабдықпен жарақтандырылып, мамандар шетелдік клиникаларда тағылымдамадан өтті. Бұл инвестициялардың нәтижесі бүгін нақты науқастардың тағдырында көрінуде. Денсаулық сақтау саласының сарапшылары бұл үлгіні басқа аймақтарға да тарату қажеттігін атап өтеді. «Шымкент тәжірибесі — барлық облыстық орталықтар үшін ориентир. Адамдар емделу үшін астанаға бармай-ақ жоғары деңгейлі көмек алуы тиіс», — деп пікір білдіреді медицина ғылымдарының докторы, онкология саласының сарапшысы Айгүл Сейткалиева.Жергілікті тұрғындар жаңалықты оң қабылдауда. Ауруханада емделіп жатқан науқастар мен олардың туыстары мамандардың біліктілігіне және жабдықтың деңгейіне жоғары баға береді. «Бізге Алматыға баруды ұсынды, бірақ мен осында Шымкентте операция жасаттым. Нәтижеге өте риза болдым», — деп бөліседі 54 жастағы науқас Қайрат Әбенов. Мұндай куәліктер сенімді баяндаудан гөрі маңызды, себебі олар технологиялардың адам өміріне тікелей оң ықпалын растайды.Болашаққа қарасақ, онкологиялық орталықтың басшылығы емдеу әдістерін одан әрі кеңейту жоспарын жасап жатыр. Жақын арада роботты хирургия жабдықтарын енгізу, нысаналы терапия және иммунотерапия бағдарламаларын дамыту күн тәртібінде тұр. Сондай-ақ онкологиялық скрининг бағдарламасын кеңейту арқылы ауруды ерте сатысында анықтау мүмкіндігін арттыру жоспарланып отыр. Статистика дәлелдейді: ерте анықталған жағдайда онкологиялық аурулардан сауығу мүмкіндігі бірнеше есеге артады. Шымкент — тек бір қала емес, оңтүстіктегі миллиондаған адамның медициналық орталығы. Онкологиялық орталықтың даму серпіні бүкіл өңір тұрғындарына үміт ұялатады. Заманауи технологиялар мен білікті мамандардың ұштасуы науқастарға өмірге оралу мүмкіндігін сыйлайды — ал бұл медицинаның ең басты мақсаты. 

18 тамыз 2026 жыл. Қазақстанның қаржылық реттеу агенттігі биыл тамыз айының басында ғана үш жаңа алаяқтық схеманы анықтап, тізімге алды. Олардың барлығы бір-бірінен мүлде басқа сала ретінде таныстырылғанымен — бірі криптовалюталық биржа, екіншісі SMM-агенттік, үшіншісі романтикалық танысу қосымшасы — іс жүзінде бәрі де бір ғасырлық схеманың заманауи нұсқасы болып шықты. Қаржылық пирамида. Бұл ұғым 300 жылдан астам тарихқа ие, алайда бүгінгі технологиялар оны бұрынғыдан да қауіпті және сенімді етіп жасауда.Қаржылық пирамиданың тарихы XVII ғасырдан басталады деп есептеледі. Ең белгілі және кең таралған мысал — 1920 жылдары АҚШ-та Чарльз Понцидің ұйымдастырған схемасы, кейіннен «Понци схемасы» атауын алған алаяқтық. Ол инвесторларға 45 күнде 50 пайыз, ал 90 күнде 100 пайыз кіріс уәдесін беріп, мыңдаған адамды алдады. ТМД кеңістігінде ең ауқымды мысал — 1990 жылдардың басындағы «МММ» пирамидасы, сол кездің өзінде-ақ миллиондаған адамды жұтқанымен, кейін тарихтан сабақ алынбады. Қазақстанда да 1990-2000 жылдары осындай схемалар жаппай таралып, мыңдаған отбасының жинаған қаражаты күл-талқан болды. Тарих айналып оралады, тек декорациялар ауысады.Бүгінгі пирамидалар алдыңғы буындардан сыртқы түрімен ерекшеленгенімен, іштей бір ғана принципке сүйенеді: соңғы қосылғандардың ақшасы алдыңғыларға төленеді. Заман талабына сай бейімделген алаяқтар енді инвестициялық платформалар, криптожобалар, NFT-базарлар, стартаптар немесе тіпті сүйіспеншілік романы сылтауымен жаңа құрбандар іздейді. Эксперттердің бағалауы бойынша, 2025 жылы ғана Орталық Азия аймағында осындай схемалардан жалпы сомасы 180 миллион долларды асатын шығын тіркелген. Статистика суықтық пен дәрменсіздікті бір мезгілде сездіреді.Алматыда қаржылық сауаттылық саласында жұмыс жасайтын сарапшы Калилалло Байтасов алаяқтықтың басты белгісін нақты атап өтеді: «Бірінші ескерту сигналы — тым жоғары кірістілік уәдесі. Кез келген адам мынаны түсінуі тиіс: салынған қаражатқа 100, 200 және одан да жоғары пайыз пайда алу мүмкіндігі шындыққа жанаспайды. Сондықтан ұсынылатын шарттарды мұқият бағалау қажет. Кірістілік банктік салымдарға қарағанда біршама жоғары болуы мүмкін — мысалы, 5–10 пайызға, бірақ бұл жағдайда да барлық тәуекелдерді жан-жақты зерттеу керек». Байтасов сонымен қатар мынаны да ескертеді: алаяқтар адам эмоциясын нысанаға алады — қарқынды өсетін баланс, достарының табыс туралы әңгімелері, «тек бүгін ғана» деген жеделдік мессиджі — бәрі де жасанды шешім қабылдатуға бағытталған психологиялық қысым.Технологиялық даму алаяқтарға мүлде жаңа мүмкіндіктер ашты. Киберқауіпсіздік саласының маманы Евгений Питолин бұл туралы нақты айтады: «Бүгінгі таңда жасанды интеллект негізінде де жұмыс жасайтын алуан түрлі механизмдер бар, олар эмоционалды контент жасауға және чаттарда табысты инвесторлардың жинақталуы туралы иллюзия тудыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар жарнамаларды жасанды жолмен «накруткалайды». Тағы бір кең тараған тәсіл — үнемі өсіп отыратын балансы бар жеке кабинеттерді еліктеу. Адам өз жалған пайдасының сағат сайын өскенін көреді. Бұл өте күшті психологиялық якорге айналады және адамды ақша салуды жалғастыруға итермелейді». Дипфейк технологиясы мәселені одан да ушықтырады: белгілі бизнесмендердің, спортшылардың, тіпті мемлекеттік шенеуніктердің беттері мен дауыстары жобаны мақұлдауға пайдаланылады, ал шындығында олардың бұл жайлы ешқандай хабары болмайды.Осы мәселе қоғамдық деңгейде де кеңінен талқыланып жатыр. Парламент депутаты Айгүл Нұрланова биылғы жылы цифрлық алаяқтыққа қарсы кешенді заң жобасын ұсынды: «Біздің мақсатымыз — заңнаманы технологиялық реалиямен сәйкестендіру. Дипфейктерді зиянды мақсатта пайдалану, жалған инвестициялық платформалар ашу — бұлар нақты жазамен аяқталуы тиіс. Финансиялық сауаттылық маңызды, бірақ тек тәрбиемен шектелу жеткіліксіз, мемлекет жауаптыларды есепке тартуы керек». Азаматтық қоғам өкілдері де осы пікірді қолдайды. Алматылық заңгер Санжар Мәмбет: «Жәбірленушілердің басым бөлігі — орта жастағы, жұмыс орнын немесе кірісті жоғалтқан адамдар. Олар жылдам шешім іздейді, ал алаяқтар дәл сол сәтте табылады» деп атап өтеді.Сарапшылардың пікірінше, бұл проблема жақын болашақта одан да күрт өрши береді. Жасанды интеллект жыл сайын жетілдіріліп, дипфейктер адам көзімен ажырату мүмкін болмайтын деңгейге жетіп барады. Блокчейн технологиясы ақша ағымдарын жасыруды жеңілдетеді. Осының бәріне қарсы тұрудың ең сенімді қорғанышы — жеке адамның қаржылық және цифрлық сауаттылығы. Сарапшылар бір қарапайым сұрақ қоюды ұсынады: егер адам шынымен де ақшаны тұрақты еселейтін жолды тапқан болса, оған неге дәл сіздің ақшаңыз керек? Жауап жоқ болса — жоба да жоқ деген сөз. Бүгін ескерту алатын адам ертең жинаған байлығын сақтайды. Цифрлық дәуірдегі ең маңызды инвестиция — білім мен сыни ойлау қабілеті. 

Жастар саясаты мәселелері басқармасының басшысы Әлімбек Тұралиевтің мәліметінше, өңірдегі үш жоғары оқу орнында 23 703 студент білім алады. Бірінші курсқа 4 860 студент қабылданған. Студенттерге арналған жалпы сыйымдылығы 4 378 орындық 10 жатақхана жұмыс істейді. Бүгінде онда 3 174 студент орналасқан, қалған бос орындар бойынша жұмыстар жалғасуда.Оқу жылы қарсаңында жастар ұйымдарымен бірлесіп аталған жатақханалардың жағдайына мониторинг жүргізілді. Оның қорытындысы бойынша барлық нысан студенттерді қабылдауға дайын деп танылды.Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университетінде 2 мың орынға арналған төрт жатақхана бар. Қазіргі уақытта онда 1 491 студент тұрады. Бір ғимаратта күрделі жөндеу, екі жатақханада ағымдағы жөндеу жұмыстары жүргізілді. Орналастыру электрондық платформа арқылы жүзеге асырылады. Бұл ретте әлеуметтік осал санаттағы студенттерге басымдық беріледі.М. Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университетінде 2 174 орынға арналған бес жатақхана бар. Оның 1 633 орны бүгінде бос емес. Екі жатақхана жөндеуден өтті. Медициналық университеттің шетелдік студенттерін орналастыру үшін жеке хостелдермен 314 орынға келісім жасалды. Сонымен қатар университет 600 орындық жаңа жатақхана салуды жоспарлап отыр.С. Бәйішев атындағы университетте 204 орынға арналған жатақхана ағымдағы жөндеуден кейін студенттерді қабылдауға толық дайын. Қазір онда 50 студент тұрады.Жатақханалардың дайындығы туралы айтқан облыс әкімі Асхат Шахаров бұл мәселенің тек білім беру саласы үшін ғана емес, әлеуметтік тұрғыдан да маңызды екенін атап өтті. Студенттердің едәуір бөлігі ауылдардан және еліміздің басқа өңірлерінен келеді. Сондықтан оқу кезеңінде жатақхана олар үшін негізгі тұратын орынға айналады.🔹 Облыс әкімі жылу, сумен жабдықтау, кәріз және электрмен қамту жүйелерінің үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз етуді тапсырды. Сондай-ақ өрт қауіпсіздігі, санитарлық және техникалық талаптардың сақталуына баса назар аударуды міндеттеді. Бұдан бөлек, бейнебақылау, дабыл жүйесі мен күзеттің жұмысын қамтамасыз ете отырып, қауіпсіздік шараларын күшейту тапсырылды.«Жатақханалардың толық дайын болуы – жастардың білім алу сапасына, тұрмыстық жағдайын жақсартуға және әлеуметтік тұрақтылықты нығайтуға тікелей әсер ететін маңызды фактор. Әр жатақханада барлық инженерлік желінің үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету қажет. Студенттерді орналастыру кезінде ашықтықты қамтамасыз етіп, сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне жол бермеу маңызды. Бұл ретте аз қамтылған және көпбалалы отбасылардан шыққан, сондай-ақ ауылдық жерлерден келген студенттерге басымдық берілуі тиіс. Анықталған әрбір кемшілік бойынша жедел шаралар қабылдап, студенттердің қауіпсіз әрі жайлы тұруына қажетті жағдайды жасау қажет», – деп атап өтті өңір басшысы.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/aktobe-zhastar1/press/news/details/1283070?lang=ru

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің 2025 жылғы 18 желтоқсандағы №786 бұйрығына сәйкес Шығыс Қазақстан облысы бойынша республикалық мониторингтің 12 кәсіпорны тіркелген: «Казцинк» ЖШС;  «Востокцветмет» ЖШС; «Орика-Қазақстан» АҚ; «Үлбі металлургия зауыты» АҚ; «Өскемен титан-магний комбинаты» АҚ; «Ульба-ТВС» ЖШС; «Altyn Shyghys» ЖШС; «ОблШығысЖол» ЖШС; «Усть-Каменогорская ТЭЦ» ЖШС; «Усть-Каменогорская птицефабрика» АҚ; «Объединенная ЭнергоСервисная Компания» ЖШС; «AK NIET GROUP» ЖШС.  2026 жылдың 7 айында салық төлемдері бойынша мемлекеттік бюджетке, жоғарыда аталған кәсіпорындардан 127,4 млрд.теңге түсті, оның ішінде жергілікті бюджетке – 19,0 млрд.теңге, республикалық бюджетке – 108,4 млрд.теңге, салық төлеушінің есеп шотына, "0" қойылым бойынша ҚҚС қайтару сомасын ескере отырып, 25,8 млрд.теңге түсті.Облыс бойынша мемлекеттік бюджетке жалпы түсімде республикалық мониторингте тұрған кәсіпорындардан түсетін түсімдердің үлесі 40,1% - ды, оның ішінде жергілікті бюджет бойынша – 15,4% - ды; республикалық бюджет бойынша 55,8% - ды құрайды.Республикалық мониторинг кәсіпорындарынан түсетін салық түсімдерінің өсу қарқыны 2026 жылдың 7 айында 2025 жылдың ұқсас кезеңіне мемлекеттік бюджет бойынша 204,5% немесе 65,1 млрд.теңге сомамында өсімді құрады; республикалық бюджет бойынша 271,7% немесе 68,5 млрд.теңге өсімді құрады.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-vko/press/news/details/1283062?lang=ru

20 тамыз Шымкентте қала өмірін цифрлық технологиялар арқылы жақсартуға бағытталған Smart City Hackathon 2026жобасы ұйымдастырылады. Іс-шараға қатысушылар қаланың нақты мәселелерін анықтап, оларды технологиялық шешімдер арқылы шешуге мүмкіндік алады.Хакатонның негізгі мақсаты – Шымкентті әр тұрғын үшін ыңғайлы, қауіпсіз және тиімді етуге бағытталған цифрлық шешімдер әзірлеу. Қатысушылар өз идеяларын ұсынып қана қоймай, қысқа мерзім ішінде оны нақты жобаға айналдырып, сарапшылар алдында қорғауы тиіс.Жоба жұмысы 7 күнгеесептелген. Осы уақыт аралығында командалар Шымкенттегі нақты мәселені анықтап, оның цифрлық шешімін әзірлейді. Келесі кезеңде жұмыс істейтін MVP – өнімнің бастапқы нұсқасынжасап, дайын жобаны презентация форматында қорғайды.Хакатон барысында бірнеше маңызды қалалық бағыт қамтылады. Олардың қатарында тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, көлік, қоғамдық қауіпсіздік, экология және қалалық цифрлық сервистербар.Мысалы, ТКШ саласында ресурстарды тиімді пайдалануға көмектесетін цифрлық жүйе, көлік бағыттарын оңтайландыратын сервис немесе экологиялық мәселелерді бақылауға мүмкіндік беретін технологиялық шешім ұсынылуы мүмкін. Ал қауіпсіздік бағытында тұрғындарға төтенше жағдайлар немесе басқа да қауіптер туралы жедел ақпарат беретін цифрлық құралдарды әзірлеуге болады.Мұндай хакатондардың Шымкент үшін маңызы – қала мәселелерін шешуге IT мамандарын, студенттерді, жас кәсіпкерлерді және технологияға қызығушылық танытатын азаматтарды тартуында. Қаланың нақты проблемаларын сырттан дайын шешіммен емес, жергілікті тұрғындардың ұсыныстарымен қарастыру жаңа идеялардың пайда болуына мүмкіндік береді.Сонымен қатар қатысушылар үшін бұл тек жарыс емес, тәжірибе жинақтайтын орта. Жоба әзірлеу барысында команда мүшелері мәселені талдау, идеяны тексеру, цифрлық өнім жасау және оны көпшілік алдында таныстыру дағдыларын дамытады.📅 Күні: 20 тамыз 2026 жыл🕒 Уақыты: 15:00📍 Өтетін орны: Shymkent Hub, Север 66/2⏳ Жоба әзірлеу мерзімі: 7 күнҚатысушыларды IT ортасы, жаңа таныстықтар, тәжірибе алмасу және жобасын сарапшыларға таныстыру мүмкіндігі күтеді.Smart City Hackathon 2026 – Шымкенттің нақты мәселесіне нақты цифрлық шешім ұсынғысы келетіндер үшін өз идеясын сынап көруге мүмкіндік беретін алаң. 

2026 жылғы 16 тамыздаШымкент қаласында ата-аналар мен 11–18 жас аралығындағы балаларға арналған IT-форум ұйымдастырылады. Іс-шараны CAP Educationөткізеді. Форумның негізгі мақсаты – жасөспірімдерге заманауи IT мамандықтары туралы түсінік беріп, болашақ кәсіби бағытын таңдауға көмектесу.Қазіргі таңда цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы еңбек нарығындағы мамандықтарға да әсер етіп отыр. Бағдарламалау, дизайн, ойын әзірлеу, жасанды интеллект және басқа да технологиялық бағыттарға сұраныс артып келеді. Сондықтан мектеп оқушылары үшін мамандықты ерте танып, өз қызығушылығына сәйкес бағытты анықтау маңызды.Форум барысында IT саласында жұмыс істейтін мамандар бағдарламалау, дизайн, ойын әзірлеу, жасанды интеллект және болашақ технологияларытуралы ақпарат береді. Қатысушылар аталған бағыттардың ерекшеліктерімен танысып, қандай дағдылар қажет екенін біле алады.Іс-шараның тағы бір маңызды бағыты – жоғары оқу орны мен мамандық таңдау. Ұйымдастырушылардың мәліметінше, мамандар балалар мен ата-аналарға университет пен болашақ кәсіпті таңдауға көмектеседі. Бұл жасөспірімнің тек қазіргі қызығушылығына емес, бірнеше жылдан кейінгі кәсіби мүмкіндіктеріне де назар аударуға жағдай жасайды.Форумға қатысушылар үшін арнайы ынталандыру мүмкіндіктері де қарастырылған. Әр қатысушыға 300 мың теңге көлемінде оқу грантыжәне қосымша курстар ұсынылады. Бұл жасөспірімдерге IT саласындағы білімін әрі қарай дамытуға мүмкіндік береді.Мұндай іс-шаралардың Шымкент үшін маңызы жоғары. Қалада робототехника, бағдарламалау, жасанды интеллект және цифрлық технологияларға қызығушылық танытатын жастардың саны артып келеді. Жасөспірімдерді осы бағыттарға ерте кезеңнен тарту болашақта IT саласында білім алатын және жұмыс істейтін мамандардың қалыптасуына ықпал етуі мүмкін.Сонымен қатар форум ата-аналар үшін де пайдалы алаң бола алады. Себебі қазіргі технологиялық мамандықтардың мазмұны дәстүрлі кәсіптерден ерекшеленеді. Баланың қабілеті мен қызығушылығын ескере отырып, дұрыс білім беру бағытын таңдау оның кейінгі кәсіби дамуына әсер етеді.📅 Күні: 16 тамыз 2026 жыл👥 Қатысушылар: 11–18 жас аралығындағы балалар және ата-аналар💻 Бағыттар:бағдарламалау, дизайн, ойын әзірлеу, AI және жаңа технологиялар🎓 Мүмкіндік: 300 000 теңгелік оқу гранты және қосымша курстар⚠️ Орын саны шектеулі.Форум Шымкент жастарына IT саласының мүмкіндіктерін жақынырақ танып, болашақ мамандығын саналы түрде таңдауға бағытталған алаң болмақ. 

2026 жылғы 11 тамыздаШымкенттегі RoboPark робототехника орталығында халықаралық тәжірибе алмасуға бағытталған маңызды оқиға өтті. Әзербайжаннан арнайы келген қонақ RoboPark-тың оқу әдістемесімен танысып, оқу-жаттығу жиыны барысында орталықтың жұмыс жүйесін толық меңгерді.Сапардың негізгі мақсаты – RoboPark-та қалыптасқан робототехника бойынша оқыту тәжірибесін зерделеп, оны басқа елде қолдану мүмкіндіктерін қарастыру. Арнайы оқу барысында қонақ әдістеменің әр кезеңімен танысып, сабақтардың ұйымдастырылуына қатысып, практикалық жұмыс процесін тікелей бақылаған.Бұл оқиғаның Шымкент үшін маңызы тек бір білім беру орталығының халықаралық байланыс орнатуымен шектелмейді. Робототехника бойынша жергілікті тәжірибенің шетелдік ортада қолданылуы қалада қалыптасып келе жатқан технологиялық білім беру әлеуетіне назар аудартады.RoboPark әдістемесінің Әзербайжанда жалғасын табуы Шымкентте жасалған білім беру тәжірибесінің халықаралық деңгейде таралуына мүмкіндік береді. Бір елде қалыптасқан оқыту жүйесінің басқа мемлекетте қолданылуы оның практикалық құндылығын арттырып, жаңа серіктестіктерге жол ашуы мүмкін.Әсіресе робототехника мен бағдарламалауға қызығушылық артып отырған қазіргі кезеңде мұндай тәжірибе алмасудың маңызы жоғары. Балаларға техникалық дағдыларды ерте жастан үйрету инженерлік ойлау, бағдарламалау және цифрлық технологияларды меңгеруге негіз қалайды.Шымкентте робототехника бағытындағы білім беру алаңдарының дамуы қаланың технологиялық кадрлық әлеуетін қалыптастырумен де байланысты. Мұндай орталықтарда балалар дайын технологияны пайдаланумен қатар, роботтарды құрастыруды, бағдарламалауды және практикалық міндеттерді шешуді үйренеді.11 тамыздағы халықаралық тәжірибе алмасуосы процестің жаңа кезеңін көрсетеді. Бұған дейін Шымкент үшін робототехника саласында білім алу мүмкіндіктерін кеңейту маңызды болса, енді жергілікті тәжірибені шетелдік білім беру ортасына шығару бағыты да қалыптасып келеді.RoboPark тәжірибесінің Әзербайжанда жалғасуы болашақта жаңа халықаралық жобалар мен кәсіби байланыстардың пайда болуына негіз болуы мүмкін. Бұл өз кезегінде Шымкенттің робототехника, бағдарламалау және технологиялық білім беру саласындағы танымалдығын арттыруға ықпал етеді. 

Шымкенттің цифрлық даму бағыты білім беру саласындағы жаңа бағдарламалармен толықты. 13 тамызда Ж.А. Тәшенев атындағы университетінің заманауи технологиялар мен еңбек нарығында сұранысқа ие мамандықтарға бағытталған жаңа білім беру бағдарламалары ресми түрде мақұлданғаны жарияланды.Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Білім беру бағдарламаларының тізіліміне енгізілген жаңа бағдарламалар қатарында «Киберқауіпсіздік және ақпараттық технологиялар», «Компьютерлік ғылымдар», «Жасанды интеллект және деректер ғылымы», сондай-ақ «Сандық есеп және деректер аудиті»бағыттары бар.Бұл өзгеріс Шымкенттің цифрландыру үдерісі үшін маңызды қадамдардың бірі. Себебі қаланың цифрлық инфрақұрылымы дамыған сайын ақпараттық технологияларды меңгерген, деректермен жұмыс істей алатын, киберқауіпсіздік талаптарын түсінетін және жасанды интеллект құралдарын қолдана білетін мамандарға қажеттілік арта түседі.Жаңа бағдарламалардың ерекшелігі – олардың бірнеше заманауи технологиялық бағытты қамтуында. Мәселен, киберқауіпсіздік мамандары ақпараттық жүйелерді қорғауға бағытталса, компьютерлік ғылымдар бағдарламасы бағдарламалау мен цифрлық жүйелерді әзірлеуге қажетті білімді қалыптастыруға мүмкіндік береді. Ал жасанды интеллект және деректер ғылымы бағыты үлкен көлемдегі ақпаратты талдау, алгоритмдермен жұмыс істеу және интеллектуалды жүйелерді дамытуға негізделеді.Сандық есеп және деректер аудитібағдарламасының енгізілуі де цифрлық экономиканың дамуына байланысты жаңа қажеттіліктерді көрсетеді. Бүгінде бизнес пен мемлекеттік секторда деректер көлемі артып келеді. Сондықтан қаржылық ақпаратты цифрлық құралдар арқылы талдайтын және деректердің дұрыстығын бағалайтын мамандардың рөлі күшейіп отыр.Бұл бастама Шымкент тұрғындары үшін де маңызды әлеуметтік мүмкіндік қалыптастырады. Бұған дейін IT саласына қызығушылық танытқан жастар білім алу үшін басқа қалаларға бағыт алуға мәжбүр болса, енді өз қаласында заманауи технологияларға байланысты жоғары білім алу мүмкіндіктері кеңейіп келеді.Университеттегі жаңа бағдарламалардың ашылуы қаладағы мектеп оқушылары мен колледж студенттерінің де кәсіби бағдарын өзгертуі мүмкін. Жастар үшін IT, жасанды интеллект, киберқауіпсіздік және деректермен жұмыс істеу тек қосымша дағды емес, болашақ мамандық ретінде қарастырыла бастайды.Осылайша, 13 тамызда жарияланған жаңа білім беру бағдарламалары Шымкенттің цифрландыруын технологиялық инфрақұрылыммен ғана емес, адам капиталымен де қамтамасыз етуге бағытталған маңызды қадамболып отыр. Цифрлық қаланың дамуы үшін заманауи жүйелермен қатар, сол жүйелерді жасайтын, басқаратын және қорғайтын жаңа буын мамандары қажет.