2025 жылғы 18 шілдеде мемлекет басшысы жаңа Салық кодексіне қол қойды.  Ол БЖЗҚ-дан Қазақстан Республикасының бейрезиденттеріне төленетін зейнетақы төлемдерін қоспағанда, барлық табыстар, тұрғын үйге/емделуге арналған біржолғы зейнетақы төлемдері (БЗТ) түріндегі кірістерді 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап жеке табыс салығынан (ЖТС) босатуды көздейді.Қазір қалай?Қолданыстағы Салық кодексіне сәйкес, Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан (БЖЗҚ) төленетін біржолғы зейнетақы төлемдері төлем көзінен 10% мөлшерлеме бойынша жеке табыс салығы (ЖТС) ұсталатын кіріс түріне жатады.Яғни, зейнетақы жарналары жеке зейнетақы шоттарына салық салынғанға дейін аударылады. Ал жеке табыс салығы төлемдер жүзеге асырылған кезде ұсталады.ЖТС ұстау міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ), міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары (МКЗЖ), ерікті зейнетақы жарналары (ЕЗЖ) есебінен қалыптасқан барлық зейнетақы төлемдері түрлері бойынша жиынтық түрде жүргізіледі.Бұл ретте түзетулер мен салықтық шегерімдер ескеріледі.Тұрғын үйге/емделуге біржолғы зейнетақы төлемдерін пайдаланған кезде ЖТС ұстауда көзделеді. Бұл ретте алушының таңдауына оны ұстап қалудың екі жолы ұсынылады: БЗТ алған кезде бірден немесе зейнетақы алатын кезге дейін кейінге қалдыру.2026 жылғы 1 қаңтарға дейін БЖЗҚ-дан берілетін зейнетақы және біржолғы зейнетақы төлемдеріненЖТС есептеу, ұстап қалу және төлеу қолданыстағы тәртіп бойынша жүзеге асырылатын болады.2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап қалай болмақ?ЖТС зейнетақы төлемдерінің барлық түрлерінен ұсталмайды. Бірақ мұның Қазақстан Республикасының резиденті болып есептелмейтін азаматтарға қатысы жоқ. ЖТС, сондай-ақ, біржолғы зейнетақы төлемдерінен де ұсталмайды.2026 жылғы 1 қаңтардан бастап тұрғын үй жағдайын жақсарту немесе емделу мақсатында пайдаланылған біржолғы зейнетақы төлемдерінен ұсталуға тиіс, бірақ зейнетке шыққанға дейін кейінге қалдырылған жеке табыс салығы бойынша есептелген міндеттемелер де жойылады. Алайда, бұған дейін бюджетке төленген салықтар қайтарылмайды.Тағы не өзгереді?2026 жылғы 1 қаңтардан бастап өз пайдасына аударылғанерікті зейнетақы жарналары бойынша төлем көзінен салық салынуға жататын табыстан Салық кодексінде белгіленген шектерде қолданылатын салықтық шегерімдер де жойылады.Бұл ретте жұмыс берушінің Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына жұмысшының пайдасына аударған ерікті зейнетақы жарналары жеке тұлғаның табысы болып саналмайды (тиісінше, жеке табыс салығы салынбайды), ал жұмыс беруші үшін бұл шығыстар корпоративтік табыс салығын есептеу кезінде шегерімге жатқызылады. Яғни бұл жағдайда салықтық жеңілдікті жұмысшы да, жұмыс беруші де пайдалана алады.Тақырып бойынша бейнетүсініктеме мына сілтемеде қолжетімді: https://youtu.be/BixmYcqHSX0?si=TzwsN484wAgO78elБЖЗҚ 2013 жылғы 22 тамызда «ГНПФ» ЖЗҚ» АҚ негізінде құрылды. БЖЗҚ құрылтайшысы және акционері – Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің «Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті» ММ арқылы Қазақстан Республикасының Үкіметі. БЖЗҚ зейнетақы активтерін сенімгерлікпен басқаруды Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі жүзеге асырады. Зейнетақы заңнамасына сәйкес БЖЗҚ міндетті зейнетақы жарналарын, жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарын, ерікті зейнетақы жарналарын тартуды, сондай-ақ "Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банктерінде орналастырылған депозиттерге міндетті кепілдік беру туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес депозиттерге міндетті кепілдік беруді жүзеге асыратын ұйым аударған кепілдік берілген депозит бойынша кепілдік берілген өтемнің талап етілмеген сомасы есебінен қалыптастырылған ерікті зейнетақы жарналарын есепке алып, оның есебін жүргізеді, зейнетақы төлемдерін жүзеге асыруды қамтамасыз етеді. Сондай-ақ Қор нысаналы активтер мен нысаналы талаптарды есепке алуды, нысаналы жинақтау шоттарына нысаналы жинақтарды (НЖ) есепке алу мен есептеуді, НЖ төлемдерін оларды алушының банк шоттарына есептеуді, "Ұлттық қор – балаларға" бағдарламасы шеңберінде Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындаған тәртіппен НЖ қайтарымдарын есепке алуды жүзеге асырады (толығырақ www.enpf.kz сайтында).      Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kostanai-rudnyi-kalasy-akimat/press/news/details/1044429?lang=kk

Облыстық кезеңнің жеңімпазы республикалық додаға жолдама алды2025 жылғы 31 шілдеде Алматы облысында «Мерейлі отбасы – 2025» ұлттық байқауының облыстық кезеңінің қорытындысы бойынша марапаттау рәсімі өтті. Салтанатты шарада облыс әкімінің бірінші орынбасары атынан барлық қатысушы отбасыларға Алғыс хаттар мен арнайы сертификаттар табысталды.Биылғы байқау туралы ақпарат 15 мамырда өңірлік БАҚ пен жергілікті атқарушы органдардың әлеуметтік желідегі ресми парақшаларында жарияланған болатын. Алғашқы кезеңде аудандық және қалалық деңгейде іріктеу жұмыстары жүргізіліп, 87 өтінім қабылданды. Нәтижесінде, комиссиялар 15 отбасын облыстық кезеңге ұсынды.Облыстық комиссия 15 шілдеде байқау талаптарына сай отбасыларды жан-жақты саралап, жеңімпаздарды анықтады. Байқау қорытындысы бойынша:• III орын – Қондыбаевтар (Жамбыл ауданы) және Телтаевтар (Балқаш ауданы),• II орын – Шолпанбай отбасы (Еңбекшіқазақ ауданы),• I орын – Бекдайыр отбасы (Қарасай ауданы), республикалық кезеңге жолдама алды.Бекдайырлар отбасы 12 қыркүйек күні Отбасы күніне орай өтетін республикалық марапаттау рәсіміне қатысады.Айта кетейік, «Мерейлі отбасы» ұлттық байқауы жыл сайын өткізіліп, қоғамда отбасылық құндылықтарды нығайту мен үлгілі отбасыларды насихаттауға зор үлес қосып келеді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1044344?lang=kk

2025 жылдың 1 тамызында Қостанай облысы Әділет департаментінің қызметкерлері Л. Н. Толстой атындағы облыстық әмбебап ғылыми кітапхана ұйымдастырған «Абай мұрасы - халық ұлағаты» атты ашық микрофон алаңына қатысты.Іс-шара қазақтың ұлы ақыны, ағартушысы әрі ойшылы Абай Құнанбайұлының туғанына 180 жыл толуына орай өткізілді. Қатысушылар Абай Құнанбайұлының өлеңдері мен қара сөздерін нақышына келтіріп оқып, оның шығармашылығы туралы ой-пікірлерін ортаға салды.Мұндай мазмұнды шаралар жастарды әдебиетке баулып, ұлттық құндылықтарды құрметтеуге жол ашады. Қостанай облысыӘділет ДепартаментініңБаспасөз қызметі Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/adilet-kst/press/news/details/1044347?lang=kk

Қазақстан Республикасының Конституциясы мен Салық кодексінде белгіленген нормаларға сәйкес, салықтарды төлеу – әрбір азаматтың міндеті болып табылады. Бұл міндет жеке тұлғаларға салынатын көлік құралдарына салынатын салыққа да қатысты.Салық кодексінің талаптарына сай, көлік салығы салық төлеуші-жеке тұлғалармен өз бетінше есептелуге тиіс болғанымен, жыл сайын ақпан–наурыз айларында салық органдары алдыңғы салық кезеңі үшін – бұл жағдайда 2024 жыл үшін – автоматты түрде есеп айырысу жүргізеді. Көлік салығын төлеудің мерзімі есепті жылдан кейінгі жылдың 1 сәуіріне дейін белгіленген.Салық сомасы туралы ақпарат салық төлеушілерге Мемлекеттік кірістер комитетінің жеке кабинеті, eGov порталы арқылы жеткізіледі, сондай-ақ Kaspi және Халық банктерінің қосымшаларында көрсетіледі. Бұл азаматтарға салық міндеттемесімен уақтылы танысуға және төлем жасауға мүмкіндік береді.Алайда, тәжірибе көрсеткендей, жыл сайын, әсіресе көлік салығы бойынша елеулі берешек қалыптасады. 2025 жылғы 30 маусымдағы жағдай бойынша көлік салығы бойынша берешек сомасы 12 494 жеке тұлғада 498,9 млн теңгені құрады, бұл жергілікті салықтар бойынша жалпы берешектің 97%-ын құрайды. Бұл жағдай әкімшілік және құқықтық шараларды талап ететін жүйелі мәселеге айналғанын көрсетеді.Салық төлеуші белгіленген мерзімде өз міндеттемесін орындамаған жағдайда, оның атына салық берешегі туралы хабарлама жіберіледі. Егер берешек өз еркімен өтелмесе, салық органдары мәжбүрлеп өндіріп алу тәртібін бастайды.Қазақстан Республикасының Салық кодексінің 116-бабына сәйкес, мерзімінде орындалмаған салық міндеттемесін орындау мынадай тәсілдермен қамтамасыз етіледі: өсімпұл есептеу, банктік шоттар бойынша шығыс операцияларын тоқтату, касса операцияларын тоқтату және мүлікке билік ету құқығын шектеу. Өсімпұл әрбір кешіктірілген күн үшін Қазақстан Ұлттық Банкінің базалық мөлшерлемесінің 1,25 еселенген мөлшерінде есептеледі. Егер салық міндеттемесі әрі қарай да орындалмаса, салық органы берешекті өндіріп алу туралы бұйрық шығарып, оны жеке сот орындаушыларына мәжбүрлеп орындатуға жібереді. Жеке сот орындаушылары қолданыстағы заңнама аясында мүлікке тыйым салу, банктік карталарды бұғаттау, ақша қаражаттарын тәркілеу, елден шығуға тыйым салу және көлік құралын басқару құқығын шектеу сияқты қатаң шараларды қолдануға құқылы.Сонымен қатар, өңірде жыл сайынғы Меморандум аясында ШҚО Әділет департаменті, Полиция департаменті және Жеке сот орындаушылары өңірлік палатасымен бірлесіп бірқатар іс-шаралар жүзеге асырылуда. Бұл келісім шеңберінде берешек бар тұлғаларға тікелей барып ескерту, жалақыдан ұстап қалу арқылы өндіріп алу, сондай-ақ салық берешегінің бар екендігі туралы жұмыс берушілермен ақпараттық түсіндіру жұмыстары жүргізіледі.Осы шаралардың тиімділігі нақты көрсеткіштермен дәлелденеді. 2025 жылдың басынан бастап өңірде 447 рейд жүргізіліп, нәтижесінде 582 борышкер 10,9 млн теңге сомасындағы берешекті өз еркімен өтеді. Сонымен қатар, жеке сот орындаушыларына 311,1 млн теңгеге 9 865 атқарушылық бұйрық жолданып, олардың ішінен 7 691-ы бойынша берешек толығымен өтелді.Берешекпен мекендеу мекенжайы бойынша жұмыс жүргізуді күшейту мақсатында облыс әкімінің аппаратына аудан және аудандық маңызы бар қала әкімдерінің тарапынан хабарламаларды табыстау, мемлекеттік кірістер басқармаларымен өзара әрекеттесу және берешекті азайту шараларын қабылдау бойынша қолдау көрсету жөнінде хат жолданды.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-vko/press/news/details/1044348?lang=kk

2025 жылғы 30 шілдеде Шымкент қаласында ерекше маңызды экологиялық және инфрақұрылымдық оқиға болды – Арты ғасыр бойы жөнделмеген Ақжар су қоймасы толық реконструкциядан өтті. Қала әкімінің тапсырмасымен биыл су қоймасының инженерлік-құрылыс жұмыстарына бюджеттен қаржы бөлініп, мемлекеттік сатып алу конкурсы арқылы мердігер анықталған болатын. Жөндеу жұмыстарының аяқталуына орай қала әкімі Ғабит Сыздықбеков нысанды аралап, сапасын тексерді.Ақжар су қоймасы – қала мен оның маңындағы елді мекендер үшін стратегиялық нысан. Ол 50 жылға жуық уақыт бойы үздіксіз пайдаланыста болып келген, алайда соңғы рет кешенді жөндеу жұмыстары өткен ғасырдың соңында жүргізілген. Су қоймасы арқылы 144 гектар суармалы жерге ағын су жеткізіледі, ауыл шаруашылығы жерлерін суландыру қамтамасыз етіледі. Қоймада диаметрі 500 мм болатын су тастау тоспасы бар және су деңгейін бақылау үшін вертикалды рейкалар орнатылған.Жобалық құжаттамаға сәйкес, реконструкция аясында 630 метр бөгет пен 158 метр төтенше жағдай арналары толықтай бетондалды. Қойма түбінде механикалық тазалау жұмыстары жүргізіліп, жиналған лай мен қоқыс шығарылды. Сонымен қатар жарық шамдары мен бейнебақылау камералары орнатылып, күзетшілер үйі қайта құрылды. Бұл шаралар тек су қоймасының техникалық мүмкіндіктерін арттырып қана қоймай, қауіпсіздікті күшейтуге бағытталған. Су деңгейін тұрақты бақылау мүмкіндігі мен төтенше жағдай арналарының болуы су тасқынының алдын алуға және қала мен ауылдық аймақтарды қорғауға мүмкіндік береді.Бұл жобаның маңыздылығы тек қауіпсіздікпен шектелмейді. Ақжар су қоймасы қаланың экожүйесінің ажырамас бөлігі болып саналады. Су қоймасы арқылы жеткізілетін ағын су қала маңындағы жасыл желекті, саябақтар мен ауыл шаруашылығы дақылдарын суаруға пайдаланылады. Осы арқылы топырақтың құнарлылығы сақталып, шаң мен құрғақшылық қаупі азаяды. Жаңғыртудан кейін су қоймасы суды тиімді сақтап, ысырапсыз жеткізу мүмкіндігін кеңейтеді. Бұл әсіресе құрғақшылық жиілеген қазіргі климаттық жағдайда маңызды.Өткен жылдардағы тәжірибемен салыстырғанда, биылғы реконструкция жұмыстары кешенді әрі заманауи сипатымен ерекшеленеді. Мәселен, 2022 жылы қаланың бірнеше шағын каналдарында тек ағымдағы тазалау жұмыстары жүргізіліп, олардың тиімділігі шектеулі болған. 2023 жылы Қарасу каналына ішінара жөндеу жасалып, су өткізу қабілеті артқанымен, толық экологиялық және қауіпсіздік шаралары қарастырылмаған еді. 2024 жылы шағын су қоймаларына жоспарлы профилактика жасалды, бірақ ол ішінара ғана нәтиже берді. Ал биылғы Ақжар су қоймасын жаңғырту жұмыстары – су нысандарын қалпына келтіру бағытындағы ең ауқымды жоба.Су қоймасының жаңаруы қала экожүйесіне тікелей оң әсерін тигізеді. Біріншіден, жасыл аймақтар мен егістіктерге су жеткізу тұрақты жолға қойылады. Бұл қалада «жасыл белдеуді» сақтауға, шаң мен аллергендердің азаюына ықпал етеді. Екіншіден, суды тиімді пайдалану жергілікті биоәртүрлілікті сақтап қалуға мүмкіндік береді: су қоймасы мен оның маңы құстар мен ұсақ жануарлардың мекені болып саналады. Үшіншіден, су тасқыны қаупінің азаюы қала тұрғындарының өмір сүру сапасына оң әсер етеді, өйткені қауіпсіз әрі тұрақты гидротехникалық нысандар қаланың климаттық төзімділігін арттырады.Эколог мамандардың пікірінше, Ақжар су қоймасының жаңғыртылуы Шымкенттің экологиялық дамуына ұзақмерзімді пайда әкеледі. Су қоймасындағы лай мен қоқыстың тазалануы судың сапасын жақсартады, ал бейнебақылау мен жарықтандыру табиғи аумақтардың қорғау деңгейін күшейтеді. Сонымен қатар, бұл жоба қала мен ауыл шаруашылығы арасында ресурстық байланысты нығайтып, экономикалық пайда әкеледі. Суармалы жерлердің көлемі мен өнімділігі артып, жергілікті фермерлерге қолдау көрсетіледі.Қорыта айтқанда, 2025 жылғы 30 шілдеде аяқталған Ақжар су қоймасының реконструкциясы – Шымкент қаласының экологиялық қауіпсіздігін нығайтып, табиғи тепе-теңдікті сақтауға бағытталған стратегиялық қадам. Өткен жылдардағы ұсақ жөндеу жұмыстары мен профилактикалық шаралармен салыстырғанда, бұл жолғы жұмыс кешенді, заманауи және ұзақмерзімді нәтижеге бағытталған. Жаңғыртылған су қоймасы қала мен ауылды сумен қамтамасыз етуде, экожүйені қорғауда және тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады.

2025 жылдың 30 шілдесі Шымкент үшін экология және инфрақұрылымды дамыту саласындағы маңызды дата болды. Ондаған жылдар бойы қаланы және оған жақын орналасқан елді мекендерді суару және шаруашылық-тұрмыстық қажеттіліктер үшін сумен қамтамасыз етіп келген, жарты ғасырға жуық күрделі жөндеу көрмеген Ақжар су қоймасын ауқымды қайта құру аяқталды. Қазір бұл нысан заманауи қауіпсіздік талаптарына және табиғи ресурстарды ұтымды пайдалануға жауап беретін екінші өмірге ие болды. Ақжар су қоймасы мегаполис үшін стратегиялық гидротехникалық нысан болып табылады. Ол 144 гектарға жуық ауыл шаруашылығы алқаптарын суарып, жасыл желектерді күтіп-баптап, жақын маңдағы елді мекендерге су жеткізеді. Ұзақ уақыт бойы құрылым күрделі жөндеусіз жұмыс істеді, бұл қоршаған ортаға және қауіпсіздікке қауіп төндірді: бөгеттің тозуы, түбінің лайлануы және ескірген құрылымдар жұмыс тиімділігінің төмендеуіне әкелуі мүмкін, тіпті қатты жауын-шашын кезінде су басу қаупін тудыруы мүмкін. Шымкент қаласы әкімдігінің бастамасымен және қалалық жайлы ортаны дамыту басқармасының қадағалауымен жүргізілген қайта құру жұмыстары инженерлік-құрылыс жұмыстарының барлық кешенін қамтыды. Негізгі бөгеттің 630 метрі және апаттық суды ағызу арнасының 158 метрі бетондалып, нысанның сенімділігін айтарлықтай арттырды. Түбін лай мен қоқыстан механикалық тазарту жұмыстары жүргізіліп, судың сапасын жақсартып, пайдалы көлемін ұлғайтты. Сонымен қатар, су қоймасының жағдайын тәулік бойы бақылауға мүмкіндік беретін жаңа жарықтандыру және бейнебақылау жүйелері орнатылды. Толық кезекшілікті қамтамасыз ету және күтпеген жағдайларда жедел әрекет ету үшін тіпті қарауыл үйі қайта салынды. Жобаның маңыздылығы техникалық жаңғыртудан да асып түседі. Ең алдымен, қайта құру төтенше жағдайлардың қаупін азайтады. Күшейтілген бөгет пен апаттық арна артық суды тиімді ағызуға мүмкіндік береді, көктем мен жазда мүмкін болатын су тасқынының алдын алады. Бұл әсіресе қарқынды дамып келе жатқан және қала маңы белсенді түрде салынып жатқан қала үшін маңызды. Тұрғындардың қауіпсіздігі мен мүліктің сақталуы осындай гидротехникалық құрылыстардың сенімді жұмысына байланысты. Экологиялық әсердің маңызы кем емес. Су қоймасы егістіктерді суаруға арналған су қоймасы ғана емес, сонымен қатар қала экожүйесінің бір бөлігі. Ол ауаны тазартатын, шаң деңгейін төмендететін және жазғы аптапты жұмсартатын жасыл аймақтардың өмірін қолдайды. Ақжардан қоректенетін суару жүйелері көгалдарды, ағаштар мен гүлзарларды сақтауға көмектеседі, қала тұрғындары үшін қолайлы өмір сүру ортасын жасайды. Қайта құрудан кейін су қоймасы тиімдірек болды: су ұтымды пайдаланылды, ысыраптар барынша азайтылды, түбін тазалау есебінен судың өзі де жақсарды. Биологиялық әртүрлілік сайтты жаңартудан да пайда көреді. Су қоймасы мен оның жағалау аймағы құстардың, жәндіктердің және ұсақ жануарлардың табиғи мекені болып табылады. Таза су және тұрақты деңгейді сақтау бұл популяциялардың өмір сүру мүмкіндігін арттырады, бұл ұзақ мерзімді перспективада бүкіл аймақтың экологиялық тепе-теңдігіне оң әсер етеді. Өткен жылдармен салыстырғанда қазіргі жұмысты серпіліс деп атауға болады. Бұған дейін су айдындарын жаңғырту жергілікті сипатқа ие болды: 2022 жылы тек жекелеген арналар мен суару арықтары ғана тазартылды, бұл уақытша әсер етті. 2023 жылы бөгеттердің шағын учаскелері күшейтілді, бірақ экожүйені және гидротехникалық инфрақұрылымды қалпына келтіруге кешенді көзқарас болмады. Тіпті 2024 жылы бірнеше шағын су қоймаларында профилактикалық жұмыстар жүргізілгенде де нәтиже шектелді. Ақжар су қоймасын қайта жаңғырту тек қауіпсіздікті ғана емес, сонымен қатар қала инфрақұрылымын ұзақ мерзімді дамытуға бағытталған соңғы жылдардағы ең ірі әрі технологиялық тұрғыдан жетілдірілген жобаға айналды. Жобаның қосымша артықшылығы күзет және бақылау жабдықтарын енгізу болды. Бейнебақылау мен жарықтандыру нысанның жай-күйін жедел бақылауға, қалдықтарды заңсыз тастауға жол бермеуге және аумаққа кіруді бақылауға мүмкіндік береді. Бұл инженерлік сенімділікті арттырып қана қоймай, қоршаған ортаны адам факторынан қорғайды. Шымкент үшін Ақжар су қоймасын қалпына келтіру – тұрақты болашаққа жасалған қадам. Қала ауылшаруашылық жерлері мен жасыл алқаптарды тұрақты суару құралын алады, бұл әсіресе ыстық климат және мерзімді құрғақшылық жағдайында маңызды. Экологиялық жағдай шаң-тозаң шығаруды азайту, өсімдіктерді сақтау және топырақты кеуіп кетуден қорғау есебінен жақсарады. Көшелерді түнгі суару, көгалдандыру және арықтарды тазарту сияқты басқа бастамалармен бірге жоба мегаполис үшін экологиялық қауіпсіздіктің тұтас жүйесін қалыптастырады. Аяқталған қайта құру табиғи ресурстармен сауатты жұмыс істеу тек жайлылық мәселесі ғана емес, сонымен қатар стратегиялық қажеттілік екенін айқын көрсетеді. Ақжар су қоймасы қазіргі уақытта экожүйені қорғау, сумен қамтамасыз ету және қолдау функцияларын біріктіретін заманауи стандарттарға сәйкес келеді. Қала тұрғындары үшін бұл өмір сүру үшін қауіпсіз, жасыл және тұрақты кеңістікті білдіреді. Ал Шымкенттің өзі үшін бұл экологиялық және инфрақұрылымдық мәселелер кешенді түрде шешілетін және алдағы онжылдықтарды көздейтін заманауи мегаполис мәртебесіне деген сенімді қадам.

2025 жылдың 30 шілдесінде Шымкентте қалалық қоғамдық кеңестің отырысы өтті, оның негізгі тақырыбы қалалық жайлы ортаны қалыптастыру және мегаполис экологиясын қорғау болды. Қолайлы ортаны дамыту басқармасының өкілдері атқарылған жұмыстар туралы есеп беріп, алдағы уақыттағы жоспарларымен бөлісіп, абаттандыру, жасылдандыру және инфрақұрылымды жақсартуға баса назар аударды. Соңғы жылдары Шымкентте урбанизацияның жоғары қарқыны байқалды: тұрғын үй кешендерінің саны артып, көлік жүктемесі мен тұрмыстық қалдықтардың көлемі артып келеді. Мұның бәрі қала экожүйесінің жағдайына сөзсіз әсер етеді. Сондықтан департаменттің және оған қатысты құрылымдардың басты мақсаты – эстетикалық жақсарту ғана емес, сонымен бірге ұзақ мерзімді экологиялық тұрақтылық. Ведомство өкілдері өз баяндамасында жыл басынан бері қалада 20 мыңнан астам ағаштар мен бұталар отырғызылғанын, жаңа гүлзарлар мен көгалдар жасалғанын, көшелерді санитарлық тазалау және арықтар мен каналдарды жүйелі түрде жуу жұмыстары жүргізілгенін атап өтті. Бұл шаралар ауаның сапасын жақсартуға және жазғы аптап ыстықтың әсерін азайтуға бағытталған. Қоғамдық кеңес мүшелері тұрғындардың экологиялық мәдениетін көтеруге бағытталған бірқатар бастамаларды ұсынып, талқылауға белсене қосылды. Олар қаланың тазалығы мен жасыл желектердің сақталуы тек коммуналдық қызметке ғана емес, тұрғындардың өзіне де байланысты екенін баса айтты. Ұсыныстардың қатарында қосымша сенбіліктерді өткізу, «Таза аула – таза қала» тақырыбында жастар арасында жарыстар ұйымдастыру, қалдықтарды бөлек жинау үшін қосымша жәшіктер орнату және қалдықтарды қайта өңдеу жүйесін дамыту бар. Сондай-ақ, қоғам белсенділері шаң мен қоқыстың көзіне айналатын құрылыс нысандарына бақылауды күшейту қажеттігін де айтты. Жиналғандар өткен жылдардағы жағдайды салыстыра отырып, абаттандыру және көгалдандыру жұмыстарының жүйелі сипатқа ие болып, қала орталығын ғана емес, шалғай елді мекендерді де қамтитынын атап өтті. 2023 жылы орталық көшелер мен саябақтарға басты назар аударылды, ал қала шетіндегі жұмыстардың ең аз көлемі алынды. 2024 жылы тәжірибе кеңейтілді: Қайтпас, Тассай және Қызылжар шағын аудандарында белсенді ағаш отырғызу басталды, жаңа алаңдар мен гүл алаңдары жабдықталды. 2025 жылы кешенді тәсілге баса назар аударылады: абаттандырумен қатар суды үнемдеуге және ыстық климат жағдайында екпелердің өміршеңдігін сақтауға мүмкіндік беретін түнгі суарудың автоматтандырылған технологиялары енгізілуде. Бұл шаралардың қала экожүйесіне әсері айқын. Жасыл кеңістіктер ауа температурасын төмендетеді, шаңды ұстайды және көмірқышқыл газын сіңіреді. Таза суару арықтары мен арналары қалыпты су ағынын қамтамасыз етеді және тоқырауды болдырмайды, бұл жәндіктердің көбею қаупін және жағымсыз иістердің пайда болуын азайтады. Жасыл аумақтарды дамыту қала ішінде биологиялық әртүрлілікті сақтай отырып, құстар мен пайдалы жәндіктер үшін қолайлы орта жасайды. Осылайша, әрбір отырғызылған бұта немесе банктің тазартылған учаскесі эстетикалық ғана емес, сонымен қатар практикалық экологиялық пайда әкеледі. Жиында ресурстарды тиімді пайдалану мәселелері де талқыланды. Кеңес мүшелері нақты уақыт режимінде су шығыны мен суару техникасының қозғалысын бақылауға мүмкіндік беретін «ақылды суару» жүйесін енгізуді мақұлдады. Бұл тәсіл шығындарды азайтып қана қоймай, табиғи ресурстарға жауапкершілікпен қарауды қалыптастырады. Сонымен қатар, қоқыстарды заңсыз тастау фактілерін азайту мақсатында каналдар мен өзендердің жағалауындағы аумақтарда бейнебақылау камераларының желісін кеңейту жөнінде ұсыныстар айтылды. Талқылаудың маңызды бөлігі экологиялық мәдениетті дамыту тақырыбы болды. Жастар ұйымының өкілдері қала тұрғындарының қала экологиясын сақтауға қатысуы ұзақ мерзімді нәтижелердің кепілі екенін атап өтті. Өткен жылдардағы мысалдар бірлескен сенбіліктер мен тәрбиелік науқандардың айтарлықтай нәтиже беретінін көрсетеді. 2024 жылы «Таза қала» акциясы аясында іс-шараларға 1200-ден астам тұрғын қатысып, 50 тоннадан астам қоқыс жиналды, тұрғын үйлердегі антисанитариялық жағдайға шағымдар саны үштен біріне қысқарды. Отырысты қорытындылаған қоғамдық кеңес пен қалалық қызмет өкілдері жұмыстың бірнеше басым бағыттарын белгіледі. Олардың қатарында жасыл желектер алаңын ұлғайту, суды үнемдейтін технологияларды енгізу, су айдындарын жүйелі түрде тазарту, қалдықтарды бөлек жинау және қайта өңдеу жүйесін дамыту, сондай-ақ қала тұрғындарының қоршаған ортаға деген жауапкершілікті көзқарасын қалыптастыру мақсатында тәрбиелік іс-шаралар өткізу бар. Осылайша, 30 шілдеде өткен қоғамдық кеңес отырысы Шымкент үшін экология мен жайлы қалалық ортаны құру стратегиялық басымдыққа айналып отырғанын көрсетті. Ұсынылған шаралар толық көлемде орындалса, қала ұзақ мерзімді нәтижеге ие болады: ластану азаяды, микроклимат жақсарады, биоәртүрлілік артады және тұрғындардың өмір сүру сапасы артады. Таза және жасыл орта табиғатқа деген қамқорлықтың символы ғана емес, Шымкенттің заманауи және экологиялық жауапты мегаполис ретінде тартымдылығын арттыратын фактор болады.

2025 жылғы 30 шілдеде Шымкент қаласында Қоғамдық кеңестің кезекті отырысы өтті. Күн тәртібінде қала тұрғындары үшін ең маңызды тақырыптардың бірі – жайлы қалалық орта құру және экологияны сақтау болды. Отырыста Шымкент қаласының қалалық жайлы ортаны дамыту басқармасының өкілдері атқарылған жұмыстардың есебін беріп, абаттандыру, көгалдандыру, инфрақұрылымды жетілдіру және экологиялық ахуалды жақсарту бағытындағы жоспарларымен бөлісті.Қала соңғы жылдары қарқынды дамып, халық саны өсіп келеді. Бұл өз кезегінде жасыл желекке түсетін жүктемені арттырып, қоршаған ортаға қысым түсіреді. Осыған байланысты отырыста қала экожүйесін қорғау мен қалпына келтіру мәселелері негізгі тақырыпқа айналды. Басқарма өкілдері биылғы жылы 20 мыңнан астам ағаш көшеттерін отырғызу, бірнеше жаңа гүлзарлар мен көгалды аймақтар салу, сондай-ақ қаладағы арық-атыздарды, өзен арналары мен каналдарды жүйелі түрде тазалау жұмыстары жүргізіліп жатқанын хабарлады. Бұл шаралар ауаның сапасын жақсартуға, ыстық күндері қаладағы температураны төмендетуге және биологиялық әртүрлілікті сақтауға бағытталған.Қоғамдық кеңес мүшелері қаладағы экологиялық тепе-теңдіктің маңызын ерекше атап өтті. Жасыл аймақтар мен көгалдардың жетіспеушілігі жазғы аптапта қаладағы «жылу аралы» эффектісін күшейтеді, ал су көздерінің ластануы биологиялық жүйелерге кері әсер етеді. Осыны ескерген кеңес мүшелері тұрғындарды табиғатты қорғауға жұмылдырып, экологиялық мәдениетті қалыптастыру бойынша нақты ұсыныстар айтты. Мәселен, жасыл желекті күтіп-баптауға еріктілерді тарту, қоқысты сұрыптап жинау жүйесін кеңейту, тұрмыстық қалдықтарды азайту шаралары көтерілді.Өткен жылдармен салыстырғанда, қазіргі жұмыстың жүйелілігі мен ауқымы айтарлықтай артқан. 2023 жылы абаттандыру негізінен орталық көшелер мен саябақтармен шектелсе, 2024 жылы жасыл аймақтарды көбейту қаланың шеткі аудандарын да қамтыды. Мысалы, өткен жылы Қайтпас, Қызылжар және Тассай шағынаудандарында 15 мыңнан астам ағаш егілді. Ал биылғы 2025 жылы бұл бастама одан әрі жалғасып, көшеттерді суарудың автоматтандырылған жүйесін енгізу жоспарланып отыр. Бұл жасыл желектің өміршеңдігін арттырып, су ресурстарын үнемдеуге мүмкіндік береді.Қоғамдық кеңес мүшелері сондай-ақ суды үнемдеу және табиғи ресурстарды қорғау мәселелерін қозғады. Өткен жылдардағы тәжірибе көрсеткендей, қаладағы арықтар мен каналдарды жүйелі тазалау мен түнгі суару жұмыстары өз нәтижесін берді: шаң-тозаң азайды, көгалдардың қурау көрсеткіші төмендеді, ал ауаның сапасы жақсарды. Қазіргі кезде экологиялық тиімділікті арттыру мақсатында «ақылды суару» жобасын енгізу қарастырылуда, ол арқылы суару техникасының қозғалысы мен судың шығыны толық бақыланады.Қала экожүйесінің жақсаруы тек табиғи тепе-теңдікпен шектелмейді, ол тұрғындардың өмір сапасына тікелей әсер етеді. Таза ауа, көлеңкелі аллеялар мен гүлге оранған саябақтар қала тұрғындарының серуендеуіне, демалуына және денсаулығын нығайтуға жағдай жасайды. Сонымен қатар, экологиялық тұрақтылық қаланың инвестициялық және туристік тартымдылығын арттырады. Жасыл әрі таза қала – қауіпсіз әрі жайлы өмір сүру ортасының символы.Отырыста көтерілген тағы бір маңызды тақырып – қоғамдық бақылауды күшейту. Қоғамдық кеңес мүшелері тек мемлекеттік органдардың ғана емес, тұрғындардың да белсенділігін арттыру керектігін айтты. «Экология – барлығымыздың ортақ ісіміз. Егер әрбір тұрғын өз ауласындағы ағашқа су құйып, қоқысты қоқыс жәшігіне тастаса, қала әлдеқайда таза әрі әдемі болады» деген ой ортаға салынды.Қорытындысында Қоғамдық кеңес бірқатар ұсыныстар қабылдады. Олардың қатарында жасыл желекті көбейту, суды үнемдеу технологияларын енгізу, тұрмыстық қалдықтарды азайту және қайта өңдеу, өзендер мен каналдарды жүйелі тазалау, тұрғындардың экологиялық мәдениетін арттыру шаралары бар. Бұл шешімдер қала экожүйесін нығайтып қана қоймай, Шымкентті еліміздегі ең жасыл және жайлы қалалардың біріне айналдыруға жол ашады.Осылайша, 2025 жылғы 30 шілдеде өткен Қоғамдық кеңестің отырысы экология тақырыбының қала үшін стратегиялық маңызға ие екенін көрсетті. Өткен жылдардағы тәжірибемен салыстырғанда, қазір атқарылып жатқан жұмыстар кешенді әрі тұрақты сипатқа ие болып отыр. Егер жоспарланған шаралар толық жүзеге асса, Шымкенттің табиғи тепе-теңдігі сақталып, тұрғындарға қолайлы әрі экологиялық қауіпсіз орта қалыптасады.

Шымкентте, Абай ауданында түнгі уақытта көшелерді, көгалдарды, жасыл желектерді суару бойынша жүйелі жұмыстар жүргізілуде. Шараны қаланың экожүйесін сақтау, жасыл қорды сақтау және тұрғындарға қолайлы микроклиматты қалыптастыру мақсатында қалалық коммуналдық қызмет өкілдері ұйымдастырды. Бастама су ресурстарын тиімді пайдалану мен мегаполистің ыстық климатында экологиялық жағдайды жақсартуға бағытталған. Түнгі суару - жазғы температура жоғары қалалардағы жасыл кеңістіктерге күтім жасаудың заманауи және тиімді тәсілі. Күндізгі уақытта судың көп бөлігі топыраққа сіңіп үлгермей буланып кетеді, бұл оның қисынсыз ысырап болуына әкеледі. Түнде ауа температурасы төмендейді және судың булануы аз болады, соның арқасында өсімдіктер максималды ылғалды алады, ал коммуналдық қызметтер айтарлықтай үнемдеуге қол жеткізеді. Мамандардың айтуынша, түнгі суару күндізгі суарумен салыстырғанда суды 40 пайызға дейін үнемдеуге мүмкіндік береді. Абай ауданында оннан астам мамандандырылған суару техникасы түнгі уақытта жұмысқа шығады. Коммуналдық қызмет көрсету бригадалары тек орталық көшелерге ғана емес, аулаларға, алаңдарға, шағын саябақтарға да қызмет көрсетеді. Суару ағаштарды, гүлзарларды және көгалдарды жабады, сонымен қатар асфальттағы шаңды басуға көмектеседі. Тұрақты түнгі суару қаланың жасыл желектерінің жағдайына оң әсер ететінін коммуналдық қызмет қызметкерлері атап өтеді: көгалдар қанық түсті сақтайды, ағаштар жазғы аптапта оңай шыдайды, ал гүлзарлар ұзақ уақыт бойы тартымды болып қалады. Мұндай оқиғалардың қоршаған ортаға тигізетін әсерін асыра бағалау қиын. Жасыл кеңістіктер қала ауасы үшін табиғи сүзгі қызметін атқарады: олар көмірқышқыл газын сіңіреді, шаң мен аллергендердің мөлшерін азайтады, оттегінің сапасын жақсартады. Түнгі суару неғұрлым қолайлы микроклиматты жасауға көмектеседі, бұл әсіресе қарттар мен балалар үшін маңызды. Жазда жасыл аумақтар мен ылғалды топырақ тұрғын аудандардағы ауа температурасын бірнеше градусқа төмендетіп, «қалалық жылу аралының» әсерін азайтады. Сонымен қатар, дымқыл шаң бөлшектері шөгеді, бұл тыныс алу органдарының ауруларының қаупін азайтады және аллергиясы бар адамдардың өмірін жеңілдетеді. Бұл тәжірибе Шымкент үшін жаңалық емес, соңғы жылдары оның ауқымы мен тиімділігі айтарлықтай артты. 2022 жылы суару күндізгі уақытта жиі жүргізілді, бұл судың көп жоғалуына әкелді. 2023 жылы түнгі суару орталық көшелер мен бірнеше саябақтарда қолданыла бастады. 2024 жылы коммуналдық кәсіпорындар ауа райы жағдайын ескере отырып, заманауи суару машиналарын пайдалана отырып, жүйелі жұмыс режиміне көшті. Ағымдағы 2025 науқан кешенді тәсілмен ерекшеленеді: тек негізгі көшелер ғана емес, сонымен қатар аула аумақтары да жабылған, процестің өзі жүйелі және болжамды сипатқа ие болды. Өткен жылдардағы тәжірибе түнгі суару қалалық экожүйенің тұрақтылығына тікелей әсер ететінін растайды. Коммуналдық қызметтердің мәліметінше, 2023 жылы түнгі режимге көшкеннен кейін кеуіп қалған көгалдар саны 15 пайызға, ал 2024 жылы бұл көрсеткіш екі есеге жуық қысқарған. Қаланың жасыл кеңістігін күтіп-баптау биоәртүрлілікті сақтауға көмектеседі: алаңдар мен саябақтарда құстар мен пайдалы жәндіктер көбейеді, ал топырақ өзінің табиғи ылғалдылығын ұзағырақ сақтайды. Түнгі суарудың да әлеуметтік қызметі бар. Бұл қала тұрғындарының өмір сүруіне жайлы жағдай жасайды, аудандардың эстетикалық тартымдылығын арттырады, туристер мен инвесторлар үшін қаланың жағымды имиджін қалыптастырады. Таза және күтімді көшелер, таза ауа және жасыл желектердің көптігі заманауи мегаполистегі өмір сапасының маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Коммуналдық қызметпен қатар, тұрғындардың экологиялық мәдениеті де маңызды рөл атқарады. Мамандар қала тұрғындары ағаштарды сындырса, көгалдарды таптаса немесе жасыл алқаптарға қоқыс тастаса, тек суару тамаша жағдайға кепілдік бермейтінін баса айтады. Соңғы жылдары Шымкентте экологиялық білім беру бағдарламалары белсенді түрде дамып келеді, соның ішінде тұрғындардың сенбіліктерге қатысуы және жасыл желектерді күту бойынша қалалық науқандар. Сонымен, Абай ауданының көшелері мен жасыл аймақтарын түнде суару жай ғана техникалық процедура емес, қалалық экожүйені сақтау бойынша жүйелі жұмыстың бір бөлігі. Ол су ресурстарын үнемдеуді, жасыл аумақтарды күтуді, ауаның сапасын жақсартуды және тұрғындар үшін қолайлы жағдай жасауды біріктіреді. Өткен жылдармен салыстыру Шымкенттің әрбір іс-әрекеті ұзақ мерзімді нәтижеге бағытталған қаланы басқарудың неғұрлым тұрақты және экологиялық жауапты үлгісіне бет бұрғанын көрсетеді. Қазіргі тәжірибе қолдау тауып, азаматтардың атсалысуымен толықтырылса, қала халқының көбеюі мен ыстық климат жағдайында да өзінің жасыл келбеті мен қолайлы климатын сақтай алады.

Шымкент қаласында Абай ауданында көшелерді түнгі уақытта суару жұмыстары өтуде. Бұл бастама қаланың экожүйесін сақтап, жасыл желекті қорғау және тұрғындар үшін жайлы микроклимат қалыптастыру мақсатында жүзеге асырылуда. Қалада жаз мезгілінде ауа температурасы өте жоғары болады, күндізгі уақытта құйылған судың едәуір бөлігі буланып кетеді. Осы себепті түнгі суару су ресурстарын тиімді пайдалануға мүмкіндік береді, судың топыраққа толық сіңуін қамтамасыз етеді және жасыл аймақтардың ұзақ мерзімді өміршеңдігін сақтауға ықпал етеді. Абай ауданында бұл жұмыстарға оннан астам арнайы суару көлігі мен коммуналдық қызметтің білікті бригадалары тартылған. Олар көшелер бойындағы ағаштарды, гүлзарларды, көгалдарды және шағын саябақтарды толық қамтуда. Суару жұмыстары кезінде тұрғындарға қолайсыздық туындамайды, өйткені түнгі уақытта көлік қозғалысы әлдеқайда аз және техника еш кедергісіз жұмыс істей алады.Түнгі суару қаланың экожүйесіне елеулі оң әсерін тигізеді. Жасыл желек қаланың табиғи сүзгісі болып саналады, ағаштар көмірқышқыл газын сіңіріп, ауаны тазартады, шаң мен аллергендердің таралуын азайтады, жәндіктер мен құстардың табиғи мекенін сақтайды. Жаздың аптап ыстығында суарылған көшелер мен көгалдар ауаның температурасын 3-5 градусқа дейін төмендетеді, бұл әсіресе қарт адамдар мен балалар үшін маңызды. Сонымен бірге, түнгі суару арқылы көшелер мен аулалардағы шаң басылады, бұл қала тұрғындарының тыныс алуына оң әсер етеді және аллергиялық аурулардың алдын алуға сеп болады. Су ресурстарын тиімді пайдалану да басты назарда. Қазіргі таңда әлемдік тәжірибе көрсеткендей, су тапшылығы мәселесі урбанизацияланған өңірлер үшін өзекті. Сондықтан Шымкент қаласының коммуналдық қызметі түнгі суаруды енгізу арқылы суды 30-40 пайызға дейін үнемдеуге қол жеткізуде. Бұл әрі экономикалық, әрі экологиялық тұрғыдан тиімді қадам болып отыр.Мұндай тәжірибе қалада бұрыннан бар, бірақ соңғы жылдары жүйелілік пен технологиялық тиімділік тұрғысынан айтарлықтай жетілдірілді. 2022 жылы суару жұмыстары негізінен күндіз жүргізіліп, судың көп бөлігі буланып кететін. 2023 жылы алғаш рет түнгі суару енгізілді, бірақ ол кезде тек орталық көшелер мен саябақтар қамтылған еді. 2024 жылы су үнемдейтін технологиялар қолданылып, заманауи суару көліктері пайдаланылды, ал биылғы 2025 жылғы науқанның басты ерекшелігі – аудандық деңгейде кешенді түнгі суару жұмыстарының жүйелі түрде ұйымдастырылуы. Бұл жолы тек негізгі көшелер ғана емес, тұрғын үй массивтері мен шағын саябақтар да толық қамтылды.Өткен жылдардағы тәжірибе көрсеткендей, суарудың осындай форматы қала экожүйесін сақтауда тиімді болып шықты. 2023 жылғы түнгі суару нәтижесінде Абай ауданы мен оған іргелес аумақтарда көгалдардың қурау көрсеткіші 15 пайызға төмендеді. 2024 жылы бұл көрсеткіш 8 пайыздан аспады. Демек, жүйелі әрі жоспарлы суару жасыл аймақтардың өміршеңдігін қамтамасыз етеді, олар өз кезегінде қаланың климаттық тепе-теңдігін сақтауға үлес қосады.Коммуналдық қызмет өкілдері мұндай шаралардың тек техникалық емес, әлеуметтік маңызы да бар екенін атап өтеді. Суару жұмыстары барысында тұрғындарға жасыл желекті қорғау, ағаштарды сындырмау, гүлзарларды таптамау, су көздерін ластамау туралы түсіндіру жұмыстары қатар жүргізілуде. Экологиялық мәдениет қалыптастыруда мұндай насихаттың маңызы зор. Қала әкімдігі тұрғындарды да өз аулалары мен көшелеріндегі ағаштарды суаруға, жасыл желекті күтуге атсалысуға шақырады. Өткен жылы «Жасыл қала» жобасы аясында 500-ден астам тұрғын өз еркімен көгалдарға күтім жасауға қатысқан еді, соның арқасында жазғы маусымда көшелердің жасыл түгін сақтап қалу мүмкін болды.Түнгі суару қаланың экожүйесіне кешенді оң әсер етеді. Біріншіден, жасыл аймақтар мен көгалдардың сақталуы ауаны тазартады, қаладағы көмірқышқыл газы мен шаң деңгейін төмендетеді. Екіншіден, суару жұмыстары қаладағы биоәртүрлілікті қорғауға ықпал етеді: құстар мен пайдалы жәндіктер өз мекенін сақтап қалады, бұл табиғи тепе-теңдікке оң әсерін тигізеді. Үшіншіден, микроклимат жақсарады, әсіресе жаз айларында күндізгі ыстықтың кері әсері азаяды. Төртіншіден, экологиялық ахуалдың жақсаруы қала тұрғындарының өмір сапасына тікелей әсер етеді, өйткені таза әрі жасыл орта – денсаулық пен жайлылық кепілі.Қорытындылай келе, Абай ауданында басталған түнгі суару жұмыстары Шымкент қаласының экологиялық тұрақтылығын қамтамасыз етудегі маңызды қадам болып табылады. Мұндай жүйелі шаралар жасыл аймақтарды сақтап қана қоймай, суды үнемдейді, ауаны тазартады және тұрғындарға қолайлы ортаны қалыптастырады. Өткен жылдардағы тәжірибемен салыстырғанда, қазіргі жұмыстар ауқымы мен тиімділігі жағынан анағұрлым жоғары деңгейде. Егер қала тұрғындары да бұл іске жауапкершілікпен қараса, Шымкент экологиялық тұрғыдан жайлы, жасыл әрі таза қала мәртебесін нығайта түседі.

2025 жылдың 26 шілдесінде Шымкентте өзендерді және арналарды тазалауға арналған ауқымды экологиялық акция өтті. Шараны ұйымдастырушылар судың тіршілік негізі екенін, су жолдарының тазалығы қаланың болашағы мен тұрғындарының денсаулығына тікелей байланысты екенін еске салды. Акцияға қалалық қызметтер, қоршаған ортаны қорғау органдарының қызметкерлері, еріктілер, жастар ұйымдары мен белсенділер жиналды. Екі жүзге жуық қатысушы қала каналдары мен шағын өзендердің жағасында жұмыс істеді. Іс-шараға арнайы техника, қоқыс шығаратын жүк көліктері және жету қиын жерлерді тазалауға арналған су көліктері тартылды. Бір күнде бірнеше тонна қоқыс жиналды, негізінен пластик бөтелкелер, қаптар, құрылыс материалдарының қалдықтары мен тұрмыстық қалдықтар. Экологтар мұндай ластану қаланың көркін бұзып қана қоймай, экожүйеге де үлкен зиян келтіретінін баса айтты. Пластмасса ондаған жылдар бойы ыдырайды, топырақ пен суды микробөлшектермен ластайды, ал органикалық қалдықтар зиянды микроорганизмдердің өсуін қоздырады және кеміргіштерді тартады. Өзендер мен арналарды тазарту тек абаттандыру ғана емес. Бұл қала экологиясына тікелей әсер етеді. Таза каналдар арқылы ағып жатқан су топырақ пен өсімдіктерді химиялық қосылыстармен уландырмай, жасыл желектерді қоректендіретін табиғи қасиетін сақтайды. Сонымен қатар, таза жағалаулар қаланың биологиялық әртүрлілігін қолдап, құстар, балықтар және жәндіктер үшін қолайлы орта жасайды. Жазда ауа температурасы өте жоғары болатын Шымкентте су мен жасыл аймақтар микроклиматты жұмсартып, табиғи кондиционер қызметін атқарады. Сондықтан мұндай әрбір акция қоқыстарды тазарту ғана емес, сонымен қатар мегаполистің барлық тұрғындарының өмір сүру жағдайын жақсарту болып табылады. Мамандар өзендердің ластануы жергілікті экологиялық дағдарыстарды жиі тудыратынын атап өтеді. Бітелген арналар жүйенің өткізу қабілетін төмендетеді, су басу қаупін тудырады және жағымсыз иістердің көзіне айналуы мүмкін. Су айдындарын таза ұстау көптеген қалалық мәселелердің алдын алу шарасы болып табылады. Шымкентте осындай іс-шаралар жыл сайын өткізіледі, бірақ олардың ауқымы мен форматы жылдар бойы өзгерді. 2022 жылы орталық суару арықтары мен арналарын тазалау басты назарда болды. Одан кейін бір сенбілікке жүзге жуық адам қатысып, бес тоннаға жуық қоқыс шығарылды. 2023 жылы бұл бастамаға студенттер мен мектеп оқушылары қосылып, акция тәрбиелік сипат алды. Жағаларда қоқыстарды суға тастамау керектігі ескертілген ақпараттық тақталар пайда болды. 2024 жылы қалдықтарды бөлек жинау алғаш рет енгізілді - пластик, шыны және органикалық қалдықтар бөлек жиналып, қайта өңдеуге жіберілді. Бұл тұрғындар арасында экологиялық мәдениетті қалыптастыру жолындағы маңызды қадам болды. 2025 жылғы ағымдағы науқан ең ауқымды болды. Ол механикаландырылған тазалау, қоқыстарды қолмен жинау, қалдықтарды сұрыптау және халық арасында бір мезгілде түсіндіру жұмыстарын біріктірді. Еріктілер өтіп бара жатқан адамдармен әңгімелесіп, судың ластануының зиянын түсіндірді және болашақта экологиялық бастамаларға қатысуға шақырды. Ұйымдастырушылар өзендер мен арналардың тазалығы тек коммуналдық қызметтердің ғана міндеті емес екенін алға тартады. Әрбір қала тұрғыны қоршаған орта үшін жеке жауапкершілікте болады. Суға лақтырылған бөтелке немесе сөмке – ұсақ-түйек емес, экожүйені бұзуға қосқан үлес. Экологиялық мәдениетті қалыптастыру жүйелі жұмысты қажет етеді: мектептегі сабақтар мен жарыстардан бастап қалалық сенбіліктер мен ақпараттық науқандарға дейін. Өткен жылдардың тәжірибесі көрсеткендей, тұрғындардың қатысуы нәтижеге тікелей әсер етеді. Адамдар үнемі тазалыққа шығып, маңайындағы жағдайды бақылайтын жерде қоқыс айтарлықтай азаяды. Шара қорытындысы бойынша қалалық қызметтер экологиялық қауіпсіздікті одан әрі нығайту бойынша жоспарларды белгіледі: Каналдар мен өзендердің жағдайына ай сайынғы мониторинг. Қоқыс төгілуге бейім жерлерге қосымша ескерту белгілері мен бақылау камераларын орнату. Су қоймаларының бойында және тұрғын үй аумақтарында қалдықтарды бөлек жинау жүйесін дамыту. Тұрақты түрде қоғамдық іс-шаралар мен азаматтарды ағарту науқандарын ұйымдастыру. Бұл шаралар судың тазалығы өмір сүру сапасына тікелей байланысты болатын тұрақты қалалық экожүйені құруға көмектеседі. Таза арналар аурулардың қаупін азайтады, жағымсыз иістердің алдын алады және демалыс пен туризм үшін тартымды орта жасайды. Өзендер мен арналарды тазарту – жай ғана емес, салауатты қалаға жасалған қадам. Өткен жылдардағы тәжірибе көрсеткендей, жүйелі шаралар мен азаматтардың қатысуы экологиялық жағдайды түбегейлі өзгертуге мүмкіндік береді. 30 шілдедегі науқан экологияның ортақ жауапкершілік екенін тағы да еске салды. Суға емес, қоқыс жәшігіне тасталған әрбір сөмке – Шымкенттің таза, жасыл және қауіпсіз қала болып қала беретін болашаққа қосқан үлесі.

2025 жылдың 26 шілдесінде Шымкент қаласында экологиялық бағыттағы кезекті сенбілік өтті. Бұл жолғы акция өзендер мен каналдарды тазалау жұмыстарына арналды. «Судың әрбір тамшысы – өмірдің негізі» деген ұстанымды алға тарта отырып, табиғи су арналарының тазалығын сақтау – бүгінгі қоғам мен болашақ ұрпақ алдындағы ортақ жауапкершілік екені ерекше атап өтілді.Қала аумағындағы бірнеше негізгі өзен арналары мен каналдарда коммуналдық қызмет мамандары, еріктілер, жастар ұйымдары мен табиғатты қорғау инспекторлары бірігіп тазалық жұмыстарын жүргізді. Бұл акцияға 200-ге жуық адам қатысты, арнайы техника мен қоқыс тасымалдаушы көліктер жұмылдырылды.Жұмыс барысында өзен жағалаулары мен канал бойларынан бірнеше тонна қоқыс шығарылды. Көбінесе пластикалық бөтелкелер, пакеттер, тұрмыстық қалдықтар мен құрылыс қалдықтары табылды. Мамандардың айтуынша, мұндай қалдықтар су сапасын төмендетіп қана қоймай, өзендердегі тіршілік иелеріне зиянын тигізеді, ал каналдарда су ағынын бөгеп, сел қаупін де тудыруы мүмкін.Экожүйеге әсеріӨзендер мен каналдар — қаланың табиғи экожүйесінің күретамыры. Олар тек су көзі емес, қала климаты мен биоәртүрліліктің тұрақтылығына ықпал ететін негізгі факторлардың бірі. Ластанған су көздері қаладағы жасыл желекке кері әсер етеді, себебі өсімдіктер мен топыраққа түсетін су құрамындағы химиялық қоспалар өзгеріске ұшырайды.Сонымен қатар, су арналарының тазалығы қаланың санитариялық жағдайына тікелей байланысты. Тұрмыстық қалдықтардан бөлінетін зиянды заттар су арқылы таралып, маса мен кеміргіштердің көбеюіне жағдай жасайды. Бұл, өз кезегінде, жұқпалы аурулардың таралу қаупін арттырады.Таза өзендер мен каналдар қалада құстар мен балықтардың табиғи мекенін сақтап, экожүйенің биологиялық тепе-теңдігін қамтамасыз етеді. Сондықтан мұндай тазалық жұмыстары тек экологиялық акция ғана емес, ол қалалық өмір сапасын арттыруға бағытталған стратегиялық шара.Бұрынғы шаралармен салыстыруШымкент қаласында өзендер мен каналдарды тазалау жұмыстары жыл сайын өткізілсе де, олардың жүйелілігі соңғы жылдары күшейе түсті. Мәселен:2022 жылы қала бойынша бір мезгілдік сенбілік өткізіліп, негізінен қала орталығындағы арықтар тазартылған еді. Ол кезде 5 тоннадай қоқыс шығарылған. 2023 жылы экологиялық акция көлемі ұлғайып, жастар ұйымдары белсенділік танытты. Канал бойларына қоқыс тастамау туралы плакаттар мен ескертпе тақтайшалар орнатылды, бірақ олар көбіне маусымдық сипатта ғана болды. 2024 жылы алғаш рет қоқысты сұрыптап жинау тәжірибесі енгізілді. Пластик, шыны және басқа қалдықтар бөлек жиналып, қайта өңдеуге жіберілді. Бұл экологиялық мәдениетті қалыптастыруда маңызды қадам болды. Ал биылғы 2025 жылғы акцияның ерекшелігі — қатысушылар санының артуы, арнайы техниканың көбірек тартылуы және санитариялық-ағарту жұмыстарының қатар жүргізілуі. Жағалауларды тазартумен қатар, мамандар мен еріктілер тұрғындарға суды ластамау жөнінде түсіндірме жасап, «Қоқысты суға тастамаңыз, қайта өңдеуді таңдаңыз» деген үндеу таратты.Қоғамдық жауапкершілік және экологиялық мәдениетӨзендер мен каналдардың тазалығы тек коммуналдық қызметтің міндеті емес. Бұл — әрбір тұрғынның мәдениеті мен жауапкершілігінің көрсеткіші. Бүгінде тұрмыстық қалдықтардың едәуір бөлігі тұрғындардың өз әрекетінің салдары екенін ескерсек, экологиялық ағартудың маңызы зор.Қала әкімдігі мен табиғат қорғау мекемелері тұрғындарды қоқысты арнайы орындарға тастауға, тұрмыстық қалдықтарды сұрыптап шығаруға және қоғамдық сенбіліктерге қатысуға шақырады. Мұндай қоғамдық қатысу қаланың экологиялық ахуалын жақсартып қана қоймай, тұрғындардың өз ортасына деген сүйіспеншілігін арттырады.Соңғы жылдары қала мектептерінде де экологиялық тәрбиеге баса мән берілуде. Оқушыларға арналған «Таза өзен — таза қала» атты акциялар мен шығармашылық байқаулар ұйымдастырылып келеді. Бұл жас ұрпақтың табиғатты қорғауға деген көзқарасын қалыптастыруға үлкен үлес қосады.Болашаққа бағытталған қадамЖиын қорытындысында және бүгінгі сенбіліктің нәтижесінде бірнеше маңызды шешімдер қабылданды:Өзендер мен каналдардың ай сайынғы мониторингі жолға қойылады; Қоқыс тастауға тыйым салатын белгілер мен бейнебақылау камералары орнатылады; Қайта өңдеуге арналған қалдықтарды жинау жүйесі тұрақты түрде енгізіледі; Қоғамдық сенбіліктер мен экологиялық акциялар тоқсан сайын ұйымдастырылатын болады. Бұл шаралар қаланың экожүйесін сақтауға, тұрғындардың өмір сүру сапасын арттыруға және табиғи байлықтарды келер ұрпаққа таза қалпында жеткізуге бағытталған.Өзендер мен каналдардың тазалығы — тек бүгінгі күннің емес, ертеңгі ұрпақтың да амандығы. 2025 жылғы шілде айындағы экологиялық сенбілік Шымкент қаласының табиғатты қорғаудағы жүйелі әрі нәтижелі жұмысының бір көрінісі болды. Өткен жылдар тәжірибесі көрсеткендей, тұрақты әрі кешенді көзқарас қана қаланың экожүйесін сақтауға мүмкіндік береді.Әрбір тұрғынның кішкентай ғана дұрыс қадамы — болашақтағы таза табиғаттың кепілі.

2025 жылдың 29 шілдесінде Шымкент қаласында жайлы қалалық ортаны дамыту басқармасының кезекті аппараттық кеңесі өтті. Жиынның негізгі тақырыптары қаланы абаттандыру, санитарлық тазалау, абаттандыру және инфрақұрылымды жақсарту болды. Мұндай іс-шаралар тұрақты түрде өткізіліп тұрады, бірақ бұл кездесу әсіресе тазалық пен тәртіптің күнделікті аспектілеріне ғана емес, сонымен қатар олардың мегаполистің экологиялық тұрақтылығына тигізетін әсеріне де назар аударды. Жиында басқарма басшылары атқарылған жұмыстар туралы есеп беріп, жаңа міндеттер талқыланды. Қала қызметтері тұрғындар үшін жайлы және қауіпсіз ортаны құру, оның ішінде жүйелі абаттандыру, инфрақұрылымды жаңарту, қатты тұрмыстық қалдықтарды шығаруды бақылау, суару және жарықтандыру жүйелерін жаңғырту жұмыстарын жалғастыруда. Әр сала бойынша нақты мерзімдері мен жауапты тұлғалары анықталған нақты тапсырмалар берілді. Қалалық экожүйенің негізі ретінде абаттандыру және санитария Жиынның өзекті мәселелерінің бірі қаланы санитарлық тазалау болды. Жазда коммуналдық қызметтерге жүктеме бірнеше есе артады: жоғары температура қалдықтардың ыдырауын тездетеді, шаңның мөлшерін арттырады және тазалау үнемі жүргізілмейтін жерлерді әсіресе байқалады. Осыған байланысты қоқыс шығару кестесін күшейту және шалғай елді мекендерде жұмыс істейтін мобильді топтардың санын арттыру туралы шешім қабылданды. Қалдықтарды бөлек жинау жүйесін енгізуге және қалдықтарды қайта өңдеу пайызын арттыруға ерекше назар аударылуда. Егер бірнеше жыл бұрын Шымкентте қатты тұрмыстық қалдықтардың 20 пайыздан азы қайта өңделсе, 2025 жылдың бірінші жартыжылдығында бұл көрсеткіш 27 пайызға дейін өсті. Мұндай өсу полигондарға түсетін жүктеменің азаюын және топырақ пен жер асты суларының ластану қаупінің төмендеуін білдіреді. Қаланы көгалдандыру және «жасыл қалқан» құру Жиында жүйелі көгалдандыру мәселесі де қаралды. Ағымдағы бағдарлама аясында жыл соңына дейін 15 мың түп ағаш пен бұта отырғызу, сондай-ақ аулалар мен қоғамдық орындарда 40-тан астам жаңа гүлзарлар мен көгалдарды абаттандыру жоспарлануда. Бұл қаланың сыртқы келбетін эстетикалық жақсарту ғана емес, сонымен қатар климаттың тұрақтылығына нақты үлес қосу болып табылады. Жасыл кеңістіктер шаң деңгейін төмендетеді, топырақтағы ылғалды сақтайды және көмірқышқыл газын сіңіреді. Шымкенттің ыстық климатында мұндай шаралар ерекше маңызды: жасыл аймақтар қалалық жылу аралының әсерін азайтып, жаз айларын тұрғындар үшін қолайлы етеді. Жиында бар екпелерді күтіп-баптау мәселесі де көтерілді. Ағаш отырғызу көбінесе соңғы кезең ретінде қабылданады, бірақ үнемі суару және санитарлық кесу болмаса, жас ағаштар тамыр алмайды, ал ескілері тұрақтылығын жоғалтады. Осыған орай, жайлы қалалық ортаны дамыту басқармасы коммуналдық кәсіпорындармен бірлесіп, қалалық саябақтар мен скверлердің жағдайына бақылауды күшейтуде. Инфрақұрылымды жақсарту және цифрлық бақылау Жоғары сапалы инфрақұрылымсыз заманауи жақсарту мүмкін емес. Жиында көшелерді жарықтандыру мен суару жүйелерін жаңғырту жоспарлары талқыланды. Автоматтандырылған және үнемді технологияларды пайдалану су мен электр энергиясына шығындарды азайтуға, сонымен бірге коммуналдық қызметтің тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Соңғы екі жылда цифрлық бақылау белсенді түрде енгізілді. 2024 жылы Шымкентте көшелерді тазалайтын және жасыл алқаптарды суаратын техникада алғашқы GPS трекерлері пайда болды. Енді қалалық қызметтер нақты уақыт режимінде арнайы көліктің әрбір бірлігі қайда және қандай жұмыс атқарып жатқанын көре алады. Бұл тәсіл ашықтық пен тәртіпті арттырады, ал тұрғындар таза көшелер мен жақсы ұсталған аулаларға ие болады. Өткен тәжірибемен және тұрғындардың рөлімен салыстыру Өткен жылдармен салыстырғанда қаланы көркейтуге деген көзқарас жүйелі сипатқа ие болуда. 2022–2023 жылдары негізінен маусымдық жұмыстарға назар аударылды: көктемгі сенбіліктер, жазғы суару және күзгі жапырақтарды алу. Бүгінгі таңда жұмыс жоспарлы, цифрлық технологиялар мен жұртшылықтың қатысуына негізделген жыл бойы. Маңызды элемент тұрғындардың қатысуы болды. Жиын барысында экологиялық акциялар мен сенбіліктерге аула комитеттерін, жастар ұйымдары мен еріктілерді белсендірек тарту туралы ұсыныс айтылды. Өткен жылғы «Таза қала» акциясының тәжірибесі тұрғындардың қатысуы нақты нәтиже беретінін көрсетті: 2024 жылдың үш айында қоғамдық орындардан 50 тоннадан астам қоқыс шығаруға мүмкіндік туды, антисанитарлық жағдайға шағымдар саны үштен біріне қысқарды. Қалалық экожүйеге және өмір сапасына әсері Талқыланған шаралар Шымкент қаласының экологиялық тұрақтылығына тікелей әсер етеді. Үнемі тазалау ауадағы шаң мен аллергендердің мөлшерін азайтады, қалдықтарды бөлек жинау табиғатқа түсетін салмақты азайтады, ал жасыл аумақтарды кеңейту микроклиматты жақсартады және биологиялық әртүрлілікті арттырады. Таза және абаттандырылған қала тұрғындар үшін жайлы ғана емес, инвесторлар мен туристер үшін де тартымды. Экологиялық тұрақтылық экономиканың дамуымен тікелей байланысты: ластану зардаптарын жоюға аз ақша жұмсалады, жаңа инфрақұрылым құруға көбірек көңіл бөлінеді. Қорытынды және келесі қадамдар Кездесу қорытындысы Шымкентте жайлы және қауіпсіз қалалық ортаны құрудың ұзақ мерзімді стратегиясын қалыптастыру жалғасып жатқанын көрсетті. Жүйелілік, цифрлық бақылау, қоғамды тарту және қоршаған орта факторларын ескеру бұл процесті өткен жылдарға қарағанда тиімдірек етеді. Жарияланған жоспарлардың қаншалықты нақты орындалатынын алдағы айлар көрсетеді. Жоспарланған шаралар дер кезінде орындалса, тұрғындар таза әрі жасыл қалаға ғана емес, Шымкентті алдағы жылдардағы климаттық және экологиялық қауіп-қатерден сақтайтын тұрақты экожүйеге ие болады.

2025 жылдың 29 шілдесінде Шымкент қаласында Қалалық жайлы ортаны дамыту басқармасының кезекті аппараттық мәжілісі өтті. Жиын барысында қаладағы абаттандыру жұмыстарының жай-күйі, санитариялық тазалық шаралары, көгалдандыру бағытындағы жаңа бастамалар және инфрақұрылымды жетілдіру мәселелері жан-жақты қаралды. Басқарма басшылығы қаланың тұрғындары үшін қауіпсіз әрі жайлы ортаны қамтамасыз ету — басты басымдықтардың бірі екенін атап өтті.Жиында әрбір бөлімше бойынша нақты тапсырмалар беріліп, олардың орындалу мерзімдері мен бақылау тетіктері белгіленді. Қала көшелерін тазарту, саябақтар мен аулаларды көгалдандыру, инженерлік инфрақұрылым нысандарын күтіп ұстау, жарықтандыру мен суару жүйелерін жетілдіру — күн тәртібіндегі негізгі мәселелер қатарында болды. Сондай-ақ, тұрмыстық қатты қалдықтарды дер кезінде шығару және қайта өңдеу деңгейін арттыру шаралары қарастырылды.Бұл мәжілістің ерекшелігі — оның қала экожүйесіне әсері мен тұрақты дамуына бағытталғандығында. Шымкент – еліміздің ірі мегаполистерінің бірі, мұнда халық саны жыл сайын артып келеді. Соған сай көлік қозғалысы, тұрмыстық қалдық көлемі мен жасыл аймақтарға түсетін жүктеме де көбейіп отыр. Сол себепті абаттандыру және көгалдандыру тек эстетикалық емес, экологиялық тұрғыдан да маңызды.Қалалық жайлы ортаны дамыту басқармасы қаладағы жасыл белдеуді кеңейту үшін биылғы жылы 15 мыңнан астам ағаш көшеттерін отырғызуды жоспарлап отыр. Бұған қоса, көпқабатты тұрғын үйлердің аулалары мен қоғамдық саябақтарда 40-тан астам жаңа гүлзар мен көгал алаңдарын жасау жұмыстары қолға алынған. Мұндай бастамалар қала микроклиматын жақсартып, жаздың аптап ыстығында ауаның температурасын төмендетуге ықпал етеді.Санитариялық тазалық мәселесі де басты назарда. Қала көшелерінде қоқыс жинау жұмыстарының жиілігі арттырылып, қатты қалдықтарды сұрыптап жинау тәжірибесі кезең-кезеңімен енгізілуде. Соңғы жылдары тұрмыстық қалдықтарды қайта өңдеу үлесі 18%-дан 27%-ға дейін өсті. Бұл экожүйеге түсетін жүктемені азайтып, топырақ пен судың ластану қаупін төмендетеді.Өткен жылдармен салыстырғанда, мұндай аппараттық мәжілістердің форматы да айтарлықтай өзгерген. Мәселен, 2022–2023 жылдары абаттандыру мәселелері негізінен маусымдық жоспарлау шеңберінде ғана қаралса, 2024 жылдан бастап тұрақты экологиялық мониторинг пен цифрлық бақылау жүйесі енгізіле бастады. Қазір қаладағы бірқатар негізгі көшелерде қоқыс жинау мен суару техникасы GPS арқылы бақыланып, жұмыс сапасы нақты уақыт режимінде қадағаланады. Бұл жүйелілік — өткен тәжірибелерден алынған басты сабақ.Сонымен қатар, қала экожүйесін қорғауда тұрғындардың да рөлі артып келеді. Жиында еріктілерді, жастар ұйымдарын және жергілікті қауымдастықтарды көгалдандыру жұмыстарына белсенді тарту жөнінде ұсыныстар айтылды. Мұндай қоғамдық қатысу тәжірибесі 2023 жылы «Таза қала» акциясы кезінде өз тиімділігін дәлелдеді: сол кезде 3 айда 1200-ден астам тұрғын сенбіліктерге қатысып, 50 тоннаға жуық қоқыс шығарылған еді. Биылғы жылы бұл көрсеткішті екі есеге арттыру жоспарлануда.Абаттандыру және көгалдандыру шараларының қала экожүйесіне тікелей әсері бар. Ағаштар көмірқышқыл газын сіңіріп, ауаны тазартады, жел жылдамдығын азайтып, қалалық климатты жұмсартады. Гүлзарлар мен көгал алаңдары шаң-тозаңды ұстап, аллергендердің таралуын азайтады. Суару және жарықтандыру жүйелерін тиімді пайдалану — энергия мен ресурсты үнемдеудің заманауи тәсілдеріне сәйкес келеді.Қалалық жайлы ортаны дамыту басқармасы аппараттық мәжілісте алдағы айларға арналған басымдықтарды айқындады. Оның ішінде:Қаладағы жасыл желекті 10%-ға ұлғайту; Қоқыс жинау және сұрыптау жүйесін жетілдіру; Көпқабатты үйлердің аулаларын кешенді абаттандыру; Қоғамдық орындардың жарықтандыру және суару жүйесін жаңғырту; Экологиялық акциялар мен сенбіліктерді ай сайын өткізу. Қорытындысында басқарма басшысы қала тұрғындарының өмір сүру сапасын арттыру мен экожүйені қорғау қатар жүргізілетінін атап өтті. Қаладағы жайлы орта – бұл тек таза көшелер мен көрікті саябақтар ғана емес, ол экологиялық тепе-теңдікті сақтауға мүмкіндік беретін тұрақты жүйе екенін еске салды.

2025 жылғы 28 шілдеде Шымкент қаласының Абай ауданында кезекті сенбілік өтті. Бұл шара «Таза Қазақстан» экологиялық акциясы аясында ұйымдастырылды. Сенбілік барысында аудан аумағындағы жасыл желектерге санитарлық қырқу жүргізіліп, көшелер мен тротуарлар жуылды, аулалар тазартылды. Іс-шараға аудан әкімдігінің қызметкерлері, коммуналдық мекемелер мен KazStroyCapital компаниясының өкілдері, сондай-ақ ерікті тұрғындар қатысты.Жалпы саны 100-ге жуық адам сенбілікке атсалысып, 4 арнайы техника жұмылдырылды. Нәтижесінде үш тоннадан астам қатты тұрмыстық қалдық жиналып, арнайы полигондарға шығарылды. Құрғақ бұтақтар кесіліп, аулалар шөбінен тазартылды. Аталған жұмыстар тек сыртқы тазалықпен шектелмей, қала экожүйесіне оң әсер ететін кешенді шара ретінде қарастырылды.Бүгінгі таңда қалалардағы экологиялық тепе-теңдікті сақтау – өзекті мәселелердің бірі. Әсіресе, халық тығыз орналасқан аудандарда ауаның ластануы, жасыл аймақтардың азаюы, қатты тұрмыстық қалдықтардың көбеюі – тұрғындардың өмір сапасына тікелей әсер етеді. Абай ауданы Шымкент қаласындағы ең үлкен әрі қарқынды дамып келе жатқан аумақтардың бірі болғандықтан, мұндағы тазалық жұмыстары үлкен мәнге ие.Сенбілік кезінде жүргізілген ағаштардың санитарлық қырқуы табиғи желектердің жаңаруына, олардың ұзақ өмір сүруіне мүмкіндік береді. Құрғақ және ауру бұтақтарды кесу – ағаштарды зиянкестер мен саңырауқұлақ ауруларынан қорғауға көмектеседі. Бұл жұмыс табиғи өсімдіктердің өздігінен қалпына келуіне және қаланың микроклиматын тұрақты ұстауға септігін тигізеді.Шөп шабу мен аулаларды тазарту да тек сыртқы көрініс үшін ғана емес, санитарлық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін маңызды. Ұзақ уақыт шабылмаған шөп пен арамшөптер зиянды жәндіктер мен кенелерге қолайлы орта қалыптастырады. Бұл – әсіресе жаз айларында тұрғындардың денсаулығына қауіп төндіретін фактор. Сондықтан мұндай жұмыстардың профилактикалық маңызы зор.Көшелер мен тротуарларды жуу – қаланың атмосфералық шаңын азайту үшін маңызды қадам. Жаз мезгілінде ауада қалқып жүрген ұсақ шаң-тозаң бөлшектері аллергия, демікпе және басқа да тыныс жолдарының ауруларын қоздыруы мүмкін. Аумақты сумен жуу осы тәуекелді төмендетеді. Сонымен қатар, мұндай шаралар жол жабынының сақталуына, қауіпсіз қозғалысқа және эстетикалық көрініске де оң әсер етеді.Қала тұрғындары арасында экологиялық мәдениетті арттыру мақсатында да бұл шаралар маңызды. Соңғы жылдары Шымкент қаласында қоғамдық тазалыққа бейжай қарамайтын тұрғындардың қатары көбейіп келеді. Еріктілердің қатысуы мен тұрғындардың белсенділігі сенбілікті тек әкімдік тарапынан емес, халықтың өзі де қолдайтынын көрсетеді. Бұл – экологиялық жауапкершіліктің белгісі.Абай ауданындағы тазалық жұмыстары өткен жылдармен салыстырғанда жүйелі түрде іске асуда. Мәселен, 2023 жылы жүргізілген сенбіліктер негізінен қоқыс жинау мен көгалдандыруға бағытталса, бүгінде бұл жұмыстарға экологиялық сараптама мен жоспарлау негізінде нақты тәсілдер қолданылуда. Арнайы мамандардың көмегімен қай жерлерде санитарлық қырқу қажет екені, қандай учаскелерде шөп шабу маңызды екені алдын ала анықталады. Бұл – жұмыстардың тиімділігін арттырады.Осы орайда, қала экожүйесіне әсер ететін тағы бір маңызды аспект – қалдықтарды басқару. Қатты тұрмыстық қалдықтардың дұрыс жиналуы және арнайы орындарға жеткізілуі – қаланың табиғи ресурстарына келетін жүктемені азайтады. Қалдықтар уақытылы шығарылмаса, ол қоршаған ортаға ғана емес, адам денсаулығына да зиян келтіреді.Жалпы алғанда, 28 шілдеде өткен сенбілік – тек бір реттік тазалық шарасы емес, бұл – тұрақты экологиялық мәдениетті қалыптастыру жолындағы нақты қадам. Абай ауданындағы мұндай кешенді жұмыстар қала экологиясын жақсартуға, тұрғындардың өмір сапасын арттыруға бағытталған.Алдағы уақытта мұндай шаралар басқа да аудандарда жалғасып, әрбір тұрғынның санасында «тазалық – ортақ жауапкершілік» деген түсінік орнықса, Шымкент қаласы экологиялық жағынан тартымды әрі өмір сүруге қолайлы орталықтардың біріне айналуы әбден мүмкін. Экология – тек табиғат емес, бұл – әрбір адамның амандығы, әр отбасының денсаулығы.

2025 жылдың 28 шілдесінде Шымкент қаласының Абай ауданында «Таза Қазақстан» экожобасының аясында кезекті ауқымды санитарлық акция өтті. Жасыл алқаптарды санитарлық кесу, шөп шабу, көшелер мен тротуарларды жуу жұмыстары ең көп қоныстанған елді мекендерде, соның ішінде саябақ аумақтарында, іргелес аумақтарда және қоғамдық орындарда шоғырландырылды. Шараға аудан әкімі аппаратының қызметкерлері, коммуналдық мекеме қызметкерлері, «КазСтройКапитал» мердігер ұйымының өкілдері, сондай-ақ белсенді азаматтар арасынан еріктілер қатысты. Барлығы 100-ге жуық адам қатысты, арнайы техникалар: су таситын көліктер, қондырмалары бар тракторлар мен тиегіштер пайдаланылды. Жұмыс күні ішінде коммуналдық қызметтер үш тоннаға жуық қоқыс жинап, шығарды, ондаған қураған ағаштар жойылды, жүздеген метр арамшөптер кесілді. Бірақ бұл цифрлардың астарында анағұрлым тереңірек әсер жатыр, ең алдымен экологиялық. Бүгінгі таңда қалалар климаттың өзгеруінің, ауаның ластануының және жасыл кеңістіктердің деградациясының күшеюі әсерлерімен бетпе-бет келгенде, мұндай әрбір оқиға тек жақсарту үшін ғана емес, стратегиялық мақсаттар үшін де рөл атқарады. Шымкент қаласындағы Абай ауданы халық тығыз орналасқан, даму тығыздығы жоғары және мұнда жақсы ұсталған жасыл инфрақұрылымның болуы өте маңызды. Ағаштар мен бұталарды санитарлық кесу тек эстетика емес. Бұл зиянкестердің, өсімдік ауруларының және тіпті ықтимал өрт көздерінің таралуын болдырмайтын шара. Ыстық оңтүстік жазда тасталған және кептірілген бұтақтар қоршаған ортаға да, тұрғындардың қауіпсіздігіне де нақты қауіп төндіреді. Косметикалық және санитарлық кесу ағаштардың аэрациясын жақсартады, олардың жасаруына және тұрақты өсуіне ықпал етеді, демек, көмірқышқыл газын жақсы сіңіреді. Шөп шабу және арамшөптерді жою тағы бір маңызды фактор болып табылады, әсіресе ауру әкелетін жәндіктермен күресуде. Шымкентте соңғы жылдары жаз маусымында шыбын-шіркей мен кенеге қатысты шағымдар көбейген. Қараусыз қалған шөптер олардың табиғи баспанасына айналады. Өсімдіктерді таза және қысқа ұстау алдын алу болып табылады. Ал алдын алу тек биологиялық ғана емес, сонымен қатар психологиялық. Таза аула – бұл қала ортасын, әсіресе қарттар мен балалардың мүлдем басқаша қабылдауы. Тротуарлар мен жолдарды жуу бойынша іс-шараларды бөлек атап өткен жөн. Бұл тек санитарлық тазалық тұрғысынан ғана емес, ауадағы шаңның деңгейін төмендету тұрғысынан да маңызды. Жазда құрғақтық пен жылу көшелерді аэрозольді ластаудың ықтимал көзіне айналдырады. Асфальт, пластмасса және басқа да микроскопиялық ластаушы заттардың бөлшектерімен араласқан ұсақ шаң тыныс алу жолдарында тұнып, аллергия, демікпе және басқа да тыныс алу органдарының ауруларын тудырады. Көшелерді жуу бұл қауіпті бірнеше рет азайтуға көмектеседі. Өткен жылдармен салыстырғанда мұндай шаралардың форматы жан-жақты болып келеді. Егер бұрын — 2022–2023 жылдары — сенбілік күндері негізінен қоқыс жинау және жол жиектерін сырлаумен шектелетін бір реттік болса, бүгінде бұл әдіс стратегиялық тұрғыдан ойластырылған. Спутниктік мониторинг және әкімдік деректері негізінде халық тығыздығы жоғары және қоршаған ортаға ең көп әсер ететін басым аймақтар анықталды. Бірінші кезекте жасыл желектер жетіспейтін, ауаның ластану деңгейі жоғарылаған аумақтар мен азаматтардың өтініштері қаралады. Сонымен қатар, тұрғындардың өздерін тарту да жыл сайын артып келеді. Адамдар қоршаған ортаның таза болуы мемлекеттің ғана емес, әрбір азаматтың міндеті екенін түсіне бастады. Мұндай шараларға жастар, мектеп оқушылары, еріктілер көбірек қатысуда. Олар қала экологиясы туралы қарапайым білім алады, ағаштарды күтіп-баптауды, қалдықтарды қалай дұрыс жою керектігін және қандай өсімдіктер топырақты ауа райының әсерінен қорғайтынын үйренеді. Қаланың экожүйесі – кез келген әсерге жауап беретін тірі организм. Уақытында көгалдандыру, тазалық пен санитарлық тазалықты сақтау, зиянкестер мен құрғақшылықтың алдын алу қала ортасының климаттық тұрақтылығын бірге арттыратын факторлар болып табылады. Шу деңгейі төмендейді, температура тұрақтанады, ауаның ылғалдылығы жоғарылайды, ауру саны азаяды. Қала билігінің экология тек саябақтар мен ағаш отырғызу ғана емес екенін түсінуі маңызды. Бұл сондай-ақ бар жасыл аумақтарды қорғау, олардың өміршеңдігі мен функционалдығын қолдау. Сол себепті акция аясында ағаштардың жай-күйіне алдын ала диагностика жүргізіліп, алдағы уақытта қала көшеттерін цифрлық тіркеу жобасын іске қосу жоспарлануда. Осылайша, 28 шілде тазалық күнінен артық болды. Бұл экологияның әдеттегі сенбіліктердің көлеңкесінен шығып, саналы қала саясатының бір бөлігіне айналған күн. Ал мұндай іс-шаралар тұрғындардың, мамандардың және әкімшіліктің қатысуымен тұрақты түрде өтетін болса, Шымкент таза көшелерге ғана емес, сонымен қатар салауатты, тұрақты және жайлы қалалық ортаға ие болады.

2025 жылдың 24 шілдесінде «Таза Қазақстан» жалпыұлттық экологиялық акциясы аясында ұйымдастырылған Шымкент қаласы Әл-Фараби ауданына қарасты шағын аудандардың бірінде кезекті сенбілік өтті. Бұл жолы аудан әкімдігі, коммуналдық мекеме қызметкерлері мен жергілікті тұрғындар бірігіп, «Қарасу» ықшамауданындағы көпқабатты No18 үйдің ауласында тәртіп орнатуға кірісті. Сенбілікке 100-ге жуық адам қатысып, 4 бірлік арнайы техника жұмылдырылды. Шараға қатысушылар іргелес аумақты қоқыстан тазартып, шөп шабу, құрғақ ағаш бұтақтарын кесу, жиналған қоқыстарды жинап, шығарды. Барлығы 3 тоннаға жуық қалдық шығарылды. Қалада мұндай шаралар жүйелі түрде өтуде. Бұрын сенбілік негізінен мереке күндері немесе бір реттік іс-шара ретінде жүргізілсе, бүгінде олар тұрақты сипатқа ие болды. Қала тұрғындарының қолдауына ие болған жергілікті билік пен коммуналдық қызметтер тұрғын үй аумақтарының санитарлық жағдайын жақсарту және халықтың экологиялық мәдениетін арттыру бойынша жүйелі жұмысты жалғастыруда. Бұл тазалаудың ерекшелігі тартылған ресурстардың ауқымында ғана емес, оның уақытында жүргізілуінде де болды. Шілде - өсімдіктердің белсенді өсу кезеңі, ал іргелес аумақтардың жағдайын бақылаудың болмауы жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін: жәндіктердің жиналуы, арамшөптердің өсуі, санитарлық нормалардың бұзылуы. Құрғақ бұтақтарды кесу және шөп шабу - бұл жай ғана эстетикалық шаралар ғана емес, сонымен қатар ыстық жағдайда қауіпті аурулардың және ықтимал өрттердің таралуының маңызды алдын алу болып табылады. Мұндай әрекеттердің экологиялық маңыздылығын асыра бағалау қиын. Қала кеңістігін қоқыстан жүйелі түрде тазарту топырақтың саулығына, ауаның тазалығына тікелей әсер етеді. Қоқыс, әсіресе бейорганикалық текті – пластик, полиэтилен, шыны – баяу ыдырайды және қоршаған ортаны уландыратын зиянды заттарды шығаруы мүмкін. Мұндай қалдықтарды уақтылы шығару топырақ пен жер асты суларының ластануын болдырмауға көмектеседі, бұл халық тығыз орналасқан қалада өте маңызды. Сонымен қатар, тұрғындардың мұндай сенбіліктерге қатысуы ортақ кеңістікке ұжымдық жауапкершілік мәдениетін қалыптастыратынын айта кеткен жөн. Көршілер кіреберістердің тұрғындары ғана емес, өз қалаларын таза және қауіпсіз ету үшін пікірлес адамдарға айналады. Бұл муниципалдық құрылымдарға деген сенімнің артуына және үкімет пен қоғам арасындағы байланыстың нығаюына әкеледі. Өткен жылдардың тәжірибесіне қарасақ, оң динамикасын атап өтуге болады. 2023 жылы Қаратау ауданында өткен осындай сенбілік аясында акцияға небәрі 40 адам қатысып, 1,5 тоннаға жуық қоқыс шығаруға мүмкіндік туды. 2024 жылдың өзінде қатысушылар саны 70 адамға дейін артып, аумақтан шығарылған қалдықтардың көлемі 2 тоннаға жетті. Ағымдағы көрсеткіштер азаматтық белсенділік пен экологиялық бастамаларға қатысу жыл сайын артып келе жатқанын көрсетеді. Экологиялық контекстте мұндай оқиғалардың қалалық экожүйеге тигізетін әсеріне де тоқталған жөн. Шымкент үлкен оңтүстік қала ретінде белгілі бір экологиялық жүктемелерге ұшырайды: шаң, жылу, тығыз даму. Мұндай жағдайда жасыл желектерді қолдау, ағаштарды дер кезінде күтіп-баптау, аулалардағы тазалықты сақтау ерекше маңызды. Өлген ағашты алып тастау ағаштардың жақсы өсіп, тыныс алуына мүмкіндік береді, ал шөп шабу тозаң концентрациясын азайтады, бұл аллергиямен ауыратындардың әл-ауқатына жақсы әсер етеді. Сондай-ақ, қалалық ландшафт тазалаудан кейін айтарлықтай тартымды болатынын атап өткен жөн. Бұл тұрғындардың, әсіресе қарттар мен балалы отбасылардың психологиялық жағдайына да әсер етеді. Таза аула – серуендеуге, қарым-қатынас жасауға, спортпен шұғылдануға арналған орын. Өзіңізді жайлы және қауіпсіз сезінетін кеңістік. 24 шілдедегі сенбілік – қала экологиясының тұрақты дамуына жасалған тағы бір қадам. Аудан басшылығының өкілдері әл-Фарабидің барлық шағынаудандарында осындай жұмыстар жүргізілетініне уәде берді. Жоспарларға үйлерге іргелес аумақтар, бос жерлер, жол бойындағы және оқу орындарының маңындағы аумақтар бар. Іс-шараларға мектептер, жастар ұйымдары және бизнес қауымдастығы қатысады деп күтілуде. Ендеше, мұндай сенбіліктер қоқыс шығару бойынша жай ғана техникалық жұмыстар емес, қаланың өмір сүру сапасын жақсартуға, оның табиғатын сақтауға және экологиялық саналы ұрпақ тәрбиелеуге бағытталған мақсатты іс-шаралар. Бірлескен күш-жігер арқылы ғана әрбір тұрғын қоршаған дүниенің тазалығы мен әл-ауқатына жауапкершілікті сезінетін ортаны құруға болады. Шымкент қоршаған ортаны жаңғырту жолымен сенімді түрде жүруді жалғастырып, өзара әрекеттесу, алдын алу және әрбір қала тұрғынының өз ауданының өміріне қатысуына назар аударады.

2025 жылдың 24 шілдесінде Шымкент қаласы Аль-Фараби ауданының Қарасу шағынауданында кезекті сенбілік өтті. Бұл іс-шара «Таза Қазақстан» экологиялық акциясы аясында ұйымдастырылып, №18 көпқабатты тұрғын үйдің ауласында жүргізілді. Қалалық тазалық пен экологиялық тепе-теңдікті сақтау мақсатында өткізілген сенбілікке 100-ге жуық адам және 4 арнайы техника жұмылдырылды. Жиналған қоқыс көлемі — 3 тонна.Сенбіліктің негізгі бағыттары ретінде аулалар мен қоғамдық кеңістіктерді қоқыстан тазарту, ағаштардың қураған бұтақтарын кесу, шөп шабу және аулаларды сыпыру жұмыстары белгіленді. Іс-шараға аудан әкімдігі аппараты мен коммуналдық қызмет өкілдері белсене қатысты.Бұл сенбілік – жай ғана тазалау шарасы емес, қала экожүйесіне тікелей әсер ететін маңызы зор бастама. Қаланың жасыл желектерін күтіп ұстау, ескі ағаш бұтақтарын кесу арқылы табиғи ортаның жаңаруына мүмкіндік беріледі. Сондай-ақ, қоқысты уақытылы тазалау – топырақтың ластануын, зиянкестердің көбеюін, ауаға жағымсыз иістердің таралуын болдырмауға көмектеседі.Салыстырып қарасақ, осындай сенбілік жұмыстары 2022 және 2023 жылдары да өткізілген болатын. Алайда, бұрынғы шаралар көбіне мерекелер мен нақты күнтізбелік даталарға ғана байланысты өткізілсе, соңғы екі жылда бұл іс жүйелі түрде, жыл бойы әр аптада өткізіле бастады. Мәселен, 2023 жылы дәл осындай сенбілік Қаратау ауданында ұйымдастырылып, 1,5 тоннаға жуық қоқыс шығарылған болатын. Биылғы сенбілікте көрсеткіштердің айтарлықтай өскені байқалады — бұл тұрғындардың белсенділігі мен экологиялық мәдениетінің артқанын білдіреді.Қала экожүйесіне әсер ету тұрғысынан алғанда, сенбілік шараларының маңызы зор. Қоқыс пен қалдықтар тек көзге ғана емес, сонымен қатар жер асты суларына, топырақтың сапасына және ауаның тазалығына теріс әсер етеді. Әсіресе пластик қалдықтар мен химиялық заттар уақыт өте келе топыраққа сіңіп, өсімдіктердің өсуіне, сол маңайдағы тірі ағзаларға қауіп төндіреді. Тазалық шараларының тұрақты түрде жүргізілуі – осы қатерлердің алдын алудың тиімді жолы.Бұдан бөлек, ағаштардың қураған бұтақтарын кесу мен шөп шабудың да экологиялық маңызы бар. Қураған бұтақтар — өрттің туындау қаупін арттыратын факторлардың бірі. Оларды дер кезінде кесу — жаз мезгіліндегі өрттің алдын алуға бағытталған нақты әрекет. Ал шөп шабу — маса, кене сынды зиянды жәндіктердің көбеюіне тосқауыл қойып, тұрғындардың денсаулығын қорғауға мүмкіндік береді.Сонымен қатар, сенбіліктің әлеуметтік маңызы да жоғары. Мұндай ұжымдық іс-шаралар тұрғындардың бірлігін арттырып, экологиялық сана мен жауапкершілік сезімін қалыптастырады. Көпқабатты үйлердің ауласында тұратын адамдар өз ортасының тазалығына немқұрайлы қарамаса, бұл жалпы қаланың көркін арттыруға, тұрмыстық мәдениетті дамытуға ықпал етеді.Жергілікті билік өкілдерінің айтуынша, мұндай шаралар алдағы уақытта да жалғасын табады. Әрбір шағынауданда тазалық айларын өткізу, көгалдандыру жұмыстарын күшейту, тұрғындар арасында экологиялық тәрбие беру – басты мақсаттардың бірі. Болашақта бұл сенбіліктерге оқушылар мен жастар ұйымдарын, қоғамдық бірлестіктерді де кеңінен тарту көзделіп отыр.Айта кету керек, экологиялық шаралар тек бір реттік тазалықпен шектелмеуі керек. Қаланың тұрақты экожүйесін сақтау үшін тұрғындардың күнделікті өмірде қоқысты сұрыптап тастау, қайта өңделетін материалдарды жинау, суды үнемді пайдалану және көгалдандыруға қатысу сынды қарапайым әрекеттері өте маңызды.Қорытындылай келе, Аль-Фараби ауданындағы 24 шілдеде өткен сенбілік – бұл тек тазалық емес, сонымен қатар қала тұрғындары мен билік арасындағы үйлесімді әріптестіктің көрінісі. Экожүйені сақтау үшін бәріміздің белсенділігіміз қажет. Табиғатты аялау мен қаланы таза ұстау – ортақ міндет. Осы сенбілік арқылы Шымкент тұрғындары өз қалалары үшін жауапкершілікті тағы бір рет дәлелдеді.

2025 жылдың 22 шілдесінде Шымкентте күзгі дала жұмыстарына арналған дизельдік отынды тарату операторын анықтаған арнайы комиссияның отырысы өтті. Бұл шешім ауыл шаруашылығы саласындағы маусымдық науқанға дайындықтың маңызды бөлігіне айналды және аймақтағы шаруа қожалықтарының тиімділігіне тікелей әсер етеді. Күзгі ауыл шаруашылығы жұмыстары жанар-жағармаймен сенімді қамтамасыз етуді талап етеді. Сондықтан да алдын ала қалалық деңгейде жұмыс топтары құрылып, оған әкімдік, ауыл шаруашылығы бөлімі өкілдері, техникалық мамандар мен шаруалар кіреді. Комиссияның негізгі міндеті – учаскелерге отынның үздіксіз және экологиялық қауіпсіз жеткізілуін қамтамасыз етуге қабілетті жеткізушіні таңдау. Отырыста бірнеше әлеуетті операторлардың ұсыныстары қаралды. Негізгі іріктеу критерийлері логистикалық мүмкіндіктер, инфрақұрылымның қолжетімділігі, қауіпсіздік талаптарына сәйкестік және ең бастысы қоршаған ортаға әсерді азайту болды. Қала құрылысының экологиялық тұрақтылығына қызығушылықтың артуы жағдайында бұл тармақ ерекше мәнге ие болды. Жанар-жағармайларды тасымалдау мен сақтаудың Шымкент қаласы мен оған іргелес ауыл шаруашылығы аймақтарының экожүйесінің жағдайына тигізетін әсерін талқылау өзекті тақырыптардың бірі болды. Комиссия өкілдері оператор мамандандырылған резервуарларды, герметикалық контейнерлерді және топырақтың, су қоймаларының және атмосфералық ауаның ағып кетуін және ластануын болдырмайтын сертификатталған жабдықты пайдалануға міндетті екенін баса айтты. Өткен жылдарға көз жүгіртсек, осындай кездесулер 2022 және 2023 жылдары өткізілген, бірақ кейбір жағдайларда жеткізілімдерді ұйымдастыру процесі кейінге қалдырылған. Бұл әсіресе шалғай елді мекендердегі егіс пен егін жинау қарқынына кері әсерін тигізді. Одан кейін шаруалар отынның уақтылы бөлінбеуіне және материалдық-техникалық қамтамасыз етілмеуіне байланысты кешігуге тап болды. Дәл осы тәжірибе жергілікті билік органдарын 2024 жылы неғұрлым нақты және ашық жоспарлауға итермеледі, ал бұл тәсіл 2025 жылы одан әрі жетілдірілді. Таңдалған оператор жанар-жағармайды жеткізуді ғана емес, сонымен қатар фермерлерге жанар-жағармайды дұрыс сақтау және пайдалану бойынша кеңес беруді де өз мойнына алады. Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының қажеттіліктері туралы ақпарат ресурстардың тапшылығын немесе ұтымсыз бөлінуін болдырмау үшін де жинақталады. Бұл тәсіл дала жұмыстары кезінде техниканың тоқтап қалу қаупін азайтып, егін өнімділігін арттыруға ықпал етеді. Дегенмен, күн тәртібінде өндірістік міндеттерден бөлек, экологиялық мәселе де бар. Дизельдік отынның көп мөлшерін пайдалану экожүйе үшін әлеуетті қауіп болып табылады. Сақтау және тасымалдау ережелерін бұзу зиянды заттардың шығарылуына, ауа мен топырақтың ластануына әкелуі мүмкін, бұл әсіресе су объектілері мен елді мекендер маңында қауіпті. Осындай тәуекелдерді азайту үшін комиссия жұмысына қоршаған ортаны қорғау мамандары да қатысты. Олар сақтау және толтыру орындарында ауаны өлшеуді, топырақты талдауды және санитарлық нормалардың сақталуын бақылауды қамтитын тұрақты мониторинг жүйесін енгізуді ұсынды. Сонымен қатар, ықтимал оқиғаларға тез әрекет ете алатын жылжымалы экологиялық зертханалар құру идеясы қарастырылуда. Құю пункттері елді мекендерден, су қоймаларынан және табиғатты қорғау аймақтарынан қауіпсіз қашықтықта орналасатын логистикалық схеманы әзірлеуге ерекше назар аударылды. Бұл қаланың және қала маңындағы аймақтардың флорасы мен фаунасына аз да болса қауіпті жою үшін қажет. Комиссия сонымен қатар болашақта ауыл шаруашылығына арналған баламалы қуат көздерін, мысалы, биоотын немесе ауыл шаруашылығы техникасының гибридті үлгілерін қарастыруды ұсынды. Әзірге бұл жоспарлар ғана, бірақ мұндай бастамалар қазірдің өзінде қоғам мен экологтардың қолдауына ие болуда. Осылайша, комиссияның Шымкентте өткен отырысы ауыл шаруашылығы маусымына дайындықтың жай ғана техникалық кезеңі емес, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, қоршаған ортаны сақтауға бағытталған кешенді жұмыс болды. Таңдалған оператор отынмен қамтамасыз ету бойынша өз міндеттемелерін орындап қана қоймай, сонымен қатар экологиялық жауапкершіліктің жоғарылаған талаптарын орындауы керек. Бұл өткен тәжірибе мен заманауи стандарттарға негізделген жүйелік тәсілдің қала экожүйесіне зиян келтірмей, ауыл шаруашылығы саласының тұрақты дамуын қамтамасыз ете алатынының мысалы. Климаттың өзгеруі және табиғи ресурстарға қысымның күшеюі жағдайында мұндай шешімдер тұрақты болашақ үшін өзекті және маңызды бола түсуде.

2025 жылдың 22 шілдесінде Шымкент қаласында ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне күзгі дала жұмыстарын жүргізу үшін жанар‑жағармай операторын анықтауға арналған комиссия отырысы өтті. Бұл шара агросаланың маңызды кезеңі — егіс, тыңайтқышты игеру, дала жұмыстары басталмас бұрын қажетті логистикалық база құруға бағытталған. Комиссия құрамына жергілікті әкімдік, ауыл шаруашылығы және ветеранария басқармасы, кәсіпкерлер өкілдері және техникалық мамандар кірді.Комиссия барысында оператордың қызмет көрсету қабілеті, жанар‑жағармай жеткізу көлемі, техникалық талаптарға сәйкестігі, экологиялық қауіпсіздік шаралары қаралды. Сонымен қатар оператордың жанармайды теміржол, автожол немесе қоймалық жүйе арқылы тиімді тасымалдай алуы, өңірдің табиғи ресурстарына әсерін есепке алу секілді көрсеткіштер өзекті болды.Шымкент өңіріне бөлінген дизель отынының көлемі жеткілікті мөлшерде жоспарланып, аймаққа келген ауыл шаруашылық техникасын дер кезінде және үздіксіз қамтамасыз ету үшін бір немесе бірнеше оператор анықталды. Бұл тәжірибелі мамандар мен инфрақұрылым көздерін жан-жақты саралау арқылы жүзеге асырылды.Бұл тәсіл — тек жанармай жеткізу емес, ұйымдастырушылық тұрғыдан да тиімді. Таңдалған оператор ауыл шаруашылығы техникасына қажетті мүмкіндікті уақытында қамтамасыз ету арқылы дала жұмыстарының уақтылы еңсеруіне қызмет етеді. Жазғы және күзгі кезеңдерде дәстүрлі түрде су тапшылығы және топырақтың құрғақтығы проблемасы туындайтынын ескерсек, мұндай жоспарлы қамтамасыз ету фермерлер үшін маңызды.Әлеуметтік-экологиялық аспектілері де назардан тыс қалмады. Комиссия операторды таңдауда жанармайды пайдалану кезінде экожүйеге минималды залал келтіруін басшылыққа алды. Арнайы экологиялық нормаларға сәйкес оператор автопаркінің техникалық талапқа сай, жанармайды төгілмей, қауіпсіз сақтау және тарату әдістерін ұстанатындығын дәлелдеу қажет болды.Топырақтың және жер үсті суының ластануын болдырмау мақсатында оператор жанармай қоймаларын арнайы жабдықтауы тиіс. Бұл – экология тұрғысынан жауапты қалпандастыруға бағытталған маңызды міндет. Сонымен қатар, ауаға таралатын сутегі және көміртегі шығарындыларының көлемін азайту үшін экологиялық таза техникалар мен фильтрациялау жүйелерін қолдану назарда болды.Өткен жылдар тәжірибесімен салыстыратын болсақ, 2022 және 2023 жылдарындағы күзгі дала жанармаймен қамтамасыз ету жиі уақытында және жеткілікті көлемде болмауы салдарынан кейбір ауылдық жерлерде егіс жұмыстарын кешіктірулер орын алды. Операторлардың дайын еместігі немесе инфрақұрылымның нашарлығы ауыл шаруашылығы өнімдерінің шығынға ұшырауына әкеп соқтырды. 2024 жылы бұл мәселе біршама жақсарып, жанармай жеткізушілер арасында ірі бағалау мен талаптар енгізілді, сондықтан 2025 жылғы комиссияның құрылуы — сол тәжірибені жалғастыру әрі жетілдіру.Ықтимал экологиялық әсерлерге тоқталсақ, жанармай тасымалдау барысында төгілулер, ластану, ағаштарға, шөптерге жанама зақым келу қауптері бар. Мұның алдын алу үшін оператор жанармаймен жұмыс істеу кезінде арнайы резервуарлар, төгілген жағдайда тазалау жүйесі, төтенше жағдайға дайындық шаралары болуы керек. Бұл ауылдық экожүйеге, биологиялық алуан түрлілікке әсер етпейді.Шымкенттегі комиссияның шешімі бойынша оператор таңдалғаннан кейін жанармай таратумен қатар мониторинг енгізу жоспарланған. Бұл — бақылаудың ұш­тастыру бағыты ретінде экожүйенің статусы тұрақты бағаланып, ауа, топырақ, су сапасы тексеріліп отыруы тиіс деген сөз. Бұл жолы экологиялық қауіпсіздік пен ауыл шаруашылығының өнімділігі қатар қаралды.Комиссия отырысында оператордың техникалық қолжетімділігі, инфрақұрылым мүмкіндігі ғана емес, жанармай алмасу нүктелерінің орналасқан жерлері де қаралды. Бұл да табиғатқа зиян келтірмеу үшін маңызды – жанармай толтырғышты қалалар маңы мен су көздерінен тиісті қашықтықта орналастыру қажет.Қорытындысында комиссия операторды таңдағаннан кейін күзгі дала жұмыстарын тиімді ұйымдастыруға бағытталған нақты жоспарлар бекітілді. Бұл — агроөнеркәсіптік кешеннің дамуына серпін беретін маңызды іс.Кейбір сарапшылардың пікірінше, жанармай операторымен бірлесе отырып, экологиялық аудит жүргізу және жанармайның экологиялық стандартына сәйкестігін бақылайтын тетіктер қосымша енгізілуі тиіс. Бұл болашақта ауыл шаруашылығы мен табиғат ресурстарын сақтау арасындағы баланс қалпына келтіруге мүмкіндік береді.Осылайша, 2025 жылғы 22 шілдедегі комиссия отырысы — жанармайды жеткізу мен экологияны үйлестіретін жауапты басқару тәжірибесінің айқын көрінісі. Бұл теңгерімді тәсіл орындалған жағдайда, қала экожүйесіне зиян келтірмей, ауыл шаруашылығының тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, өткен жылдардың кемшілігі ескеріліп, 2025 жылы тиімді әрі қауіпсіз қамтамасыз ету жүйесіне жүйелі қадам жасалды.